Adhyaya 9

Verse 1

लोमश उवाच । एकदा तु सभामध्य आस्थितो देवराट् स्वयम् । लोकपालैः परिवृतो देवैश्च ऋषिभिस्तथा

Sinabi ni Lomāśa: Minsan, ang Panginoon ng mga diyos mismo ay nakaupo sa gitna ng maharlikang kapulungan, napalilibutan ng mga tagapagbantay ng mga dako, ng mga diyos, at gayundin ng mga pantas na ṛṣi.

Verse 2

अप्सरोगणसंवीतो गंधर्वैश्च पुरस्कृतः । उपगीयमानविजयः सिद्धविद्याधरैरपि

Siya’y sinasamahan ng mga pangkat ng apsarā, pinararangalan sa unahan ng mga gandharva, at ang kanyang mga tagumpay ay inaawit—maging ng mga siddha at vidyādhara rin.

Verse 3

तदा शिष्यैः परिवृतो देवराजगुरुः सुधीः । आगतोऽसौ महाभागो बृहस्पति रुदारधीः

Pagkaraan, dumating ang marunong na guro ng hari ng mga diyos, napalilibutan ng kanyang mga alagad—ang mapalad na Bṛhaspati, matatag sa debosyon kay Rudra.

Verse 4

तं दृष्ट्वा सहसा देवाः प्रणेमुः समुपस्थिताः । इंद्रोपि ददृशे तत्र प्राप्तं वाचस्पतिं तदा

Nang makita siya, ang mga diyos na naroon ay agad yumukod at nagbigay-galang. Si Indra man ay nakita noon na dumating doon si Vācaspati (Bṛhaspati).

Verse 5

नोवाच किंचिद्दुर्मेधावचो मानुपुरःसरम् । नाह्वानं नासनं तस्य न विसर्जनमेव च

Ngunit ang hangal na isip ay walang sinabi—walang magalang na salita ng pagbati. Hindi niya siya inanyayahan, ni inalok ng upuan, ni binigyan ng maayos na pamamaalam.

Verse 6

शक्रं प्रमत्तं ज्ञात्वाथ मदाद्राज्यस्य दुर्मतिम् । तिरोधानमनुप्राप्तो बृहस्पती रुषान्वितः

Sa pagkaalam na si Śakra ay pabaya at, dahil sa pagkalasing sa kapangyarihan, ay may masamang paghatol, si Bṛhaspati—na puno ng galit—ay umalis upang magtago.

Verse 7

गते देवगुरौ तस्मिन्विमनस्काऽभवन्सुराः । यक्षा नागाः सगंधर्वा ऋषयोऽपि तथा द्विजाः

Nang umalis ang banal na guro, ang mga diyos ay nalungkot. Ang mga Yakṣa, nāga, gandharva, at maging ang mga pantas at brāhmaṇa ay nabagabag din.

Verse 8

गांधर्वस्या वसाने तु लब्धसंज्ञो हरिः सुरान् । पप्रच्छ त्वरितेनवै क्व गतो हि महातपाः

Nang matapos ang musikang gandharva, natauhan si Hari (Indra) at mabilis na tinanong ang mga diyos, "Saan nga ba nagpunta ang dakilang asetiko na iyon?"

Verse 9

तदैव नारदेनोक्तः शक्रो देवाधिपस्तथा । त्वया कृता ह्यवज्ञा च गुरोर्नस्त्यत्र संशयः

Noon din ay nagsalita si Nārada kay Śakra, panginoon ng mga diyos: "Tunay na nagpakita ka ng paghamak sa iyong Guro—walang duda tungkol dito."

Verse 10

गुरोरवज्ञया राज्यं गतं ते बलसूदन । तस्मात्क्षमापनीयोऽसौ सर्वभावेन हि त्वया

O mamumuksa kay Bala, dahil sa paglapastangan sa Guru ay nawala sa iyo ang paghahari. Kaya dapat mong hingin ang kapatawaran niya nang buong puso at buong pagkatao.

Verse 11

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्य महात्मनः । आसनात्सहसोत्थाय तैः सर्वैः परिवारितः । आगच्छत्त्वरया शक्रो गुरोर्गेहमतंद्रितः

Nang marinig ang mga salita ng dakilang si Nārada, si Śakra ay biglang tumindig mula sa kanyang upuan; napalilibutan ng lahat ng kasama, nagmadali siyang walang antala patungo sa tahanan ng kanyang Guru.

Verse 12

पृष्ट्वा तारां प्रणम्यादौ क्व गतो हि महातपाः । न जानामीत्युवाचेदं तारा शक्रं निरीक्षती

Matapos tanungin si Tārā at unang yumuk sa kanya, nagtanong siya, “Saan nagtungo ang dakilang asceta?” Tumingin si Tārā kay Śakra at sumagot, “Hindi ko alam.”

Verse 13

तदा चिंतान्वितो भूत्वा शक्रः स्वगृहमाव्रजत् । एतस्मिन्नंतरे स्वर्गे ह्यनिष्टान्द्भुतानि च

Noon, si Śakra na nababalot ng pangamba ay bumalik sa sarili niyang tahanan. Samantala sa langit, nagsimulang lumitaw ang mga masamang palatandaan at di-kanais-nais na kababalaghan.

Verse 14

अभवन्सर्वदुःखार्थे शक्रस्य च महात्मनः । पातालस्थेन बलिना ज्ञातं शक्रस्य चेष्टितम्

Ang mga palatandaang iyon ay lumitaw upang magdulot ng ganap na pagdurusa kay Śakra, ang dakilang nilalang. At si Bali, na nananahan sa Pātāla, ay nalaman ang mga ginawa at kalagayan ni Śakra.

Verse 15

ययौ दैत्यैः परिवृतः पातालादमरावतीम् । तदा युद्धमतीवासीद्देवानां दानवैः सह

Napapaligiran ng mga Daitya, siya’y nagmartsa mula sa Pātāla patungong Amarāvatī. Noon ay sumiklab ang isang mabangis na digmaan sa pagitan ng mga deva at ng mga Dānava.

