Adhyaya 33

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किन्नामा च किरातोऽभूत्किं तेन व्रतमाहितम् । तत्त्वं कथय विप्रेंद्र परं कौतूहलं हि नः

Sinabi ng mga pantas: “Ano ang pangalan ng Kirāta, at anong panata ang kanyang tinanggap? O pinakamainam sa mga brāhmaṇa, ipahayag mo ang katotohanan—dakila ang aming pag-uusisa.”

Verse 2

तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामो याथातथ्येन कथ्यताम् । न ह्यन्यो विद्यते लोके त्वद्विना वदतां वरः । तस्मात्कथ भो विप्र सर्वं शुश्रूषतां हि नः

Nais naming marinig ang lahat; isalaysay nang tumpak ayon sa tunay na nangyari. Sa daigdig na ito, bukod sa iyo, wala nang ibang higit na mahusay sa pagsasalaysay. Kaya, O brāhmaṇa, ikuwento mo ang lahat; kami’y sabik na makinig.

Verse 3

एवमुक्तस्तदा तेन शौनकेन महात्मना । कथयामास तत्सर्वं पुष्कसेन कृतं यत्

Nang sa gayon ay masabihan ng dakilang-loob na si Śaunaka, kanyang isinalaysay nang buo ang lahat ng ginawa ni Puṣkasena.

Verse 4

लोमश उवाच । आसीत्पुरा महारौद्रश्चडोनाम दुरात्मवान् । क्रूरसंगो निष्कृतिको भूतानां भयवाहकः

Wika ni Lomaśa: Noong unang panahon ay may isang masamang tao na nagngangalang Caḍa, marahas at mabangis; nakikisama sa malulupit, tumatanggi sa anumang pagsisisi at pagtubos, at naging sanhi ng sindak sa mga nilalang na may buhay.

Verse 5

जालेन मत्स्यान्दुष्टात्मा घातयत्यनिशं खलु । भल्लैर्मृगाञ्छापदांश्च कृष्णसारांश्च शल्लकान्

Ang masamang-loob na iyon ay walang tigil na pumapatay ng isda sa pamamagitan ng lambat; at sa mga palaso ay pinabubuwal niya ang usa, mga mababangis na hayop, ang kṛṣṇasāra (blackbuck), at ang porcupine.

Verse 6

खड्गांश्चैव च दुष्टात्मा दृष्ट्वा कांश्चिच्च पापवान् । पक्षिणोऽघातयत्क्रुद्धो ब्राह्मणांश्च विशेषतः

Ang makasalanang masama ang loob na iyon, kapag nakakita ng ilang khaḍga (rhinoceros), pinapatay rin niya; at sa galit ay pinapatay niya ang mga ibon—at lalo na, higit sa lahat, ang mga brāhmaṇa.

Verse 7

लुब्धको हि महापापो दुष्टो दुष्टजनप्रियः । भार्या तथाविधआ तस्य पुष्कसस्य महाभया

Sapagkat siya ay isang mangangaso—lubhang makasalanan, masama, at mahilig sa samahan ng masasama. Ang kanyang asawa ay gayon din—ang babae ni Puṣkasa (Puṣkasena), na pinagmumulan ng malaking pangamba.

Verse 8

एवं विहरतस्तस्य बहुकालोत्यवर्तत । गते बहुतिथेकाले पापौघनिरतस्य च

Sa gayong pamumuhay niya, lumipas ang mahabang panahon. At nang makaraan ang maraming araw, nanatili siyang lubos na nalulubog sa baha ng kasalanan.

Verse 9

निषंगे जलमादाय क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । एकदा निशि पापीयाच्छ्रीवृक्षोपरि संस्थितः । कोलं हंतुं धनुष्पाणिर्जाग्रच्चानिमिषेण हि

May dalang tubig sa sisidlan ng palaso at labis na pinahihirapan ng gutom at uhaw, minsan sa gabi ang makasalanang lalaki ay umupo sa ibabaw ng punong Śrīvṛkṣa. Hawak ang pana, nagbantay siyang gising na di kumukurap, hangad patayin ang isang baboy-ramo.

