Adhyaya 16
Ang kabanatang ito ay isang gabay-paglalakbay na nakalista, na itinuro ni Prahlāda sa mga marurunong na Brahmana, na nagmamapa ng sunod-sunod na tīrtha sa paligid ng Dvārakā at nagtatakda ng wastong ritwal at phalaśruti sa bawat pook. Nagsisimula sa Gadātīrtha: banal na pagligo (snāna) na may bhakti, pag-aalay para sa mga ninuno at mga diyos (tarpana), at pagsamba kay Viṣṇu sa anyong Varāha, na nag-aangat tungo sa Viṣṇuloka. Kasunod ang Nāgatīrtha, Bhadratīrtha, at Citrātīrtha na may kabutihang katumbas ng mga handog na “tila-dhenu” at “ghṛta-dhenu,” at ipinaliliwanag na dahil sa pagbaha sa Dvārāvatī ay maraming tīrtha ang naging nakatago. Sumusunod ang Chandrabhāgā na tagapuksa ng kasalanan at may gantimpalang katulad ng vājapeya; at ang paglalarawan sa Diyosa Kauṁārikā/Yaśodā-nandinī na ang darśana ay nagbibigay ng ninanais na layon. Binanggit ang Mahīṣa-tīrtha at Muktidvāra bilang mga pintuang naglilinis. Sa salaysay ng Gomati, iniuugnay ang kabanalan ng ilog kay Vasiṣṭha at sa daigdig ni Varuṇa, na may meritong katumbas ng aśvamedha; ang tapas ni Bhṛgu at ang pagtatatag kay Ambikā ay nagdaragdag ng kulay Śākta-Śaiva at pagbanggit sa maraming liṅga. Ang iba pang tīrtha—Kālindī-saras, Sāmbatīrtha, Śāṅkara-tīrtha, Nāgasara, Lakṣmī-nadī, Kambu-saras, Kuśatīrtha, Dyumnatīrtha, Jālatīrtha na may Jāleśvara, Cakrasvāmi-sutīrtha, tīrtha na ginawa ni Jaratkāru, at Khañjanaka—ay inuugnay sa snāna, tarpana, śrāddha, dāna at sa mga hantungan tulad ng Nāgaloka, Śivaloka, Viṣṇuloka, at Somaloka. Sa wakas, itinatanghal ang talaang ito bilang maikling tīrtha-vistara para sa panahon ng Kali-yuga, at ang debotong pakikinig mismo ay paglilinis na humahantong sa Viṣṇuloka.
Shlokas
Verse 1
प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गदातीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्भूदानजं फलम्
Sinabi ni Prahlāda: Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga dvija, marapat na magtungo sa walang kapantay na Gadā-tīrtha. Ang sinumang maligo roon nang may debosyon ay magkakamit ng gantimpalang mula sa pag-aalay ng lupa (bhū-dāna).
Verse 2
तर्पयेत्पितृदेवांश्च ऋषींश्चैव यथाक्रमम् । श्राद्धं च कारयेत्तत्र पितॄणां तृप्तिहेतवे
Doon ay nararapat maghandog ng tarpaṇa sa mga Pitṛ, sa mga Deva, at sa mga Ṛṣi ayon sa wastong pagkakasunod; at ipagawa rin doon ang śrāddha upang mapawi at masiyahan ang mga ninuno.
Verse 3
गदातीर्थे तु देवेशं विष्णुं वाराहरूपिणम् । समभ्यर्च्य नरो भक्त्या विष्णुलोके महीयते
Sa Gadā-tīrtha, kapag ang tao ay taimtim na sumamba kay Panginoong Viṣṇu, ang Hari ng mga Deva, sa anyong Varāha, siya’y pararangalan at itataas sa daigdig ni Viṣṇu.
Verse 4
नागतीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशो भनम् । यत्र स्नात्वा नरः सम्यङ्नागलोकमवाप्नुयात्
Pagkaraan, dapat magtungo sa Nāga-tīrtha, isang lawa na lubhang marilag. Ang sinumang maligo roon nang wasto ay makakamit ang kaharian ng mga Nāga.