Verse 16

देवाः पराजिता दैत्यै राज्यं शक्रस्य तत्क्षणात् । संप्राप्तं सकलं तस्य मूढस्य च दुरात्मनः

Natalo ang mga deva sa mga Daitya, at sa mismong sandaling iyon ay lubusang nasamsam ang kaharian ni Śakra (Indra) ng yaong naliligaw at masamang-loob.

Verse 17

नीतं सर्वप्रयत्नेन पातालं त्वरितं गताः । शुक्रप्रसादात्ते सर्वे तथा विजयिनोऽभवन्

Sa buong pagsisikap ay dinala nila iyon at mabilis na nagbalik sa Pātāla; sa biyaya ni Śukra, silang lahat ay tunay na naging mga nagwagi.

Verse 18

शक्रोऽपि निःश्रिको जातो देवैस्त्यक्तस्ततो भृशम् । देवी तिरोधानगता बभूव कमलेक्षणा

Si Śakra (Indra) man ay lubos na nawalan, iniwan ng mga deva. At ang Diyosa—si Śrī na may matang-lotus—ay naglaho mula sa kanya, umurong sa pagkatago.

Verse 19

ऐरावतो महानागस्तथैवोच्चैःश्रवा हयः । एवमादीनि रत्नानि अनेकानि बहून्यपि । नीतानि सहसा दैत्यैर्लोभादसाधुवृत्तिभिः

Si Airāvata, ang dakilang elepante, at si Uccaiḥśravā, ang kabayong makalangit—kasama ang marami pang mahahalagang hiyas—ay biglang tinangay ng mga Dānava na may asal na salungat sa dharma, dahil sa kasakiman.

Verse 20

पुण्यभांजि च तान्येव पतितानि च सागरे । तदा स विस्मयाविष्टो बलिराह गुरुं प्रति

Ang mismong mga kayamanang iyon—tagapagkaloob ng kabanalan—ay nahulog sa karagatan. Noon si Bali, nabalot ng pagkamangha, ay nagsalita sa kanyang guro.

Verse 21

देवान्निर्जित्य चास्माभिरानीतानि बहूनि च । रत्नानि तु समुद्रेऽथ पतितानि तदद्भुतम्

“Matapos naming daigin ang mga deva, nag-uwi kami ng maraming kayamanan; ngunit ngayo’y nahulog sa dagat ang mga hiyas—kay himala at pagtataka!”

Verse 22

बलेस्तद्वचनं श्रुत्वा उशना प्रत्युवाच तम् । अश्वमेधशतेनैव सुरराज्यं भविष्यति । दीक्षितस्य न संदेहस्तस्माद्भोक्त स एव च

Nang marinig ang sinabi ni Bali, sumagot si Uśanā (Śukra): “Sa pagsasagawa ng sandaang handog na Aśvamedha, tiyak na lilitaw ang paghahari sa mga deva. Sa sinumang wastong naitalaga at nabasbasan, walang pag-aalinlangan—kaya siya lamang ang tatamasa nito.”

Verse 23

अश्वमेधं विना किंचित्स्वर्गं भोक्तं न पार्यते

Kung wala ang Aśvamedha, hindi makakamtan ni matitikman ang langit kahit sa munting bahagi man lamang.

Verse 24

गुरोर्वचनमाज्ञाय तूष्णींभूतो बलिस्ततः । बभूव देवैः सार्द्धं च यथोचितमकारयत्

Nang maunawaan ni Bali ang salita ng kanyang guro, siya’y nanahimik. Pagkaraan, kasama ang mga deva, ipinagawa niya nang wasto ang lahat ng nararapat.

Verse 25

इन्द्रोपि शोच्यतां प्राप्तो जगाम परमेष्ठिनम् । विज्ञापयामास तथा सर्वं राज्यभयादिकम्

Si Indra man ay napasapit din sa kalunos-lunos na kalagayan; nagtungo siya kay Parameṣṭhin (Brahmā) at ipinaalam ang lahat—ang pangamba sa kaharian at iba pang bagay.

Verse 26

शक्रस्य वचनं श्रुत्वा परमेष्ठी उवाच ह

Nang marinig ni Parameṣṭhin ang mga salita ni Śakra, siya ay nagsalita.

Verse 27

संमिलित्वा सुरान्सर्वांस्त्वया साकं त्वरान्विताः । आराधनार्थं गच्छामो विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम्

“Tipunin ang lahat ng mga diyos, at kasama ka—agad—tayo’y pumaroon upang sumamba kay Viṣṇu, ang Panginoon ng mga panginoon ng lahat.”

Verse 28

तथेति गत्वा ते सर्वे शक्राद्या लोकपालकाः । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तटं क्षीरार्णवस्य च । प्राप्योपविश्य ते सर्वे हरिं स्तोतुं प्रचक्रमुः

Nagsabi sila, “Gayon nga,” at silang lahat—ang mga tagapangalaga ng daigdig na pinangungunahan ni Śakra—ay lumisan. Inuna nila si Brahmā, narating ang pampang ng Karagatang Gatas; at nang maupo roon, sinimulan nilang awitin ang mga papuri kay Hari.

Verse 29

ब्रह्मोवाच । देवदेव जगान्नाथ सुरासुरनमस्कृत । पुण्यश्लोकाव्ययानंत परमात्मन्नमोऽस्तु ते

Wika ni Brahmā: “O Diyos ng mga diyos, Panginoon ng sansinukob, na sinasamba ng mga deva at asura; O Kataas-taasang Sarili, di-nasisira at walang hanggan, na pinupuri ng mga banal na himno—pagpupugay sa Iyo.”

