Adhyaya 14

Verse 1

सारस्वत उवाच । वस्त्रापथे महाक्षेत्रे नगरे वामने पुरा । पुत्रशोकाभिसंतप्तो वसिष्ठो भगवानृषिः

Sinabi ni Sārasvata: Noong unang panahon, sa lungsod na tinatawag na Vāmana sa loob ng dakilang banal na pook ng Vastrāpatha, dumating ang pinagpalang rishi na si Vasiṣṭha, na nililiyab ng dalamhati sa kanyang anak.

Verse 2

आजगाम तपस्तप्तुं स्वर्णरेखानदीतटे । ईशानकोणे नगरात्स्वर्णरेखानदीजले

Dumating siya upang magsagawa ng tapas (pagpapakasakit na banal) sa pampang ng ilog Svarṇarekhā, sa gawing hilagang-silangan ng lungsod, sa tabi ng tubig ng ilog.

Verse 3

स्नात्वा ध्यात्वा शिवं देवं मनसाऽचिन्तयद्यदा । तदा रुद्रः समायातस्त्रिनेत्रो वृषभध्वजः । महर्षे तव तुष्टोऽहं किं करोमि वदस्व तत्

Nang siya’y makapaligo, magnilay, at magnuni-muni kay Panginoong Śiva sa kanyang isipan, dumating si Rudra—ang Tatlong-Mata, may sagisag na toro—at nagsabi: “O dakilang rishi, nalulugod Ako sa iyo. Sabihin mo—ano ang gagawin Ko para sa iyo?”

Verse 4

वसिष्ठ उवाच । यदि तुष्टो महादेव वरो देयो ममाधुना । तदाऽत्र भवता स्थेयं यावदाचंद्रतारकम्

Wika ni Vasiṣṭha: Kung Ikaw ay nalulugod, O Mahādeva (Śiva), ipagkaloob Mo sa akin ngayon ang isang biyaya: nawa’y manahan Ka rito hanggang sa panahong umiiral pa ang buwan at mga bituin—habang sila’y nananatili.

Verse 5

अत्र स्नानं करिष्यंति ये नराः पापकर्मिणः । तेषां पापक्षयो देव कर्तव्यो भवता सदा

Yaong mga taong nakagawa ng kasalanan ay maliligo rito; O Deva, nawa’y lagi Mong ipawi at wasakin ang kanilang mga kasalanan.

Verse 6

नरा ये पापकर्माणः पूजयंति त्रिलोचनम् । तान्नरान्नय देवेश विमानैः शिवमंदिरम्

Kahit ang mga taong nabubuhay sa gawang-makasalanan—kung sasambahin nila ang Panginoong Tatlong-Mata (Śiva)—O Panginoon ng mga diyos, akayin Mo sila sa mga sasakyang makalangit patungo sa sariling dambana-tahanan ni Śiva.

Verse 7

सारस्वत उवाच । तथेत्युक्ता हरो देवस्तत्रैवांतर धीयत । हिरण्यकशिपुं हत्वा नरसिंहो महाबलः । त्रैलोक्यमिंद्राय ददौ कालरुद्रं स्वयं ययौ

Sinabi ni Sārasvata: “Gayon nga.” Sa gayong pananalita, si Hara (Śiva) ay naglaho roon din. Matapos patayin ng makapangyarihang Narasiṃha si Hiraṇyakaśipu, ibinigay niya ang tatlong daigdig kay Indra, at siya mismo’y tumungo kay Kālarudra.

Verse 8

तदन्वये बलिर्जातः स चातीव बला धिकः । एकातपत्रां पृथिवीं बलिश्चक्रे बलाधिकः । अकृष्टपच्या सुजला धरित्री सस्यशालिनी

Sa angkang iyon isinilang si Bali, na lubhang makapangyarihan. Ang pinakadakilang Bali ay ginawang “nasa ilalim ng iisang payong” ang daigdig (pinag-isa sa iisang pamamahala). Ang lupa’y namunga kahit di inaararo, sagana sa tubig, at hitik sa ani.

Verse 9

गन्धवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च । आस्कन्धफलिनो वृक्षाः पुटके पुटके मधु

Mabango ang mga bulaklak at hitik sa lasa ang mga bunga. Ang mga punò’y namumunga hanggang sa mismong katawan, at sa bawat siwang at lungga ay may pulot-pukyutan.

Verse 10

चतुर्वेदा द्विजाः सर्वे क्षत्रिया युद्धकोविदाः । गोषु सेवापरा वैश्याः शूद्राः शुश्रूषणे रताः

Ang lahat ng mga dwija ay bihasa sa apat na Veda; ang mga Kṣatriya ay dalubhasa sa pakikidigma; ang mga Vaiśya ay masigasig sa paglilingkod sa mga baka; at ang mga Śūdra ay nalulugod sa tapat na paglilingkod.

Verse 11

सदाचारा जनपदा ईतिव्याधिविवर्जिताः । हृष्टपुष्टजनाः सर्वे सदानंदाः सदोद्यताः

Ang mga bayan at lupain ay may mabuting asal, walang salot at walang karamdaman. Ang lahat ng tao’y masaya at malusog—laging may kagalakan at laging masigla.

Verse 12

कुंकुमागुरुलिप्तांगाः सुवेषाः साधुमंडिताः । दारिद्र्यदुःखमरणैर्विमुक्ताश्चिरजीविनः

Ang kanilang mga katawan ay pinahiran ng kunkuma at mabangong agaru; maayos ang bihis at pinalamutian ng mga kabutihan. Malaya sa karalitaan, dalamhati, at kamatayang di-napapanahon, sila’y nabubuhay nang mahaba.