Verse 5
भद्रतीर्थं ततो गच्छेत्सरस्त्रिभुवनार्चितम् । स्नानमात्रेण लभते तिलधेनुफलं नरः
Pagkaraan, magtungo sa Bhadra-tīrtha, isang lawa na iginagalang sa tatlong daigdig. Sa pagligo roon lamang, nakakamit ng tao ang gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng ‘tiladhenu’, ang “bakang linga (sesame)”.
Verse 6
चित्रातीर्थं ततो गच्छेत्सरः परमशोभनम् । स्नानमात्रेण लभते घृतधेनुफलं नरः
Pagkaraan, magtungo sa Citra-tīrtha, isang lawa na napakaganda. Sa pagligo roon lamang, nakakamit ng tao ang gantimpalang kasinghalaga ng pag-aalay ng ‘ghṛtadhenu’, ang “bakang ghee (nilinaw na mantikilya)”.
Verse 7
यदा द्वारावती विप्रा प्लाविता सागरेण हि । पुण्यानि बहुतीर्थानि च्छन्नानि जलपांसुभिः
Kapag ang Dvārāvatī, O mga brāhmaṇa, ay binaha ng karagatan, maraming banal na tīrtha ang natatabunan sa ilalim ng tubig at buhangin.
Verse 8
दृश्यानि कतिचित्संति ह्यदृश्यान्यपराणि च । तानि सर्वाणि विप्रेन्द्राः कथयिष्यामि सर्वतः
May ilan ang nakikita, at may iba ring hindi nakikita. O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ilalarawan ko ang lahat ng iyon nang ganap at buo.
Verse 9
चंद्रभागां ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशिनीम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या वाजपेयफलं लभेत्
Pagkaraan nito, dapat magtungo sa Candrabhāgā, ang pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Ang sinumang maligo roon nang may debosyon ay magkakamit ng gantimpalang katumbas ng handog na Vājapeya.
Verse 10
देवी चंद्रार्चिता यत्र यशोदा नंदनंदिनी । कौमारिका शक्तिहस्ता खङ्गखेटकधारिणी
Doon ay naroon ang Diyosa na sinasamba ng Buwan—si Yaśodā, ang minamahal na anak na babae ni Nanda; ang Birheng Diyosa (Kaumārī), may sibat sa kamay, taglay ang espada at kalasag.
Verse 11
केश्यादिदैत्यदलिनी स्वसा वै रामकृष्णयोः । यस्या दर्शनमात्रेण सर्वान्कामानवाप्नुयात्
Siya ang dumudurog sa mga demonyo gaya ni Keśin at iba pa; tunay na siya ang kapatid na babae nina Rāma at Kṛṣṇa. Sa kanyang darśana—sa pagtanaw lamang sa kanya—natatamo ng tao ang lahat ng ninanais.
Verse 12
ततो गच्छेत विप्रेन्द्रास्तीर्थं महिषसंज्ञकम् । यस्य दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः
Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, marapat na magtungo sa tīrtha na tinatawag na Mahiṣa. Sa pagdarśana o pagtanaw lamang dito, napapalaya ang tao sa lahat ng kasalanan at pagkahulog.
Verse 13
मुक्तिद्वारं ततो गच्छेत्तीर्थं पाप प्रणाशनम्
Pagkaraan, marapat na magtungo sa tīrtha na tinatawag na Muktidvāra, ang pintuan ng kalayaan, tagapaglipol ng kasalanan.
Verse 14
वसिष्ठेन समानीता मुनिना यत्र गोमती । स्नातो भवति गंगायां यत्र स्नात्वा कलौ युगे
Naroon ang ilog na Gomatī, na dinala roon ng pantas na si Vasiṣṭha. Ang pagligo roon ay katumbas ng pagligo sa Gaṅgā—lalo na para sa naliligo sa Panahong Kali.
Verse 15
गोमती निःसृता यस्मा त्प्रविष्टा वरुणालयम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या अश्वमेधफलं लभेत्
Mula sa pook na pinanggagalingan ng Gomatī at pagpasok nito sa tahanan ni Varuṇa—ang sinumang maligo roon nang may bhakti ay magkakamit ng bunga ng handog na Aśvamedha.