Verse 30

यज्ञोऽसि यज्ञरूपोऽसि यज्ञांगोऽसि रमापते । ततोऽद्य कृपया विष्णो देवानां वरदो भव

Ikaw ang mismong handog na sakripisyo; Ikaw ang anyo ng sakripisyo; Ikaw ang mga sangkap at bahagi ng sakripisyo, O Panginoon ni Ramā. Kaya ngayon, O Viṣṇu, sa Iyong habag, maging Tagapagkaloob ng mga biyaya sa mga diyos.

Verse 31

गुरोरवज्ञया चाद्य भ्रष्टराज्यः शतक्रतुः । जातः सुरर्षिभिः साकं तस्मादेनं समुद्धर

Dahil sa paghamak sa kanyang guro, si Śatakratu (Indra) ay ngayo’y nalaglag mula sa kanyang paghahari, kasama ang mga banal na rishi. Kaya’t iahon siya mula sa pagbagsak na ito.

Verse 32

श्रीभगवानुवाच । दुकोकलज्ञया सर्वं नस्यतीति किमद्भुतम् । ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठाः केवलं विषयात्मकाः । पितरौ निंदितौ यैश्च निर्दैवात्वेन संशयः

Wika ng Mapalad na Panginoon: Ano pa ang kataka-taka kung, sa paghinog ng bunga ng masasamang gawa, ang lahat ay nauuwi sa kapahamakan? Yaong mga makasalanan at lubhang salungat sa dharma—na nakalubog lamang sa mga bagay ng pandama—na pati magulang ay nilalait, ay nagdududa at itinatatwa ang pag-iral ng banal na kalooban at paglingap ng Diyos.

Verse 33

अनेन यत्कृतं ब्रह्मन्सद्यस्तत्फलमागतम् । कर्मणा चास्य शक्रस्य सर्वेषां संकटागमः

O Brahmā, ang bunga ng ginawa niya ay dumating agad. Dahil sa gawang ito ni Śakra (Indra), dumating ang kapighatian sa kanilang lahat.

Verse 34

विपरीतो यदा कालः पुरुषस्य भवेत्तदा । भूतमैत्रीं प्रकुर्वंति सर्वकार्यार्थसिद्धये

Kapag ang panahon ay naging salungat sa isang tao, upang magtagumpay sa bawat layunin, ang mga tao’y naglilinang pa ng pakikipagkaibigan kahit sa dating kaaway.

Verse 35

तेन वै कारणेनेंद्र मदीयं वचनं कुरु । कार्यहेतोस्त्वया कार्यो दैत्यैः सह समागमः

Dahil sa dahilang iyon, O Indra, gawin mo ang aking salita. Para sa banal na layunin ng gawain, kailangan mong makipagtipon at makipag-alyansa sa mga Daitya.

Verse 36

एवं भगवतादिष्टः शक्रः परमबुद्धिमान् । अमरावतीं ययौ हित्वा सुतलं दैवतैः सह

Sa gayon, nang utusan ng Panginoon, si Śakra (Indra) na may matalas na pag-unawa ay lumisan kasama ng mga diyos; iniwan ang Sutala at nagtungo sa Amarāvatī.

Verse 37

इन्द्रं समागतं श्रुत्वा इंद्रसेनो रुषान्वितः । बभूव सह सैन्येन हंतुकामः पुरंदरम्

Nang marinig na dumating si Indra, si Indrasena ay napuspos ng poot; kasama ang kanyang hukbo, hinangad niyang patayin si Purandara (Indra).

Verse 38

नारदेन तदा दैत्या बलिश्च बलिनां वरः । निवारितस्तद्वधाच्च वाक्यैरुच्चावचैस्तथा

Noon, pinigil ni Nārada ang mga Daitya at si Bali, ang pinakamakapangyarihan sa mga malalakas, upang huwag siyang patayin, sa pamamagitan ng sari-saring pananalita—mataas man o mababa—na angkop sa sandali.

Verse 39

ऋषेस्तस्यैव वचनात्त्यक्तमन्युर्बलिस्तदा । बभूव सह सैन्येन आगतो हि शतक्रतुः

Sa mismong utos ng pantas na iyon, iniwan ni Bali ang kanyang poot. At tunay nga, dumating doon si Śatakratu (Indra) kasama ang kanyang hukbo.

Verse 40

इन्द्रसेनेन दृष्टोऽसौ लोकपालैः समावृतः । उवाच त्वरया युक्तः प्रहसन्निव दैत्यराट्

Nang makita siya ng hukbo ni Indra at mapalibutan ng mga Tagapangalaga ng mga Daigdig, nagsalita ang haring Daitya (Bali) nang nagmamadali, na wari’y nakangiti.

Verse 41

कस्मादिहागतः शक्र सुतलं प्रति कथ्यताम् । तस्यैतद्वचनं श्रुत्वा स्मयमान उवाचतम्

“Bakit ka naparito, O Śakra? Sabihin—ano ang nag-udyok sa iyo patungong Sutala.” Pagkarinig nito, sumagot si Indra na may bahagyang ngiti.

Verse 42

वयं कश्यपदायादा यूयं सर्वे तथैव च । यथा वयं तथा यूयं विग्रहो हि निरर्थकः

“Kami’y mga inapo ni Kaśyapa, at gayon din kayong lahat. Kung ano kami, ganoon din kayo; kaya ang pag-aalitan sa pagitan natin ay tunay na walang saysay.”

Verse 43

मम राज्यं क्षणेनैव नीतं दैववशात्तवया । तथा ह्येतानि तान्येन रत्नानि सुबहून्यपि । गतानि तत्क्षणादेव यत्नानीतानि वै त्वया

“Sa isang kisapmata, ang aking kaharian ay naagaw mo dahil sa pag-uutos ng tadhana. Gayundin, napakaraming mahalagang hiyas—bagama’t tinipon mo sa matinding pagsisikap—ay nadala mo rin sa sandaling iyon.”

