Previous Sutra
Next Sutra

Sutra 6

यथा सामन्तानामामिषभूतः सामन्तव्यसनजो लाभः शत्रुप्रार्थितो वा स्वभावाधिगम्यो लाभः पश्चात्कोपेन पार्ष्णिग्राहेण वा विगृहीतः पुरस्ताल्लाभः मित्रोच्छेदेन संधिव्यतिक्रमेण वा मण्डलविरुद्धो लाभः इत्यापदर्थः ॥ कZ_०९.७.०६ ॥

yathā sāmantānām āmiṣabhūtaḥ sāmantavyasanajo lābhaḥ śatruprārthito vā svabhāvādhigamyo lābhaḥ paścāt kopena pārṣṇigrāheṇa vā vigṛhītaḥ purastāl lābhaḥ mitrocchedena saṃdhivyatikrameṇa vā maṇḍalaviruddho lābhaḥ ity āpadarthaḥ

مثلاً: وہ فائدہ جو سامنتوں کے لیے لالچ/چارہ (آمِش) بن جائے؛ وہ فائدہ جو کسی سامنت کی بدحالی/لت سے پیدا ہو؛ وہ فائدہ جسے دشمن چاہتا ہو یا جو محض حالات کے باعث مل جائے؛ وہ فائدہ جو بعد میں عداوت بھڑکائے یا پچھلا دشمن (پار্ষṇिग्रاہ) چھین لے؛ اور وہ فائدہ جو ابتدا ہی سے منڈل-نظام کے خلاف ہو—کیونکہ اس کے لیے دوست کا خاتمہ یا معاہدے کی خلاف ورزی کرنا پڑے—یہ سب ‘آپد-ارتھ’ ہیں۔

यथाas, in the manner that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
Formअव्यय (उपमान/प्रकारवाचक)
सामन्तानाम्of the frontier vassals/neighboring chiefs
सामन्तानाम्:
TypeNoun
Rootसामन्त
Formषष्ठी-बहुवचनम् (पुं)
आमिषभूतःhaving become a bait (a lure)
आमिषभूतः:
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootआमिष-भूत
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं); भूत (क्त) प्रयोगः—‘भूत’ = ‘become’
सामन्तव्यसनजःarising from the calamity/distress of the frontier chiefs
सामन्तव्यसनजः:
TypeAdjective (Kṛdanta)
Rootसामन्त-व्यसन-ज
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं); ज = ‘born/produced’ (कृदन्त-प्रत्यय)
लाभःgain, acquisition
लाभः:
TypeNoun
Rootलाभ
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं)
शत्रुenemy
शत्रु:
TypeNoun
Rootशत्रु
Formसमासपूर्वपद (पुं)
प्रार्थितःrequested, solicited
प्रार्थितः:
TypeParticiple (Kṛdanta)
Rootप्र-√अर्थ्
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं); क्त (भूतकर्मणि)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
स्वभावाधिगम्यःobtainable by one’s own nature/normal means
स्वभावाधिगम्यः:
TypeAdjective (Gerundive/Kṛtya)
Rootस्वभाव-अधिगम्य
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं); अधिगम्य = कृत्य (यत्/ण्यत्-भाव) ‘to be obtained/attainable’
लाभःgain
लाभः:
TypeNoun
Rootलाभ
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं)
पश्चात्afterwards, later
पश्चात्:
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
Formअव्यय (काल/क्रमवाचक)
कोपेनby anger
कोपेन:
TypeNoun
Rootकोप
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं)
पार्ष्णिग्राहेणby the rear-enemy (heel-grasper)
पार्ष्णिग्राहेण:
TypeNoun
Rootपार्ष्णिग्राह
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
विगृहीतःseized/attacked; estranged; made hostile
विगृहीतः:
TypeParticiple (Kṛdanta)
Rootवि-√ग्रह्
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं); क्त (भूतकर्मणि)
पुरस्तात्in front; earlier/beforehand
पुरस्तात्:
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात्
Formअव्यय (देश/क्रमवाचक)
लाभःgain
लाभः:
TypeNoun
Rootलाभ
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं)
मित्रally, friend
मित्र:
TypeNoun
Rootमित्र
Formसमासपूर्वपद (नपुं/पुं)
उच्छेदेनby destruction/eradication
उच्छेदेन:
TypeNoun
Rootउच्छेद
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं)
संधिtreaty, alliance, peace
संधि:
TypeNoun
Rootसंधि
Formसमासपूर्वपद (पुं)
व्यतिक्रमेणby transgression/violation
व्यतिक्रमेण:
TypeNoun
Rootव्यतिक्रम
Formतृतीया-एकवचनम् (पुं)
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
Formअव्यय (विकल्पार्थक)
मण्डलविरुद्धःopposed to the mandala (circle of states)
मण्डलविरुद्धः:
TypeAdjective
Rootमण्डल-विरुद्ध
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं)
लाभःgain
लाभः:
TypeNoun
Rootलाभ
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं)
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
Formअव्यय (उक्तिसमाप्त्यर्थक)
आपदर्थःthis is the purport regarding calamity/distress
आपदर्थः:
TypeNoun
Rootआपद्-अर्थ
Formप्रथमा-एकवचनम् (पुं)
S
sāmanta (frontier chief)
Ś
śatru (enemy)
P
pārṣṇigrāha (rear-enemy)
M
mitra (ally)
M
maṇḍala (circle of states)

FAQs

Because it disrupts the relational geometry of the circle of states—triggering balancing coalitions, reputational loss, and strategic isolation.

Such opportunism can make you the next target, create resentful survivors, and invite rival intervention—turning short-term profit into long-term insecurity.