Verse 10

माघमासेऽसितायां वै चतुर्दश्यामथाग्रतः । मृगमार्गविलोकार्थी बिल्वपत्राण्यपातयत्

Pagkaraan, sa buwan ng Māgha, sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati, habang tumitingin sa unahan upang matunton ang daanan ng mga hayop, napalaglag niya ang mga dahon ng bilva.

Verse 11

श्रीवृक्षपर्णानि बहूनि तत्र स च्छेदयामास रुषान्वितोपि । श्रीवृक्षमूले परिवर्तमाने लिंगं तस्योपरिदृष्टभावः

Doon ay pumutol siya ng maraming dahon ng punong Śrīvṛkṣa, kahit puspos ng galit. At habang siya’y gumagalaw malapit sa ugat ng puno, isang liṅga ang nasilayan niya sa ilalim niya.

Verse 12

ववर्ष गंडूषजलं दुरात्मा यदृच्छया तानि शिवे पतंति । श्रीवृक्षपर्णानि च दैवयोगाज्जातं च सर्वं शिवपूजनं तत्

Ibinuhos ng masamang-loob ang tubig na kinimkim sa bibig (gaṇḍūṣa), at sa di sinasadya ang mga iyon ay bumagsak kay Śiva. Gayundin, ang mga dahon ng Śrīvṛkṣa, sa bisa ng tadhana, ay naging ganap na pagsamba kay Śiva.

Verse 13

गंडूषवारिणा तेन स्नपनं च कृतं महत् । बिल्वपत्रैरसंख्यातैरर्चनं महत्कृतम्

Sa tubig na kinimkim sa bibig, nakapagsagawa siya ng saganang pagpapaligo (abhiṣeka); at sa di-mabilang na dahon ng bilva, naisakatuparan niya ang dakilang pag-aalay (arcana).

Verse 14

अज्ञानेनापि भो विप्राः पुष्कसेन दुरात्मना । माघमासेऽसिते पक्षे चतुर्दश्यां विधूदये

O mga brāhmaṇa, kahit hindi niya nalalaman—sa gawa ng masamang-loob na Puṣkasena—nangyari ito sa buwan ng Māgha, sa madilim na kalahati, sa ika-labing-apat na araw ng buwan, habang sumisikat ang buwan.

Verse 15

पुष्कसोऽथ दुराचारो वॉक्षादवततार सः । आगत्य जलसंकाशं मत्स्यान्हंतुं प्रचक्रमे

Pagkaraan, si Puṣkasa na masama ang asal ay bumaba mula sa puno; pagdating sa lawak na tila tubig, sinimulan niyang patayin ang mga isda.

Verse 16

लुब्ध कस्यापि भार्याभून्नाम्ना चैव घनोदरी । दुष्टा सा पापनिरता परद्रव्यापहारिणी

May isang mangangaso na may asawang nagngangalang Ghanodarī; siya’y masama, nakatuon sa kasalanan, at magnanakaw ng ari-arian ng iba.

Verse 17

गृहान्निर्गत्य सायाह्ने पुरद्वारबहिः स्थिता । वनमार्गं प्रपश्यंती पत्युरागमनेच्छया

Nang dapithapon, lumabas siya ng bahay at tumayo sa labas ng tarangkahan ng lungsod, nakatanaw sa daang gubat, sabik sa pagdating ng kanyang asawa.

Verse 18

चिराद्भर्तरी नायाते चिन्तयामास लुब्धकी । अद्य सायाह्नवेलायामागताः सर्वलुब्धकाः

Nang hindi pa rin dumarating ang kanyang asawa kahit matagal na, nabahala ang asawa ng mangangaso: “Ngayong araw, pagsapit ng dapithapon, nakauwi na ang lahat ng mangangaso.”

Verse 19

तमः स्तोमेन संछन्नाश्चतस्रो विदिशो दिशः । रात्रौ यामद्वयं यातं किं मतंगः समागतः

Nalambungan ng makapal na dilim ang apat na panig ng daigdig. Lumipas na ang dalawang pagbabantay ng gabi—may elepanteng dumating kaya sa kanya?