Verse 13

दीपोद्द्योतितभूभागा रात्रावपि यथा दिने । विचरंति तथा मर्त्या देवा देवालये यथा

Nagliwanag ang lupain sa mga ilawan, kaya kahit gabi’y wari’y araw. Kaya ang mga tao’y malayang nakalalakad, gaya ng mga deva na gumagalaw sa loob ng banal na templo.

Verse 14

पृथिव्यां स्वर्गरूपायां राज्यं चक्रेऽसुरो बलिः । नित्यं विवाहवादित्रैर्नादितं भूपमंदिरम्

Sa daigdig na naging wari’y langit, naghari ang Asura na si Bali sa kanyang kaharian. Araw-araw ay umaalingawngaw sa palasyo ang musikang pangdiriwang at mga tugtugin na gaya sa kasalan.

Verse 15

धरित्रीं बुभुजे दैत्यो देवराजो यथा दिवि । देवेन्द्रो बलिना नित्यं यज्ञैः संतोषितस्तदा

Tinamasa at pinamahalaan ng Daitya na si Bali ang daigdig gaya ng pagtamasa ng hari ng mga deva sa langit. Noong panahong iyon, si Devendra (Indra) ay laging nalulugod kay Bali sa pamamagitan ng mga yajña, mga handog na sakripisyo.

Verse 16

देवानां दानवानां च नास्ति युद्धं परस्परम् । एक एव महीपालो युद्धं नास्ति धरातले

Sa pagitan ng mga Deva at mga Dānava ay walang digmaan sa isa’t isa. Iisa lamang ang namumuno sa lupa, kaya sa ibabaw ng daigdig ay walang anumang pakikidigma.

Verse 17

सपत्नककलिर्नाम नास्ति युद्धं हरेर्गजैः । न सर्प्पनकुलैर्नित्यं न बिडालैश्च मूषकैः

Wala ang alitang tinatawag na ‘pagkagalit ng mga kasamang asawa’; wala ring labanan ng leon at elepante. Hindi rin nag-aaway nang palagian ang ahas at monggós, ni ang pusa at daga.

Verse 18

मैत्रीभावं गतं सर्वं जगत्स्थावर जंगमम् । त्रैलोक्यभ्रमणं कृत्वा नारदो नंदने वने

Ang buong sanlibutan—gumagalaw man o di gumagalaw—ay napasok sa diwa ng pagkakaibigan. Matapos maglakbay sa tatlong daigdig, dumating si Nārada sa gubat ng Nandana.

Verse 19

गतो न पश्यते युद्धं त्रैलोक्ये सचराचरे । तावत्तस्योदरे पीडा महती समजायत

Bagama’t siya’y naglibot, wala siyang nakitang digmaan saanman sa tatlong daigdig, sa lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw. Gayunman, sa sandaling iyon, sumiklab ang matinding kirot sa kanyang tiyan.

Verse 20

न मे स्नानादिना कार्यं तर्प्पणैः किं प्रयोजनम् । जपहोमादिना सर्वमन्यथा मम चेष्टितम्

Para sa akin, wala nang kailangan ang paliligo at iba pa; ano ang saysay ng tarpaṇa, ang pag-aalay ng libasyon? Lahat ng gawi—japa, homa, at iba pa—para sa akin ay naging walang kabuluhan o taliwas sa layon.

Verse 21

तत्स्नानं यत्र युध्यन्ते गजा दंतविघट्टनैः । सा संध्या यत्र निहतैः कबन्धैर्भूर्विभूषिता

“Iyan ang paliligo,” kung saan naglalaban ang mga elepante, nagbabanggaan ang kanilang mga pangil. “Iyan ang pagsamba sa dapithapon,” kung saan ang lupa’y pinalalamutian ng mga katawang pugot-ulo ng mga napatay.

Verse 22

कुंतघातविनिर्भिन्नगजकुम्भोद्भवासृजा । तृप्यंति यत्र क्रव्यादास्तर्पणं तन्मम प्रियम्

Ang tarpaṇa na mahal sa akin ay yaong lugar kung saan nabubusog ang mga kumakain ng laman sa dugong bumubulwak mula sa sentido ng elepante, na nabiyak dahil sa saksak ng sibat.

Verse 23

गजशीर्षैरगम्यास्ते निहताः क्षत्रिया रणे । स होमो यत्र हूयंते गजाश्च नरपुंगवाः

Ang mga Kṣatriya na iyon, napatay sa labanan, ay nakahandusay sa mga pook na di-malampasan dahil sa mga ulong elepante. “Iyan ang homa,” kung saan ang mga elepante at ang pinakadakilang mga lalaki ay inihahandog sa apoy (ng digmaan).

Verse 24

शब्दाग्नौ नारदस्यायं होमस्त्रै लोक्यविश्रुतः । छिन्नपादशिरोहस्तैरंतरांत्रविलबितैः

Sa apoy ng mga salita, ang ‘homa’ na ito ni Nārada ay sumikat sa tatlong daigdig—isang pangitain ng mga paang, ulong, at kamay na naputol, at mga laman-loob na nakalaylay sa loob.

Verse 25

यदर्च्यते भूमितलं तन्मे नित्यं सुरार्चनम् । किं देवैर्दिवि मे कार्यं किं मनुष्यैर्धरातले

Anumang sinasamba sa ibabaw ng lupa—iyon lamang ang araw-araw kong pagsamba sa mga diyos. Ano pa ang kailangan ko sa mga diyos sa langit, at ano ang kailangan ko sa mga tao sa lupa?

