Adhyaya 7
Sa Kabanata 7, inilalahad sa anyong diyalogo ang batas ng karma, ang pagbabago ng anyo ng katawan, at ang bisa ng mga tīrtha. Tinanong ng isang hari ang isang dalagang tila may mukhang usa tungkol sa kanyang pinagmulan. Isinalaysay niya ang pangyayari ng paglilihi sa pampang ng Ilog Gaṅgā na may kaugnayan sa ascetic na si Uddālaka: isang di-sinasadyang pangyayari hinggil sa vīrya-bindu at isang inahing usa ang naging sanhi kung bakit siya’y tao sa pagkakakilanlan ngunit may mukhang usa. Pagkaraan, lumipat ang usapan sa pananagutang moral: iniuugnay ng dalaga ang kanyang kalinisan at katapatan sa maraming kapanganakan sa dating pagkukulang ng hari sa kṣatriya-dharma, na nagtipon ng kasalanan at humihingi ng pag-aayuno at pagtubos, kabilang ang mga pahiwatig ng pagsusunog-sa-sarili bilang paglinis. Nakatala rin ang mga marangal na kamatayan at gawa: pagkamatay sa digmaan, araw-araw na pagpapakain at pagkakawanggawa, at pagpanaw sa mga pinangalanang tīrtha, lalo na sa Vastrāpatha sa Prabhāsa. Isang tinig na walang katawan (aśarīriṇī) ang naglatag ng sunod-sunod na bunga ng karma ng hari: una ang pagdanas ng bunga ng kasalanan, saka ang pag-abot sa langit. May praktikal na tagubilin: kung ilulubog ng hari ang isang ulo/larawang-ulo sa tubig ng Swarnarekhā sa Vastrāpatha, magiging mukhang tao ang dalaga. Ipinadala ang isang sugo/tagapagbantay upang hanapin ang ulo sa gubat at isagawa ang ritwal na pagpapakawala sa tīrtha; nagsagawa ang dalaga ng panatang Cāndrāyaṇa sa loob ng isang buwan at sa huli’y naging isang kagandahang inilarawang tila makalangit. Nagtatapos ang kabanata sa papuri ni Īśvara sa kṣetra: ito raw ang pinakadakila sa mga lupain at gubat, tinitirhan ng mga diyos at nilalang na kalahating-diyos, at si Śiva (Bhava) ay nananatiling nakatatag; ang banal na paliligo, sandhyā, tarpaṇa, śrāddha, at pag-aalay ng bulaklak ay nagdudulot ng paglaya sa pag-ikot ng kapanganakan at pag-akyat sa langit.
Shlokas
Verse 1
राजोवाच । कथं त्वं हरिणीरूपे जाता मानुषरूपिणी । केन संवर्धिता बाल्ये कथं ते रूपमीदृशम्
Wika ng Hari: “Paano ka isinilang sa anyong inahing usa ngunit may anyong tao? Sino ang nagpalaki sa iyo noong kabataan, at paano ka nagkaroon ng ganitong anyo?”
Verse 2
मृग्युवाच । शृणु देव प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं कन्यके वने । ऋषिरुद्दालकोनाम गंगाकूले महातपाः
Wika ng babaeng-usa: “Makinig, O Hari; isasalaysay ko ang nangyari sa gubat ng Kanyaka. Sa pampang ng Ilog Gaṅgā ay may dakilang ermitanyong rishi na nagngangalang Uddālaka.”
Verse 3
प्रभाते मूत्रमुत्सृष्टुं गतो देव वनांतरे । मूत्रांते पतितो भूमौ वीर्यबिंदुर्द्विजन्मनः
Sa bukang-liwayway, O Hari, pumasok siya sa loob ng gubat upang umihi. Sa pagtatapos ng gawaing iyon, isang patak ng binhi ng dwija, ang “dalawang ulit na isinilang,” ay nahulog sa lupa.
Verse 4
यावत्स चलितो विप्रः शौचं कृत्वा प्रयत्नतः । तावन्मृगी समायाता दृष्ट्वा पुष्पवनांतरात्
Habang ang brahmana ay nagpatuloy sa paglakad matapos maingat na magsagawa ng paglilinis, sa sandaling iyon ay dumating ang isang inahing usa, pagkatanglaw mula sa loob ng punongkahoy na punô ng mga bulaklak.