Verse 20

किं वा केसरलोभेन सिंहेनैव विदारितः । किं भुजंगफणारत्नहारी सर्पविषार्दितः

O siya ba’y nilapa at pinilas ng leon na sakim sa kiling nito? O siya ba’y pinahirapan ng lason ng ahas—yaong nagnanakaw ng hiyas mula sa talukbong ng ahas?

Verse 21

किं वा वराहदंष्ट्राग्रघातैः पंचत्वमागतः । मधुलोभेन वृक्षाग्रात्स वै प्रपतितो भुवि

O siya ba’y namatay sa hampas ng dulo ng pangil ng baboy-ramo? O dahil sa pagnanasa sa pulot, nahulog siya mula sa tuktok ng puno hanggang sa lupa?

Verse 22

क्वान्वेषयामि पृच्छामि क्व गच्छामि च कं प्रति । एवं विलप्य बहुधा निवृत्ता स्वं गृहं प्रति

“Saan ako hahanap? Sino ang tatanungin ko? Saan ako tutungo, at kanino?”—sa pagdaing na iba’t iba, siya’y bumalik patungo sa sarili niyang tahanan.

Verse 23

नैवान्नं नो जलं किंचिन्न भुक्तं तद्दिने तया । चिंतयंती पतिं चापि लुब्धकी त्वयन्निशाम्

Noong araw na iyon, ang babaeng mangangaso ay walang kinain—ni pagkain ni kahit tubig. Sa pag-iisip lamang sa kanyang asawa, pinalipas niya ang gabi sa balisang paghihintay.

Verse 24

अथ प्रभाते विमले पुष्कसी वनमाययौ । अशनार्थं च तस्यान्नमादाय त्वरिता सती

Sa dalisay na pagsikat ng bukang-liwayway, pumasok sa gubat ang babaeng mangangaso. Dala ang pagkain para sa hapag ng kanyang asawa, ang mabuting babae ay nagmadali.

Verse 25

भ्रममाणावने तस्मिन्ददर्श महतीं नदीम् । तस्यास्तीरे समासीनं स्वपतिं प्रेक्ष्य हर्षिता

Habang pagala-gala sa gubat na iyon, nakita niya ang isang malaking ilog. Sa pampang nito, namataan niya ang sariling asawa na nakaupo, at napuno siya ng galak.

Verse 26

तदन्नं कूलनः स्थाप्य नदीं तर्तुं प्रचक्रमे । निरीक्ष्य चाथ मत्स्यान्स जालप्रोतान्समानयत्

Inilapag niya ang pagkaing iyon sa pampang, at nagsimulang tumawid sa ilog. Pagkaraan, lumingon-lingon siya at tinipon ang mga isdang mahigpit na nahuli sa kanyang lambat.

Verse 27

तावत्तयोक्तश्चण्डोऽसावेहि शीघ्रं च भक्षय । अन्नं त्वदर्थमानीतमुपोष्य दिवसं मया

Pagkatapos ay sinabi niya kay Caṇḍa, “Halik ka agad at kumain. Dinala ko ang pagkaing ito para sa iyo, sapagkat nag-ayuno ako buong maghapon.”

Verse 28

कृतं किमद्य रे मंद गतेऽहनि च किं कृतम् । नाऽशितं च त्वया मूढ लंघितेनाद्य पापिना

“Ano ang ginawa mo ngayon, ikaw na mapurol—lumipas na ang araw, ano ang natupad mo? Wala kang kinain, hangal na tao; ngayong araw ay lumabag ka at naging karapat-dapat sisihin.”

Verse 29

नद्यां स्नातौ तथा तौ च दम्पती च शुचि व्रतौ । यावद्गतश्च भोक्तुं स तावच्छ्वा स्वयमागतः

Pagkaraan, naligo sa ilog ang mag-asawa, kapwa tumutupad ng dalisay na panata. Nang siya’y pumaroon upang kumain, isang aso ang kusang dumating doon.

Verse 30

तेन सर्वं भक्षितं च तदन्नं स्वयमेव हि । चंडी प्रकुपिता चैव श्वानं हंतुमुपस्थिता

Kinain ng asong iyon ang buong pagkain nang mag-isa. Nagngitngit si Caṇḍī at lumapit, handang patayin ang aso.