Verse 26

पन्नगैः किं तु पाताले न युध्यन्ते परस्परम् । तथा करिष्ये देवेन्द्रादुपेन्द्राच्च धरातले

Hindi ba naglalaban-laban ang mga nilalang-ahas sa Pātāla? Gayon din, sa ibabaw ng lupa ay makikipagtunggali ako kina Devendra (Indra) at Upendra (Viṣṇu).

Verse 27

रसातलं बलिर्यातु सत्यमस्तु वचो मम । जीवितेनापि राज्येन यदा दामोदरं हरिम्

“Pabayaan si Bali na bumaba sa Rasātala; magkatotoo nawa ang aking salita. Kahit kapalit ang buhay at kaharian—kapag dumating ang panahon hinggil kay Dāmodara Hari (Viṣṇu)…”

Verse 28

तोषयिष्यति यत्नेन तदेन्द्रोऽसौ भविष्यति । देवेन्द्रो वृत्रहा भूत्वा भ्रष्टराज्यो भविष्यति

“Magpupunyagi siya nang buong sikap upang palugdan (ang Panginoon); at kung gayon, siya ang magiging Indra. Ngunit si Devendra, matapos maging pumatay kay Vṛtra, ay mawawalan ng paghahari.”

Verse 29

यदा वस्त्रापथे गत्वा भवं भावेन पूजयेत् । सुराधिपस्तदा भूयो ब्रह्महत्याविवर्जितः

Kapag ang Hari ng mga diyos ay nagtungo sa Vastrāpatha at sumamba kay Bhava (Śiva) nang taos-pusong debosyon, muli siyang napapalaya sa kasalanang brahma-hatyā (pagpatay sa Brahmana).

Verse 30

अनेन मन्त्रजाप्येन स शांतोदरवे दनः । नारदो देवराजस्य समीपं सहसा ययौ

Sa pag-uulit ng mantrang ito, naging payapa ang kanyang kalooban. Pagkaraan, si Nārada ay biglang nagtungo nang mabilis sa harap ng Hari ng mga diyos.

Verse 31

सिंहासनं समारुह्य नन्दने संस्थितो हरिः । आस्ते परिवृतो देवेर्देवराजो महाबलः

Umakyat sa trono ng leon at naupo sa kakahuyan ng Nandana, si Hari—ang makapangyarihang Hari ng mga diyos—ay nakaupo na napaliligiran ng mga deva.

Verse 32

निरीक्षमाणो नृत्यन्तीं रंभां तां सुरसुन्दरीम् । आयांतं ददृशे देवो नारदं विस्मयान्वितः

Habang pinagmamasdan ang pagsayaw ni Rambhā, ang makalangit na dilag, nakita ng diyos (Indra) si Nārada na papalapit at napuno ng pagkamangha.

Verse 33

अहो विरुद्धो भगवान्नारदो मयि दृश्यते । नृत्यते किं न वा नृत्ये गीयते किं न गीयते

“Ay! Ang kagalang-galang na si Nārada ay tila di nasisiyahan sa akin. Hindi ba dapat sumayaw? O hindi ba dapat umawit?”

Verse 34

वाद्यतां तालमानैः किं यावच्चिंतापरो हरिः । ऋषिः समागतस्तावज्जलाभ्युक्षणत त्परः

Ano ang silbi ng tugtugin na may sukat at kumpas, kung si Hari (Indra) ay lubog sa pag-aalala? Samantala, dumating ang ṛṣi, buong-pusong nakatuon sa pagwisik ng tubig bilang banal na ritwal ng mapagpalang paglapit.

Verse 36

महर्षे स्वागतं तेऽद्य कुतो वाऽग म्यते त्वया । स्नाने संध्यार्चने होमे कुशलं तव विद्यते

O dakilang ṛṣi, malugod kang tinatanggap ngayon. Saan ka nagmula? Ikaw ba’y nasa mabuting kalagayan sa banal na pagligo, sa pagsamba sa sandhyā sa dapithapon, at sa paghahandog ng homa sa sagradong apoy?

Verse 37

इति प्रोक्तो विहस्याथ बभाषे नारदो हरिम् । यद्येतज्जायते मह्यं किमन्येन प्रयोजनम्

Nang masabihan nang gayon, tumawa si Nārada at saka nagsalita kay Hari: “Kung ito’y tunay na mangyari sa akin, ano pa ang kailangan ko?”

Verse 38

प्रेक्षणीकस्य ते स्थानं नाहं पश्यामि स्वर्पते । यावद्राज्यं बलेस्तावत्त्वया मे न प्रयोजनम्

O Panginoon ng langit, wala akong nakikitang lugar para sa iyo na tumayo bilang tagamasid lamang. Hangga’t nananatili ang paghahari ni Bali, hindi kita kailangan sa ganyang papel.

Verse 39

आदित्याद्या ग्रहाः सर्वे काल मानेन योजिताः । आहुत्या प्लाविता मेघा वर्षंति हृषिता भुवि

Mula sa Araw, ang lahat ng mga planeta ay kumikilos ayon sa sukat ng Panahon. At ang mga ulap, na napupuno ng mga āhuti ng paghahandog, ay masayang nagbubuhos ng ulan sa lupa.

