Sutra 19
Devanagari script
जातिहिङ्गुलुकेन पुष्पकासीसेन वा गोमूत्रभावितेन दिग्धेनाग्रहस्तेन संस्पृष्टं सुवर्णं श्वेतीभवति ॥ कZ_०२.१३.१९ ॥
Transliteration
jātihiṅgulukena puṣpakāsīsena vā gomūtrabhāvitena digdhena agrahastena saṃspṛṣṭaṃ suvarṇaṃ śvetībhavati
Translation
گائے کے پیشاب سے تیار/فعال کیے ہوئے خالص ہِنگُلُک یا ‘پُشپ’ کاسیس سے لتھڑے ہوئے انگلیوں کے سِروں سے چھونے پر سونا سفیدی مائل ہو جاتا ہے۔
Word by Word
जाति-हिङ्गुलुकेनwith pure cinnabar
जाति-हिङ्गुलुकेन:
TypeNoun
Rootहिङ्गुलुक
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; ‘जाति’ (विशेषण/पूर्वपद) + ‘हिङ्गुलुक’ (मुख्यपद)
पुष्प-कासीसेनwith ‘flower’ vitriol (fine ferrous sulfate)
पुष्प-कासीसेन:
TypeNoun
Rootकासीस
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; ‘पुष्प’ (विशेषण) + ‘कासीस’ (मुख्यपद)
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formविकल्पार्थक अव्यय
गोमूत्र-भावितेनimpregnated/soaked with cow’s urine
गोमूत्र-भावितेन:
TypeParticiple (Adjectival)
Rootभावित
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; भूतकृदन्त (√भू/भाव्, causative sense ‘to impregnate/soak’ → ‘made to be infused’); ‘गोमूत्र’ + ‘भावित’
दिग्धेनsmeared/anointed
दिग्धेन:
TypeParticiple (Adjectival)
Rootदिग्ध
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; भूतकृदन्त (√दिह् ‘to smear’)
अग्रहस्तेनwith the forehand/front of the hand
अग्रहस्तेन:
TypeNoun
Rootअग्रहस्त
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-एकवचन; ‘अग्र’ + ‘हस्त’ (front hand/forehand)
संस्पृष्टम्having been touched
संस्पृष्टम्:
TypeParticiple
Rootसंस्पृष्ट
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; भूतकृदन्त (सम्+√स्पृश् ‘to touch’)—here qualifying ‘सुवर्णम्’
सुवर्णम्gold
सुवर्णम्:
TypeNoun
Rootसुवर्ण
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; कर्तृपद (of श्वेतीभवति)
श्वेतीभवतिbecomes white/whitish
श्वेतीभवति:
TypeVerb
Rootश्वेत + √भू
Formलट्-लकार; प्रथमपुरुष; एकवचन; आत्मनेपद; नामधातु/कृदन्ताधारित क्रिया ‘श्वेती-भू’ = ‘to become white’
Entities Mentioned
H
hiṅgulukaP
puṣpakāsīsaG
gomūtraS
suvarṇaFAQs
They give the state a repeatable method to detect alloying/surface plating, supporting consistent valuation and prosecution.