Verse 44

तस्माद्विमर्शः कर्तव्यः पुरुषेण विपश्चिता । विमर्शज्जायते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो भविष्यति

“Kaya nararapat sa taong may dunong ang magsagawa ng malalim na pagninilay. Mula sa pagninilay sumisilang ang kaalaman; mula sa kaalaman darating ang moksha, ang paglaya.”

Verse 45

किं तु मे बत उक्तेन जाने न च तवाग्रतः । शरणार्थी ह्यहं प्राप्तः सुरैः सह तवांतिकम्

Ngunit aba—ano ang silbi ng aking pagsasalita? Sa harap Mo, hindi ko nalalaman ang dapat gawin. Bilang humihingi ng kanlungan, ako’y dumating sa Iyong piling kasama ng mga diyos.

Verse 46

एतच्छ्रुत्वा तु शक्रस्य वाक्यं वाक्यविदां वरः । प्रहस्योवाच मतिमाञ्छक्रं प्रति विदां वरः

Nang marinig ang mga salita ni Śakra, ang pinakamainam sa mga bihasa sa pananalita—marunong at may malinaw na paghatol—marahang tumawa at nagsalita bilang tugon kay Śakra.

Verse 47

त्वमागतोसि देवेंद्र किमर्थं तन्न वेद्मयहम्

Dumating ka na, O Panginoon ng mga diyos; ngunit sa anong layunin—hindi ko iyon nalalaman.

Verse 48

शक्रस्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यश्रुपूर्णाकुलेक्षणः । किंचिन्नोवाच तत्रैनं नारदो वाक्यमब्रवीत्

Pagkarinig sa mga salitang iyon, nabagabag ang mga mata ni Śakra at napuno ng luha. Wala siyang nasabi; saka siya kinausap ni Nārada ng mga salita.

Verse 49

बले त्वं किं न जानासि कार्याकार्यविचारणाम् । धर्मो हि महतामेष शरणागतपालनम्

O Bali, hindi mo ba nalalaman ang paghatol sa dapat gawin at sa di dapat gawin? Ito ang dharma ng mga dakila: ang pag-iingat sa taong dumating na humihingi ng kanlungan.

Verse 50

शरणागतं च विप्रं च रोगिणं वृद्धमेव च । यएतान्न च रक्षंति ते वै ब्रह्महणो नराः

Ang humihingi ng kanlungan, ang brāhmaṇa, ang maysakit, at ang matanda—ang mga lalaking hindi nagtatanggol sa kanila ay tunay na ibinibilang na mamamatay ng Brahman (brahma-han).

Verse 51

शरणागतशब्देन आगतस्तव सन्निधौ । संरक्षणाय योग्यश्च त्वया नास्त्यत्र संशयः । एवमुक्तो नारदेन तदा दैत्यपतिः स्वयम्

Sa mismong salitang “humihingi ng kanlungan,” siya’y dumating sa iyong harapan. Karapat-dapat siyang ingatan mo—walang pag-aalinlangan dito. Nang masabi ito ni Nārada, noon ang panginoon ng mga Daitya (Bali) mismo…

Verse 52

विमृश्य परया बुद्ध्या कार्याकार्यविचारणाम् । शक्रं प्रपूजयामास बहुमानपुरःसरम् । लोकपालैः समेतं च तथा सुरगणैः सह

Matapos pagnilayan nang may matalas na talino ang dapat at di-dapat gawin, pinarangalan niya si Śakra (Indra) nang may dakilang paggalang—kasama ni Śakra ang mga Lokapāla at ang mga pangkat ng mga deva.

Verse 53

प्रत्ययार्थं च सत्त्वानि ह्यनेकानि व्रतानि वै । बलिप्रत्ययभूतानि स चकारः पुरंदरः

At upang maging katiyakan at patunay, si Puraṃdara (Indra) ay nagsagawa ng maraming panata at gawang may mabuting pananampalataya—bilang mga garantiya para kay Bali.

Verse 54

एवं स समयं कृत्वा शक्रः स्वार्थपरायणः । बलिना सह चावासीदर्थशास्त्रपरो महान्

Kaya nito, matapos gawin ang kasunduang iyon, si Śakra (Indra)—na nakatuon sa sariling layunin—ay nanirahang kasama ni Bali, ang dakila na nakatuon sa Arthaśāstra, sa sining ng pamamahala at patakaran.

Verse 55

एवं निवसतस्तस्य सुतलेऽपि शतक्रतोः । वत्सरा बहवो ह्यासंस्तदा बुद्धिमकल्पयत् । संस्मृत्य वचनं विष्णोर्विमृश्य च पुनःपुनः

Sa gayon, habang siya’y nananahan—maging sa Sutala—maraming taon ang lumipas para kay Śatakratu (Indra). Pagkaraan, nagbalak siya, inalaala ang mga salita ni Viṣṇu at paulit-ulit na pinagbulay-bulayan iyon.

Verse 56

एकदा तु सभामध्य आसीनो देवराट्स्वयम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं बलिमुद्दिश्य नीतिमान्

Minsan, sa gitna ng kapulungan, ang hari ng mga diyos mismo ay nakaupo. Ang marunong sa patakaran ay nagsalita nang may ngiti, itinuturo ang kanyang mga salita kay Bali.

Verse 57

प्राप्तव्यानि त्वया वीर अस्माकं च त्वया बले । गजादीनि बहून्येव रत्नानि विविधानि च

O bayani, sa pamamagitan mo (Bali) at sa amin, marami pang dapat makamtan—mga elepante at iba pang tulad nito na napakarami, at mga hiyas na sari-sari ang uri.

Verse 58

गतानि तत्क्षणादेव सागरे पतितानि वै । प्रयत्नो हि प्रकर्तव्यो ह्यस्माभिस्त्वयान्वितैः

Ang mga iyon ay agad na nawala at nahulog sa karagatan. Kaya’t kailangang magsikap nang tunay—kami, kasama ka, ay dapat kumilos.