Verse 40

रोगादिमरणं नास्ति यमो धर्मेण पीडितः

Walang kamatayan dahil sa sakit at mga katulad nito; si Yama man ay napipigil, itinutulak pabalik ng Dharma.

Verse 41

एकातपत्रां पृथिवीं बुभुजे स नराधिपः । त्रैलोक्यनाथेति महानृपेति संग्रामविद्याकुशलेति नित्यम् । त्रैलोक्यलक्ष्मीकुचकामुकेति संस्तूयते चारणबंदिवृन्दैः

Tinamasa ng haring iyon ang daigdig sa ilalim ng iisang payong, bilang nag-iisang makapangyarihang pinuno. Palagi siyang pinupuri ng mga cāraṇa at mga makata: “Panginoon ng tatlong daigdig,” “Dakilang monarka,” “Dalubhasa sa sining ng digmaan,” at “Minamahal sa dibdib ni Lakṣmī ng tatlong daigdig.”

Verse 42

ब्रह्मेति कृष्णेति हरेति भूमाविंद्रेति सूर्येति धनाधिपेति । देवारिनाथेति सुराधिपेति जेगीयते चारणबंदिवृन्दैः

Sa lupa, inaawit ng mga cāraṇa at mga makata ang kanyang pangalan bilang “Brahmā,” “Kṛṣṇa,” “Hari,” “Indra,” “Sūrya,” “Panginoon ng kayamanan,” “Tagapaghari sa mga kaaway ng mga diyos,” at “Pinuno ng mga diyos.”

Verse 43

युद्धं विना दैत्यगणा हसंति मत्ताः प्रमत्ताः करिणो नदंति । रथाधिरूढाः पुरुषा भ्रमंति सेनाधिपा स्त्रीषु गृहे रमंति

“Kapag walang digmaan, nagtatawanan ang mga daitya; ang mga elepanteng lasing at pabaya ay bumubusina; ang mga lalaking nakasakay sa karwahe ay pagala-gala; at ang mga pinunong hukbo ay naglilibang sa bahay kasama ang mga babae.”

Verse 44

यज्ञाग्निधूमेन नभो विराजते सुवर्णरूपा पृथिवी विराजते । शून्यं तु वेदैर्भुवनं च शोभते धिष्ण्यं बलेर्दैर्त्यैगणैश्च शोभते

“Nagniningning ang langit sa usok ng apoy ng yajña; nagniningning ang lupa na wari’y ginto. Ngunit ang daigdig ay tila hungkag sa mga Veda; at ang luklukan ni Bali ay maringal sa mga pangkat ng daitya.”

Verse 45

बलिर्न जानाति सुराधिपं त्वां सुराश्च सर्वे बलियज्ञभोजिनः । त्वमेव तेऽरिं हृदि चिंतय स्वयं युक्तं तवेदं कथितं मयेति

Hindi kinikilala ni Bali ang iyong pagka-Panginoon ng mga diyos, at ang lahat ng mga deva ay nakikibahagi sa mga handog ni Bali. Kaya ikaw mismo ay magnilay sa iyong puso tungkol sa iyong kaaway; ang sinabi ko ay nararapat.

Verse 46

रंभा न राजते रंगे मेनका त्वां न मन्यते । तिलोत्तमापि मनुते बलिराजं सुरेश्वरम्

Hindi nagliliwanag si Rambhā sa tanghalan; hindi ka itinuturing ni Menakā na kataas-taasan. Maging si Tilottamā ay inaakalang si Haring Bali ang Panginoon ng mga diyos.

Verse 47

उर्वशी चैव तं याति सुकेशा सह भाषते । मञ्जुघोषा मुखं वक्त्रं कृत्वा त्वां न निरीक्षते

Lumalapit si Urvaśī sa kanya; nakikipag-usap si Sukeśā sa kanya. Si Mañjughoṣā, na ibinabaling ang mukha, ay hindi tumitingin sa iyo.

Verse 48

पुलोमा पुलकोद्भेदं न करोति बलिं विना । पौलोमी पुरतो गत्वा बलिं स्तौति च मंथरा

Hindi man lamang kinikilabutan sa galak si Pulomā kung wala si Bali. Si Paulomī, na nauuna sa harap, ay pumupuri kay Bali—gayundin si Mantharā.

Verse 49

नारदः पर्वतश्चैव हाहा हूहूश्च तुंबुरुः । बलिराज्यं प्रशंसंति रुद्रस्याग्रे मया श्रुतम्

Sina Nārada, Parvata, Hāhā, Hūhū, at Tumburu ay nagpupuri sa paghahari ni Haring Bali—ito’y narinig ko sa harap ni Rudra.

Verse 50

आज्याहुतीभिः सन्तुष्टा ऋषयो ब्रह्मसद्मनि । ब्रह्मणोऽग्रे प्रशंसंति तदेवं कथितं मया

Nalugod sa mga handog na ghee, ang mga ṛṣi sa tahanan ni Brahmā ay pumupuri (sa kanya) sa harap ni Brahmā. Ganito ko ito isinalaysay.

Verse 51

बृहस्पतिर्यदाचष्टे न तद्वाच्यं मया तव । इंद्राणी बलिनं मत्वा बलिं चित्रेषु पश्यति

Ang ipinahahayag ni Bṛhaspati ay hindi ko dapat sabihin sa iyo. Si Indrāṇī, sa pag-aakalang makapangyarihan si Bali, ay tumitingin kay Bali sa mga larawan (potret).

