Adhyaya 8
Binubuksan ng Kabanata 8 ang salaysay sa paghingi ni Haring Bhoja ng masusing paliwanag tungkol sa Vastrāpatha-kṣetra, sa Bundok Raivataka, at lalo na sa pinagmulan (utpatti) at kapangyarihang maglinis ng mga tubig-tīrtha na tinatawag na Suvarṇarekhā. Itinanong niya kung sino kina Brahmā, Viṣṇu, at Śiva ang itinatag bilang Kataas-taasan sa ganitong diwa, bakit nagtitipon ang mga diyos sa tīrtha, at paano sinasabing si Nārāyaṇa ay dumarating nang personal. Sumagot si Sārasvata na ang mismong pakikinig sa kuwentong ito ay nagpapahina sa kasalanan, at inilagay ang ulat ng tīrtha sa balangkas ng paglikha at pagkalusaw ng daigdig: sa pagtatapos ng “isang araw ni Brahmā,” iniuurong ni Rudra ang sanlibutan, at ang tatlong anyo ay inilalarawang pansamantalang nagkakaisa bago muling magkaiba ayon sa tungkulin—si Brahmā bilang lumikha, si Hari bilang tagapag-ingat, at si Rudra bilang tagapaglusaw. Pagkaraan, nagkaroon ng pagtatalo sa pag-una sa pagitan nina Brahmā at Rudra sa Kailāsa, na pinamagitanan ni Viṣṇu. Itinuro ni Viṣṇu ang isang nauna at iisang Mahādeva na lampas sa kosmos; saka pinuri ni Brahmā si Śiva sa mga pamagat na may himig-Veda, at nagkaloob si Śiva ng biyaya, inihahanda ang daan para sa mga susunod na detalye ng pinagmulan ng tīrtha.
Shlokas
Verse 1
भोजराज उवाच । प्रभो सारस्वत मया श्रुतं माहात्म्यमुत्तमम् । वस्त्रापथस्य क्षेत्रस्य गिरे रैवतकस्य च
Sinabi ni Bhojarāja: O kagalang-galang na Sārasvata, narinig ko na ang dakilang māhātmya ng banal na pook na Vastrāpatha-kṣetra at gayundin ng Bundok Raivataka.
Verse 2
विशेषेण स्वर्णरेखाभवस्य च जलस्य च । इदानीं श्रोतुमिच्छामि तीर्थोत्पत्तिं वदस्व मे
Lalo na, ngayon ay nais kong marinig ang tungkol sa mga tubig ng Svarṇarekhā-bhava. Ipagpaumanhin, ipahayag mo sa akin ang pinagmulan ng tīrtha na ito.
Verse 3
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां मध्ये कोऽयं व्यवस्थितः । केयं नदी स्वर्णरेखा सर्वपातकनाशिनी
Sa gitna nina Brahmā, Viṣṇu, Śiva at ng iba pa—sino ang Isang ito na nananatili rito? At ano ang ilog na Svarṇarekhā na pumupuksa sa lahat ng kasalanan?
Verse 4
कस्माद्ब्रह्मादया देवा अस्मिंस्तीर्थे समागताः । कथं नारायणो देवः स्वयमेव समागतः
Sa anong dahilan nagtipon dito sa tīrtha na ito si Brahmā at ang iba pang mga deva? At paano naman naparito nang personal ang Panginoong Nārāyaṇa mismo?
Verse 5
हेमालयं परित्यज्य भवानी गिरिमूर्द्धनि । संस्थिता स्कन्दमादाय देवैरिन्द्रादिभिः सह
Iniwan ang Hemālaya, kinalong ni Bhavānī si Skanda at nanahan sa tuktok ng bundok, kasama ang mga deva na pinangungunahan ni Indra.
Verse 6
सारस्वत उवाच । शृणु सर्वं महाराज कथयिष्ये सविस्तरम् । येन वै कथ्यमानेन सर्वपापक्षयो भवेत्
Wika ni Sārasvata: “Makinig ka, O dakilang hari; isasalaysay ko ang lahat nang may ganap na paglalatag—sapagkat sa mismong pagsasalaysay at pakikinig nito, nagaganap ang pagkapawi ng lahat ng kasalanan.”
Verse 7
पुरा ब्रह्मदिनस्यांते जगदेतच्चराचरम् । संहृत्य भगवान्रुद्रो ब्रह्मविष्णुपुरस्कृतः
Noong unang panahon, sa pagtatapos ng araw ni Brahmā, ang Mapalad na Rudra—na pinangungunahan at sinasamahan nina Brahmā at Viṣṇu—ay muling nagtipon at nagpalusaw sa buong daigdig na ito, ang gumagalaw at ang di-gumagalaw, tungo sa pagkalusaw.
Verse 8
तां च ते सकलां रात्रिमेकमूर्त्तिभवास्त्रयः । तिष्ठन्ति रात्रि पर्यन्ते पुनर्भिन्ना भवंति ते
At sa buong gabing iyon, ang tatlo—na naging iisang anyo—ay nanatiling gayon; pagdating sa dulo ng gabi, muli silang nagkahiwa-hiwalay at naging magkakaiba.