Verse 59

तेषां चोद्धरणे दैत्य रत्नानामिह सागरात् । तर्हि निर्मथनं कार्यं भवता कार्यसिद्धये

“O Daitya, kung ang mga hiyas na iyon ay ililigtas mula sa dagat na ito, kung gayon dapat mong isagawa ang pag-ikot at paghalo sa karagatan (churning), upang maganap ang ninanais na layon,” wika niya.

Verse 60

बलिः प्रवर्तितस्तेन शक्रेण सुरसूदनः । उवाच शक्रं त्वरितः केनेदं मथनं भवेत्

Sa udyok ni Śakra (Indra), si Bali—ang mamumuksa sa mga deva—ay agad na nagsabi kay Śakra: “Sa anong paraan maisasagawa ang pag-ikot na ito?”

Verse 61

तदा नभोगता वाणी मेघगंभीरनिःस्वना । उवाच देवा दैत्याश्च मंथध्वं क्षीरसागरम्

Pagkaraan, may tinig na umalingawngaw sa kalangitan, malalim na parang kulog sa ulap, na nagwika: “O mga Deva at mga Daitya, haluin ninyo ang Karagatang Gatas!”

Verse 62

भवतां बलवृद्धिश्च भविष्यति न संशयः

“At lalago ang inyong lakas—walang alinlangan.”

Verse 63

मंदरं चैव मंथानं रज्जुं कुरुत वासुकिम् । पश्चाद्देवाश्च दैत्याश्च मेलयित्वा विमथ्यताम्

“Gawin ninyong pamalo sa pag-ikot ang Mandara, at gawing lubid si Vāsuki. Pagkaraan, pag-isahin ang mga Deva at Daitya, at isagawa ang pag-ikot.”

Verse 64

नभोगतां च तां वाणीं निशम्याथ तदाःसुराः । दैत्यैः सार्द्धं ततः सर्व उद्यमं चक्रुरुद्यताः

Nang marinig ang tinig na mula sa langit, ang mga Asura ay kasama ang mga Daitya ay kumilos; silang lahat, handa at matatag ang loob, ay sinimulan ang gawain.

Verse 65

पातालान्निर्गताः सर्वे तदा तेऽथ सुरासुराः । आजग्मुरतुलं सर्वे मंदरं पर्वतोत्तमम्

Pagkaraan, ang lahat ng mga Deva at Asura ay lumitaw mula sa Pātāla at magkakasamang nagtungo sa Mandara, ang walang kapantay na pinakadakilang bundok.

Verse 66

दैत्याश्च कोटिसंख्याकास्तथा देवा न संशयः । उद्युक्ताः सहसा प्राऽयुर्मंदरं कनकप्रभम्

Ang mga Daitya na umaabot sa mga koro, gayundin ang mga Deva—walang alinlangan—ay biglang sumulong, handang-handa, patungo sa Mandara na kumikislap na parang ginto.

Verse 67

सरत्नं वर्तुलाकारं स्थूलं चैव महाप्रभम् । अनेकरत्नसंवीतं नानाद्रुमनिषेवितम्

Ang bundok ay hitik sa mga hiyas, bilog ang anyo, napakalaki at lubhang maningning—pinalamutian ng sari-saring batong mahalaga at dinadalaw ng iba’t ibang punò.

Verse 68

चंदनैः पारिजातैश्च नागपुन्नागचंपकैः । नानामृगगणाकीर्णं सिंहशार्दूलसेवितम्

Hitik ito sa mga pangkat ng iba’t ibang hayop, pinalalamutian ng punong sandalwood at pārijāta, ng mga bulaklak na nāga, punnāga at campaka; at dinadalaw ng mga leon at tigre.

Verse 69

महाशैलं दृष्ट्वा ते सुरसत्तमाः । ऊचुः प्रांजलयः सर्वे तदा ते सुरसत्तमाः

Nang makita nila ang dakilang bundok, ang mga pinakadakilang diyos ay tumindig na magkapatong ang mga palad sa paggalang, at noon ay nagsalita sa bundok.

Verse 70

देवा ऊचुः । अद्रे सुरा वयं सर्वे विज्ञप्तुमिह चागताः । तच्छृणुष्व महाशैल परेषामुपकारकः

Wika ng mga diyos: “O Bundok Adre, kaming lahat na mga sura ay naparito upang magharap ng isang kahilingan. Dinggin mo kami, O dakilang tuktok, tagapagpala at tagapaglingkod sa kapakanan ng iba.”

Verse 71

एवमुक्तस्तदा शैलो दवैर्दैत्यैः स मंदरः । उवाच निःसृतो भूत्वा परं विग्रहवान्वचः

Nang sa gayon ay tawagin ng mga diyos at ng mga daitya, ang bundok na iyon—si Mandara—ay lumitaw at nagsalita ng mga salita na wari’y may katawan at anyo.

Verse 72

तेन रूपेण रूपी स पर्वतो मंदराचलः । किमर्थमागताः सर्वे मत्समीपं तदुच्यताम्

Sa pag-anyong iyon, ang bundok na Mandarācala na wari’y may katawan ay nagsabi: “Sa anong layunin kayo lahat lumapit sa akin? Ipagpahayag ninyo.”

Verse 73

तदा बलिरुवाचेदं प्रस्तावसदृशं वचः । इंद्रोपि त्वरया युक्तो बभाषे सूनृतं वचः

Noon ay nagsalita si Bali ng mga salitang angkop sa pagkakataon; at si Indra man, dahil sa pagmamadali, ay nagwika ng tapat at magalang na pananalita.

Verse 74

अस्माभिः सह कार्यार्थे भव त्वं मंदराचल । अमृतोत्पादनार्थे त्वं मंथानं भव सुव्रत

“Makisama ka sa amin upang maganap ang gawaing ito, O Mandarācala. Para sa paglitaw ng amṛta, maging ikaw ang pamalo ng pag-ikot (manthana), O marangal.”