Verse 52

अनेन वाक्येन सुराधिपस्तु चचाल कोपावरितस्तदानीम् । गजेति वज्रेति जगाद सूतं समानयासिं कवचं रथं च

Sa mga salitang iyon, nayanig ang panginoon ng mga diyos at noon din ay natakpan ng poot. Sinabi niya sa kutsero, “Dalhin ang elepante at ang vajra; dalhin din ang aking espada, baluti, at karwahe.”

Verse 53

रथेन सूर्यो मरुतो गजेन वृषेण रुद्रो महिषेण सौरिः । वाद्यंतु वाद्यानि रणाय मेऽद्य चण्डी गणेशास्त्वरिताः प्रयातु

Dumating si Sūrya sakay ng karwahe; ang mga Marut sakay ng elepante; si Rudra sakay ng toro; at si Sauri sakay ng kalabaw. Patunugin ang mga kasangkapang pandigma para sa aking labanan ngayon, at nawa’y si Caṇḍī at ang mga Gaṇeśa ay lumisan nang madali.

Verse 54

दृष्ट्वा सुरेन्द्रं संक्रुद्धं बृहस्पतिरुदारधीः । ऋषिमध्ये गतो विद्वान्बभाषे समयोचितम्

Nang makita si Indra na nagngangalit, si Bṛhaspati na marangal ang isip—ang pantas—ay lumapit sa gitna ng mga ṛṣi at nagsalita ng angkop sa sandali.

Verse 55

सामाद्या नीतयः प्रोक्ताश्चतस्रो मनुना पुरा । सामसाध्येषु कार्येषु दण्डस्तेन न पात्यताम्

Noong unang panahon, itinuro ni Manu ang apat na patakaran na nagsisimula sa sāma (pakikipagkasundo). Sa mga gawaing makakamtan sa sāma, huwag gamitin ang parusa.

Verse 56

अतो ह्युपेन्द्र्माहूय मंत्रयन्तु सुरोत्तमाः । तदधीनं जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

Kaya nga, ipatawag si Upendra, at magpulong ang pinakamahuhusay sa mga diyos. Sapagkat ang buong daigdig—ang tatlong daigdig na may gumagalaw at di-gumagalaw—ay nakasalalay sa Kanya.

Verse 57

विनष्टेषु च कार्येषु तस्य वाच्यं शुभाशुभम् । स एव प्रथमं गच्छेत्पृथिव्यां स्वार्थसिद्धये

Kapag ang mga gawain ay napahamak, ipahayag sa Kanya ang mabuti at masama. At Siya mismo ang unang lumakad sa lupa, upang matupad ang Kanyang layon.

Verse 58

तथेति देवैर्विज्ञप्तस्तथा चक्रे सुरेश्वरः । मन्दरेऽथ गिरौ विष्णुः सत्यलोकात्समागतः

Nang pakiusapan ng mga diyos, sumang-ayon ang Panginoon ng mga deva, “Gayon nga,” at ginawa ang nararapat. Pagkaraan, sa Bundok Mandara, dumating si Viṣṇu mula sa Satyaloka.

Verse 59

ऋषयस्तत्र ते यांतु समानेतुं जनार्द्दनम् । इत्युक्तो नारदः स्वर्गात्स्नातुं प्राप्तः स मन्दरे

“Pumaroon doon ang mga rishi upang dalhin si Janārdana.” Sa gayong utos, bumaba si Nārada mula sa langit at dumating sa Mandara upang maligo.

Verse 60

गौतमोऽत्रिर्भरद्वाजो विश्वामित्रोऽथ कश्यपः । जमदग्निर्वसिष्ठश्च संप्राप्ता हरिमन्दिरे

Dumating sa templo ni Hari sina Gautama, Atri, Bharadvāja, Viśvāmitra, at Kaśyapa—kasama sina Jamadagni at Vasiṣṭha.

Verse 61

गिरौ गंगा जले स्नानं संध्यां चक्रे स नारदः । यावदास्ते तदा हृष्टा वालखिल्या महर्षयः

Sa bundok, naligo si Nārada sa tubig ng Gaṅgā at isinagawa ang mga ritong Sandhyā. Habang siya’y naroon, nagalak ang mga dakilang rishi na Vālakhilya.

Verse 62

विनयेनाभिवाद्याथ कथयामास नारदः । ऋषयो मन्दरे प्राप्ता विष्णुं नेतुं सुरालये

Matapos magbigay-galang nang may kababaang-loob, nagsalita si Nārada: “Dumating na sa Mandara ang mga rishi upang ihatid si Viṣṇu sa tahanan ng mga deva.”

Verse 63

ऋषयो दर्शनं कर्त्तुं भवतामपि युज्यते । तदेतद्वचनं श्रुत्वा हर्षितास्ते महर्षयः

“Nararapat din na kayo’y pumaroon upang makamtan ang darśana ng mga rishi.” Pagkarinig nito, nagalak ang mga dakilang seer.

Verse 64

अंगुष्ठपर्वमात्रांस्तान्वामनान्हरिमन्दिरे । गतान्गंगाजले स्नातुं वालखिल्यान्पुरो हरिः

Nanguna si Hari sa mga Vālakhilya—mga muning rishi na kasingliit ng kasukasuan ng hinlalaki—na mula sa templo ni Hari ay nagtungo upang maligo sa tubig ng Gaṅgā.