Verse 5
चापल्याद्भक्षितं वीर्यं दृष्टं ब्रह्मर्षिणा स्वयम् । यस्मादश्नाति मे वीर्यं तस्माद्गर्भो भविष्यति
Dahil sa pagkabalisa, kinain niya ang binhi—nasaksihan ito mismo ng Brahmarshi. “Sapagkat nakain niya ang aking binhi, kaya’t magbubunga ito ng pagdadalang-tao,” wika niya sa sarili.
Verse 6
ममरूपा तववक्त्रा नारी गर्भे भविष्यति । वर्द्धयिष्यति देव्यस्तां रसैर्दिव्यैः सुतां तव
Isang babae—taglay ang aking anyo at ang iyong mukha—ang lilihi sa sinapupunan. Ang Diyosa ang mag-aalaga at magpapalago sa iyong anak na babae sa pamamagitan ng mga banal na esensiya.
Verse 7
केनापि दैवयोगेन ज्ञानं तस्या भविष्यति । एवमुद्दालकादेव संजाताहं मृगानना । प्रविश्याग्नौ मृता पूर्वं त्वया सार्द्धं नराधिप
Sa pamamagitan ng isang mahiwagang pagsasanib ng tadhana, sisibol sa kanya ang kaalaman. Kaya mula kay Uddālaka lamang ako isinilang bilang Mṛgānanā. Noong una, O hari, pumasok ako sa apoy at namatay na kasama mo.
Verse 8
तस्माज्जातं सतीत्वं मे सप्तजन्मनि वै प्रभो । यत्त्वया कुर्वता राज्यं पापं वै समुपार्जितम्
Kaya, O panginoon, ang aking katapatan bilang isang satī ay sumibol sa pitong kapanganakan—sapagkat nang ikaw ay namahala sa kaharian, tunay na naipon ang kasalanan.
Verse 9
क्षत्त्रधर्मं परित्यज्य पलायनपरो मृतः । तदेनो हि मया दग्धं चिताग्नौ नृपसत्तम
Tinalikuran mo ang dharma ng kṣatriya at namatay na ang isip ay tumakas. Ngunit ang kasalanang iyon ay sinunog kong lubos sa apoy ng punerarya, O pinakamainam sa mga hari.
Verse 10
पतिं गृहीत्वा या नारी मृतमग्नौ विशेद्यदि । सा तारयति भर्तारमात्मानं च कुलद्वयम्
Kung ang isang babae, yakap ang kanyang asawa, ay pumasok sa apoy matapos mamatay ang asawa, inililigtas niya ang asawa, ang sarili, at ang dalawang angkan.
Verse 11
गोग्रहे देशभंगे च संग्रामे सम्मुखे मृतः । स सूर्यमण्डलं भित्त्वा ब्रह्मलोके महीयते
Ang sinumang mamatay na nakaharap sa kaaway—sa pag-iingat ng mga baka, sa pagtatanggol ng lupain, o sa digmaan—ay tumatagos sa bilog ng araw at pinararangalan sa daigdig ni Brahmā.
Verse 12
अनाशकं यो विदधाति मर्त्त्यो दिनेदिने यज्ञसहस्रपुण्यम् । स याति यानेन गणान्वितेन विधूय पापानि सुरैः स पूज्यते
Ang mortal na nagsasagawa ng araw-araw na pag-aayuno ay nagkakamit ng bisa ng isang libong yajña. Inaalis ang mga kasalanan, siya’y umaalis sakay ng makalangit na sasakyan na may kasamang mga pangkat ng diyos, at pinararangalan ng mga deva.
Verse 13
गंगाजले प्रयागे वा केदारे पुष्करे च ये । वस्त्रापथे प्रभासे च मृतास्ते स्वर्गगामिनः
Yaong mga namamatay sa tubig ng Gaṅgā, o sa Prayāga, o sa Kedāra, o sa Puṣkara—gayundin sa Vastrāpatha sa Prabhāsa—sila’y mga patutungo sa langit.
