Sutra 13

Devanagari script

काकमोचकः कपोतरोचनावर्णः श्वेतराजिनद्धो वा विस्रः सीसधातुः ॥ कZ_०२.१२.१३ ॥

Transliteration

kākamocakaḥ kapotarocanāvarṇaḥ śvetarājinaddho vā visraḥ sīsadhātuḥ

Translation

سیسے کی دھات/کچ دھات کو ‘کاکموچک’ کہا جاتا ہے۔ اس کا رنگ کبوتر-روچنا جیسا ہوتا ہے یا اس پر سفید دھاریاں ہوتی ہیں۔ اس میں بدبو ہوتی ہے۔

Word by Word

• काकमोचकः: (a mineral/ore) called ‘kākamocaka’
• Type: Noun
• Root: काकमोचक
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्

• कपोतरोचनावर्णः: having the color of ‘kapota-rocanā’ (pigeon-like/greyish hue)
• Type: Adjective
• Root: वर्ण
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (काकमोचकस्य)

• श्वेतराजिनद्धः: bound/marked with white streaks (white-striped)
• Type: Adjective
• Root: नह् (नद्ध)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; कृदन्त-विशेषणम् (क्त-प्रत्ययः: नद्ध)

• वा: or
• Type: Particle
• Root: वा
• Form: विकल्पार्थक-अव्ययम्

• विस्रः: foul-smelling, having a bad odor
• Type: Adjective
• Root: विस्र
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; विशेषणम् (काकमोचकस्य)

• सीसधातुः: a lead-ore / lead mineral
• Type: Noun
• Root: धातु
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-एकवचनम्; (काकमोचकः) इत्यस्य विधेय/समानााधिकरणम्

Entities Mentioned

• sīsa (lead)
• kākamocaka (ore type)
• white streaks
• odor marker (visra)

More Details

FAQs

What kind of ‘inspection technology’ is implied here?

Low-cost sensory QA: color, streaking, and smell are used as field diagnostics before committing state transport and smelting capacity.