Adhyaya 17

Verse 1

राजोवाच । विचित्रमिदमाख्यानं त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं मया । दृष्ट्वा नारायणं शक्रं नारदो मंदरे गिरौ

Wika ng Hari: “Kamangha-mangha ang salaysay na ito na aking narinig dahil sa iyong biyaya. Matapos makita si Nārāyaṇa at si Śakra, ano ang ginawa ni Nārada sa Bundok Mandara?”

Verse 2

किं चकार मुनींद्रोऽथ तन्मे विस्तरतो मुने । वद संसारसरणोद्भूतमायाप्रपीडितम् । कथामृतजलौघेन वितृषं कुरु मां प्रभो

“Kung gayon, ano ang ginawa ng panginoon ng mga muni? Isalaysay mo sa akin nang masinsin, O pantas. Ako’y pinahihirapan ng māyā na sumibol sa mga landas ng saṃsāra—sa agos ng amṛta ng banal na salaysay, pawiin mo ang aking uhaw, O kagalang-galang.”

Verse 3

सारस्वत उवाच । अथासौ नारदो देवं ज्ञात्वा शप्तं द्विजन्मना । भृगुणा च तथा पूर्वं नान्यथैतद्भविष्यति

Sinabi ni Sārasvata: “Pagkaraan, si Nārada, nang malaman niyang ang diyos ay isinumpa ng isang ‘dalawang-ulit na isinilang’ (brāhmaṇa)—at noon pa man ay gayon din ni Bhṛgu—naunawaan niyang hindi ito mauuwi sa iba.”

Verse 4

भविष्यं यद्भवं देव वर्तमानं विचिंत्यताम् । अयं च वामनो भूत्वा विष्णुर्यास्यति तां पुरीम्

“O diyos, pagnilayan ang darating at ang kasalukuyan. Sapagkat ang Viṣṇu na ito, sa pag-anyong Vāmana, ay tutungo sa lungsod na yaon.”

Verse 5

निग्रहं स बलेः पश्चात्करिष्यति मम प्रियम् । युद्धं विना कथं स्थेयं वर्तमानं महोल्बणम्

“Pagkaraan, pipigilin niya si Bali at tutuparin ang minamahal kong layon. Ngunit paano matitiis ang kasalukuyang kalagayang napakabangis na ito nang walang digmaan?”

Verse 6

देवदानवयुद्धानि दैत्यगन्धर्व रक्षसाम् । निवारितानि सर्वाणि सरीसृपपतत्रिणाम्

“Lahat ng digmaan—sa pagitan ng mga deva at dānava, ng mga daitya, gandharva, at rākṣasa—maging ang mga alitan ng mga gumagapang at mga ibon—ay napigil at napahinto.”

Verse 7

सापत्नजः कलिर्नास्ति मम भाग्यपरिक्षये । देवेन्द्रो गुरुणा पूर्वं वारितः किं करोम्यहम्

“Habang humihina ang aking kapalaran, wala nang alitang isinilang ng tunggalian para sa akin. Maging si Indra, panginoon ng mga deva, noon ay pinigil ng kanyang guru—kaya ano ang magagawa ko?”

Verse 8

माननीयो गुरुर्मेऽयमतस्तं न शपाम्यहम् । युद्धार्थं तु ततो यत्नो न सिध्यति करोमि किम्

“Ang gurong ito ay karapat-dapat parangalan; kaya hindi ko siya isusumpa. Ngunit ang aking pagsisikap para sa digmaan ay hindi magtagumpay—ano ang gagawin ko?”

Verse 9

केनापि दैवयोगेन पुरुषार्थो न सिध्यति । तथापि यत्नः कर्तव्यः पुरुषार्थे विपश्चिता । दैवं पुरुषकारेण विनापि फलति क्वचित्

“Sa kapalaran lamang, hindi natutupad ang layon ng tao. Gayunman, ang marunong ay dapat pa ring magsikap sa puruṣārtha, ang wastong pagsisikap ng tao. Sapagkat ang tadhana, kahit walang sariling pagpupunyagi, kung minsan lamang namumunga.”

Verse 10

यदुक्तं तद्वचो व्यर्थं यतः सिद्धिः प्रयत्नतः । बलिं गत्वा भणिष्यामि यथा युद्धं करिष्यति

“Walang saysay ang mga salitang iyon, sapagkat ang tagumpay ay mula sa pagsisikap. Pupunta ako kay Bali at sasabihin ko sa kanya kung paano niya dapat isagawa ang digmaan.”

Verse 11

न श्रोष्यति स चेद्वाक्यं निश्चितं तं शपाम्यहम् । इत्युक्त्वा स ययौ वेगान्नारदो बलिमंदिरे । निमेषांतरमात्रेण शिष्याभ्यां गगने स्थितः

“Kung hindi niya pakikinggan ang aking mga salita, tiyak na isusumpa ko siya!” Pagkasabi nito, mabilis na nagtungo si Nārada sa palasyo ni Bali; sa pagitan lamang ng isang kisap-mata, nakatindig siya sa himpapawid kasama ang dalawa niyang alagad.

Verse 12

प्रासादे शैलसंकाशे सप्तभौमे महोज्ज्वले । तस्योपरि सभा दिव्या निर्मिता विश्वकर्मणा

Sa palasyong mistulang bundok, may pitong palapag at maningning na nagliliwanag; sa ibabaw nito ay may banal na bulwagang pagpupulong na nilikha ni Viśvakarman.

Verse 13

तस्यां सिंहासनं दिव्यं तत्रासीनो बलिर्नृप । दैत्यैः परिवृतः सर्वैः प्रौढिहास्यकथापरैः

Doon, sa banal na trono, nakaupo si Haring Bali; napalilibutan ng lahat ng Dāitya, abala sa matatapang na biro at mapagmalaking usapan.

Verse 14

ऋषिभिर्ब्राह्मणैः शांतैस्त थैवोशनसा स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्रैश्च संवृतो दिव्यमन्दिरे

Sa banal na palasyo, siya’y pinaglilingkuran ng mapayapang mga rishi at mga brāhmaṇa, at naroon din si Uśanas mismo; at napalilibutan pa ng mga anak, kaibigan, at mga asawa.

Verse 15

देवांगनाकरग्राहगृहीतैर्दिव्यचामरैः । संवीज्यमानो दैत्येन्द्रः स्तूयमानः स चारणैः

Ang panginoon ng mga Dāitya ay pinapaypayan ng mga banal na pamaypay (cāmara) na hawak ng mga dalagang makalangit; at siya’y pinupuri ng mga Cāraṇa.

Verse 16

यावदास्ते मदोन्मत्ता मन्त्रयंति परस्परम् । दैत्यदानवमुख्या ये ते सर्वे युद्धकांक्षिणः

Habang siya’y nakaupo roon, lasing sa pagmamataas, sila’y nag-usap-usap sa isa’t isa—ang mga pinunong Dāitya at Dānava, pawang naghahangad ng digmaan.

Verse 17

उत्थायोत्थाय भाषंते प्रगल्भंते सुरैः सह । अस्मदीयमिदं सर्वं त्रैलोक्यं सांप्रतं गतम्

Paulit-ulit silang tumindig at nagsalita nang may kapalaluan, lalong naging mapangahas sa mga diyos: “Ang buong tatlong daigdig ay ngayo’y napasailalim na sa aming kapangyarihan.”

Verse 18

शुक्रबुद्ध्या विना युद्धं प्राप्स्यते किं महोदयः । दैत्येन्द्रो देवराजेन स्नेहं च कुरुतो यदि

Kung wala ang payo ni Śukra, paano maisasakatuparan ang dakilang gawaing ito ng digmaan? Lalo na kung ang panginoon ng mga Dāitya ay nakikipagkaibigan sa hari ng mga diyos.

Verse 19

ऐरावणं सदा मत्तं कथं नो याचते बलिः । चतुरं तुरगं कस्मान्नार्पयति दिवाकरः

“Bakit hindi hinihingi ni Bali sa amin si Airāvaṇa, na laging nag-aalab sa pagkalasing? At bakit hindi iniaalay ng Araw sa kanya ang kaniyang kabayong mabilis at matalino?”

Verse 20

यावन्नाक्रम्यते लुब्धो धनाध्यक्षो रणाजिरे । तावन्नार्पयते वित्तं यदा तत्संचितं सुरैः

“Hangga’t hindi sinasalakay sa larangan ng digmaan ang sakim na panginoon ng kayamanan, hindi niya ibinibigay ang yaman—kahit ang mga kayamanang iyon ay tinipon ng mga diyos.”

Verse 21

न दर्शयति रत्नानि जलराशी रसातलात् । यावन्न मन्दरं क्षिप्त्वा विमथ्नीमो वयं च तम्

“Hindi inilalantad ng karagatan ang mga hiyas mula sa kailaliman ng Rasātala—hangga’t hindi namin inihahagis ang Mandara at pinaiikot upang haluin ito.”

Verse 22

यथामृतकलाश्चन्द्राद्भुज्यन्ते क्रमशः सुरैः । एवं भागं बलेः कस्मान्न ददाति जलात्मकः

Kung paanong ang mga diyos ay sunud-sunod na tumatamasa ng bahagi ng amrita mula sa Buwan—bakit ang may likas na tubig ay hindi rin nagkakaloob kay Bali ng nararapat niyang bahagi?

Verse 23

स्वर्धुनी शीतलो वातः पद्मर्किजल्कवासितः । स्वर्गे वाति शनैर्यद्वत्तथा न बलिमंदिरे

Ang malamig na simoy ng makalangit na Gaṅgā (Svadhunī), na may halimuyak ng hibla ng lotus na pinainit ng araw, ay marahang humihip sa langit—ngunit tila hindi ito humihip sa tahanan ni Bali.

Verse 24

इन्द्रचापोद्यता मेघा जलं मुंचंति भूतले । बलिखङ्गोद्धुताः स्वर्गं पुनस्ते यांति भूतलात्

Ang mga ulap na nakataas ang busog ni Indra (bahaghari) ay nagbubuhos ng tubig sa lupa; ngunit kapag itinaboy paitaas ng tabak ni Bali, muli silang bumabalik mula sa lupa tungo sa langit.

Verse 25

अस्मदीये धरापृष्ठे यमो मारयते जनम् । नैवं स्वर्गे न पाताले पश्याहो कार्यकारणम्

Sa ibabaw ng lupang ito na atin, pinapanaog ni Yama ang kamatayan sa mga tao; hindi gayon sa langit ni sa Pātāla—masdan, kay hiwaga ng ugnayan ng sanhi at bunga!