Verse 31

आवयोर्भक्षितं चान्नमनेनैव च पापिना । किं च भक्षयसे मूढ भविताद्य वुभुक्षितः

“Kinain ng makasalanang ito ang pagkaing para sa ating dalawa! Ano na ang kakainin mo ngayon, hangal? Ngayong araw tiyak na magugutom ka.”

Verse 32

एवं तयोक्तश्चण्डोऽसौ बभाषे तां शिवप्रियः । यच्छुना भक्षितं चान्नं तेनाहं परितोषितः

Nang masabi iyon, si Caṇḍa—minamahal ni Śiva—ay sumagot sa kanya: “Ang pagkaing kinain ng aso, sa mismong dahil doon ako’y nasiyahan.”

Verse 33

किमनेन शरीरेण नश्वरेण गतायुषा । शरीरं दुर्लभं लोके पूज्यते क्षणभंगुरम्

Ano ang silbi ng katawang ito na madaling masira, samantalang ang buhay ay unti-unting lumilipas? Bagama’t bihirang makamtan ang katawan sa mundong ito, ito’y panandalian at marupok, madaling mabuwag.

Verse 34

ये पुष्णंति निजं देहं सर्वभावेन चाहताः । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वयबहिष्कृताः

Yaong mga, bagaman pinahihirapan sa lahat ng paraan, ay patuloy na pinakakain at inaalagaan lamang ang sariling katawan nang may lubos na pagkahumaling—alamin na sila’y nalilinlang at makasalanan, napuputol sa dalawang daigdig (dito at sa kabilang-buhay).

Verse 35

तस्मान्मानं परित्यज्य क्रोधं च दुरवग्रहम् । स्वस्था भव विमर्शेन तत्त्वबुद्ध्या स्थिरा भव

Kaya’t talikdan ang pagmamataas at ang galit na mahirap supilin. Sa maingat na pagninilay, maging matatag sa loob; sa talinong nakakakita ng katotohanan, maging matibay na nakatatag.

Verse 36

बोधिता तेन चंडी सा पुष्कसेन तदा भृशम् । जागरादि च संप्राप्तः पुष्कसोऽपि चतुर्दशीम्

Pagkaraan, si Caṇḍī ay mariing ginising niya—ni Puṣkasena. At si Puṣkasa rin ay nagsagawa ng pagpupuyat at mga kaugnay na pagtalima sa ika-labing-apat na araw ng buwan.

Verse 37

शिवरात्रिप्रसंगाच्च जायते यद्ध्यसंशयम् । तज्ज्ञानं परमं प्राप्तः शिवरात्रिप्रसंगतः

Mula sa pakikibahagi sa pagtalima ng Śivarātri ay sumisilang—walang alinlangan—ang tunay na nakapagbabagong kaalaman; sa mismong pagkakataong Śivarātri, natamo niya ang sukdulang karunungan.

Verse 38

यामद्वयं च संजातममावास्यां तु तत्र वै । आगताश्च गणास्तत्र बहवः शिवनोदिताः

Doon, sa gabi ng bagong buwan, nang lumipas na ang dalawang pagbabantay ng gabi, dumating sa pook na iyon ang maraming gaṇa, na isinugo ni Śiva.

Verse 39

विमानानि बहून्यत्र आगतानि तदंतिकम् । दृष्टानि तेन तान्येव विमानानि गणास्तथा

Doon, maraming vimāna (makalangit na sasakyan) ang dumating na malapit. Nasaksihan niya ang mismong mga vimāna, at pati ang mga gaṇa (mga banal na tagasunod).

Verse 40

उवाच परया भक्त्या पुष्कसोऽपि च तान्प्रति । कस्मात्समागता यूयं सर्वे रुद्राक्षधारिणः

Pagkaraan, si Puṣkasa, puspos ng sukdulang debosyon, ay nagsalita sa kanila: “Bakit kayo lahat nagtipon dito, kayong lahat na may suot na rudrākṣa na kuwintas?”

Verse 41

विमानस्थाश्च केचिच्च वृषारूढाश्च केचन । सर्वे स्फटिकसंकाशाः सर्वे चंद्रार्द्धशेखराः

May ilan na nakaupo sa vimāna, at may ilan na nakasakay sa toro. Lahat ay kumikislap na parang kristal, at lahat ay may gasuklay na buwan sa kanilang putong.

