Sutra 16

Devanagari script

ध्वजमूलमतिक्रान्तानां चाकृतशुल्कानां शुल्कादष्टगुणो दण्डः ॥ कZ_०२.२१.१६ ॥

Transliteration

dhvajamūlam atikrāntānāṃ cākṛtaśulkānāṃ śulkād aṣṭaguṇo daṇḍaḥ

Translation

جو لوگ محصول ادا کیے بغیر محصولی جھنڈے کی چوکی (چیک پوسٹ) سے آگے نکل جائیں، ان پر محصول سے آٹھ گنا جرمانہ ہوگا۔

Word by Word

• ध्वजमूलम्: the base of the flag (i.e., the customs boundary/marker)
• Type: Noun
• Root: ध्वज + मूल
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (अतिक्रान्तानाम् इत्यस्य कर्म-निर्देशः)

• अतिक्रान्तानाम्: of those who have crossed/overstepped
• Type: Participle
• Root: अति + क्रम्
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), बहुवचन, षष्ठी; ‘अतिक्रान्त’ = अतिक्रमणं कृतवताम्

• च: and
• Type: Particle
• Root: च
• Form: समुच्चय-अव्यय

• अकृतशुल्कानाम्: of those who have not paid the duty
• Type: Noun (used adjectivally)
• Root: अ + कृत + शुल्क
• Form: बहुवचन, षष्ठी; ‘अकृतशुल्क’ = येन शुल्कं न कृतम्/न दत्तम्

• शुल्कात्: from/than the duty (amount)
• Type: Noun
• Root: शुल्क
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, पञ्चमी (अपादान/तुलना-आधारः)

• अष्टगुणः: eightfold
• Type: Adjective
• Root: अष्ट + गुण
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; दण्डः इत्यस्य विशेषणम्

• दण्डः: the penalty/fine
• Type: Noun
• Root: दण्ड
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; वाक्यस्य विधेयम्

Entities Mentioned

• customs post/checkpoint
• traveler/merchant

More Details

FAQs

How does Kautilya calibrate punishment for customs evasion?

He ties the fine to the duty amount (eightfold), making evasion economically irrational and protecting state revenue.