Verse 26

आयुर्वृत्तिं सुतान्सौख्यमस्माकं लिखति स्वयम् । ललाटे चित्रगुप्तोऽसौ न देवानां तु तत्समम्

Ang aming haba ng buhay, kabuhayan, mga anak, at ligaya—si Citragupta mismo ang sumusulat nito sa noo; ngunit sa mga diyos ay walang katulad na bagay nito.

Verse 27

वर्षाशीतातपाः काला वर्तंते भुवि सांप्रतम् । न स्वर्गे नैव पाताले भीता भूमौ भ्रमंति हि

Ngayon sa daigdig, umiiral ang mga panahon ng ulan, lamig, at init; hindi sa langit, ni sa Pātāla—sa takot, sila’y tunay na pagala-gala sa lupa.

Verse 28

एकवीर्योद्भवा यूयं स्वस्रीया देवदानवाः । भूमौ स्थिता वयं कस्माद्देवाः केनोपरिकृताः

Kayo—mga Deva at mga Dānava—ay isinilang mula sa iisang pinagmumulan ng kabayanihan, at magkakamag-anak sa pamamagitan ng mga kapatid na babae; bakit kami nakatindig sa lupa, at sino ang naglagay sa mga Deva sa itaas (namin)?

Verse 29

समुद्रे मथ्यमाने तु दैत्येन्द्रो वंचितः सुरैः । एकतः सर्वदेवाश्च बलिश्चैवैकतः स्थितः

Nang pinapaikot at hinahalo ang Karagatan, ang panginoon ng mga Dānava, si Bali, ay nadaya ng mga Deva. Sa isang panig, nakatayo ang lahat ng mga diyos na magkakasama; sa kabila, si Bali ay nag-iisa.

Verse 30

उत्पन्नेषु च रत्नेषु भाग्यं वै यस्य यादृशम् । गजाश्वकल्पवृक्षाद्याश्चंद्रगोगणदंतिनः

At nang sumibol ang mga hiyas at kayamanan, bawat isa’y tumanggap ng bahagi ayon sa sukat ng sariling kapalaran—gaya ng mga elepante, mga kabayo, ang Kalpavṛkṣa (punong tumutupad ng hiling), at iba pang kababalaghan at yaman.

Verse 31

गृहीत्वा ह्यमृतं देवैर्वयं पाने नियोजिताः । एतया चूर्णिता यूयं न जानीथातिगर्विताः

“Matapos agawin ng mga Deva ang amṛta, kami’y inatasan lamang na uminom. Kayong namamaga sa pagmamataas ay hindi nakaaalam na kayo’y nadurog na niya (ng panlilinlang).”

Verse 32

पीतावशेषं पीयूषं सत्यलोके धृतं सुरैः । अहोतिकुटिला देवाः कस्माच्छेषं न दीयते

Ang natitirang amrita matapos inumin ay itinago ng mga Deva sa Satyaloka. Ay, kay tuso ng mga Deva! Bakit hindi ibinibigay sa amin ang natira?

Verse 33

सुरामृतमिति ज्ञात्वा पीयूषाद्वंचिता वयम् । तिलतैलमेवमिष्टं यैर्न दृष्टं घृतं क्वचित्

Sa pag-aakalang iyon ang “amrita ng mga Deva,” kami’y nadaya at naagawan ng tunay na ambrosia. Gaya ng mga pumipili ng langis ng linga dahil hindi pa nakakakita ng ghee, kami’y nalinlang.

Verse 34

विष्णोर्वक्रचरित्राणां संख्या कर्तु न शक्यते । तथापि कथ्यते तुष्टैर्हृष्टैस्तैर्यदनुष्ठितम्

Hindi mabilang ang mga kahanga-hanga at mapanlikhang gawa ni Vishnu. Gayunman, isinasalaysay pa rin ang naganap na isinagawa ng mga nilalang na nagalak at nag-uumapaw sa tuwa.

Verse 35

गौरांगी सुन्दरी सुभ्रूः पीनोन्नतपयोधरा । सुकेशा चंद्रवदना कर्णासक्तविलोचना

Maputi ang kanyang mga biyas, marikit, at may magagandang kilay; may dibdib na hitik at nakataas; may maningning na buhok, mukhang tulad ng buwan, at mga matang humahaba nang marikit hanggang sa tainga—

Verse 36

वलित्रयांकिता मध्ये बाला मुष्ट्यापि गृह्यते । स्थलारविंदचरणा लतेव भुजभूषिता

Ang kanyang baywang, may tatlong marikit na guhit, ay napakanipis na maaari pang masakmal kahit sa isang kamao; ang kanyang mga paa’y tulad ng lotus sa matibay na lupa, at ang kanyang mga bisig ay pinalamutian na parang murang baging.

Verse 37

सा सर्वाभरणोपेता सर्वलक्षणसंयुता । त्रैलोक्यमोहिनी देवी संजाताऽमृतमन्थने

Ang diyosang iyon, napapalamutian ng lahat ng alahas at taglay ang lahat ng mapalad na tanda, ang tagapag-akit sa tatlong daigdig, ay sumilang sa panahon ng pag-ikot upang makuha ang amṛta, ang nektar ng walang-kamatayan.

Verse 38

अमृतादुत्थिता पूर्वं यस्य सा तस्य तद्ध्रुवम् । त्रैलोक्यं वशगं तस्य यस्य सा चारुलोचना

Sinumang unang nilapitan niya nang siya’y umangat mula sa amṛta, tunay na sa kanya siya nabibilang. At ang tatlong daigdig ay napapasailalim sa kapangyarihan ng may-ari sa diyosang yaong may marikit na mga mata.

Verse 39

तया संमोहिताः सर्वे देवदानवराक्षसाः । विमुच्य मन्थनं सर्वे तां ग्रहीतुं समुद्यताः

Dahil sa kanyang pang-aakit, ang lahat ng deva, dānava, at rākṣasa ay iniwan ang pag-ikot at nagsugod, sabik na agawin siya.

Verse 40

एका स्त्री बहवो देवा दानवादैत्यराक्षसाः । विवादः सुमहाञ्जातः कथमत्र भविष्यति

Isang babae—ngunit napakarami: mga deva, dānava, daitya, at rākṣasa. Isang napakalaking pagtatalo ang sumiklab; paano ito malulutas dito?

Verse 41

आगत्य विष्णुना सर्वे भुजे धृत्वा निवारिताः । अस्यार्थे किमहो वादः क्रियते भोः परस्परम्

Pagkaraan, dumating si Viṣṇu at pinigil silang lahat sa pamamagitan ng kanyang mga bisig, na nagsabi: “Bakit, dahil sa bagay na ito, kayo’y nag-aaway laban sa isa’t isa?”

Verse 42

अमृतार्थे समारम्भो महिलार्थे विनश्यति । संकेतं प्रथमं कृत्वा विष्णुना चुंबिता पुनः

“Ang gawaing sinimulan para sa amṛta ay napapahamak kapag inilihis dahil sa babae.” Matapos munang itatag ang kasunduan, muli siyang hinalikan ni Viṣṇu.

Verse 43

दिव्यरूपधरः स्रग्वी वनमालाविभूषितः । कौस्तुभोद्द्योतिततनुः शंखचक्रगदाधरः

Nag-anyong dibyino Siya, may kuwintas na bulaklak at pinalamutian ng vanamālā; nagniningning ang katawan sa hiyas na Kaustubha, tangan ang sankha, cakra, at gada.

Verse 44

तस्या हस्ते शुभां मालां दत्त्वा विष्णुः पुरः स्थितः । उद्धृत्य बाहुं सर्वेषां बभाषे वचनं हरिः

Inilagay ni Viṣṇu ang mapalad na kuwintas ng bulaklak sa kamay niya at tumindig sa harap nila. Pagkaraan, itinaas ni Hari ang mga kamay ng lahat at nagsalita ng ganito.

Verse 45

कुर्वंतु कुण्डलं सर्वे तिष्ठन्तु स्वयमासने । विलोक्य स्वेच्छया लक्ष्मीर्वरमालां प्रयच्छतु

“Magbuo kayong lahat ng isang bilog at manatili ang bawat isa sa sariling upuan. Si Lakṣmī, matapos tumingin, ay malayang maggawad ng varamālā sa kanyang mapipili.”

Verse 46

स्वयंवरविभेदं यः करिष्यत्यतिलंपटः । स वध्यः सहितैः सर्वैः परस्त्रीलुब्धको यथा

“Sinumang dahil sa kasakiman ay magtangkang manggulo sa svayaṃvara na ito, ay dapat patayin ng lahat nang magkakasama, gaya ng lalaking nag-iimbot sa asawa ng iba.”

Verse 47

परदारकृतं पापं स्त्रीवध्या तस्य जायताम् । अन्योऽपि यः करोत्येवमेवमस्तु तदुच्यताम्

Nawa’y ang kasalanang nagmumula sa paglapastangan sa pag-aasawa ng iba ay bumagsak sa taong nararapat parusahan dahil sa pananakit sa kababaihan. At kung sinuman ang gagawa rin nang gayon, ipahayag din sa kanya ang gayunding hatol.

Verse 48

साधारणं हरिं ज्ञात्वा तथेत्युक्त्वा तथा कृतम् । देवदानवदैत्यानां गंधर्वोरगरक्षसाम् । मध्ये योऽभिमतो भर्ता स ते सत्यं भवेदिति

Kinilala nila si Hari bilang walang-kinikilingang tagahatol; kaya sumagot sila, “Gayon nga,” at kumilos ayon dito. “Sa gitna ng mga deva, dānava, daitya, gandharva, nāga, at rākṣasa, ang sinumang ninanais mo bilang asawa—nawa’y siya’y tunay na mapasaiyo.”

Verse 49

तेनासौ मोहिता पूर्वं दृष्टिदानेन कर्षिता । आद्यं संमोहनं स्त्रीणां चक्रे दृष्टिनिरीक्षणम्

Dahil sa kanya, siya’y dati nang nalito at nahila ng “handog ng sulyap.” Kaya bilang unang gawa ng pang-aakit sa kababaihan, ginamit niya ang kapangyarihan ng pagtingin—binibihag sa pamamagitan ng tanaw pa lamang.

Verse 50

एवमेवेति तत्कर्णे हस्तं दत्त्वा यदुच्यते । दधाति हृदि यं नारी कामबाणप्रपीडिता

Anumang ibinubulong sa kanyang tainga habang nakatakip ang kamay, kasabay ng “gayon nga, gayon nga”—yaon mismong salita ang babaeng pinahihirapan ng mga palaso ni Kāma ay mahigpit na iniingatan sa puso.

Verse 51

तमेव वरयेदत्र कश्चिन्नास्त्येव संशयः । संजाते कलहे पूर्वं हरिणा तं निवर्तितुम्

Dito, siya’y pipili sa kanya lamang—walang alinlangan. Ngunit nang may naunang pagtatalo na sumiklab, kumilos si Hari upang pigilan at ibalik sa ayos ang pangyayari, upang mapawi ang sigalot.