Verse 16
भृगुणा हि तपस्तप्तं स्थापिता यत्र चांबिका । भृग्वर्चिता ततो देवी प्रसिद्धा श्रूयते क्षितौ
Doon, matapos magsagawa ng matinding tapas si Bhṛgu, itinatag si Ambikā. Kaya ang Diyosa—na sinamba ni Bhṛgu—ay ipinahahayag na bantog sa buong daigdig.
Verse 17
संसिद्धिं परमां याति यस्याः संस्मरणान्नरः । शिवलिंगान्यनेकानि यत्र सन्ति महीतले
Sa pag-alaala sa Kanya, ang tao’y nakakamit ang sukdulang katuparan. At sa pook na yaon sa ibabaw ng lupa, maraming liṅga ni Śiva ang naroroon.
Verse 18
ततो गच्छेत विप्रेन्द्राः कालिन्दीसर उत्तमम् । कालिन्दी सूर्यतनया सरश्चक्रे त्वनुत्तमम्
Pagkaraan, O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, marapat na magtungo sa dakilang lawa ni Kāлиндī. Si Kāлиндī, anak na babae ng Araw, ang lumikha ng lawang walang kapantay na yaon.
Verse 19
तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या न दुर्गतिमवाप्नुयात् । सांबतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापप्रणाशनम्
Sa pagligo roon nang may debosyon, ang tao’y hindi mahuhulog sa masamang kapalaran. Pagkaraan, marapat siyang magtungo sa Sāmbatīrtha, ang banal na tawiran na pumupuksa sa lahat ng kasalanan.
Verse 20
कृत्वा श्राद्धं च विधिवल्लभेद्गोदानजं फलम्
At sa pagsasagawa ng śrāddha ayon sa wastong tuntunin, nakakamit ang gantimpalang nagmumula sa pag-aalay ng isang baka.
Verse 21
गच्छेच्च शांकरं तीर्थं ततस्त्रैलोक्यपावनम् । यत्र स्नात्वा नरो भक्त्या लभेद्बहुसुवर्णकम्
Pagkaraan, marapat na magtungo sa Śāṃkara Tīrtha, ang tagapaglinis ng tatlong daigdig. Sa pagligo roon nang may debosyon, ang tao’y nagkakamit ng saganang ginto—ibig sabihin, dakilang kasaganaan at kabutihang-loob.
Verse 22
ततो नागसरो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । पितॄन्सन्तर्प्य विधिवन्नागलोकमवाप्नुयात्
Pagkaraan nito, dapat siyang magtungo sa Nāgasara, isang tīrtha na pumupuksa ng kasalanan. Matapos bigyang-kasiyahan ang mga ninuno ayon sa ritwal sa pamamagitan ng handog, mararating niya ang daigdig ng mga Nāga.
Verse 23
लक्ष्मीं नदीं ततो गच्छेद्गच्छन्तीं सागरं प्रति । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः
Pagkatapos, magtungo siya sa ilog na Lakṣmī na umaagos patungo sa karagatan; sa pagtanaw pa lamang sa kanya, napapalaya ang tao mula sa lahat ng mabibigat na kasalanan.
Verse 24
श्राद्धे कृते तु विप्रेन्द्राः पितरो मुक्तिमाप्नुयुः । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः
O pinakamainam sa mga Brāhmaṇa, kapag isinagawa ang śrāddha, nakakamit ng mga ninuno ang kalayaan. At sa pamamagitan ng dāna o pagkakawanggawa, nagaganap ang katuparan ng mga marapat na hangarin—walang pag-aalinlangan dito.
Verse 25
कंबुसरस्ततो गच्छेत्तीर्थं पापप्रणाशनम् । तर्पणे च कृते श्राद्धे ह्यग्निष्टोमफलं लभेत्
Pagkatapos, magtungo siya sa Kaṃbu-saras, isang tīrtha na pumupuksa ng kasalanan. Kapag isinagawa roon ang tarpaṇa at śrāddha, matatamo ang bunga ng handog na Agniṣṭoma.
