Sutra 2
Devanagari script
गोपालकपिण्डारकदोहकमन्थकलुब्धकाः शतं शतं धेनूनां हिरण्यभृताः पालयेयुः ॥ कZ_०२.२९.०२ ॥
Transliteration
gopālakapiṇḍārakadohakamanthakalubdhakāḥ śataṃ śataṃ dhenūnāṃ hiraṇyabhṛtāḥ pālayeyuḥ
Translation
گوالے—یعنی گوپالک، پِنڈارک، دوہک، منتھک اور لُبدھک—جو نقد (سونا) اجرت پاتے ہوں، ہر ایک سو سو دودھ دینے والی گایوں کے ریوڑ کی نگہداشت کریں۔
Word by Word
गोपालकcowherds / cattle-keepers
गोपालक:
TypeNoun
Rootगोपालक (गोप + पालक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (समाहार/जातिवाचक-बहुवचन)
पिण्डारकmakers/handlers of dairy lumps/curd-products (pinda-makers)
पिण्डारक:
TypeNoun
Rootपिण्डारक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (जातिवाचक)
दोहकmilkers
दोहक:
TypeNoun
Rootदुह् (दोहक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कर्तृवाचक-प्रत्यय (ण्वुल्/अक)
मन्थकchurners
मन्थक:
TypeNoun
Rootमन्थ् (मन्थक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; कर्तृवाचक
लुब्धकाःhunters
लुब्धकाः:
TypeNoun
Rootलुब्धक
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन
शतम्a hundred
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; परिमाणवाचक (अव्ययीभाव-प्राय प्रयोग)
शतम्a hundred (each)
शतम्:
TypeNumeral
Rootशत
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; पुनरुक्ति द्वारा वितरण/समूह (100 each / by hundreds)
धेनूनाम्of cows (milch-cows)
धेनूनाम्:
TypeNoun
Rootधेनु
Formस्त्रीलिङ्ग; षष्ठी बहुवचन
हिरण्यभृताःpaid in gold / receiving monetary wages
हिरण्यभृताः:
TypeAdjective
Rootहिरण्य-भृत्
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; ‘भृत्’ (धृ-धातु) कर्तरि; विशेषणं (गोपालकादीनां)
पालयेयुःshould tend/guard (should look after)
पालयेयुः:
TypeVerb
Rootपाल्
Formलिङ् (विधिलिङ्), परस्मैपद; प्रथमपुरुष बहुवचन; धातु: पाल्; अर्थ: ‘पालनं कुर्युः’
Entities Mentioned
G
gopālakaP
piṇḍārakaD
dohakaM
manthakaL
lubdhakaFAQs
It standardizes herd units for budgeting, supervision, and performance comparison—an early administrative ‘unit-cost’ approach.
It institutionalizes division of labor to reduce spoilage/theft, improve output control, and clarify responsibility for each production stage.