Sutra 2
Devanagari script
अल्पं पश्चात्कोपं प्रयातस्स्य दूष्यामित्राटविका हि सर्वतः समेधयन्ति प्रकृतिकोपो वा ॥ कZ_०९.३.०२ ॥
Transliteration
alpaṃ paścātkopaṃ prayātas sya dūṣyāmitrāṭavikā hi sarvataḥ samedhayanti prakṛtikopo vā
Translation
‘چھوٹا’ مؤخر ردِعمل بھی روانہ ہونے کے بعد بڑھ سکتا ہے؛ دشمنانہ عناصر، دشمن کے حلیف، اور جنگلی قبائل اسے ہر طرف سے بھڑکاتے ہیں—یا بادشاہ کی اپنی رعایا کے طبقات (پراکرتیاں) ہی مخالف ہو سکتے ہیں۔
Word by Word
अल्पम्small; slight
अल्पम्:
TypeAdjective
Rootअल्प
Formनपुंसकलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा/द्वितीया; विशेषण (कोपम् इत्यस्य)
पश्चात्afterwards; later
पश्चात्:
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
Formअव्यय; काल/क्रमवाचक
कोपम्anger; resentment
कोपम्:
TypeNoun
Rootकोप
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; कर्मपद
प्रयातःhaving gone; having entered (into a state)
प्रयातः:
TypeVerb (Kṛdanta)
Rootप्र-या
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘gone/entered into’
स्यात्should be; may be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
दूष्यcorruptible; one to be suborned
दूष्य:
TypeAdjective (used substantively)
Rootदूष्य
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘one who is to be corrupted/one susceptible to corruption’
अमित्रenemy
अमित्र:
TypeNoun
Rootअमित्र
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; (दूष्य इत्यस्य विशेष्य/सम्बन्ध)
आटविकाforest tribes/forest people (often predatory auxiliaries)
आटविका:
TypeNoun
Rootआटविक
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, प्रथमा; ‘forest-tribes/forest people’
हिfor; indeed
हि:
TypeParticle
Rootहि
Formनिपात; हेत्वर्थे/समर्थने
सर्वतःfrom all sides; in every way
सर्वतः:
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः
Formअव्यय; सर्वदिक्/सर्वप्रकारवाचक
समेधयन्तिthey inflame; they kindle (it)
समेधयन्ति:
TypeVerb
Rootसम्-इध्
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; causative/denominative sense ‘to kindle/inflame’ in context
प्रकृतिconstituents (of the state)
प्रकृति:
TypeNoun
Rootप्रकृति
Formस्त्रीलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी (समासे पूर्वपद)
कोपःanger/disaffection of the constituents
कोपः:
TypeNoun
Rootकोप
Formपुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘प्रकृतिकोपः’ = प्रकृतीनां कोपः
वाor
वा:
TypeParticle
Rootवा
Formनिपात; विकल्पार्थक
Entities Mentioned
A
amitra (enemy)Ā
āṭavikāḥ (forest tribes)P
prakṛti (state constituents)FAQs
That governance legitimacy and stakeholder management (ministers, populace, frontier groups, fiscal base) are operational constraints; losing them can be strategically fatal.