Verse 52

यदा गृहीता सर्वैः सा हरिं नैव विमुंचति । त्वमेव भर्ता साऽचष्टे मुंच मां व्रज दूरतः

Kahit siya’y dakpin ng lahat, hindi niya kailanman binitiwan si Hari. Ipinahayag niya: “Ikaw lamang ang aking asawa—palayain mo ako; lumayo ka.”

Verse 53

मुक्त्वा दूरं ततो विष्णुः प्रविष्टः सुरमण्डले । तदा सर्वे च मामुक्त्वा यथास्थानं स्वयं गताः

Pagkaraan, si Viṣṇu, nang makalaya at makalayo, ay pumasok sa kapulungan ng mga diyos. Noon, silang lahat ay pinalaya rin ako at kusang nagbalik sa kani-kanilang kinalalagyan.

Verse 54

आचष्ट विजया पूर्वं सर्वान्देवान्यथाक्रमम् । सा च निरीक्षते पश्चात्तं विचार्य विमुञ्चति

Unang itinuro ni Vijayā ang lahat ng mga diyos ayon sa wastong pagkakasunod. Pagkaraan, tiningnan niya siya—at matapos pag-isipan, ay pinalaya niya ito.

Verse 55

उदासीनः शिवः शांतो गौरीकांतस्त्रिलोचनः । नान्यां निरीक्षते नित्यं ध्यानासक्तस्त्रिलोचनः

Si Śiva—mapayapa, walang kinikilingan, minamahal ni Gaurī, ang Tatlong-Mata—hindi kailanman tumitingin sa iba; laging nakalubog sa dhyāna, ang Tatlong-Mata ay nananatiling nakatuon sa loob.

Verse 56

पितामहोयमित्युक्तं यदा सख्या तदा तया । नमस्कृत्य गतं दूरे कृत्वा मौनं न पश्यति

Nang sabihin ng kanyang kasama, “Ito si Pitāmaha (Brahmā),” siya’y yumukod at nagbigay-pugay. At nang siya’y makalayo na, nanatili siyang tahimik at hindi na lumingon pa.

Verse 57

आदित्यं पद्मकं मुञ्च दहनं दहनात्मकम् । वाति वातो गता दूरे वरुणो मे पिता यतः

“Pakawalan si Āditya (ang Araw), si Padmaka, at si Dahana na ang likas ay apoy. Umiihip ang hangin at lumayo na—sapagkat si Varuṇa ang aking ama.”

Verse 58

पौलोमीवदनासक्तो देवेन्द्रो मे न रोचते

Si Indra, panginoon ng mga diyos, ay hindi nakalulugod sa akin—sapagkat ang kanyang isip ay nakatuon sa mukha ni Paulomī.

Verse 59

वधबंधकृतच्छेदभेददण्डविकर्ष णम् । कुर्वन्न कुरुते सौम्यं रूपं वैवस्वतो यमः

Kahit isinasagawa ang pagpatay, paggapos, pagputol, paghati, pagpaparusa, at pagkaladkad, si Yama na Vaivasvata ay hindi nag-aanyong maamo, O mabuting isa.

Verse 60

देवदानवगंधर्वदैत्यपन्नगराक्षसान्

Ang mga diyos, mga Dānava, mga Gandharva, mga Daitya, mga Nāga, at mga Rākṣasa—

Verse 61

दृष्ट्वात्युग्रांस्ततो याति दृष्टोऽसौ पुरुषो त्तमः । कर्णांतलोचनभ्रांतवक्त्रं दृष्ट्यावलोक्य तम्

Nang makita ang mga yaong lubhang nakatatakot, ang Purushottama, ang Kataas-taasang Persona, ay lumisan; at nang sila’y tumingin sa Kanya, ang kanilang mga mukha’y nabaluktot—ang mga mata’y gumulong hanggang sa gilid ng mga tainga—sa mismong tanaw na iyon.

Verse 62

सौभाग्यातिशयाक्रांतं रम्यं काममनोहरम् । संजातपुलकोद्भेदस्वेदवारिकणांकितम्

Siya’y nabalot ng pambihirang kapalaran—marikit at kaibig-ibig sa diwa; nabakas sa kanya ang pagtayo ng balahibo at ang mga patak ng pawis at tubig na sumibol.

Verse 63

देवदानवदैत्येन्द्रक्रोधदृष्टिनिरीक्षितम् । रम्यं रामा वरं चक्रे ददौ मालां ततः स्वयम्

Sa ilalim ng nagngangalit na titig ng mga panginoon ng Deva, Dānava, at Daitya, ang marikit na Rāmā ay pinili siya bilang mapapangasawa at saka siya mismo ang naglagay ng kuwintas na bulaklak sa kanya.

Verse 64

दैत्याः परस्परं प्रोचुः प्रेक्ष्य तत्सुरचेष्टितम् । विभागं पश्य देवानां स्वर्गे सर्वे स्वयं गताः

Nag-usap-usap ang mga Daitya nang makita ang ginawa ng mga diyos: “Tingnan ninyo ang ayos ng mga diyos—bawat isa’y kusang nagtungo sa langit!”

Verse 65

पातालस्य तले यूयं मानवा धरणीतले । देवास्त्रिभुवने यांतु न वयं स्वर्गगामिनः

“Kayo’y para sa kailaliman ng Pātāla; ang mga tao’y para sa ibabaw ng lupa. Hayaan ang mga Deva na maglakbay sa tatlong daigdig—ngunit kami’y hindi itinadhanang makarating sa langit.”

Verse 66

मानवाः क्षत्रिया राज्यं कुर्वंतु पृथिवीतले । पातालं तु परित्यज्य धात्री यदि तु रक्ष्यते

“Hayaang ang mga Kṣatriya na tao ang maghari sa ibabaw ng lupa. Ngunit kung, sa pagtalikod sa Pātāla, ang Inang Daigdig ay dapat pangalagaan—”

Verse 67

दैत्यदानवजैः कैश्चिद्राक्षसैस्तन्न शोभनम् । अथ किं बहुनोक्तेन राजा त्रिभुवने बलिः

Ngunit hindi nararapat na ang daigdig ay pangalagaan ng ilang Daitya, Dānava, at Rākṣasa. Ano pa ang saysay ng maraming salita? Si Bali ang hari sa tatlong daigdig.

Verse 68

संविभज्याथ रत्नानि समं राज्यं विधीयताम् । यावदेवं प्रगल्भंते तावत्पश्यंति नारदम्

Kaya ipamahagi ang mga hiyas, at ayusin ang kaharian nang pantay. Habang sila’y nagsasalita nang buong tapang, bigla nilang namasdan si Nārada.

Verse 69

गगनात्समुपायांतं द्वितीयमिव भास्करम् । ब्रह्मदंडकरासक्तयुद्धपुस्तकधारिणम्

Mula sa langit siya’y bumaba, wari’y ikalawang araw; tangan ang tungkod ng Brahmana at mga sagisag ng banal na disiplina: aklat ng kaalaman at kahandaang makipaglaban para sa dharma.

Verse 70

कृष्णाजिनधरं शांतं छत्रवीणाकमण्डलून् । मौंजीगुणत्रयासक्तग्रंथिप्रवरमेखलम्

Mapayapa at nakabalot sa balat ng itim na antilope, dala niya ang payong, ang vīṇā, at ang kamandalu; sa kanyang baywang ay isang marikit na bigkis na lubid ng damong muñja, may buhol at nakatali sa tatluhang hibla.

Verse 71

ब्रह्मरूपधरं शांतं दिव्यरुद्राक्षभूषितम् । गत कल्पकृतग्रंथिसूत्रमालावलंबितम्

Taglay ang anyong tulad ni Brahmā, siya’y payapa at pinalamutian ng banal na mga butil ng rudrākṣa. Nakasuot siya ng mga garlandang sagradong sinulid, na ang mga buhol ay ginawa pa noong unang panahon at nananatili sa paglipas ng mga yugto.

Verse 72

विरंचिहरसंवादो जन्माहंकारगर्वितः । संक्रुद्धैः क्रियते कोऽद्य चिंतातत्परमानसम्

“Ang pagtatalo nina Virañci (Brahmā) at Hara (Śiva), na lumobo sa pagmamataas sa kapanganakan at sa ahamkāra—sino ngayon ang muling nagpapaliyab nito sa galit, na ang isip ay lubos na nakatuon sa pangamba?”

Verse 73

आयातं नारदं दृष्ट्वा विस्मिताः समुपस्थिताः । प्रभो प्रसादः क्रियतामागंतव्यं गृहे मम

Nang makita nilang dumating si Nārada, tumindig sila sa pagkamangha at nagsabi: “O Panginoon, maawa at magpala—pumarito po sa aking tahanan.”

Verse 74

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वं गृहागतः । इत्युक्तो बलिना विप्रो विवेशासुरमंदिरे । आसनं पाद्यमर्घ्यं च दत्त्वा संपूजितो द्विजः

Sinabi ni Bali: “Mapalad ako, tunay na may kabanalan ako, sapagkat ikaw ay dumating sa aking tahanan!” Sa gayon, pumasok ang Brahmin sa palasyo ng mga asura. Inialay ang upuan, tubig sa paghuhugas ng paa, at arghya; at ang dwija ay pinarangalan nang nararapat.

Verse 75

प्रविश्य सहिताः सर्वे संविष्टा दैत्यदानवाः । शुक्रेण सहितो दैत्यो बभाषे नारदं बलिः

Pagpasok nilang magkakasama, ang lahat ng daitya at dānava ay naupo. Pagkaraan, si Bali, ang haring daitya, na kasama si Śukra, ay nagsalita kay Nārada.

Verse 76

इदं राज्यमिमे दारा इमे पुत्रा अहं बलिः । ब्रूहि येनात्र ते कार्यं दानं मे प्रथमं व्रतम्

“Ito ang aking kaharian; ito ang aking mga asawa; ito ang aking mga anak na lalaki—ako si Bali. Sabihin mo kung ano ang kailangan mo rito; sapagkat ang pagbibigay-dāna ang aking pangunahing panata.”

Verse 77

नारद उवाच । भक्त्या तुष्यंति ये विप्रास्ते विप्रा भूमिदेवताः । न तु ये पूजिताः शक्त्या पुनर्याचंति तेऽधमाः

Wika ni Nārada: “Ang mga Brahmin na nasisiyahan dahil sa debosyon ay tunay na ‘mga diyos sa lupa.’ Ngunit yaong kahit pinarangalan na ayon sa makakaya ay humihingi pa muli—sila’y hamak.”