Verse 14
द्वारावत्यां कुरुक्षेत्रे योगाभ्यासेन ये मृताः । हरिरित्यक्षरं मृत्यौ येषां ते स्वर्गगामिनः
Yaong mga namatay sa Dvāravatī o sa Kurukṣetra sa pamamagitan ng disiplina ng yoga—at yaong sa sandali ng kamatayan ay may pantig na “Hari” sa kanilang mga labi—sila’y patutungo sa langit.
Verse 15
पूजयित्वा हरिं ये तु भूमौ दर्भतिलैः सह । तिलांश्च पञ्चलोहं च दत्त्वा ये तु पयस्विनीम्
Yaong sumasamba kay Hari sa ibabaw ng lupa, kasama ang damong darbha at mga butil ng linga—at yaong nagkakaloob ng linga at limang metal, at nag-aalay pa ng isang bakang nagbibigay-gatas—ay nagtatamo ng mapalad na bunga.
Verse 16
ये मृता राजशार्दूल ते नराः स्वर्ग गामिनः । उत्पाद्य पुत्रान्संस्थाप्य पितृपैतामहे पदे
O tigre sa mga hari! Ang mga lalaking namatay (sa banal na kalagayang ito) ay patutungo sa langit—pagkatapos magkaanak na lalaki at maitatag sila sa katayuang pang-angkan, upang magpatuloy ang lahi ng mga ama at mga lolo.
Verse 17
निर्मला निष्कलंका ये ते मृताः स्वर्गगामिनः । व्रतोपवासनिरताः सत्याचारपरायणाः । अहिंसानिरताः शांतास्ते नराः स्वर्गगामिनः
Ang mga dalisay at walang bahid—kapag pumanaw—ay patutungo sa langit. Masigasig sa mga panata at pag-aayuno, matatag sa tapat na asal, nakatuon sa ahimsa at nakalagay sa kapayapaan: ang gayong mga tao’y tunay na umaabot sa langit.
Verse 18
सापवादो रणं त्यक्त्वा मृतो यस्मान्नराधिप । सप्तयोनिषु ते जन्म तस्माज्जातं मया सह
O panginoon ng mga tao, sapagkat siya’y namatay matapos talikuran ang larangan ng digmaan—taglay ang kahihiyan at panunumbat—kaya siya’y isinilang sa pitong sinapupunan; kaya nga, sa daloy ng muling pagsilang, siya’y ipinanganak na kasama ko.
Verse 19
त्वां विना मे पतिर्मा भून्मरणे याचितं मया । तदांतरिक्षे राजेन्द्र वागुवाचाशरीरिणी । आदौ पापफलं भुक्त्वा पश्चा त्स्वर्गं गमिष्यसि
“Huwag nawang mawalan ng ikaw ang aking asawa”—ganyan ang aking panalangin sa oras ng kamatayan. Pagkaraan, O hari ng mga hari, isang tinig na walang katawan ang nagsalita sa himpapawid: “Una, mararanasan mo ang bunga ng kasalanan; pagkatapos, tutungo ka sa langit.”
Verse 20
यदि वस्त्रापथे गत्वा शिरः कश्चिद्विमुंचति । स्वर्णरेखाजले राजन्मानुषं स्यान्मुखं मम
O hari, kung may pumunta sa Vastrāpatha at maghandog (magpalaya) ng isang ulo roon, sa mga tubig ng Svarṇarekhā ang aking mukha ay magiging mukha ng tao.
Verse 21
अहं मानुषवक्त्राऽस्मि पापच्छायाऽवृतं मुखम् । दृश्यते मृगवक्त्राभं तस्माच्छीघ्रं विमुंचय
Ako’y may mukhang tao, subalit natatakpan ang aking mukha ng anino ng kasalanan. Nagmumukha itong gaya ng mukha ng usa; kaya pakawalan ito agad (upang umusad ang lunas).