Verse 75

तथेति मत्वा तद्वाक्यं देवानां कार्यसिद्धये । ऊचे देवासुरांश्चेदमिन्द्रं प्रति विशेषतः

Sa pag-aakalang, “Gayon nga,” upang maganap ang gawain ng mga diyos, sinabi niya ang mga salitang ito sa mga diyos at mga asura—lalo na kay Indra ang pagtutukoy.

Verse 76

छेदितौ च त्वया पक्षौ वज्रेण शतपर्वणा । गंतुं कथं समर्थोऽहं भवतां कार्यसिद्धये

“At ang aking dalawang pakpak ay pinutol mo sa pamamagitan ng vajra na may sandaang dugtungan. Kung gayon, paano ako makapupunta upang maganap ang inyong gawain?”

Verse 77

तदा देवासुराः सर्वे स्तूयमाना महाचलम् । उत्पाटयेयुरतुलं मंदरं च ततोद्भुतम्

Pagkaraan, ang lahat ng mga diyos at asura, habang nagpupuri sa dakilang bundok, ay binunot ang walang kapantay at kamangha-manghang Mandara.

Verse 78

क्षीरार्णवं नेतुकामा ह्यशक्तास्ते ततोऽभवन् । पर्वतः पतितः सद्यो देवदैत्योपरि ध्रुवम्

Ninais nilang dalhin iyon sa Karagatang Gatas, ngunit sila’y nawalan ng kakayahan. Ang bundok ay agad—tunay nga—bumagsak sa ibabaw ng mga diyos at mga daitya.

Verse 79

केचिद्भग्ना मृताः केचित्केचिन्मूर्छापरा भवन् । परीवादरताः केचित्केचित्क्लेशत्वमागताः

May ilan ang nadurog at nabali; may ilan pa’y namatay. May ilan ang nalugmok sa malalim na pagkahimatay. May ilan ang naging mapanumbat at mapanisi, at ang iba nama’y lumubog sa matinding dalamhati at paghihirap.

Verse 80

ेवं भग्नोद्यमा जाता असुराःसुरदानवाः । चेतनां परमां प्राप्तास्तुष्टुवुर्जगदीश्वरम्

Kaya nga, nang mabasag ang kanilang mga pagsisikap, ang mga pangkat ng Asura at ng mga Deva/Dānava ay nagbalik-malay; sa pagkamit ng malinaw na kamalayan, pinuri nila ang Panginoon ng sansinukob.

Verse 81

रक्षरक्ष महाविष्णो शरणागतवत्सल । त्वया ततमिदं सर्वं जंगमाजंगमं च यत्

Iligtas kami, iligtas kami, O Dakilang Viṣṇu—mapagmahal sa mga dumudulog sa kanlungan. Sa Iyo ay nalulukob ang lahat: ang gumagalaw at ang hindi gumagalaw.

Verse 82

देवानां कार्यसिद्ध्यर्थं प्रादुर्भूतो हरिस्तदा । तान्दृष्ट्वा सहसा विष्णुर्गरुडोपरि संस्थितः

Noon, nagpakita si Hari upang matupad ang layunin ng mga deva. Pagkakita sa kanila, si Viṣṇu ay agad na lumitaw, nakaluklok sa ibabaw ni Garuḍa.

Verse 83

लीलया पर्वतश्रेष्ठमुत्तभ्यारोपयत्क्षणात् । गरुत्मति तदा देवः सर्वेषामभयं ददौ

Sa Kanyang banal na lila, sa isang kisapmata ay itinaas Niya ang pinakadakilang bundok at inilagay sa ibabaw ni Garuḍa; at saka ibinigay ng Diyos ang kawalang-takot sa lahat.

Verse 84

तत उत्थाय तान्देवान्क्षीरोस्योत्तरं तटम् । नीत्वा तं पर्वतं वृद्धं निक्षिप्याप्सु ततो ययौ

Pagkaraan, tumindig Siya at dinala ang mga deva sa hilagang pampang ng Karagatang Gatas; dinala ang dakilang bundok, inilagak sa tubig, at saka Siya lumisan.

Verse 85

तदा सर्वे सुरगणाः स्वागत्य असुरैः सह । वासुकिं च समादाय चक्रिरे समयंच तम्

Pagkaraan, nagtipon ang lahat ng pangkat ng mga deva kasama ang mga asura; kinuha nila si Vāsuki at ginawa ang kasunduang iyon sa pagitan nila.

Verse 86

मंथानं मंदरं चैव वासुकिं रज्जुमेव च । कृत्वा सुराऽसुराः सर्वे ममंथुः श्रीरसागरम्

Ginawa nilang pamalo ang Bundok Mandara at ginawang lubid si Vāsuki; kaya ang lahat ng deva at asura ay sabay-sabay na nagkalo sa maringal na Karagatang Gatas.

Verse 87

क्षीराब्धेर्मथ्यमानस्य पर्वतो हि रसातलम् । गतः स तत्क्षणादेव कूर्मो भूत्वा रमापतिः । उद्धृतस्तत्क्षणादेव तदद्भुतमिवाभवत्

Habang kinakalo ang Karagatang Gatas, ang bundok ay biglang lumubog sa Rasātala. Sa mismong sandaling iyon, ang Panginoon ni Ramā ay naging Kūrma (Pagong) at agad itong iniahon—tunay na kagila-gilalas.

Verse 88

भ्राम्यमाणस्ततः शैलो नोदितः सुरदानवैः । भ्रममाणो निराधारो बोधश्चेव गुरुं विना

Pagkatapos, ang bundok ay itinulak ng mga deva at dānava kaya nagsimulang umikot; umiikot na walang sandigan, tulad ng kaalamang nalilito kapag walang guro.

Verse 89

परमात्मा तदा विष्णुराधारो मंदरस्य च । दोर्भिश्चतुर्भिः संगृह्य ममंथाब्धिं सुखावहम्

Noon, si Viṣṇu, ang Kataas-taasang Sarili, ang naging sandigan ng Bundok Mandara; niyakap niya ito sa apat na bisig at kinalo ang dagat, nagdudulot ng kapakanan at ligaya.