Verse 78

त्वयाऽहं पूजितो हृष्टो न वित्तैर्मे प्रयोजनम् । हृष्टोऽहं तव राज्येन यज्ञैर्दानैर्व्रतैस्तथा

“Pinarangalan mo ako at ako’y nalulugod; hindi ko kailangan ang kayamanan. Ikinagagalak ko ang iyong matuwid na pamamahala, at gayundin ang iyong mga yajña, pagkakawanggawa, at mga panata.”

Verse 79

देवैः कृतं विप्रियं ते किंचित्पश्याम्यहं बले । त्वया संपूज्यमानोऽपि देवराजो न तुष्यति

O Bali, nakikita kong may nagawang di-kalugud-lugod sa iyo ang mga diyos. Kahit pinararangalan mo nang wasto ang hari ng mga diyos, hindi pa rin siya nasisiyahan.

Verse 80

न क्षमंति सुराः सर्वे तव राज्यं धरातले । स्वर्गे मे तापको जातो देवानां तव विग्रहे

Hindi matanggap ng lahat ng diyos ang iyong paghahari sa lupa. Dahil sa pagkapoot ng mga diyos sa iyo, kahit sa langit ay sumiklab sa akin ang nag-aapoy na pangamba.

Verse 81

संनह्य प्रथमं याति यः सैन्यं शत्रुभूमिषु । स क्षत्रियो विजयते तस्य राज्यं च वर्धते

Ang kṣatriya na unang magsasandata at mangunguna sa hukbo sa lupain ng kaaway ay nagkakamit ng tagumpay, at lumalago ang kanyang kaharian.

Verse 82

उच्छेदस्तव राज्यस्य भविष्यति श्रुतं मया । एवं ज्ञात्वा यथायुक्तं तच्छीघ्रं तु विधीयताम्

Narinig ko na darating ang pagkapuksa ng iyong kaharian. Yamang nalalaman ito, ayusin agad ang nararapat, nang walang anumang pagkaantala.

Verse 83

बलिरुवाच । यैर्गुणैः कुरुते राज्यं राजा तान्वद मे विभो । दानं पात्रे प्रदातव्यं मया त्वमपि तं वद

Wika ni Bali: O makapangyarihan, sabihin mo sa akin ang mga katangiang sa pamamagitan nito ang isang hari ay tunay na namumuno sa kaharian. Sabihin mo rin kung kanino ako dapat magbigay ng kawanggawa—ano ang tanda ng karapat-dapat tumanggap.

Verse 84

नारद उवाच । षड्विंशद्गुणसंपन्नो राजा राज्यं करोति च । स राज्यफलमाप्नोति शृणु तत्कथयाम्यहम्

Sinabi ni Nārada: Ang haring may dalawampu’t anim na katangian ang tunay na nagtataguyod ng paghahari. Siya’y nagkakamit ng bunga ng matuwid na pamamahala. Makinig—ngayon ay ilalarawan ko ang mga katangiang iyon.

Verse 85

चरेद्धर्मानकटुको मुंचेत्स्नेहमनास्तिके । अनृशंसश्चरेदर्थं चरेत्काममनुद्धतः

Isagawa niya ang dharma nang hindi marahas; talikdan ang pagkakapit sa walang pananampalataya. Hanapin ang yaman nang walang kalupitan, at tamasahin ang nararapat na ligaya nang walang pagmamataas.

Verse 86

प्रियं ब्रूयादकृपणः शूरः स्यादविकत्थनः । दाता चाऽयामवर्जः स्यात्प्रगल्भः स्यादनिष्ठुरः

Magsalita siya ng kaaya-aya; huwag maging maramot. Maging matapang ngunit hindi nagyayabang; maging mapagbigay at hindi umiiwas sa pagsisikap. Maging matatag ang loob, ngunit huwag kailanman maging malupit.

Verse 87

संदधीत न चानार्यान्विगृह्णीयान्न बंधुभिः । नानाप्तैश्चारयेच्चारान्कुर्यात्कार्यमपीडयन्

Makipag-alyansa siya, ngunit huwag sa mga hamak; huwag makipagtalo sa sariling kamag-anak. Gumamit siya ng mga espiya sa pamamagitan ng mga mapagkakatiwalaan, at tapusin ang mga gawain nang hindi nang-aapi sa iba.

Verse 88

अर्थान्ब्रूयान्न चापत्सु गुणान्ब्रूयान्न चात्मनः । आदद्यान्न च साधुभ्यो नासत्पुरुषमाश्रयेत्

Banggitin ang yaman at patakaran, ngunit huwag sa oras ng kagipitan. Banggitin ang mga kabutihan, ngunit huwag ang sariling kabutihan. Huwag kumuha sa mga banal, at huwag kailanman sumandig sa masasama.

Verse 89

नापरीक्ष्य नयेद्दण्डं न च मंत्रं प्रकाशयेत् । विसृजेन्न च लुब्धेभ्यो विश्वसेन्नापकारिषु

Huwag magpataw ng parusa nang hindi sinusuri nang wasto, at huwag ilantad ang lihim na payo. Huwag ipagkatiwala ang bagay sa sakim, at huwag magtiwala sa mga nakapanakit na.

Verse 90

आप्तैः सुगुप्तदारः स्याद्रक्ष्यश्चान्यो घृणी नृपः । स्त्रियं सेवेत नात्यर्थं मृष्टं भुंजीत नाऽहितम्

Ang hari ay magpanatiling bantay-sarado ang sambahayan sa tulong ng mga pinagkakatiwalaan, at magtanggol sa iba nang may habag. Huwag magpakalabis sa paglalayaw sa pita; kumain ng malinis at mainam, at huwag ng nakapipinsala.

Verse 91

अस्तेयः पूजयेन्मान्यान्गुरुं सेवेदमायया । अर्च्यो देवो न दम्भेन श्रियमिच्छेदकुत्सिताम्

Maging malaya siya sa pagnanakaw; parangalan ang mga marapat parangalan at maglingkod sa guru nang walang daya. Sambahin ang Diyos nang walang pagpapaimbabaw, at hangarin ang kasaganahang hindi hamak.

Verse 92

सेवेत प्रणयं कृत्वा दक्षः स्यादथ कालवित् । सांत्ववाक्यं सदा वाच्यमनुगृह्णन्न चाक्षिपेत्

Kapag naitatag na ang mabuting loob, kumilos siya nang may husay at marunong sa tamang panahon. Lagi niyang sambitin ang mga salitang nagpapayapa, nagpapakita ng biyaya, at huwag magsalita nang mabagsik o mapanlait.

Verse 93

प्रहरेन्न च विप्राय हत्वा शत्रून्न शेषयेत् । क्रोधं कुर्यान्न चाकस्मान्मृदुः स्यान्नापकारिषु

Huwag manakit ng isang brāhmaṇa; at kapag napabagsak na ang mga kaaway, huwag silang iwan upang muling bumangon. Huwag magalit nang walang dahilan, ngunit huwag ding maging malambot sa mga gumagawa ng pinsala.

Verse 94

एवं राज्ये चिरं स्थेयं यदि श्रेय इहेच्छसि । तपःस्वाध्यायदानानि तीर्थयात्राऽश्रमाणि च

Kung ninanais mo ang kagalingan sa buhay na ito, manatiling matatag sa paghahari sa ganitong paraan. Isagawa ang pag-aayuno at pagninilay (tapas), pag-aaral ng banal na kasulatan, at pagkakaloob; at magsagawa rin ng paglalakbay-dambana sa mga tīrtha at pagdalaw sa mga āśrama.

Verse 95

योगेनात्मप्रबोधस्य कलां नार्हंति षोडशीम् । त्वया संसारवैराग्यं कर्त्तव्यं विप्रपूजनम्

Sa pamamagitan ng yoga, hindi man lamang nila naaabot ang ikalabing-anim na bahagi ng tunay na paggising sa Sarili. Kaya dapat mong linangin ang paglayo sa saṃsāra at magsagawa ng pagsamba at paggalang sa mga brāhmaṇa.

Verse 96

यष्टव्यं विविधैर्यज्ञैर्ध्येयो नारायणो हरिः । प्रसंगेन समायातो यास्ये रैवतके गिरौ

Dapat isagawa ang iba’t ibang uri ng yajña, at dapat pagnilayan si Nārāyaṇa Hari. Palibhasa’y naparito ako dahil sa mapalad na pagkakataon, tutungo ako sa Bundok Raivataka.

Verse 97

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्नदी त्रैलोक्यपावनी । तत्रास्ते च शिवावृक्षो बहुपुष्पफलान्वितः । तत्र गत्वा करिष्यामि व्रतं तद्विष्णुवल्लभम्

Doon nananahan ang Panginoong Viṣṇu, at naroon ang ilog na nagpapadalisay sa tatlong daigdig. Naroon din ang punong Śivā, hitik sa mga bulaklak at bunga. Pagparoon ko roon, isasagawa ko ang panatang yaon na minamahal ni Viṣṇu.

Verse 98

बलिरुवाच । कोऽयं रैवतकोनाम व्रतं किं विष्णुवल्लभम् । शिवावृक्षास्तु के प्रोक्तास्तत्कथं कथयस्व मे

Wika ni Bali: “Ano ang pook na tinatawag na Raivataka? Ano ang panatang minamahal ni Viṣṇu? At anu-ano ang mga punong tinatawag na Śivāvṛkṣa? Ipaliwanag mo sa akin kung paano ito.”

Verse 99

नारद उवाच । पुरा युगादौ दैत्येन्द्र सपक्षाः पर्वताः कृताः । संचिंत्य ब्रह्मणा पश्चादचलास्ते कृताः पुनः

Sinabi ni Nārada: “Noong unang panahon, sa pasimula ng yugá, O panginoon ng mga Daitya, nilikha ang mga bundok na may mga pakpak. Pagkaraan, matapos magnilay si Brahmā, muli niyang ginawa ang mga bundok na iyon na walang pakpak at di-makilos.”

Verse 100

उत्पतंति महाकाया निपतंति यदृच्छया । मेरुमंदरकैलासा वचसा संस्थिताः स्थिराः

Ang mga bundok na yaon, napakalaki ang katawan, ay lumilipad paitaas at bumabagsak nang walang tiyak. Ngunit ang Meru, Mandara, at Kailāsa ay pinatatag at itinatag nang matibay sa pamamagitan ng banal na utos.

Verse 101

वारिता न स्थिता ये तु त इंद्रेण स्थिरीकृताः । मेरोर्दक्षिण शृंगे तु कुमुदेति स पर्वतः

Ang mga bundok na kahit pigilan ay hindi nananatili sa lugar, ay pinatatag ni Indra. Sa timog na tuktok ng Meru ay may bundok na tinatawag na Kumuda.