Verse 65

जहास वामनान्सर्वान्भाविकार्यबलात्ततः । ब्रह्मपुत्रा वालखिल्याः सर्वे ते शंसितव्रताः

Pagkaraan, dahil sa lakas ng nakatakdang mangyari, tinawanan niya ang lahat ng mga muning pantas na tila duwende. Ang mga Vālakhilya ay mga anak ni Brahmā, pawang bantog sa kanilang pinupuring mga panata.

Verse 66

लज्जान्विताः क्रोधपरा उच्चैरूचुः परस्परम् । केनापि देवकार्येण वामनोऽयं भविष्यति

Punô ng hiya at udyok ng galit, sumigaw sila sa isa’t isa: “Sa anong gawaing banal siya magiging duwende?”

Verse 67

ऋषिभिर्वि ष्णुना सर्वे प्रतिबोध्य प्रसादिताः । भाग्यमोक्षः कदा विष्णोर्भविष्यति तदुच्यताम्

Nang maturuan at mapayapa sa biyaya ni Viṣṇu kasama ng mga rishi, sinabi nila: “O Viṣṇu, kailan makakamtan ang itinakdang paglaya? Ipagpahayag Mo.”

Verse 68

प्रभासादधिकं क्षेत्रं यदा वस्त्रापथं भवेत् । भविष्यति तदा वृद्धिर्ध्रुवमण्डलव्यापिनी । तथा वस्त्रापथं क्षेत्रं भविष्यति यवाधिकम्

Kapag ang Vastrāpatha ay maging banal na kṣetra na higit pa sa Prabhāsa, tiyak na lalago ang kanyang kaluwalhatian at sasaklaw sa buong kalangitan. Kaya ang banal na kṣetra ng Vastrāpatha ay lalo pang sasagana at magiging dakila.

Verse 69

दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं दोषमुक्तो भविष्यति । असाध्यसाधनी शक्तिर्भविष्यति स्थिरा तव

Sa pagtanaw sa diyos na Someśvara, ang tao’y napapalaya sa mga kapintasan. At para sa iyo, lilitaw ang isang matatag na kapangyarihan na kayang gumanap kahit ng wari’y imposible.

Verse 70

वस्त्रापथे सोमनाथं यः पश्यति स पश्यति । इन्द्रोपेन्द्रौ समालिंग्याथासीनौ तौ वरासने

Ang sinumang tumitingin kay Somanātha sa Vastrāpatha ay tunay na nakakakita sa Kataas-taasang Katotohanan. Doon ay makikita rin sina Indra at Upendra na magkayakap, nakaupo sa isang maringal na trono.

Verse 71

विष्णुरुवाच । किं ते कार्यं देवराज तदवश्यं करोम्यहम्

Wika ni Viṣṇu: “O hari ng mga diyos, ano ang iyong pangangailangan? Tiyak na aking tutuparin iyon.”

Verse 72

इन्द्र उवाच । हिरण्यकशिपोर्वंशे बलिर्दैत्यो महा बलः । तेनेदं सकलं व्याप्तं देवा यज्ञभुजः कृताः

Sabi ni Indra: “Sa angkan ni Hiraṇyakaśipu ay may Bali, isang makapangyarihang Daitya. Sa kanya’y nasakop ang buong kaharian, at ang mga diyos ay ibinaba na lamang sa pagiging ‘tagakain ng handog sa yajña’, nawalan ng paghahari.”

Verse 73

देवलोके भूमिलोको गतः सर्वोऽपि केशव । यावन्नो विकृतिं याति पूर्ववैरमनुस्मरन् । भ्रष्टराज्यो बलिस्तावत्पातालमधितिष्ठतु

“O Keśava, ang daigdig sa lupa ay wari’y napasailalim na sa saklaw ng mga diyos. Hangga’t siya—na inaalala ang dating alitan—ay hindi pa nalilihis ang isip laban sa amin, hayaang si Bali, na naalis sa paghahari, ay manahan sa Pātāla.”

Verse 74

सूर्यसोमान्वये कश्चिद्राजा भवतु भूतले

“Nawa’y may isang hari mula sa angkang Araw–Buwan na lumitaw sa ibabaw ng lupa.”

Verse 75

सारस्वत उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा स्वयं संचिन्त्य चेतसा । तथा करिष्ये तं प्रोच्य मुनीन्प्राह जनार्दनः

Wika ni Sārasvata: Nang marinig ang mga salitang iyon, si Janārdana ay nagmuni-muni sa kanyang kalooban at sumagot, “Gagawin ko nga iyon,” at saka nagsalita sa mga pantas na rishi.

Verse 76

ऋषयस्तत्र गच्छंतु कारयन्तु महामखम् । अहं तत्रागमिष्यामि साधयिष्यामि तं बलिम्

“Pumaroon doon ang mga rishi at ipagawa ang dakilang paghahandog. Ako man ay darating doon at aking tutuparin ang gawaing iyon, at pasusukuin si Bali.”

Verse 77

इत्युक्ता मुनयः सर्वे गतास्ते यज्ञमण्डपे । द्वादशाहो महायज्ञः प्रारब्धः सर्वदक्षिणः

Pagkasabi nito, ang lahat ng mga muni ay nagtungo sa pook ng paghahandog. Doon sinimulan ang labindalawang-araw na dakilang yajña, ganap sa lahat ng dakṣiṇā at mga kaloob na nararapat.

Verse 78

सुराष्ट्रदेशं विख्यातं क्षेत्रं वस्त्रापथं नृप । तस्य दक्षिणदिग्भागे बलेः सिद्धं महापुरम्

O Hari, sa bantog na lupain ng Surāṣṭra ay naroon ang kilalang banal na pook na tinatawag na Vastrāpatha. Sa timog na bahagi nito ay nakatindig ang dakilang lungsod ni Bali, isang mahāpura na ganap na naitatag.