Verse 22
इति श्रुत्वा वचो राजा सारस्वतमुदैक्षत । जनो विहस्य सानन्दं सर्वं सत्यं मृगीवचः
Nang marinig ang mga salitang iyon, tumingin ang hari sa Sārasvata. Ang mga tao’y tumawa nang may galak at kinilalang totoo ang bawat salitang sinabi ng inahing usa.
Verse 23
इत्युक्त्वाऽह द्विजेन्द्रः स एवं कुरु नृपोत्तम । एवं राज्ञा समादिष्टः प्रतीहारो ययौ वनम्
Pagkasabi nito, sinabi ng pinakadakilang Brahmin: “Gawin mo nga ito, O pinakamainam na hari.” Sa utos ng hari, ang pratīhāra, ang tagapamahala ng palasyo, ay nagtungo sa gubat.
Verse 24
वस्त्रापथे महातीर्थे भवं द्रष्टुं त्वरान्वितः । त्वक्सारजालिर्महती स्वर्णरेखाजलोपरि
Nagmamadali siyang masdan si Bhava (Śiva) sa dakilang tīrtha ng Vastrāpatha, at nakita niya ang isang malaking lambat na hinabi sa hibla ng balat-kahoy na nakalatag sa ibabaw ng tubig ng Svarṇarekhā.
Verse 25
वर्त्तते तच्छिरो यत्र वंशप्रोतं महावने । सारस्वतस्य शिष्येण कुशलेन निवेदितम्
Kung saan naroon ang ulong iyon—nakataling nakakabit sa tungkod na kawayan sa loob ng malaking gubat—ay iniulat ni Kuśala, alagad ni Sārasvata, nang maayos.
Verse 26
तीर्थं वस्त्रापथं गत्वा भवस्याग्रे महानदी । जाले तत्र शिरो दृष्टं तच्च तोये विमोचितम्
Pagdating sa banal na tawiran na Vastrāpatha, sa malaking ilog sa harap ni Bhava (Śiva), nakita niya roon ang isang ulo na nasilo sa lambat at pinalaya niya ito sa tubig.
Verse 27
स्नात्वा संपूज्य तीर्थेशं प्रतीहारः समभ्यगात् । शिष्येण सहितो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा
Pagkatapos maligo at sumamba nang wasto sa Panginoon ng Tīrtha, dumating nang mabilis ang pratīhāra (tagapangalaga ng palasyo), kasama ang kanyang alagad, sakay ng karwaheng maningning na gaya ng araw.
Verse 28
यदागतः प्रतीहारस्तदा सारस्वतेन सा । वृता चान्द्रायणेनैव मासमेकं निरन्तरम्
Nang dumating ang pratīhāra, siya ay nagsasagawa ng disiplina ng Sārasvata, at patuloy ring tumutupad ng panatang Cāndrāyaṇa sa loob ng isang buong buwan.
Verse 29
संपूर्णे तु व्रते तस्या दिव्यं वक्त्रं सुलोचनम् । सुशोभनं दीर्घकेशं दीर्घकर्णं शुभद्विजम्
Nang matapos ang kanyang panata, nahayag sa kanya ang isang banal at marikit na mukha na may kaibig-ibig na mga mata—nagniningning, may mahabang buhok at mahabang tainga, at may mabubuting ngiping mapalad.
Verse 30
कम्बुग्रीवं पद्मगंधं सर्वलक्षणसंयुतम् । व्रतांते मूर्च्छिता बाला गतज्ञाना वभूव सा
May leeg siyang tulad ng kabibe ng sankha at halimuyak na gaya ng lotus, taglay ang lahat ng mapalad na tanda; subalit sa dulo ng panata, ang dalaga’y nahimatay at nawalan ng ulirat, naparam ang kamalayan.
Verse 31
न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च किंनरी । यादृशी सा तदा जाता तीर्थभावेन सुन्दरी
Hindi siya diyosa, ni Gandharvī, ni Asurī, ni Kinnarī; gayon ang kagandahang natamo niya noon, sa bisa mismo ng tīrtha.
Verse 32
परिणीता तु सा तेन भोजराजेन सुन्दरी । मृगीमुखीति विख्याता देवी सा भुवनेश्वरी
Ang marikit na babae’y pinakasalan ni Haring Bhoja; sumikat siya sa pangalang “Mṛgīmukhī” (Mukhang-usa). Siya ay isang Diyosa—si Bhuvaneśvarī mismo.