Verse 102

दिव्यः सपक्षः सौवर्णो दिव्यवृक्षैः समावृतः । तस्योपरि पुरी दिव्या वैष्णवी विष्णुना कृता

Ito’y makalangit, may pakpak at gintong ningning, napalilibutan ng mga punong banal. Sa ibabaw nito’y may lungsod na makalangit—Vaiṣṇavī—na itinayo ni Viṣṇu.

Verse 103

तस्या मध्ये गृहं दिव्यं यस्मिल्लंक्ष्मीः सदा स्थिता । मेरोः शृंगे पुरी रम्या गृहं तत्र मनोरमम्

Sa gitna ng lungsod na iyon ay may isang banal na palasyo, na doo’y laging nananahan si Lakṣmī. Sa tuktok ng Meru ay may isang marikit na lungsod, at naroon ang isang tahanang lubhang kaakit-akit.

Verse 104

तत्रास्ते स भवो देवो भवानी यत्र संस्थिता । सभा माहेश्वरी रम्या सौवर्णी रत्नमंडिता

Doon nananahan ang Diyos na si Bhava (Śiva), kung saan itinatag si Bhavānī. (Naroon) ang marikit na bulwagang Māheśvarī, gintong-ginto at pinalamutian ng mga hiyas.

Verse 105

तत्रास्ते भगवान्विष्णुर्देवैर्ब्रह्मादिभिर्वृतः । तस्यां विष्णुः सदा याति देवं द्रष्टुं महेश्वरम्

Doon din nananahan ang Panginoong Viṣṇu, napalilibutan ng mga diyos na pinangungunahan ni Brahmā. Sa pook na iyon, si Viṣṇu ay laging pumaparoon upang masilayan ang Diyos na si Maheśvara (Śiva).

Verse 106

सौवर्णैः कुमुदैर्यस्मादसौ सर्वत्र मंडितः । कुमुदेति कृतं नाम देवैस्तत्र समागतैः

Sapagkat sa lahat ng dako’y pinalalamutian ito ng mga gintong kumuda-lotus, ang mga diyos na nagtipon doon ay nagbigay rito ng pangalang “Kumuda”.

Verse 107

एकदा भगवान्रुद्रो गिरौ तस्मिन्समागतः । द्रष्टुं तच्छिखरे रम्ये तां पुरीं विष्णुपालिताम्

Minsan, dumating ang Mapalad na Rudra sa bundok na iyon upang masdan sa marikit na tuktok ang lungsod na iniingatan ni Viṣṇu.

Verse 108

गृहागतं हरं दृष्ट्वा हरिणा स तु पूजितः । लक्ष्म्या संपूजिता गौरी हर्षिता तत्र संस्थिता

Nang makita ni Hari (Viṣṇu) na dumating si Hara (Śiva) sa kanyang tahanan, siya’y sumamba at naghandog-puri sa kanya. Si Gaurī (Pārvatī), na pinarangalan nang wasto ni Lakṣmī, ay nanatili roon na may galak.

Verse 109

एकासनोपविष्टौ तौ मंत्रयंतौ परस्परम् । हरेण कारणं ज्ञात्वा तत्सर्वं कथितं हरेः

Magkatabing nakaupo sa iisang luklukan, silang nag-usap ang dalawa. Nang maunawaan ni Hari (Viṣṇu) ang dahilan sa pamamagitan ni Hara (Śiva), isinalaysay niya kay Hara ang buong bagay na iyon.

Verse 110

त्वयेयं नगरी कार्या मंदरे पर्वतोत्तमे । प्रष्टव्यः कारणं नाहमवश्यं तद्भविष्यति

“Ang lungsod na ito ay dapat mong itatag, O Mandara, dakilang bundok. Tungkol sa dahilan, huwag mo Akong usisain—tiyak na ito’y mangyayari.”

Verse 111

हर एव विजानाति कारणं कतमोऽपि न । एवं तथेति तौ प्रोक्त्वा संस्थितौ पर्वतोऽपि सः

“Si Hara lamang ang nakaaalam ng dahilan; wala nang iba.” Pagkasabi nito—“Gayon nga”—nanatili roon ang dalawa, at ang bundok man ay nanindigang matatag.

Verse 112

तं दृष्ट्वा संगतं रुद्रं कुमुदः स्वयमाययौ । धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे गृहमागतौ

Nang makita ni Kumuda si Rudra na dumating na may kasamang kasama, siya mismo ang lumapit at nagsabi: “Mapalad ako, punô ako ng kabutihang-loob, sapagkat kayong dalawa ay dumating sa aking tahanan.”

Verse 113

द्वाभ्यामुक्तो गिरिवरो ददाव किं वरं तव । इत्युक्तः पर्वतस्ताभ्यां वरं वव्रे स मूढधीः

Nang kausapin ng dalawa, sinabi ng marangal na bundok: “Anong biyaya ang ipagkakaloob ko sa inyo?” Sa gayong pananalita nila, ang bundok—na nalilito ang pag-unawa—ay pumili ng isang hiling.

Verse 114

भविष्यत्कार्यहेतुत्वाद्भविष्यति न तद्वृथा । यत्राहं तत्र वस्तव्यं भवद्भ्यामस्तु मे वरः

“Sapagkat ito’y sanhi para sa isang layunin sa hinaharap, hindi ito magiging walang saysay. Saan man ako naroroon, doon kayo dalawa manahan—ito ang aking hiling na biyaya.”

Verse 116

मत्सन्निधौ समागत्य स्थातव्यं ब्रह्मवासरम् । तथेत्युक्त्वा सपत्नीकौ गतौ हरिहरावुभौ

“Lumapit kayo sa aking piling at manatili sa loob ng isang ganap na ‘araw ni Brahmā’.” Pagkasabi ng “Gayon nga,” umalis sina Hari at Hara—bawat isa’y kasama ang kanyang kabiyak.

Verse 117

ऋषिरासीन्महाभाग ऋतवागिति विश्रुतः । तस्यापुत्रस्य पुत्रोऽभूद्रेवत्यन्ते महात्मनः

May isang lubhang mapalad na rishi, tanyag sa pangalang Ṛtavāk. Bagaman siya’y walang anak na lalaki, sa pagtatapos ng nakṣatra na Revatī ay isinilang sa dakilang kaluluwang iyon ang isang anak na lalaki.

Verse 118

स तस्य विधिवच्चक्रे जातकर्मादिकाः क्रियाः । तथोपनयनाद्याश्च स चाशीलोऽभवन्नृप

Isinagawa niya nang wasto ayon sa tuntunin ang mga ritwal na nagsisimula sa jātakarma (seremonya ng kapanganakan), at gayundin ang mga ritwal na nagsisimula sa upanayana (pagpapasimula). Ngunit ang batang iyon ay naging masamang-asal, O hari.

Verse 119

यतः प्रभृति जातोऽसौ ततः प्रभृत्यसावृषिः । दीर्घरोगपरामर्शमवापातीव दुर्द्धरम्

Mula nang ipanganak ang batang iyon, mula rin noon ang rishi ay waring tinamaan ng isang matagal na karamdaman na napakahirap tiisin.

Verse 120

माता चास्य परामार्तिं कुष्ठरोगाभिपीडिता । जगाम चिन्तां स ऋषिः किमेतदिति दुःखितः

At ang kanyang ina man, na labis na pinahihirapan ng ketong (kuṣṭha), ay nalugmok sa matinding pagdurusa. Nang makita ito, nabagabag ang rishi at nalubog sa pag-aalala: “Ano ito—bakit nangyari ito?”

Verse 121

मूर्खस्तु मंदधीः पुत्रो दुःखं जनयते पितुः । अमार्गगो विशेषेण दुःखाद्दुःखतरं हि तत्

Ang anak na mangmang at mapurol ang isip ay nagdudulot ng dalamhati sa ama. At kapag siya’y lumalakad sa landas ng adharma, ang dalamhating iyon ay tunay na nagiging higit pang masakit kaysa sa dalamhati mismo.

Verse 122

अपुत्रता मनुष्याणां श्रेयसे न कुपुत्रता । सुहृदां नोपकाराय पितॄणां नापि तृप्तये

Para sa tao, higit na mabuti para sa kapakanan ang mawalan ng anak kaysa magkaroon ng masamang anak—na walang naitutulong sa mga kaibigan, at hindi rin nakapagbibigay-kasiyahan sa mga ninuno.

Verse 123

सुपुत्रो हृदयेऽभ्येति मातापित्रोर्दिनेदिने । पित्रोर्दुःखाय धिग्जन्म तस्य दुष्कृतकर्मणः

Ang mabuting anak ay lalong pumapasok sa puso ng ina at ama, araw-araw. Ngunit—kahihiyan sa pagsilang ng masamang gumagawa, na ang buhay ay nagiging sanhi lamang ng sakit sa kanyang mga magulang.

Verse 124

धन्यास्ते तनया ये स्युः सवर्लोकाभिसंमताः । परोपकारिणः शांताः साधुकर्मण्यनुव्रताः

Mapalad yaong mga anak na pinararangalan ng lahat ng daigdig—yaong gumagawa para sa kapakanan ng kapwa, mapayapa ang loob, at nananatiling tapat sa matuwid na gawa.

Verse 125

अनिर्वृतं निरानंदं दुःखशोकपरिप्लुतम् । नरकाय न स्वर्गाय कुपुत्रत्वं हि जन्मिनः

Walang kapayapaan, walang ligaya, nilulunod ng dalamhati at pighati—ang pagkakaroon ng masamang anak ay nagtutulak sa tao sa impiyerno, hindi sa langit.

Verse 126

करोति सुहृदां दैन्यमहितानां तथा मुदम् । अकाले तु जरां पित्रोः कुपुत्रः कुरुते किल

Ang masamang anak ay nagdadala ng pagdarahop sa mga kaibigang may mabuting hangarin, at gayundin ay nagbibigay-galak sa mga kaaway. Tunay, pinatatanda niya ang mga magulang bago ang panahon.

Verse 127

नारद उवाच । एवं सोऽत्यन्तदुष्टस्य पुत्रस्य चरितैर्मुनिः । दह्यमानमनोवृत्तिर्वृद्धगर्गमपृच्छत

Sinabi ni Nārada: Kaya nga, dahil sa mga gawa ng kanyang anak na lubhang masama, ang pantas—na ang isip ay tila nasusunog sa dalamhati—ay nagtanong sa matandang Garga.

Verse 128

ऋतवागुवाच । सुव्रतेन पुरा वेदा अधीता विधिना मया । समाप्य विद्या विधवत्कृतो दारपरिग्रहः

Wika ni Ṛtavāk: Noong una, sa matibay na panata, pinag-aralan ko ang mga Veda ayon sa tuntunin. Nang matapos ko nang wasto ang pag-aaral, pumasok ako sa buhay-sambahayan sa paraang nararapat, sa pagkuha ng asawa.

