Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 10

नागवनपाला हस्तिपकपादपाशिकसैमिकवनचरकपारिकर्मिकसखा हस्तिमूत्रपुरीषच्छन्नगन्धा भल्लातकीशाखाप्रच्छन्नाः पञ्चभिः सप्तभिर्वा हस्तिबन्धकीभिः सह चरन्तः शय्यास्थानपद्यालेण्डकूलघातोद्देशेन हस्तिकुलपर्यग्रं विद्युः ॥ कZ_०२.२.१० ॥

nāgavanapālā hastipakapādapāśikasaimikavanacarakapārikarmikasakhā hastimūtrapurīṣacchannagandhā bhallātakīśākhāpracchannāḥ pañcabhiḥ saptabhir vā hastibandhakībhiḥ saha carantaḥ śayyāsthānapadyāleṇḍakūlaghātoddeśena hastikulaparyagraṃ vidyuḥ

ہاتھی-جنگل کے محافظ—سراغ رساں اور جنگلی عملے کی مدد سے—پانچ یا سات ہاتھی پکڑنے والوں کے ساتھ گشت کریں؛ ہاتھی کے پیشاب اور گوبر کی بو سے خود کو چھپا کر اور بھلّاتکی کی شاخوں کی آڑ لے کر، آرام گاہوں، قدموں کے نشان/راستوں، لید، دریا کے کناروں اور نقصان کی جگہوں سے ہاتھیوں کے ریوڑوں کی پوری حدِ حرکت معلوم کریں۔

नागवनपालाḥguards of the elephant-forest
नागवनपालाḥ:
TypeNoun
Rootपाल (√पाल्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; समासः—नागवनस्य पालाः
हस्तिपकपादपाशिकसैमिकवनचरकपारिकर्मिकसखाḥthose who are companions of elephant-cookers, foot-noosers, attendants, forest-rangers, and elephant-servants
हस्तिपकपादपाशिकसैमिकवनचरकपारिकर्मिकसखाḥ:
TypeNoun
Rootसखि
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; बहुव्रीहिः—(ये) हस्तिपक-पादपाशिक-सैमिक-वनचरक-पारिकर्मिकानां सखायः
हस्तिमूत्रपुरीषच्छन्नगन्धाḥhaving their smell covered with elephant urine and dung
हस्तिमूत्रपुरीषच्छन्नगन्धाḥ:
TypeNoun (adjectival compound)
Rootगन्ध
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; बहुव्रीहिः—हस्तिमूत्र-पुरीषेण छन्नः गन्धः येषाम्
भल्लातकीशाखाप्रच्छन्नाḥcovered (concealed) with branches of bhallātakī
भल्लातकीशाखाप्रच्छन्नाḥ:
TypeNoun (adjectival compound)
Rootप्रच्छन्न (√छद्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-बहुवचन; समासः—भल्लातकी-शाखाभिः प्रच्छन्नाः
पञ्चभिःwith five
पञ्चभिः:
TypeNumeral
Rootपञ्चन्
Formपुं/नपुं; तृतीया-बहुवचन
सप्तभिःwith seven
सप्तभिः:
TypeNumeral
Rootसप्तन्
Formपुं/नपुं; तृतीया-बहुवचन
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formअव्यय; विकल्पार्थक
हस्तिबन्धकीभिःwith elephant-binders (those who bind/capture elephants)
हस्तिबन्धकीभिः:
TypeNoun
Rootबन्धकी
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया-बहुवचन; समासः—हस्तेः बन्धकी (हस्तिबन्धन-कर्त्री/हस्तिबन्धन-रस्सी/दल)
सहtogether with
सह:
TypePreverb/Adverb
Rootसह
Formअव्यय; सहार्थक
चरन्तःmoving about, roaming
चरन्तः:
TypeVerb
Rootचर (√चर्)
Formवर्तमानकाले; परस्मैपदम्; शतृ-प्रत्यय (वर्तमान कृदन्त); प्रथमा-बहुवचन; पुंलिङ्ग
शय्यास्थानपद्यालेण्डकूलघातोद्देशेनby indicating (noting) the signs such as bedding-place, standing-place, footprints, rubbing/mud-wallow marks, and bank/shore damage
शय्यास्थानपद्यालेण्डकूलघातोद्देशेन:
TypeNoun
Rootउद्देश
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; समासः—शय्या-स्थान-पद्य-आलेण्ड-कूल-घात-उद्देशेन (एतेषां उद्देशेन = संकेत-निर्देशेन/लक्षण-निर्देशेन)
हस्तिकुलपर्यग्रंthe full extent/boundary of the elephant herd
हस्तिकुलपर्यग्रं:
TypeAdjective
Rootपर्यग्र
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; समासः—हस्तिकुलस्य पर्यग्रं (पर्यन्त/सीमा/परिसर)
विद्युःshould know/ascertain
विद्युः:
TypeVerb
Rootविद् (√विद्)
Formलोट्/विधिलिङ्-प्रयोगसदृशः (आज्ञार्थ/विध्यर्थ); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष; बहुवचन
N
Nāgavane-pāla (wardens)
E
elephant-catchers (hastibandhakī)
T
trackers/forest operatives
E
elephant herds

FAQs

A structured field-intelligence protocol: patrol teams, concealment measures, and standardized indicators to map and monitor high-value assets.