Verse 33
न जानाति पुनः किंचिद्यद्वृत्तं राजमन्दिरे । कृता सा पट्टमहिषी भोजराजेन धीमता
Wala na siyang nalalaman pa tungkol sa naganap sa palasyo ng hari; ginawa siya ng marunong na Haring Bhoja na pangunahing reyna (paṭṭa-mahiṣī).
Verse 34
ईश्वर उवाच । देशानां प्रवरो देशो गिरीणां प्रवरो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं वनानामुत्तमं वनम्
Wika ni Īśvara: ‘Sa lahat ng mga lupain, ito ang pinakadakilang lupain; sa lahat ng mga bundok, ito ang pinakadakilang bundok; sa lahat ng mga banal na kṣetra, ito ang kataas-taasang kṣetra; at sa lahat ng mga gubat, ito ang pinakadakilang gubat.’
Verse 35
गंगा सरस्वती तापी स्वर्णरेखाजले स्थिता । ब्रह्मा विष्णुश्च सूर्यश्च सर्व इन्द्रादयः सुराः
Ang Gaṅgā, Sarasvatī, at Tāpī ay naroroon sa mga tubig ng Svarṇarekhā; naroroon din sina Brahmā, Viṣṇu, at Sūrya—at ang lahat ng mga deva, mula kay Indra pataas—sa banal na pook na yaon.
Verse 36
नागा यक्षाश्च गन्धर्वा अस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । ब्रह्मांडं निर्मितं येन त्रैलोक्यं सचराचरम्
Ang mga Nāga, Yakṣa, at Gandharva ay nananahan nang matatag sa banal na kṣetra na ito. Dito naroroon ang Siya na humubog sa brahmāṇḍa—ang tatlong daigdig, kasama ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.
Verse 37
देवा ब्रह्मादयो जाताः स भवोऽत्र व्यवस्थितः । शिवो भवेति विख्यातः स्वयं देवस्त्रिलोचनः
Ang mga deva—si Brahmā at ang iba pa—ay nagkaroon ng pag-iral; at ang Bhava ay naririto, nakatatag. Siya ang Śiva, bantog bilang ‘Bhava’—ang Panginoong Tatlong-Mata, Siya mismo.
Verse 38
वेवेति स्कन्दरचनाद्भवानी चात्र संस्थिता । अतो यन्नाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवि मया तव
Mula sa pagbigkas ni Skanda—‘Veve!’—si Bhavānī man ay naitatag din dito. Kaya, O Devī, sinabi ko na sa iyo ang tungkol sa tīrtha na ito; wala nang higit pa na dapat ipahayag.
Verse 39
तस्मिञ्जले स्नानपरो नरो यदि संध्यां विधायानु करोति तर्पणम् । श्राद्धं पितॄणां च ददाति दक्षिणां भवोद्भवं पश्यति मुच्यते भवात्
Kung ang isang tao ay taimtim na maligo sa tubig na iyon, gampanan ang mga ritong sandhyā at saka maghandog ng tarpaṇa; kung isasagawa rin niya ang śrāddha para sa mga Pitṛ at magbibigay ng nararapat na dakṣiṇā—masisilayan niya si Bhavodbhava at mapapalaya mula sa bhava, ang pag-iral na makamundo.
Verse 40
अथ यदि भवपूजां दिव्यपुष्पैः करोति तदनु शिवशिवेति स्तोत्रपाठं च गीतम् । सुरवर गणवृन्दैः स्तूयमानो विमानैः सुरवरशिवरूपो मानवो याति नाकम्
At kung ang sinuman ay sumamba kay Bhava gamit ang mga banal na bulaklak, at pagkatapos ay bumigkas ng mga stotra at umawit ng papuring “Śiva, Śiva,” ang taong iyon—pinupuri ng mga pangkat ng dakilang mga deva at isinasakay sa mga vimāna ng langit—ay tutungo sa langit, nagkakamit ng anyong tulad ni Śiva sa gitna ng mga diyos.