Verse 129

सदारेण हि याः कार्याः श्रौतस्मार्त्तादिकाः क्रियाः । ताः कृताश्च विधानेन कामं समनुरुध्य च

Tunay nga, ang mga ritwal na dapat isagawa kasama ang asawa—mga seremonyang śrauta ayon sa Veda, mga smārta ayon sa kaugalian, at iba pa—ginawa ko rin ayon sa wastong pamamaraan, at tinupad ko rin ang mga nararapat na layunin ng buhay.

Verse 130

पुत्रार्थं जनितश्चायं पुंनाम्नो विच्युतौ मुने । सोऽयं किमात्मदोषेण मातुर्दोषेण किं मम । अस्मद्दुःखावहो जातो दौःशील्याद्वद कोविद

“O pantas na muni, ang batang ito’y inianak upang magkaroon ng anak na lalaki at upang makaligtas sa impiyernong tinatawag na Puṃ-nāma. Bakit ngayon siya naging sanhi ng dalamhati sa aming tahanan—dahil ba sa kasalanan ko o sa kasalanan ng kanyang ina? Ipagbigay-alam, O marunong: saan nagmula ang masamang asal na ito?”

Verse 131

गर्ग उवाच । रेवत्यन्ते मुनिश्रेष्ठ जातोऽयं तनयस्तव । तेन दुःखाय ते दुष्टे काले यस्मादजायत

Sinabi ni Garga: “O pinakamainam sa mga muni, ang anak mong lalaki ay isinilang sa huling sandali ng Revatī. Kaya dahil sa pagsilang sa di-mapalad na panahon, siya’y naging sanhi ng iyong pagdurusa.”

Verse 132

तवापचारो नैवास्य मातुर्नापि कुलस्य च । अन्यद्दौःशील्यहेतुत्वं रेवत्यंत उपागतम्

“Hindi ito dahil sa pagkukulang mo, ni sa pagkukulang ng ina, ni sa kasalanan ng angkan. Sa halip, ang sanhi ng masamang asal na ito’y nagmula sa mismong huling sandali ng Revatī.”

Verse 133

रेवती अश्विनोर्मध्यमाश्लेषामघयोस्तथा । ज्येष्ठामूलर्क्षयोः प्रोक्तं गंडांतं तु भयावहम्

Ang dugtungang tinatawag na Gaṇḍānta—na ipinahayag na nakapanghihilakbot—ay nasa wakas ng Revatī at simula ng Aśvinī; gayundin sa pagitan ng Āśleṣā at Maghā, at sa pagitan ng Jyeṣṭhā at Mūla.

Verse 134

गंडत्रये तु ये जाता नरनारीतुरंगमाः । तिष्ठंति न चिरं गेहे तिष्ठन्तोऽपि भयंकराः । एवमुक्तोऽथ गर्गेण चुक्रोधातीव कोपनः

Ngunit yaong mga isinilang sa tatlong Gaṇḍānta—lalaki, babae, maging mga kabayo—ay hindi nagtatagal sa loob ng tahanan; at kahit manatili, sila’y nagiging sanhi ng pangamba. Nang sabihin ito ni Garga, ang mainitin ang ulo ay nag-alab sa matinding galit.

Verse 135

ऋतवागुवाच । यस्मान्ममैक पुत्रस्य रेवत्यन्ते समुद्भवः

Sinabi ni Ṛtavāgu: “Sapagkat ang aking kaisa-isang anak na lalaki ay isinilang sa dulo ng Revatī…”

Verse 136

रेवती किं न जानाति मां विप्रः शापयिष्यति । जाज्वल्यमाना गगनात्तस्मात्पततु रेवती

“Hindi ba nalalaman ni Revatī na isusumpa ako ng isang brāhmaṇa? Kaya’t hayaang si Revatī—na nagliliyab—ay mahulog mula sa langit!”

Verse 137

नारद उवाच । तेनैवं व्याहृते वाक्ये रेवत्यृक्षं पपात ह पश्यतः सर्वलोकस्य विस्मयाविष्टचेतसः

Sinabi ni Nārada: “Nang mabigkas ang gayong mga salita, ang bituin ni Revatī ay tunay na nahulog, habang pinagmamasdan ng lahat ng daigdig—ang mga isip ay nabihag ng pagkamangha.”

Verse 138

ईश्वरेच्छाप्रभावेन पतिता गिरिमूर्द्धनि । रेवत्यृक्षं निपतितं कुमुदाद्रौ समन्ततः

Sa bisa ng kalooban ng Panginoon, ito’y bumagsak sa tuktok ng bundok; ang bituing Revatī ay bumaba at pumaligid sa Bundok Kumuda sa lahat ng dako.

Verse 139

सुराष्ट्रदेशे स प्राप्तः पतितो भूतले शुभे । हिमाचलस्य पुत्रो य उज्जयंतो गिरिर्महान्

Nakarating ito sa lupain ng Surāṣṭra at bumagsak sa mapalad na lupa—sa dakilang bundok na Ujjayanta, na sinasabing anak ni Himācala.

Verse 140

कुमुदेन समं मैत्री कृता पूर्वं परस्परम् । यत्र त्वं स्थास्यसे स्थाता तत्राहमपि निश्चितम्

Noon pa, kami ni Kumuda ay nagtatag ng pagkakaibigang kapwa. Saan ka man, ikaw na matatag, mananatiling nakatindig, doon din ako matibay na nagpasiyang manatili.

Verse 141

इति कृत्वा गृहीत्वाथ गंगावारि सयामुनम् । सारस्वतं तथा पुण्यं सिंचितुं तं समागतः

Pagkatapos gawin iyon, kinuha niya ang tubig ng Gaṅgā kasama ng Yamunā, at gayundin ang banal na tubig ng Sarasvatī, at dumating doon upang wisikan at italaga siya sa pamamagitan ng sagradong tubig na iyon.

Verse 142

आहूतसंप्लवं यावत्संस्थितौ तौ परस्परम् । कुमुदाद्रिश्च तत्पातात्ख्यातो रैवतकोऽभवत्

Hanggang sa humupa ang tinawag na baha ng mga tubig, nanatili roon ang dalawa na magkasama. At dahil sa paglusong na iyon, ang Bundok Kumuda ay sumikat sa pangalang “Raivataka.”

Verse 143

अतीव रम्यः सर्वस्यां पृथिव्यां पृथिवीपते । कुमुदाद्रिश्च सौवर्णो रेवतीच्यवनात्पुनः

O panginoon ng lupa, sa buong daigdig ay lubhang kaaya-aya ang Bundok Kumuda; at muli, dahil sa pagdaloy-pababa ni Revatī, ito’y nagningning na tila ginto sa karilagan.

Verse 144

पंकजाभः स बाह्येन जातो वर्णेन भूपते । मेरुवर्णः स मध्ये तु सौवर्णः पर्वतोत्तमः

O hari, sa panlabas ay nagkaroon ang dakilang bundok ng kulay na gaya ng lotus; ngunit sa gitna nito’y taglay ang kulay ng Meru—tunay na ginto, ang pinakadakila sa mga bundok.

Verse 145

ततः सञ्जनयामास कन्यां रैवतको गिरिः । रेवतीकांति संभूतां रेवतीसदृशाननाम्

Pagkaraan, ang Bundok Raivataka ay nagluwal ng isang dalaga—isinilang mula sa ningning ni Revatī, at may mukhang kahawig ni Revatī rin.

Verse 146

प्रमुचो नाम राजर्षिस्तेन दृष्टा वरांगना । पितृवद्रेवतीनाम कृतं तस्या नृपोत्तम

Isang maharlikang rishi na nagngangalang Pramuca ang nakakita sa dakilang dalaga. At gaya ng isang ama, O pinakamainam na hari, ipinangalan niya sa kanya ang “Revatī.”

Verse 147

रेवतीति च विख्याता सा सर्वत्र वरांगना । सर्वतेजोमयं स्थानं सर्वतीर्थजलाश्रयम्

Nakilala siya sa lahat ng dako bilang “Revatī,” ang dakilang dalaga. (Ang pook na iyon) ay isang lugar na binubuo ng pangkalahatang ningning, at isang sisidlang naglalaman ng mga tubig ng lahat ng tīrtha.

Verse 148

गंगाजलप्रवाहैश्च संयुक्तं यामुनैस्तथा । स्थितं सारस्वतं तोयं तत्र गर्तेषु तत्त्रयम्

Doon, nanatili ang tubig ng Sarasvatī, nakipag-isa sa umaagos na tubig ng Gaṅgā at gayundin sa Yamunā. Sa mga hukay roon, ang tatlong banal na tubig ay nanatiling magkakasama.

Verse 149

विख्यातं रेवतीकुंडं यत्र जाता च रेवती । स्मरणाद्दर्शनात्स्नानात्सर्वपापक्षयो भवेत्

Bantog ang Revatī Kuṇḍa, kung saan isinilang si Revatī. Sa pag-alaala rito, sa pagtanaw dito, at sa pagligo roon, nagaganap ang pagkapawi ng lahat ng kasalanan.

Verse 150

सा बाला वर्द्धिता तेन प्रमुंचेन महात्मना । यौवनं तु तया प्राप्तं तस्मिन्रैवतके गिरौ

Ang batang dalaga ay pinalaki ng dakilang-makaluluwang na rishi na si Pramuñca; at sa bundok na Raivataka, narating niya ang kanyang kabataan.

Verse 151

तां तु यौवनसंपन्नां दृष्ट्वाऽथ प्रमुचो मुनि । एकांते चिन्तयामास कोऽस्या भर्ता भविष्यति

Nang makita siyang ganap na sa kabataan, ang muni na si Pramuñca ay nagmuni-muni nang lihim: “Sino kaya ang magiging asawa niya?”

Verse 152

हूत्वाहूत्वा स पप्रच्छ गुरुं वह्निं द्विजोत्तमः । प्रसादं कुरु मे ब्रूहि कोऽस्या भर्ता भविष्यति

Paulit-ulit siyang tumawag, at ang pinakadakilang brahmana ay nagtanong sa kanyang guro—ang Apoy: “Magpala ka sa akin; sabihin mo, sino ang magiging asawa niya?”

Verse 153

अन्योऽस्याः सदृशः कोऽपि वंशे नास्ति करोमि किम् । वह्निकुण्डात्समुत्थाय प्रोक्तवान्हव्यवाहनः

“Sa angkan niya, wala nang maihahambing sa kanya—ano ang dapat kong gawin?” Gayon nagsalita si Havyavāhana (Agni), pag-ahon mula sa hukay ng apoy.

Verse 154

शृणु मे वचनं विप्र योऽस्या भर्ता भविष्यति । प्रियव्रतान्वयभवो महाबलपराक्रमः

“Pakinggan mo ang aking salita, O brāhmaṇa: ang magiging asawa niya ay isisilang sa angkan ni Priyavrata, taglay ang dakilang lakas at kagitingan.”

