Sutra 9

Devanagari script

तीक्ष्णकाकणी रूप्यद्विगुणः रागप्रक्षेपः तस्य षड्भागः क्षयः ॥ कZ_०२.१४.०९ ॥

Transliteration

tīkṣṇakākaṇī rūpyadviguṇaḥ rāgaprakṣepaḥ tasya ṣaḍbhāgaḥ kṣayaḥ

Translation

‘تیكشن-کاکنی’ کے اضافے اور رنگ/ملاوٹ کے لیے دوگنی مقدار میں چاندی ملانے کی صورت میں، اس ملاوٹ کا چھٹا حصہ عمل کے دوران ضیاع (نقصان) کے طور پر قابلِ اجازت ہے۔

Word by Word

• तीक्ष्णकाकणी: the ‘tīkṣṇa-kākaṇī’ (a sharp/standard kākaṇī unit/coin)
• Type: Noun
• Root: काकणी
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; विशेषण-विशेष्यभावः (तीक्ष्णा काकणी)

• रूप्य: silver
• Type: Noun
• Root: रूप्य
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘silver (money/metal)’

• द्विगुणः: double (in amount/value)
• Type: Adjective
• Root: गुण
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘twice, double’ (रूप्यस्य विशेषणम्)

• राग: colouring/tinging (treatment)
• Type: Noun
• Root: राग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; समासपूर्वपदम्

• प्रक्षेपः: addition; admixture
• Type: Noun
• Root: क्षिप्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘throwing in, addition, admixture’ (प्र-√क्षिप् → प्रक्षेप)

• रागप्रक्षेपः: the admixture of colouring (i.e., colouring/adulterating addition)
• Type: Noun
• Root: क्षिप्
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘रागस्य प्रक्षेपः’

• तस्य: of that; thereof
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: षष्ठी एकवचनम् (पुं/नपुं); ‘of that/of it’ (रागप्रक्षेपस्य)

• षड्भागः: one-sixth (portion)
• Type: Noun
• Root: भाग
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘षड् भागाः यस्य’ → ‘one-sixth (part)’

• क्षयः: loss; diminution
• Type: Noun
• Root: क्षि
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; ‘loss, diminution, wastage’ (√क्षि)

Entities Mentioned

• metalworkers
• assay authority

More Details

FAQs

What is being regulated in this verse?

Permitted alloying/colouring additions and a fixed allowable loss fraction (one-sixth) for the added material.