Verse 9
ब्रह्मविष्णुशिवा देवा रजःसत्त्वतमोमयाः । सृष्टिं करोति भगवान्ब्रह्मा पालयते हरिः
Ang mga diyos na sina Brahmā, Viṣṇu, at Śiva ay binubuo ng rajas, sattva, at tamas. Ang Mapalad na Brahmā ang gumaganap ng paglikha, at si Hari (Viṣṇu) ang nag-iingat at nagpapanatili.
Verse 10
सर्वं संहरते रुद्रो जगत्कालप्रमाणतः । तेनादौ भगवान्सृष्टो दक्षो नाम प्रजापतिः
Si Rudra ang naglilikom at nagwawakas sa lahat ayon sa sukat ng panahon ng sanlibutan. Kaya sa pasimula, nilikha ang kagalang-galang na Prajāpati na nagngangalang Dakṣa.
Verse 11
सर्वे संक्षेपतः कृत्वा ब्रह्माण्डं सचरा चरम् । भिन्ना देवास्त्रयो जाताः सत्यलोकव्यवस्थिताः
Nang tipunin at muling siksikin ang Brahmāṇḍa—ang kosmikong itlog—kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw, isinilang na magkakahiwalay ang tatlong diyos at nanahan sa Satyaloka.
Verse 12
त्रयो भुवं समासाद्य कौतुकाविष्टचेतसः । कैलासं ते गिरिवरं समारूढाः सुरेर्वृताः
Ang tatlong iyon, pagdating sa daigdig na ang isip ay sinakop ng pag-uusisa, ay umakyat sa dakilang bundok na Kailāsa, na napalilibutan ng mga pangkat ng mga diyos.
Verse 13
अहं ज्येष्ठो अहं ज्येष्ठो वादोऽभूद्ब्रह्मरुद्रयोः । तदा क्रुद्धो महादेवो ब्रह्माणं हन्तुमुद्यतः
“Ako ang nakatatanda! Ako ang nakatatanda!”—ganyan sumiklab ang pagtatalo nina Brahmā at Rudra. Noon, nagngitngit si Mahādeva at naghandang pabagsakin si Brahmā.
Verse 14
विष्णुना वारितो ब्रह्मा न ते वादस्तु युज्यते । तत्त्वं नाहं यदा नेदं ब्रह्मांडं सचराचरम्
Pinigil ni Viṣṇu si Brahmā at sinabi: “Hindi nababagay sa iyo ang pagtatalong ito. Sapagkat sa katotohanan, nang hindi pa umiiral ang sansinukob na ito—ang brahmāṇḍa na may lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw na nilalang—hindi pa ako umiiral bilang hiwalay na sarili…”
Verse 15
एक एव तदा देवो जले शेते महेश्वरः । जागर्ति च यदा देवः स्वेच्छया कौतुकात्ततः
Noon, ang iisang Diyos—si Maheśvara—ay nag-iisa lamang na nakahimlay sa ibabaw ng mga tubig. At kapag ang Deva ay nagising, ayon sa sariling kalooban at dahil sa banal na līlā (banal na paglalaro/pag-uusisa), saka nagsisimula ang paglaladlad ng lahat.
Verse 16
अनेन त्वं कृतः पूर्वमहं पश्चात्त्वया कृतः । ब्रह्मांडं कूर्मरूपेण धृतमस्य प्रसादतः
“Sa biyaya Niya, ikaw ay hinubog muna; at pagkaraan, ako’y hinubog mo. At sa biyayang iyon din, ang brahmāṇḍa ay inakay at inalagaan sa anyong Kūrma—ang Pagong.”
Verse 17
अनुप्रविष्टा ब्रह्मांडं प्रसादाच्छं करस्य च । सृष्टिस्त्वया कृता सर्वा मयि रक्षा व्यवस्थिता
“Sa biyaya ni Śaṅkara, ako’y pumasok sa sansinukob. Ikaw ang gumawa ng buong paglikha; at sa akin naman itinatag ang pag-iingat at pagprotekta (sa mga daigdig).”
Verse 18
उदासीनवदासीनः संसारात्सारमीक्षते । एक एव शिवो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः
“Nakaupo na tila walang pagkakabit, minamasdan niya ang diwa sa loob ng saṃsāra. Si Śiva lamang ang iisang Diyos—si Mahādeva, ang Maheśvara, ang Panginoong sumasaklaw sa lahat.”
Verse 19
पितामहत्वं संजातं प्रसादाच्छंकरस्य ते । प्रसादयामास हरं श्रुत्वा ब्रह्मा वचो हरेः
Ang iyong kalagayan bilang Pitāmaha (Dakilang Ninuno) ay sumibol dahil sa biyaya ni Śaṅkara. Nang marinig ni Brahmā ang mga salita ni Hari, siya’y naghangad na palugdan si Hara (Śiva) sa pamamagitan ng pagpupuri at pagsamba.
Verse 20
अनादिनिधनो देवो बहुशीर्षो महाभुजः । इत्यादिवेदवचनैस्ततस्तुष्टो महेश्वरः । प्राह ब्रह्मन्वरं यत्ते वृणीष्व मनसि स्थितम्
“Ang Diyos ay walang pasimula at walang wakas, maraming ulo, makapangyarihang mga bisig”—sa gayong mga pananalitang Veda siya’y pinuri, at si Maheśvara ay nalugod. Pagkaraan ay sinabi niya: “O Brahman, piliin mo ang biyayang nasa iyong puso.”