Verse 155

पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिंदीजठरोद्भवः । दुर्दमो नाम भविता भर्ता ह्यस्या महीपतिः

“Siya’y magiging anak ni Vikramaśīla, isinilang mula sa sinapupunan ni Kāliṃdī; ang pangalan ay Durdama, at tunay na magiging asawa niya—isang hari, panginoon ng lupa.”

Verse 156

अत्रांतरे समायातो दुर्दमः स महीपतिः । गिरौ मृगवधाकांक्षी मुनिं गेहे न पश्यति । प्रियेऽयि तातः क्व गत एहि सत्यं ब्रवीहि मे

Samantala, dumating doon si Haring Durdama, ang panginoon ng lupa, na nagnanais mangaso sa bundok. Nang hindi niya makita ang muni sa bahay, sinabi niya: “Mahal ko—saan nagtungo ang iyong ama? Halika, sabihin mo sa akin ang katotohanan.”

Verse 157

नारद उवाच । अग्निशालास्थितेनैव तच्छ्रुतं वचनं प्रियम् । प्रियेत्यामन्त्रणं कोऽयं करोति मम वेश्मनि

Sinabi ni Nārada: Habang siya’y nasa bulwagan ng apoy, narinig niya ang mapagmahal na pananalitang iyon. “Sino kaya,” wika niya sa sarili, “ang tumatawag ng ‘Mahal’ sa aking tahanan?”

Verse 158

स ददर्श महात्मानं राजानं दुर्दमं मुनिः । जहर्ष दुर्दमं दृष्ट्वा मुनिः प्राह स गौतमम्

Nakita ng pantas ang dakilang-hiningang hari na si Durdama. Pagkakita kay Durdama, nagalak ang pantas at nagsalita sa kanya nang may paggalang: “O Gautama.”

Verse 159

शिष्यं विनयसम्पन्नमर्घ्यं पाद्यं समानय । एकं तावदयं भूपश्चिरकालादुपागतः

“Isama mo rito ang aking disipulong may mabuting pagdidisiplina, at dalhin ang arghya at ang tubig na panghugas ng paa. Sapagkat ang haring ito’y dumating dito matapos ang mahabang panahon.”

Verse 160

जामाता सांप्रतं राजा योग्यास्य च सुता मम । ततः स चिंतयामास राजा जामातृ कारणम्

“Sa ngayon, ang hari ay magiging manugang ko, at ang aking anak na babae ay karapat-dapat sa kanya. Kaya’t ang hari’y nagsimulang magnilay sa dahilan at paraan ng pagiging manugang.”

Verse 161

मौनेन विधिना राजा जगृहेऽर्घ्यं द्विजाज्ञया । तमासनगतं विप्रो गृहीतार्घ्यं महामुनिः

“Ayon sa ritwal ng katahimikan, tinanggap ng hari ang arghya ayon sa utos ng brahmana. Ang dakilang pantas, ang brahmana, matapos tanggapin ang arghya, ay nanatiling nakaupo sa kanyang upuan.”

Verse 162

प्रस्तुतं प्राह राजेन्द्रं नृपते कुशलं पुरे । कोशे बले च मित्रे च भृत्यामात्य प्रजासु च । तथात्मनि महाबाहो यत्र सर्वं प्रतिष्ठितम्

Pagkaraan, nagsalita siya nang angkop sa panginoon ng mga hari: “O mahal na hari, maayos ba ang lahat sa iyong lungsod—ang kabang-yaman, ang hukbo, ang mga kapanalig, ang mga lingkod at mga ministro, at ang mga nasasakupan? At ikaw ba mismo ay nasa kagalingan, O makapangyarihang bisig, na siyang pinagsasaligan ng lahat?”

Verse 163

पत्नी च ते कुशलिनी याऽत्र स्थाने हि तिष्ठति । अन्यासां कुशलं ब्रूहि याः संति तव मंदिरे

At ang iyong asawa—na naninirahan dito sa pook na ito—ay nasa mabuting kalagayan ba? Ibalita mo rin sa akin ang kapakanan ng iba pang mga ginang na nasa iyong palasyo.

Verse 164

राजोवाच । त्वत्प्रसादादकुशलं नास्ति राज्ये क्वचिन्मम । जातकौतूहलोऽस्म्यस्मि मम भार्याऽत्र का मुने

Wika ng Hari: Sa iyong biyaya, walang kapahamakan saanman sa aking kaharian. Ngunit ako’y napupuno ng pag-uusisa—O pantas—sino ang aking asawa rito sa pook na ito?

Verse 165

प्रमुच उवाच । रेवती ते वरा भार्या किं न वेत्सि नृपोत्तम । त्रैलोक्यसुन्दरी या तु कथं सा विस्मृता तव

Sinabi ni Pramuca: Si Revatī ang iyong marangal na asawa—bakit hindi mo ito nalalaman, O pinakamainam sa mga hari? Siya ang kagandahan ng tatlong daigdig—paano mo siya malilimutan?

Verse 166

राजोवाच । सुभद्रां शांतपापां च कावेरीतनयां तथा । सूरात्मजानुजातां च कदंबां च वरप्रजाम्

Wika ng Hari: (Naalaala ko) si Subhadrā, at si Śāntapāpā, at gayundin si Kāverītanayā; at si Sūrātmajānujātā; at si Kadambā rin—na pinagpala ng mabubuting supling.

Verse 168

ऋषिरुवाच । प्रियेति सांप्रतं प्रोक्ता रेवती सा प्रिया तव । तदन्यथा न भविता वचनं नृपसत्तम

Sinabi ng pantas: Ngayon lamang siya tinawag na “minamahal”; si Revatī nga ang tunay mong minamahal. Hindi magiging iba ang pahayag na ito, O pinakadakila sa mga hari.

Verse 169

राजोवाच । नास्ति भावकृतो दोषः क्षम्यतां तद्वचो मम । विनिर्गतं वचोवक्त्रान्नाहं जाने द्विजोत्तम

Wika ng Hari: “Walang kasalanang tunay na sinadya—patawarin mo ang aking mga salita. Kapag ang salita’y nakalabas na sa bibig, hindi ko na ito ganap na nalalaman o napipigil, O pinakadakila sa mga brāhmaṇa.”

Verse 170

ऋषिरुवाच । नास्ति भावकृतो दोषः परिवेद्मि कुरुष्व तत् । वह्निना कथितस्त्वं मे जामाताद्य भविष्यसि

Wika ng pantas: “Walang kasalanang sinadya—nauunawaan ko. Gawin mo ang nararapat. Sapagkat si Agni, ang Apoy, ang nagsabi sa akin tungkol sa iyo; ngayong araw ikaw ay magiging manugang kong lalaki.”

Verse 171

इत्यादिवचनै राजा भार्या मेने स रेवतीम् । ऋषिस्तथोद्यतः कर्तुं विवाहं विधि पूर्वकम् । उवाच कन्या पितरं किञ्चिन्मे श्रूयतां पितः

Sa gayong mga salita, tinanggap ng hari si Revatī bilang asawa. Ang pantas ay naghanda ring isagawa ang kasal ayon sa wastong mga ritwal. Ngunit sinabi ng dalaga sa kanyang ama, “Ama, pakinggan mo sana ang isang bagay na nais kong sabihin.”

Verse 172

यदि मे पतिना तात विवाहं कर्तुमिच्छसि । रेवत्यृक्षं विवाहं मे तत्करोतु प्रसादतः

“Ama, kung nais mong ayusin ang aking pag-aasawa sa lalaking ito, kung gayon sa iyong kagandahang-loob, nawa’y ganapin ang aking kasal sa ilalim ng nakṣatra na Revatī.”

Verse 173

ऋषिरुवाच । रेवत्यृक्षश्च न वै भद्रे चन्द्रयोगे दिवि स्थितम् । ऋक्षाण्यन्यान्यपि संति सुभ्रूर्वैवाहकानि च

Wika ng pantas: “O marahan, ang nakṣatra na Revatī ay hindi ngayon nakapuwesto sa langit na kasabay ng Buwan. Ngunit may iba pang mga bituin at kapisanan, O dalagang may magandang kilay, na angkop din sa pag-iisang-dibdib.”

Verse 174

कन्योवाच । तात तेन विना कालो विकलः प्रतिभाति मे । विवाहो विकले तात मद्विधायाः कथं भवेत्

Wika ng dalaga: “Ama, kung wala ang (panahong Revatī) na iyon, ang panahon mismo’y wari’y kulang sa aking paningin. Ama, kung hindi ganap ang oras, paano maisasagawa nang wasto ang kasal para sa tulad ko?”

Verse 175

प्रमुञ्च उवाच । ऋतवागिति विख्यातस्तपस्वी रेवतीं प्रति । चकार कोपं क्रुद्धेन तेनर्क्षं तन्निपातितम्

Sinabi ni Pramuñca: “May isang tanyag na ascetic na nagngangalang Ṛtavāk; dahil kay Revatī ay nag-alab ang kanyang galit. Sa poot na iyon, pinabagsak niya ang gayong konstelasyon.”

Verse 176

मया चास्मै प्रतिज्ञाता भार्येति विदितं तव । न चेच्छसि विवाहं त्वं संकटं नः समागतम्

“At ipinangako ko na siya’y magiging asawa mo—batid mo iyan. Kung hindi ka papayag sa kasal, isang malaking kagipitan ang dumating sa atin.”

Verse 177

कन्योवाच । ऋतवागेव स मुनिः किमेतत्तप्तवान्स्वयम् । न त्वया मम तातेन ब्रह्मबन्धोः सुताऽस्मि किम्

Wika ng dalaga: “Tunay ba siyang si Ṛtavāk na muni—siya ba mismo ang nagsagawa ng gayong matinding tapas? O dahil sa iyo, Ama, itinuturing ba akong anak ng isang ‘brahma-bandhu’, Brahmin sa pangalan lamang?”

Verse 178

ऋषिरुवाच । ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वं तपस्वी नास्ति मेऽधिकः । सुता त्वं च मया देया नान्यत्कर्तुं समुत्सहे

Sinabi ng rishi: “Hindi ka anak ng isang brahma-bandhu. Walang ascetic na hihigit sa akin. At ikaw ay dapat kong ipagkaloob (sa pag-aasawa); wala akong loob na gumawa ng iba.”

Verse 179

कन्योवाच । तपस्वी यदि मे तातस्तत्किमृक्षमिदं दिवि । समारोप्य विवाहो मे कस्मान्न क्रियते पुनः

Wika ng dalaga: “Ama, kung siya’y tunay na asetiko, ano ang kumpol ng bituing ito sa langit? Nang maibalik na ito sa dating kinalalagyan, bakit hindi muling isinasagawa ang aking kasal sa tamang panahon?”

