सैन्यमनेकमनेकस्थमुक्तमनुक्तं वा विलोपार्थं यदुत्तिष्ठति तदौत्साहिकं अभक्तवेतनं विलोपविष्टिप्रतापकरं भेद्यं परेषामभेद्यं तुल्यदेशजातिशिल्पप्रायं संहतं महत् । इति बलोपादानकालाह् ॥ कZ_०९.२.०९ ॥
sainyam anekam aneka-stham uktaṃ anuktaṃ vā vilopārthaṃ yad uttiṣṭhati tad autsāhikaṃ; abhakta-vetanaṃ vilopa-viṣṭi-pratāpa-karaṃ bhedyaṃ pareṣām abhedyaṃ tulya-deśa-jāti-śilpa-prāyaṃ saṃhataṃ mahat | iti bala-upādāna-kālāḥ |
جو لشکر بہت سے اجزا پر مشتمل ہو، بہت سے مقامات پر اٹھ کھڑا ہو، بلایا گیا ہو یا بغیر بلائے، اور جس کا بنیادی مقصد لوٹ مار ہو—وہ ‘اوتساہک’ (جوش/مہماتی) قوت ہے۔ یہ بے تنخواہ یا غیر باقاعدہ تنخواہ والی ہوتی ہے، لوٹ اور وِشٹی/جبری مشقت پر گزارا کرتی ہے، ہیبت ناک و بااثر ہوتی ہے؛ بھیدی (توڑ کر اپنے حق میں کیا جا سکنے والی) مگر دوسروں کے لیے توڑنا مشکل؛ عموماً ایک ہی علاقے، برادری/قوم اور پیشے/ہنر کی مماثلت سے متحد، منظم اور بڑی ہوتی ہے۔ یہ فوج اٹھانے کے وقت کی حالتیں ہیں۔
It is sustained by plunder and coercion rather than regular pay, so it can drift into predation, indiscipline, and bargaining/defection when incentives change.
Internally it can be induced to split through targeted incentives and leadership manipulation; externally, its shared identity and cohesion can make rival attempts at splitting it harder unless intelligence is precise.