Verse 79

क्षेत्राद्बहिः समारब्धो यज्ञः सर्वस्वदक्षिणः । शुक्रेणामन्त्रिताः सर्वे मुनयो यज्ञकर्मणि । अतिहृष्टो बलिर्यज्ञे ददौ दानान्यनेकधा

Sa labas ng hangganan ng banal na pook, sinimulan ang yajña na ang buong yaman ay inihandog bilang dakṣiṇā. Sa paanyaya ni Śukra, tinipon ang lahat ng mga muni para sa mga gawain ng paghahandog. Lubhang nagalak si Bali at nagbigay ng sari-saring kawanggawa sa yajña.

Verse 80

स्वर्णपात्रेषु सर्वेषु दीयते भोजनं बहु । अतिथिर्ब्राह्मणो विद्वान्सर्वस्वेनापि पूज्यते । दानाद्यज्ञो भवेत्पूर्णो दानहीनो वृथा भवेत्

Sa lahat ng sisidlang ginto, inihain ang saganang pagkain. Ang panauhing brāhmaṇa na marunong ay dapat parangalan kahit sa buong yaman. Ang yajña ay nagiging ganap sa pamamagitan ng dāna; kung walang dāna, ito’y nauuwi sa walang kabuluhan.

Verse 81

एतस्मिन्नेव काले तु विष्णुर्वामनतां गतः । मध्यदेशे चतुर्वेदो ब्राह्मणस्तीर्थयात्रिकः । महोदरो ह्रस्वभुजः खञ्जपादो महाशिराः

Sa mismong panahong iyon, si Viṣṇu ay nag-anyong Vāmana. Sa Madhyadeśa, nagpakita Siya bilang brāhmaṇa na manlalakbay sa mga tīrtha, bihasa sa apat na Veda—malaki ang tiyan, maiikli ang bisig, pilay ang mga paa, at malaki ang ulo.

Verse 82

महाहनुः स्थूलजंघः स्थूलग्रीवोऽतिलंपटः । श्वेतवस्त्रो बद्धशिखश्छत्रोपानत्कमण्डलून्

May nakausling panga, makakapal na binti at leeg, at anyong lubhang di-kapantay. Nakasuot ng puting kasuotan at nakatali ang buhok sa tuktok, dala Niya ang payong, sandalyas, at kamaṇḍalu (banga ng tubig).

Verse 83

द्रष्टुं तीर्थान्यनेकानि बभ्राम स महीतले । सुराष्ट्रदेशे संप्राप्तः क्षेत्रे वस्त्रापथे द्विजः

Upang masilayan ang maraming banal na tīrtha, naglakbay Siya sa ibabaw ng daigdig. Ang brāhmaṇa ay dumating sa lupain ng Surāṣṭra, sa banal na pook ng Vastrāpatha.

Verse 84

स्वर्णरेखा नदीतीरे चिंतयामास वामनः । प्रथमं किं भवं दृष्ट्वा यामि सोमेश्वरं शिवम्

Sa pampang ng ilog Svarṇarekhā, nagmuni si Vāmana: “Una ko bang masilayan si Bhava, saka ako tutungo kay Someśvara—Śiva?”

Verse 85

अथ सोमेश्वरं पूज्य पश्चाद्यास्यामि मन्दरम् । इति चिन्तापरो भूत्वा कृत्यं सञ्चिन्त्य चेतसा । अत्र स्थितः सोमनाथं पूजयिष्यामि निश्चितम्

“Una kong sasambahin si Someśvara; pagkatapos ay tutungo ako sa Mandara.” Sa gayon, nakatuon sa pagninilay at maingat na pinag-isipan sa puso ang tungkulin, nagpasiya siya: “Mananatili ako rito at tiyak na sasambahin si Somanātha.”

Verse 86

वस्त्रापथे महाक्षेत्रे भवं सोमेश्वरं वृथा । पूजयंति जना नित्यं तथा कार्यं मया धुवम्

“Sa dakilang banal na pook ng Vastrāpatha, araw-araw na sinasamba ng mga tao si Bhava—Someśvara—ngunit nauuwi sa walang saysay (dahil kulang sa wastong pagkaunawa). Kaya’t tiyak na dapat kong gawin ito nang tama at may kabuluhan.”

Verse 87

देशानामुत्तमो देशो गिरीणामुत्तमो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं नदीनामुत्तमा सरित्

Sa lahat ng mga lupain, ito ang pinakamainam na lupain; sa lahat ng mga bundok, ito ang pinakadakilang bundok; sa lahat ng mga banal na kṣetra, ito ang pinakamarangal na kṣetra; at sa lahat ng mga ilog, ito ang pangunahing agos.