Verse 26
कुशतीर्थं ततो गच्छेत्स्नात्वा सन्तर्पयेत्पितॄन् । दानं दत्त्वा यथाशक्त्या निर्मलं लोकमाप्नुयात्
Pagkaraan nito, magtungo siya sa Kuśatīrtha; matapos maligo, bigyang-kasiyahan ang mga ninuno ayon sa ritwal. Sa pagbibigay ng kawanggawa ayon sa kakayahan, mararating niya ang isang dalisay na daigdig.
Verse 27
द्युम्नतीर्थं च तत्रैव सर्वपापप्रणाशनम् । कृत्वा श्राद्धं च तत्रैव वाजिमेधफलं लभेत्
Doon din naroon ang Dyumnatīrtha, ang pook na pumupuksa sa lahat ng kasalanan. Ang magsagawa ng śrāddha roon ay tatamo ng bunga ng handog na Vājimedha.
Verse 28
कुशतीर्थं ततो गच्छेत्पितॄणां तृप्तिरक्षया । यत्र श्राद्धात्तर्पणाच्च जायते नात्र संशयः
Pagkaraan, marapat na magtungo sa Kuśatīrtha, kung saan ang kasiyahan ng mga ninuno ay nagiging di-mauubos. Doon, mula sa śrāddha at tarpaṇa sumisilang ang kasiyahang iyon—walang pag-aalinlangan.
Verse 29
जालतीर्थं ततो गच्छेत्सर्वपापहरं शुभम् । दुर्वाससा यत्र शप्ताः कोपाद्यदुकुमारकाः
Pagkaraan, magtungo sa Jāla-tīrtha—mapalad at pumapawi ng lahat ng kasalanan. Doon, sa galit, isinumpa ni Durvāsas ang mga batang prinsipe ng angkang Yadu.
Verse 30
देवो जालेश्वरस्तत्र सं बभूव उमापतिः । जालेश्वरं नरो दृष्ट्वा सद्यः पापात्प्रमुच्यते
Doon, ang Panginoong Umāpati (Śiva) ay nahayag bilang Jāleśvara. Sa pagtanaw lamang kay Jāleśvara, ang tao ay agad napapalaya sa kasalanan.
Verse 31
संपूज्य देवं भक्त्या च शिवलोकमवाप्नुयात्
At matapos sambahin ang Panginoon nang nararapat, na may debosyon, mararating niya ang daigdig ni Śiva (Śivaloka).
Verse 32
चक्रस्वामिसुतीर्थं च ततो गच्छेद्धि मानवः । कृत्वा स्नानं पितॄंस्तर्प्य विष्णुलोकमवाप्नुयात्
Pagkaraan nito, nararapat na magtungo ang tao sa banal na tīrtha na Cakrasvāmi-su-tīrtha. Pagkaligo roon at pag-aalay ng tarpana (pagbuhos na handog) sa mga ninuno, mararating niya ang daigdig ni Viṣṇu, ang Viṣṇuloka.
Verse 33
जरत्कारुकृतं तीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् । स्नात्वा तत्र द्विजश्रेष्ठा न दुर्गतिमवाप्नुयात्
May isang tīrtha na itinatag ni Jaratkāru, na pumupuksa sa lahat ng kasalanan. O pinakamainam sa mga dwija, ang sinumang maligo roon ay hindi mahuhulog sa masamang kapalaran.
Verse 34
ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थं खञ्जनकाभिधम् । आसीत्खञ्जनको नाम दैत्यश्चातिबलान्वितः
Pagkaraan nito, o pinakamainam sa mga dwija, magtungo sa tīrtha na tinatawag na Khañjanaka. Noong una ay may isang daitya na nagngangalang Khañjanaka, na pinagkalooban ng dakilang lakas.
Verse 35
ततः खञ्जनकं तीर्थं तस्य नाम्नेति विश्रुतम् । तत्र स्नात्वा नरो याति सोमलोकं न संशयः
Kaya ang banal na tawiran ay sumikat sa pangalang Khañjanaka-tīrtha. Ang sinumang maligo roon ay mapupunta sa daigdig ni Soma, ang Somaloka—walang alinlangan.