Verse 90

तदा सुरासुराः सर्वे ममंथुः क्षीरसागरम् । एकीभूत्वा बलेनैवमतिमात्रं बलोत्कटाः

Pagkaraan, ang lahat ng mga deva at asura ay sabay-sabay na nagkalo sa Karagatang Gatas; nagkaisa sa dalisay na lakas, sila’y naging lubhang makapangyarihan sa kanilang pagpupunyagi.

Verse 91

पृष्ठकंठोरुजान्वंतः कमठस्य महात्मनः । तथासौ पर्वतश्रेष्ठो वज्रसारमयो दृढः । उभयोर्घर्षणादेव वडवाग्निः समुत्थितः

Sa likod, leeg, hita, at tuhod ng dakilang Pagong (Kūrma) na may marangal na diwa, ang pinakadakilang bundok—matigas na parang vajra at matatag—ay kumiskis at gumiling; mula sa pagkikiskisan ng dalawa, sumiklab ang Vaḍavāgni, ang apoy sa ilalim ng dagat.

Verse 92

हलाहलं च संजातं तदॄष्ट्वा नारदेन हि । ततो देवानुवाचेदं देवर्षिरमितद्युतिः

Nang sumilang ang lasong Hālāhala, ito’y nakita ni Nārada; at ang banal na rishi na may di-masukat na liwanag ay nagsalita sa mga deva nang ganito.

Verse 93

न कार्यं मथनं चाब्धेर्भवद्भिरधुनाऽखिलैः । प्रार्थयध्वं शिवं देवाः सर्वे दक्षस्य याजनम् । तद्विस्मृतिं च वोयातं वीरभद्रेण यत्कृतम्

“Ngayon, kayong lahat ay huwag munang ipagpatuloy ang pagkakalo sa dagat. O mga deva, manalangin kayo kay Śiva, na inaalaala ang paghahandog ni Dakṣa; at nawa’y mapawi ang pagkalimot na dumapo sa inyo dahil sa ginawa ni Vīrabhadra.”

Verse 94

तस्माच्छिवः स्मर्यतां चाशु देवाः परः पराणामपि वा परश्च । परात्परः परमानंदरूपो योगिध्येयो निष्प्रपंचो ह्यरूपः

“Kaya nga, O mga deva, alalahanin agad si Śiva—higit sa lahat ng mataas, lampas maging sa lampas; ang higit-sa-lampas, na ang likas ay Kataas-taasang Kaligayahan; siyang dapat pagnilayan ng mga yogin, malaya sa lahat ng paglalang ng sanlibutan, at walang anyo.”

Verse 95

ते मथ्यमानास्त्वरिता देवाः स्वात्मार्थसाधकाः । अभिलाषपराः सर्वे न श्रृण्वंति यतो जडाः

Ngunit ang mga diyos na yaon, nagmamadali sa pag-ikot at tanging sariling pakinabang ang hangad; lahat ay pinaghaharian ng pagnanasa kaya hindi nakinig, sapagkat mapurol ang kanilang diwa.

Verse 96

उपदेशैश्च बहुभिर्नोपदेश्याः कदाचन । ते रागद्वेषसंघाताः सर्वे शिवपराङ्मुखाः

Kahit pa bigyan ng maraming aral, hindi sila kailanman maturuan; sapagkat sila’y isang buhol ng pagkakapit at pag-ayaw, at lahat ay nakatalikod kay Śiva.

Verse 97

केवलोद्यमसंवीता ममंथुः क्षीरसागरम् । अतिनिर्मथनाज्जातं क्षीराब्धेश्चहलाहलम्

Tanging sa matinding pagpupunyagi sila nabalot nang kanilang inikot ang Karagatang Gatas; at dahil sa labis na pag-ikot, sumilang mula roon ang lasong Hālāhala.

Verse 98

त्रैलोक्यदहने प्रौढं प्राप्तं हंतुं दिवौकसः । अत ऊर्ध्वं दिशः सर्वा व्याप्तं कृत्स्नं नभस्तलम् । ग्रसितुं सर्वभूतानां कालकूटं समभ्ययात्

Ang lasong Kālākūṭa, na naging mabagsik na kayang sunugin ang tatlong daigdig, ay sumulong upang lipulin ang mga naninirahan sa langit. Pag-akyat nito, lumaganap sa lahat ng dako at pinuno ang buong kalangitan, na wari’y lalabas upang lamunin ang lahat ng nilalang.

Verse 99

दृष्ट्वा बृहंतं स्वकरस्थमोजसा तं सर्पराजं सह पर्वतेन । तत्रैव हित्वापययुस्तदानीं पलायमाना ह्यसुरैः समेताः

Nang makita nila ang makapangyarihang hari ng mga ahas—na hawak sa kamay sa tindi ng lakas—kasama ang bundok, agad nilang iniwan ang lugar at tumakas; at ang mga Asura’y nakisabay sa kanilang paglayo.

Verse 100

तथैव सर्व ऋषयो भृग्वाद्याः शतशाम्यति । दक्षस्य यजनं तेन यथा जातं तथाभवत्

Gayon din, ang lahat ng mga Ṛṣi—mula kay Bhṛgu—ay napayapa nang daan-daan; at sa gayon, ang yajña ni Dakṣa ay naging ayon mismo sa nangyari, at ang bunga nito’y naitakda nang gayon.

Verse 101

सत्यलोकं गताः सर्वे भुगुणा नोदिता भृशम् । वेदवाक्यैश्च विविधैः कालकूटं शतशस्ततः । देवा नास्त्यत्र संदेहः सत्यं सत्यं वदामि वः

Sa matinding pag-uudyok ni Bhṛgu, silang lahat ay nagtungo sa Satyaloka. Doon, sa iba’t ibang pagbigkas ng mga salita ng Veda, paulit-ulit nilang nilabanan ang lasong Kālakūṭa. O mga Deva, walang pag-aalinlangan dito—katotohanan, katotohanan ang sinasabi ko sa inyo.

