Vamana Purana — Akhanda Ekadashi Vrata, Shloka 35

Akhaṇḍa-Ekādaśī Vrata and the Vaiṣṇava Protective Hymn; Prelude to the Kātyāyanī–Mahiṣāsura Narrative

Devanagari script

विशालाक्षं समारुह्य रक्ष मां त्वं रसातले अकूपार नमस्तुभ्यं महामोह नमो ऽस्तु ते

Transliteration

viśālākṣaṃ samāruhya rakṣa māṃ tvaṃ rasātale akūpāra namastubhyaṃ mahāmoha namo 'stu te

Translation

Sakay sa Garuḍa na may malalawak na mata, ingatan mo ako sa Rasātala (daigdig sa ilalim). O Walang-Hanggan (Akūpāra), pagpupugay sa Iyo; O Mahāmohā (ang nagpapalito sa masasama), pagpupugay sa Iyo.

Word by Word

• विशालाक्षम्: the wide-eyed one
• विशालाक्षम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विशाल+अक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; कर्मधारय-समासः (विशालम् अक्षम् यस्य)

• समारुह्य: having mounted
• समारुह्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+आ+रुह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; धातुः: रुह्, उपसर्गौ: सम्-आ

• रक्ष: protect
• रक्ष: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रसातले: in Rasātala (netherworld)
• रसातले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रसातल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• अकूपार: O boundless one
• अकूपार: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अ+कूपार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; नञ्-पूर्वपद (अकूपार = boundless)

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (सम्बन्ध/उपपद-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय (नमः-प्रयोगः), नमस्कारार्थक-निपात

• तुभ्यम्: to you
• तुभ्यम्: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• महामोह: O great deluder (Mahāmoha)
• महामोह: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा+मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन; कर्मधारय-समासः

• नमः: salutation
• नमः: Sambandha (सम्बन्ध/उपपद-प्रयोग)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: अव्यय, नमस्कारार्थक-निपात

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/benedictive sense), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ते: to you
• ते: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, चतुर्थी/षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; अत्र चतुर्थी (सम्प्रदान) अधिकयुक्ता: ‘नमः ते’ = salutations to you

Speakers

• Unspecified in the provided excerpt (likely within Pulastya–Nārada narrative frame)

Primary Deities

• Vishnu
• Garuḍa (implied by ‘mounting’ imagery)

Key Themes

• Vaishnavism
• Bhakti
• Cosmology (netherworlds)
• Stotra/Protection (Rakṣā)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Divine refuge is not limited by location or circumstance: the devotee seeks protection even in ‘Rasātala,’ implying that dharma and remembrance of God should persist in the most adverse, obscured conditions.

How does this fit the Pancalakshana?

As with many Purāṇic hymns, it is a devotional insertion supporting dharma/bhakti rather than a direct instance of sarga/pratisarga. It resonates with cosmological mapping (a pratisarga-style worldview) by naming Rasātala.

What is the symbolic significance?

‘Akūpāra’ underscores infinity (the Lord cannot be ‘bounded’ by any realm). ‘Mahāmoha’ can be read as the Lord’s māyā-power: He veils the arrogant and protects the surrendered, showing sovereignty over knowledge and delusion.