Sutra 13
Devanagari script
प्रतिक्रेतृभयाद्वा पण्यमूल्यादुपरि मूल्यं वर्धयतो मूल्यवृद्धिं राजा हरेत्द्विगुणं वा शुल्कं कुर्यात् ॥ कZ_०२.२१.१३ ॥
Transliteration
pratikretṛbhayādvā paṇyamūlyādupari mūlyaṃ vardhayato mūlyavṛddhiṃ rājā haret dviguṇaṃ vā śulkaṃ kuryāt
Translation
اگر کوئی بعد کے خریدار کے خوف سے (یا طلب سے فائدہ اٹھانے کے لیے) مال کی مناسب قیمت سے اوپر قیمت بڑھائے، تو بادشاہ اس اضافی بڑھوتری کو ضبط کرے یا دوگنا محصول عائد کرے۔
Word by Word
प्रतिक्रेतृभयात्from fear of the (re-)buyer / from fear concerning the purchaser
प्रतिक्रेतृभयात्:
TypeNoun
Rootभय
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग? (भय-शब्दः नपुंसकलिङ्गः), पञ्चमी एकवचनम्; समासः: प्रतिक्रेतुः भयम् → प्रतिक्रेतृ-भय; पञ्चमी: -आत्
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
पण्यमूल्यात्from the commodity’s price (i.e., from the set/market price)
पण्यमूल्यात्:
TypeNoun
Rootपण्य; मूल्य
Formपञ्चमी एकवचनम्; समासः: पण्यस्य मूल्यं → पण्य-मूल्य; पञ्चमी: -आत्
उपरिabove; over (and beyond)
उपरि:
TypeIndeclinable
Rootउपरि
Formअव्ययम्; अधिकरण/उपर्यर्थे
मूल्यम्price
मूल्यम्:
TypeNoun
Rootमूल्य
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया एकवचनम्
वर्धयतःof (a person) who increases/raises
वर्धयतः:
TypeVerb (participle)
Rootवृध् (वर्धते/वर्धयति)
Formवर्धयत्-प्रत्ययान्तः वर्तमानकाले कृदन्तः (शतृ), परस्मैपदी-प्रयोगः; षष्ठी एकवचनम् (कर्तरि/सम्बन्धे) — ‘of one who increases’
मूल्यवृद्धिम्the increase in price; the price rise
मूल्यवृद्धिम्:
TypeNoun
Rootमूल्य; वृद्धि
Formस्त्रीलिङ्गम् (वृद्धि), द्वितीया एकवचनम्; समासः: मूल्यस्य वृद्धिः → मूल्य-वृद्धि
राजाthe king (the state authority)
राजा:
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा एकवचनम्
हरेत्should take away; should confiscate/levy
हरेत्:
TypeVerb
Rootहृ (हरति)
Formलोट्/विधिलिङ्? — विध्यर्थे ‘हरेत्’ = विधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः एकवचनम्
द्विगुणम्double; twofold
द्विगुणम्:
TypeAdjective (used adverbially)
Rootद्वि; गुण
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया एकवचनम्; ‘twofold/double’ (शुल्कम् इत्यस्य विशेषणम्)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक-अव्ययम्
शुल्कम्duty; toll; fee
शुल्कम्:
TypeNoun
Rootशुल्क
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया एकवचनम्
कुर्यात्should make; should impose
कुर्यात्:
TypeVerb
Rootकृ (करोति)
Formविधिलिङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः एकवचनम्
Entities Mentioned
K
king/stateS
seller/merchantB
buyer (implicit)FAQs
Either confiscate the excess over the proper value or punish via a doubled customs levy—turning profiteering into a fiscal loss.