Verse 36
सन्ति तीर्थान्यनेकानि सुगुप्तानि द्विजोत्तमाः । तानि गच्छेत्तु विप्रेन्द्राः सर्वपापापनुत्तये
O pinakadakila sa mga dwija, may marami pang tīrtha na lubhang nakatago. O pinuno ng mga brāhmaṇa, dalawin ang mga iyon upang ganap na maalis ang lahat ng kasalanan.
Verse 37
ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठास्तीर्थमानकदुन्दुभेः । शूरतीर्थं परमकं गदतीर्थमतः परम्
Pagkaraan nito, O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, marapat na tumungo sa tīrtha ni Ānakadundubhi (Vasudeva). Kasunod ang lubhang dakilang Śūra-tīrtha, at pagkatapos ay ang Gada-tīrtha.
Verse 38
गावल्गणस्य तीर्थं च अक्रूरस्य महात्मनः । बलदेवस्य तीर्थं तु उग्रसेनस्य चापरम्
Naroon din ang tīrtha ni Gāvalgaṇa at ang tīrtha ng dakilang-loob na si Akrūra; gayundin ang tīrtha ni Baladeva, at isa pa na kay Ugrasena.
Verse 39
अर्जुनस्य च तीर्थं तु सुभद्रातीर्थमेव च । देवकीतीर्थमाद्यं तु रोहिणीतीर्थमेव च
Naririto rin ang mga banal na pook-paligo: ang Tīrtha ni Arjuna, ang Tīrtha ni Subhadrā, ang pangunahing Devakī-Tīrtha, at gayundin ang Rohiṇī-Tīrtha.
Verse 40
उद्धवस्य च तीर्थं तु सारंगाख्यं तथैव च । सत्यभामाकृतं तीर्थं भद्रातीर्थमतः परम्
Naroon din ang Tīrtha ni Uddhava, at gayundin ang tinatawag na Sāraṅga; ang Tīrtha na itinatag ni Satyabhāmā, at pagkaraan nito ang Bhadrā-Tīrtha.
Verse 41
जामदग्न्यस्य तीर्थं तु रामस्य च महात्मनः । भासतीर्थं च तत्रैव शुकतीर्थमतः परम्
Naroon ang Tīrtha ni Jāmadagnya Rāma, ang dakilang-loob; at doon din naroon ang Bhāsa-Tīrtha, at pagkaraan nito ang Śuka-Tīrtha.
Verse 42
कर्दमस्य च तीर्थं तु कपिलस्य महात्मनः । सोमतीर्थं च तत्रैव रोहिणीतीर्थमेव च
Naroon ang Tīrtha ni Kardama at ng dakilang-kaluluwang Kapila; at naroon din mismo ang Soma-Tīrtha at ang Rohiṇī-Tīrtha.
Verse 43
एतान्यन्यानि संक्षेपान्मया वः कथितानि च । सर्वपापहराणीह मोक्षदानि न संशयः
Ang mga Tīrtha na ito at marami pang iba ay naisalaysay ko sa inyo nang maikli. Dito, inaalis nila ang lahat ng kasalanan at nagkakaloob ng mokṣa—walang pag-aalinlangan.
Verse 44
प्रच्छन्नानि द्विजवरास्तीर्थानि कलिसंक्रमे । प्लावितानि समुद्रेण पांसुनाऽप्युदकेन च
O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, sa pagsisimula ng Kali-yuga ang mga Tīrtha na ito ay natabingan; nilamon ng dagat at natakpan pa ng buhangin at tubig.
Verse 45
एतन्मया वः कथितं संक्षेपात्तीर्थविस्तरम् । आत्मप्रज्ञानुमानेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ
Kaya, sa maikling sabi ay inilarawan ko sa inyo ang lawak ng mga Tīrtha na ito. Sa sarili ninyong pag-unawa, ano pa ang nais ninyong marinig?
Verse 46
शृणुयात्परया भक्त्या तीर्थयात्रामिमां द्विजाः । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति
O mga brāhmaṇa, ang sinumang makinig sa salaysay ng paglalakbay sa mga Tīrtha na ito nang may sukdulang debosyon ay mapapalaya sa lahat ng kasalanan at makararating sa daigdig ni Viṣṇu.