Sutra 9

Devanagari script

यवमाषतिलपलाशपीलुक्षारैर्गोक्षीराजक्षीरैर्वा कदलीवज्रकन्दप्रतीवपो मार्दवकरः ॥ कZ_०२.१२.०९ ॥

Transliteration

yavamāṣatilapalāśapīlukṣārairgokṣīrājakṣīrairvā kadalīvajrakandapratīvapo mārdavakaraḥ

Translation

جو، ماش (اُڑد)، تل، پلاश اور پیلو کے کھار سے—گائے کے دودھ یا بکری کے دودھ کے ساتھ—اور کدلی (کیلا) و وج्रکند سمیت تیار کیا گیا پرتیواپ (فلوکس) نرمی/لچک پیدا کرتا ہے۔

Word by Word

• यव: barley
• Type: Noun
• Root: यव
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• माष: black gram (urad)
• Type: Noun
• Root: माष
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• तिल: sesame
• Type: Noun
• Root: तिल
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• पलाश: palāśa (Butea monosperma)
• Type: Noun
• Root: पलाश
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• पीलु: pīlu (Salvadora persica / a pīlu-tree product)
• Type: Noun
• Root: पीलु
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• क्षारैः: with alkalis / alkaline salts
• Type: Noun
• Root: क्षार
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया बहुवचन

• गोक्षीर: cow’s milk
• Type: Noun
• Root: गो-क्षीर
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः); गोः क्षीरम्

• अजक्षीरैः: with goat’s milk
• Type: Noun
• Root: अज-क्षीर
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया बहुवचन; अजस्य क्षीरम्

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक-अव्यय

• कदली: banana plant
• Type: Noun
• Root: कदली
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• वज्र: vajra (a hard tuber/plant, in this context)
• Type: Noun
• Root: वज्र
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• कन्द: tubers / bulbs
• Type: Noun
• Root: कन्द
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वस्य अवयवः)

• प्रतीवपः: an additive/admixture (to be applied/added)
• Type: Noun
• Root: प्रति-√वप्
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; ‘प्रति’ उपसर्गपूर्वक-नाम (प्रतीवप = admixture/additive applied/put in)

• मार्दवकरः: producing softness / a softening (agent)
• Type: Adjective (used predicatively)
• Root: मार्दव-कर
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; मार्दवस्य (मृदुतायाः) करः = ‘producing softness’

Entities Mentioned

• kṣāra
• go-kṣīra
• aja-kṣīra
• pratīvāpa
• yava
• māṣa
• tila
• palāśa
• pīlu
• kadalī
• vajrakanda

More Details

FAQs

Why would a state care about ‘softness/malleability’?

Because coinage, sheets, fittings, and certain weapon/tool parts require controlled ductility; specifying recipes supports consistent manufacture and quality inspection.