Verse 88

दिव्यं वनं वनानां तु देवानामुत्तमो भवः । यदा सोमेश्वरो देवो भूमिं भित्त्वा भविष्यति

Ito ang banal na gubat—pinakamainam sa lahat ng gubat—at si Bhava (Śiva) ang pinakadakila sa mga diyos. Kapag ang diyos na Someśvara ay hihiwain ang lupa at magpapakita (dito)…

Verse 89

तदाम्रमण्डले दिव्यं क्षेत्रमेतद्यवाधिकम् । चैत्र शुक्लचतुर्दश्यामग्निसाधनतत्परः

Noon, sa loob ng banal na bakuran ng punong-mangga, ang kṣetra na ito ay lalo pang naging dakila. Sa ika-labing-apat na araw ng maliwanag na kalahati (śukla) ng buwan ng Caitra, buong debosyon na nakatuon sa pagsasanay ng apoy (agni-sādhana)…

Verse 90

ऊर्ध्वबाहुः सूर्यकाले भवं तावत्स पश्यति । मध्यंदिनं परं याते दिननाथे विलंबिते

Sa pagsikat ng araw, itinaas niya ang mga bisig at sa gayong tagal ay namamasdan niya si Bhava (Śiva). Nang lumampas na ang katanghalian at ang Panginoon ng araw (ang araw) ay nag-aatubiling magpatuloy…

Verse 91

अग्नि तापांगसंतप्तस्तावत्पश्यति शंकरम् । सोमनाथं शिवं शांतं सर्वदेवनमस्कृतम् । अर्घ्येण पुष्पमिश्रेण जलमिश्रेण भामिनि

Bagaman napapaso ang mga sangkap ng katawan sa init ng apoy, saka niya namamasdan si Śaṅkara—si Somanātha, ang mapayapang Śiva na iginagalang ng lahat ng mga diyos. O marikit na babae, sa arghya na hinaluan ng mga bulaklak at sa handog na tubig na may halong tubig…

Verse 92

सारस्वत उवाच । भूमिं भित्त्वाथ देवेशः स्वयं सोमेश्वरः स्थितः । लिंगरूपो महादेवो यावदाब्रह्मवासरम्

Wika ni Sārasvata: Matapos biyakin ang lupa, ang Panginoon ng mga diyos—si Someśvara mismo—ay tumindig na nahayag. Ang Dakilang Diyos ay nanatili sa anyong liṅga hanggang sa araw ni Brahmā (wakas ng isang kosmikong araw).

Verse 93

सोमेश्वर उवाच । सिद्धस्त्वं मत्प्रसादेन कार्यं सिद्धं भविष्यति । इत्युक्तो वामनो देवं प्रत्युवाच महेश्वरम्

Sinabi ni Someśvara: “Sa aking biyaya, ikaw ay ganap na; ang iyong layunin ay matutupad.” Nang masabi ito, sumagot si Vāmana sa diyos na si Maheśvara.

Verse 94

वामन उवाच । यदि तुष्टो महादेव यदि देयो वरो मम । तदाऽत्र लिंगे स्थातव्यमस्तु दिव्यं पुरो मम

Sinabi ni Vāmana: “Kung ikaw ay nalulugod, O Mahādeva, at kung ipagkakaloob mo sa akin ang isang biyaya—manahan nawa kayo rito sa liṅga na ito, bilang banal na presensya sa harap ng aking lungsod.”

Verse 95

यस्तु स्वायंभुवं लिंगं वामने नगरे मम । पूजयिष्यति ब्रह्मघ्नो गोघ्नो वा बालघातकः

Sinumang sasamba sa liṅga na kusang lumitaw (svayambhū) sa aking lungsod ng Vāmana—kahit siya’y mamamatay-tao ng brāhmaṇa, pumatay ng baka, o pumatay ng bata—

Verse 96

गुरुद्रोही स्वर्णचोरो मुच्यते सर्वपातकैः । निर्दोषः पूजयेद्यस्तु सकृत्सोमेश्वरं हरम्

Ang nagtaksil sa guru at ang magnanakaw ng ginto ay napapalaya sa lahat ng kasalanan. At sinumang may pusong tapat, walang daya, na sumamba kay Someśvara—si Hara (Śiva)—kahit minsan lamang,

Verse 97

मृतो विमानमारुह्य दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । संस्तूयमानो दिक्पालैर्यातु स्वर्गे शिवालये

Sa pagpanaw, nawa’y sumakay siya sa makalangit na vimāna, napalilibutan ng mga dalagang banal; pinupuri ng mga tagapagbantay ng mga dako, nawa’y makarating siya sa langit—sa tahanan ni Śiva.

Verse 98

ब्रह्मलोकमतिक्रम्य रुद्रलोके स गच्छतु । तथेत्युक्त्वा सोमनाथस्तत्रैवान्तरधीयत

“Lampasan maging ang daigdig ni Brahmā, nawa’y makarating siya sa kaharian ni Rudra.” Pagkasabi ng “Gayon nga,” si Somnātha ay naglaho sa mismong pook na iyon.

Verse 99

प्रकाश्य वामनो लिगं सोमनाथं स्वयंभुवम् । प्राप्तज्ञानो लब्धवृद्धिर्ययौ द्रष्टुं भवं हरम्

Matapos ihayag ang kusang-silang na liṅga ni Somnātha, ang brāhmaṇa na si Vāmana—taglay na ang tunay na kaalaman at pag-unlad sa espiritu—ay umalis upang masilayan si Bhava, ang Panginoong Hara (Śiva).

Verse 100

गंगाद्याः सरितः सर्वाः स्वर्णरेखाजले स्थिताः । एतां सोमेश्वरोत्पत्तिं ये शृण्वंति नराः स्त्रियः । सर्वपापक्षयस्तेषां जायते नात्र संशयः

Ang lahat ng ilog—mula sa Gaṅgā—ay naroroon sa mga tubig ng Svarṇarekhā. Ang sinumang lalaki o babae na nakikinig sa salaysay ng paglitaw ni Someśvara, ganap na mapapawi ang kanilang mga kasalanan; walang pag-aalinlangan dito.