Sutra 16
Devanagari script
वापातिरिक्तमर्धसीतिकाः कुर्युः स्ववीर्योपजीविनो वा चतुस्थपञ्चभागिकाः ॥ कZ_०२.२४.१६ ॥
Transliteration
vāpātiriktamardhasītikāḥ kuryuḥ svavīryopajīvino vā catusthapañcabhāgikāḥ
Translation
مقررہ بوئے گئے رقبے سے زائد ہونے پر وہ آدھی حصے داری (اَردھ-سیتِکا) کی بنیاد پر اضافی قطعات کاشت کر سکتے ہیں؛ یا جو اپنے ہی زورِ بازو پر گزران کرتے ہیں، ان پر چوتھائی یا پانچویں حصے کی شرح مقرر کی جائے۔
Word by Word
वापातिरिक्तम्the surplus (produce/revenue) beyond what is due for the irrigation-reservoir (vāpa)
वापातिरिक्तम्:
TypeAdjective (used substantively)
Rootअति-√रिच् (रिच्यते) / रिक्त (ppp)
Formनपुंसकलिङ्गे एकवचनम् प्रथमा/द्वितीया; विशेषणम् (अतिरिक्तम्) ‘वाप’ इत्यस्य
अर्धसीतिकाःhalf-share sītika cultivators (those under the sīta/agricultural arrangement taking/giving half share)
अर्धसीतिकाः:
TypeNoun (agent/holder designation)
Rootसीतिका (from सीता ‘ploughed land/royal agriculture’ + -इक)
Formपुंलिङ्गे बहुवचनम् प्रथमा; ‘अर्ध-सीतिका’ = अर्धभाग-सीतिका (अर्धं सीताभागं ददाति/गृह्णाति इति)
कुर्युःshould make / should render / should do
कुर्युः:
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
Formलोट्/विधिलिङ्?—विधिलिङ् (optative) परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; ‘they should do/make’
स्ववीर्योपजीविनःthose who subsist by their own strength/labour
स्ववीर्योपजीविनः:
TypeNoun (agent)
Rootउप-√जीव् (जीवने)
Formपुंलिङ्गे बहुवचनम् प्रथमा; ‘स्ववीर्येण उपजीवन्ति’ इति
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
चतुस्थपञ्चभागिकाःthose liable for (or holding) a fourth-share or a fifth-share arrangement
चतुस्थपञ्चभागिकाः:
TypeNoun (agent/holder designation)
Rootभागिक (from भाग)
Formपुंलिङ्गे बहुवचनम् प्रथमा; ‘चतुर्थभागिक’ ‘पञ्चमभागिक’ इत्यर्थे समाहार/द्वन्द्व-प्रायः (two alternative share-classes)
Entities Mentioned
C
cultivatorsS
state revenue administrationFAQs
It permits additional cultivation under favorable sharing rules and offers reduced shares (¼ or ⅕) for self-driven cultivators, encouraging expansion and effort.