Verse 102

भृगुणोक्तं वचः श्रुत्वा कालकूटविषार्द्दिताः । सत्यलोकं समासाद्य ब्रह्माणं शरणं ययुः

Nang marinig ang mga salita ni Bhṛgu, at dahil sa pagdurusa sa lasong Kālakūṭa, narating nila ang Satyaloka at lumapit kay Brahmā bilang kanlungan.

Verse 103

तदा जाज्वल्यमानं वै कालकूटं प्रभोज्जवलम् । दृष्ट्वा ब्रह्माथ तान्दृष्ट्वा ह्यकर्मज्ञानसुरासुरान् । तेषां शपितुमारेभे नारदेन निवारितः

Noon, nakita ni Brahmā ang naglalagablab na Kālakūṭa, na kumikislap sa mabagsik na kapangyarihan; at nang makita rin ang mga Deva at Asura na salat sa wastong pag-unawa sa gawa, nagsimula siyang sumpain sila, ngunit pinigil siya ni Nārada.

Verse 104

ब्रह्मोवाच । अकार्यं किं कृतं देवाः कस्मात्क्षोभोयमुद्यतः । ईश्वरस्य च जातोऽद्य नान्यथा मम भाषितम्

Wika ni Brahmā: “O mga Deva, anong di-nararapat na gawa ang nagawa ninyo kaya sumiklab ang kaguluhang ito? Ang pagyanig na ito’y naganap ngayon ayon sa kalooban ng Panginoon—hindi iba ang aking sinasabi.”

Verse 105

ततो देवैः परिवृतो वेदोपनिषदैस्तथा । नानागमैः परिवृतः कालकूटभयाद्ययौ

Pagkaraan, napalilibutan ng mga Deva, at gayundin ng mga Veda at Upaniṣad—pinaliligiran ng maraming Āgama—siya’y nagpatuloy, dahil sa pangamba sa Kālakūṭa.

Verse 106

ततश्चिंतान्विता देवा इदमूचुः परस्परम् । अविद्याकामसंवीताः कुर्यामः शंकरं च कम्

Pagkaraan, ang mga Deva na nababalot ng pag-aalala ay nagsalita sa isa’t isa: “Nababalutan ng kamangmangan at pagnanasa, ano ang gagawin natin—at sino ang gagawin nating Śaṅkara, ang tagapagtanggol?”

Verse 107

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य तदा देवास्त्वरान्विताः । वैकुण्ठमाव्रजन्सर्वे कालकूट भयार्द्दिताः

Pagkaraan, inilagay nila si Brahmā sa unahan, at ang lahat ng Deva ay nagmadali—pinahihirapan ng takot sa Kālakūṭa—at nagtungo sa Vaikuṇṭha.

Verse 108

ब्रह्मादयश्चर्षिगणाश्च तदा परेशं विष्णुं पुराणपुरुषं प्रभविष्णुमीशम् । वैकुण्ठमाश्रितमधोक्षजमाधवं ते सर्वे सुरासुरगणाः शरणं प्रयाताः

Noon, si Brahmā at ang mga pangkat ng Ṛṣi ay lumapit sa Kataas-taasang Panginoon—si Viṣṇu, ang Sinaunang Persona, ang makapangyarihang Pinagmumulan—si Mādhava, ang Adhokṣaja na lampas sa pandama, na nananahan sa Vaikuṇṭha. Ang lahat ng pulutong ng Deva at Asura ay lumapit sa Kanya bilang kanlungan.

Verse 109

तावत्प्रवृद्धं सुमहत्कालकूटं समभ्ययात् । दग्ध्वादो ब्रह्मणो लोकं वैकुण्ठं च ददाह वै

Noon, ang napakalaking Kālakūṭa na labis na lumaki ay rumagasa; unang sinunog ang daigdig ni Brahmā, at tunay ngang sinunog din nito ang Vaikuṇṭha.

Verse 110

कालकूटाग्निना दग्धो विष्णुः सर्वगुहाशयः । पार्षदैः सहितः सद्यस्तमालसदृशच्छविः

Nang masunog sa apoy ng Kālakūṭa, si Viṣṇu—na nananahan sa lahat ng lihim na yungib (sa puso)—kasama ang kaniyang mga kasama, ay agad nagkaroon ng kulay na maitim na gaya ng punong tamāla.

Verse 111

वैकुण्ठं च सुनीलं च सर्वलोकैः समावृतम् । जलकल्मषसंवीताः सर्वे लोकास्तदाभवन्

Ang Vaikuṇṭha man ay naging bughaw na bughaw at nabalot ng lahat ng mga daigdig; at nang magkagayon, ang lahat ng daigdig ay natakpan ng isang kamangha-manghang “dungis na parang tubig,” gaya ng magulong maruming alon.

Verse 112

अष्टावरणसंवीतं ब्रह्मांडं ब्रह्मणा सह । भस्मीभूतं चकाराशु जलकल्मषमद्भुतम्

Ang itlog ng sansinukob, na nababalutan ng walong takip, kasama si Brahmā, ay mabilis na ginawang abo ng yaong kagila-gilalas na “dungis na parang tubig.”

Verse 113

नोभूमिर्न जलं चाग्निर्न वायुर्न नभस्तदा । नाहंकारो न च महान्मूलाविद्या तथैव च । शिवस्य कोपात्संजातं तदा भस्माकुलं जगत्

Noon ay wala nang lupa, wala nang tubig, wala nang apoy, wala nang hangin, ni wala na ring langit; wala nang ahaṃkāra, wala nang mahat (Dakilang Prinsip), at maging ang ugat na kamangmangan ay hindi na nanatili. Mula sa poot ni Śiva, ang sansinukob noon ay naging pagkaligalig ng abo.