समाहर्तृप्रदिष्टाश्च गृहपतिकव्यञ्जना येषु ग्रामेषु प्रणिहितास्तेषां ग्रामाणां क्षेत्रगृहकुलाग्रं विद्युः मानसंजाताभ्यां क्षेत्राणि भोगपरिहाराभ्यां गृहाणि वर्णकर्मभ्यां कुलानि च ॥ कZ_०२.३५.०८ ॥
samāhartṛpradiṣṭāś ca gṛhapatika-vyañjanā yeṣu grāmeṣu praṇihitās teṣāṃ grāmāṇāṃ kṣetra-gṛha-kulāgraṃ vidyuḥ; māna-saṃjātābhyāṃ kṣetrāṇi, bhoga-parihārābhyāṃ gṛhāṇi, varṇa-karmabhyāṃ kulāni ca
سمہارتṛ کے حکم کے مطابق جو کارندے دیہات میں گھر کے مالک اور تاجر کے بھیس میں مقرر کیے گئے ہوں، وہ ان دیہات کے کھیتوں، گھروں اور خاندانوں/کُلوں کی مجموعی تعداد جانیں—کھیت پیمائش اور پیداوار سے، گھر رہائش/استعمال اور چھوٹ/معافی سے، اور خاندان سماجی درجے (ورن) اور پیشے/کرم سے۔
Area alone can be manipulated; yield cross-validates productivity and helps detect underreporting, crop concealment, or fraudulent classification.
Occupancy/use reveals real economic status, while exemptions/remissions are common leakage points; pairing them enables audit of privilege claims.