Verse 180

ऋषिरुवाच एवं भवतु भद्रं ते भद्रे प्रीतिमती भव । आरोपयामीन्दुमार्गे रेवत्यृक्षं कृते तव

Sabi ng rishi: “Mangyari nawa; sumaiyo ang pagpapala, O marikit at mahinahon—mapuspos ka ng galak. Para sa iyo, ilalagay ko ang bituing Revatī sa landas ng Buwan.”

Verse 181

ततस्तपःप्रभावेन रेवत्यृक्षं महामुनिः । यथा पूर्वं तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तमः । विवाहं दुहितुः कृत्वा जामातरमुवाच ह

Pagkaraan, sa bisa ng kanyang tapas, ang dakilang muni—ang pinakadakila sa mga dwija, nakalapat sa Soma-yoga—ay ibinalik ang bituing Revatī sa dating kalagayan. Matapos isagawa ang kasal ng kanyang anak na babae, kinausap niya ang kanyang manugang.

Verse 182

औद्वाहिकं ते भूपाल कथ्यतां किं ददाम्यहम् । दुष्प्रापमपि दास्यामि विद्यते मे महत्तपः

“O hari, sabihin mo ang handog sa kasal na ninanais mo—ano ang maibibigay ko? Kahit yaong mahirap makamtan, ipagkakaloob ko, sapagkat taglay ko ang dakilang tapas.”

Verse 183

राजोवाच । मनोः स्वायंभुवस्याहमुत्पन्नः संततौ मुने । मन्वंतराधिपं पुत्रं त्वत्प्रसादाद्वृणोम्यहम्

Sinabi ng hari: “O muni, ako’y isinilang sa angkan ni Svāyambhuva Manu. Sa iyong biyaya, pinipili kong hilingin ang isang anak na lalaki na magiging panginoon ng isang Manvantara.”

Verse 184

ऋषिरुवाच । भविष्यति महीपालो महाबलपराक्रमः । रेवती रेवतीकुण्डे स्नात्वा पुत्रं जनिष्यति

Wika ng rishi: “May lilitaw na hari sa lupa, dakila ang lakas at kabayanihan. Si Revati, matapos maligo nang banal sa Revati-kuṇḍa, ay magsisilang ng isang anak na lalaki.”

Verse 185

एवं कृत्वा गतो राजा सा च पुत्रमजीजनत् । रैवतेति कृतं नाम बभूव स मनुर्नृपः

Pagkagawang gayon, umalis ang hari, at siya’y nagsilang ng isang anak na lalaki. Ang maharlikang Manu ay pinangalanang “Raivata”.

Verse 186

अमुना च तदा प्रोक्तमस्मिन्रैवतके गिरौ । स्त्रियः स्नानं करिष्यंति तासां पुत्रा महाबलाः । दीर्घायुषो भविष्यंति दुःखदारिद्र्यवर्जिताः

At noon ay ipinahayag niya sa Bundok Raivataka: “Ang mga babaeng maliligo rito ay magkakaroon ng mga anak na lalaking dakila ang lakas; sila’y hahaba ang buhay at malalayo sa dalamhati at karalitaan.”

Verse 187

नारद उवाच । इत्युक्ते पर्वतो राजन्दीर्घो भूत्वा पपात सः । एतौ तौ संस्मृतौ देवौ सभार्यौ हरिशंकरौ

Sinabi ni Nārada: “Nang masambit iyon, O hari, humaba ang bundok at saka bumagsak. Pagdaka, ang dalawang diyos—si Hari at si Śaṅkara—kasama ang kanilang mga kabiyak, ay inalaala at tinawag (inianyaya).”

Verse 188

स्मृतमात्रौ तदाऽयातौ तेन बद्धौ पुरा यतः । यत्राहं तत्र स्थातव्यं भवद्भ्यामिति निश्चितम्

Sa pag-alaala pa lamang, dumating sila agad, sapagkat noong una’y naitaling sumpa sila dahil sa kanya. Matibay na napagpasyahan: “Kung saan ako naroon, doon kayo dalawa mananatili.”

Verse 189

अतो विष्णुहरौ देवौ स्थितौ तौ पर्वतोत्तमे । गिरौ रैवतके रम्ये स्वर्णरेखानदीजले । आराधयद्धरिं देवं रेवती तां च सोब्रवीत्

Kaya’t ang dalawang diyos—si Viṣṇu at si Hara (Śiva)—ay nanatili sa pinakamainam na bundok, ang marikit na Raivataka, sa tabi ng tubig ng ilog Svarṇarekhā. Doon sumamba si Revatī kay Panginoong Hari, at nagsalita Siya sa kanya.

Verse 190

भवताच्चंद्रयोगस्ते गगने ब्राह्मणाज्ञया । अन्यद्वृणीष्व तुष्टोऽहं वरं मनसि यत्स्थितम्

“At sa utos ng brāhmaṇa, naganap na sa kalangitan ang iyong pag-iisa sa Buwan. Ngayon pumili ka pa ng ibang biyaya—nalulugod Ako; hingin mo ang anumang nasa iyong puso.”

Verse 191

रेवत्युवाच । गिरौ रैवतके देव स्थातव्यं भवता सदा । मया स्नानं कृतं यत्र तत्र स्नास्यंति ये जनाः

Sinabi ni Revatī: “O Panginoon, nawa’y lagi Kang manahan sa Bundok Raivataka. Saan man ako nagsagawa ng banal na paliligo, doon din maliligo ang mga tao.”

Verse 192

तेषां विष्णुपुरे वासो भवत्विति वृतं मया । एवमस्तु तदा प्रोच्य गिरौ रैवतके स्थितः । दामोदरश्चतुर्बाहुः स्वयं रुद्रोपि संस्थितः

“Para sa mga taong iyon, nawa’y manirahan sila sa lungsod ni Viṣṇu”—iyan ang aking panata. At sinabi Niya, “Mangyari nawa.” Kaya si Dāmodara, ang Panginoong may apat na bisig, ay nanatiling nakatatag sa Bundok Raivataka; at si Rudra (Śiva) mismo ay nanahan din doon.

Verse 193

गंगाद्याः सरितः सर्वाः संस्थिता विष्णुना सह । क्षीरोदे मथ्यमाने तु यदा वृक्षः समुत्थितः

Ang lahat ng ilog, mula sa Gaṅgā, ay nagtipon doon kasama ni Viṣṇu, nang sa pag-uga sa Karagatang Gatas ay sumibol at umangat ang sagradong puno.

Verse 194

आमर्द्दे देवदैत्यानां तेन सामर्दकी स्मृता । अस्मिन्वृक्षे स्थिता लक्ष्मीः सदा पितृगृहे नृप

Sapagkat ito’y sumibol sa gitna ng pagdurog na tunggalian ng mga diyos at mga asura, kaya ito’y inaalala bilang Sāmardakī. Sa punong ito nananahan magpakailanman si Lakṣmī, O Hari, na wari’y nasa tahanan ng mga ninuno.

Verse 195

शिवालक्ष्मीः स्मृतो वृक्षः सेव्यते सुरसत्तमैः । देवैर्ब्रह्मादिभिः सर्वैर्वृक्षोऽसौ वैष्णवः स्मृतः

Ang punong iyon ay inaalala bilang Śivālakṣmī at sinasamba at pinaglilingkuran ng pinakamahuhusay sa mga diyos. Sa lahat ng mga diyos, mula kay Brahmā, ang punong iyon ay tunay na ipinahahayag na may likas na Vaiṣṇava.

Verse 196

सर्वैः संचिंत्य मुक्तोऽसौ गिरौ रैवतके पुरा । अस्य वृक्षस्य यात्रां ये करिष्यंति हरेर्दिने

Matapos pag-isipan ng lahat, ang (banal na presensya/punong iyon) ay noon pang una’y itinatag sa Bundok Raivataka. Yaong magsasagawa ng paglalakbay-pananampalataya sa punong ito sa araw ni Hari (banal na araw ni Viṣṇu)…

Verse 197

फाल्गुने च सिते पक्ष एकादश्यां नृपोत्तम । तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च भविष्यंति गुणाधिकाः । प्रांते विष्णुपुरे वासो जायतेनात्र संशयः

Sa buwan ng Phālguna, sa maliwanag na kalahati, sa Ekādaśī, O pinakadakilang hari—ang mga anak at mga apo ng mga debotong iyon ay magiging hitik sa mga kabutihan; at sa wakas, makakamtan ang paninirahan sa lungsod ni Viṣṇu—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 198

बलिरुवाच । कथमेतद्व्रतं कार्यं वैष्णवं विष्णुवल्लभम् । रात्रौ जागरणं कार्यं विधिना केन तद्वद

Wika ni Bali: “Paano isasagawa ang panatang Vaiṣṇava na minamahal ni Viṣṇu? At sa anong tuntunin dapat tuparin ang pagpupuyat sa gabi? Ipagpaliwanag mo iyon sa akin.”

Verse 199

नारद उवाच । फाल्गुनस्य सिते पक्ष एकादश्यामुपोषितः । स्नात्वा नद्यां तडागे वा वाप्यां कूपे गृहेऽपि वा

Sinabi ni Nārada: “Sa Ekādaśī ng maliwanag na kalahati ng buwan ng Phālguna, mag-ayuno; at pagkatapos ay maligo nang banal—sa ilog, lawa, imbakan ng tubig, balon, o kahit sa bahay.”

Verse 200

गत्वा गिरौ वने वाऽपि यत्र सा प्राप्यते शिवा । पूज्या पुष्पैः शुभै रात्रौ कार्यं जागरणं नरैः

Pumaroon sa bundok, o kahit sa gubat, sa pook na natatagpuan ang mapalad na presensya ni Śivā; sambahin Siya sa mga dalisay na bulaklak, at sa gabi ay magsagawa ang mga tao ng pagbabantay (jāgaraṇa).

Verse 201

अष्टाधिकशतैः कार्या फलैस्तस्याः प्रदक्षिणा । प्रदक्षिणीकृत्य नगं भोक्तव्यं तु फलं नरैः

Ang pradakṣiṇā (pag-ikot na may pagsamba) para sa Kanya ay gawin gamit ang isang daan at walong prutas. Pagkatapos ikutin ang sagradong puno, saka lamang kainin ng mga tao ang prutas.

Verse 202

करकं जलपूर्णं तु कर्त्तव्यं पात्रसंयुतम् । हविष्यान्नं तु कर्त्तव्यं दीपः कार्यो विधानतः

Maghanda ng banga na punô ng tubig, na may angkop na sisidlan. Ihanda rin ang pagkaing haviṣya, at maghandog ng ilawan ayon sa tuntunin ng ritwal.