Verse 42

कपर्द्दिनश्चर्मपरीतवाससो भुजंगभोगैः कृतहारभूषणाः । श्रियान्विता रुद्रसमानवीर्या यथातथं भो वदतात्मनोचितम्

O kayong may buhol-buhol na buhok, nakabalot sa balat, at may mga palamuting hinabi mula sa nakapulupot na ahas—nagniningning sa karangalan at kapantay ni Rudra sa tapang—mangyaring sabihin nang tapat ang nararapat na ipahayag tungkol sa inyong sarili.

Verse 43

पुष्कसेन तदा पृष्टा ऊचुः सर्वे च पार्पदाः । रुद्रस्य देवदेवस्य संनम्राः कमलेक्षणाः

Nang tanungin sila ni Puṣkasa, ang lahat ng mga tagapaglingkod ni Rudra—yumuk nang may paggalang sa Diyos ng mga diyos, ang may matang gaya ng lotus—ay nagsalita bilang tugon.

Verse 44

गणा ऊचुः । प्रेषिताः स्मो वयं चंड शिवेन परमेष्ठिना । आगच्छ त्वरितो भुत्वा सस्त्रीको या नमारुह

Wika ng mga Gaṇa: “O mabagsik na nilalang, kami’y isinugo ni Śiva, ang Kataas-taasang Panginoon. Halika agad—kasama ang iyong asawa—huwag nang sumakay sa sasakyan; dumating ka ngayon din.”

Verse 45

लिंगार्च्चनं कृतं यच्च त्वया रात्रौ शिवस्य च । तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोऽसि शिवसन्निधिम्

Sapagkat ikaw ay nagsagawa ng pagsamba sa liṅga ni Śiva sa gabi, dahil sa paghinog ng bungang-karma na iyon, ngayo’y narating mo na ang presensya ni Śiva.

Verse 46

तथोक्तो वीरभद्रेण उवाच प्रहसन्निव । पुष्कसोऽपि स्वया बुद्ध्या प्रस्तावसदृशं वचः

Nang siya’y kausapin ni Vīrabhadra nang gayon, nagsalita si Puṣkasa na wari’y may bahagyang ngiti, at sa sariling pag-unawa ay nagwika ng mga salitang angkop sa pagkakataon.

Verse 47

पुष्कस उवाच । किं मया कृतमद्यैव पापिना हिंसकेन च । मृगयारसिकेनैव पुष्कसेन दुरात्मना

Sinabi ni Puṣkasa: “Anong mabuting gawa ang magagawa ko ngayon—ako na makasalanan, marahas, adik sa pangangaso, si Puṣkasa na may masamang loob?”

Verse 48

पापाचारो ह्यहं नित्यं कथं स्वर्गं व्रजाम्यहम् । कथं लिंगार्चनमिदं कृतमस्ति तदुच्यताम्

“Ang aking asal ay laging makasalanan—paano ako makararating sa langit? At paano ko nagawa ang pagsamba sa liṅga na ito? Ipagpaliwanag mo iyon.”

Verse 49

परं कौतुकमापन्नः पृच्छामि त्वां यथातथम् । कथयस्व महाभाग सर्वं चैव यथाविधि

Dahil sa dakilang pagkamangha, nagtatanong ako sa iyo nang tuwiran. O mapalad na ginoo, isalaysay mo ang lahat, gaya ng nangyari at ayon sa wastong pagkakasunod-sunod.

Verse 50

इत्येवं पृच्छतस्तस्य पुष्कसस्य यथाविधि । कथयामास तत्सर्वं शिवधर्म मुदान्वितः

Kaya nga, nang si Puṣkasa ay magtanong ayon sa nararapat na paraan, masayang ipinaliwanag niya sa kanya ang buong aral ng Śiva-dharma.

Verse 51

वीरभद्र उवाच । देवदेवो महादेवो देवानां पतिरीश्वरः । परितुष्टोऽद्य हे चंड स महेश उमापतिः

Sinabi ni Vīrabhadra: “Ang Diyos ng mga diyos, si Mahādeva—Panginoon at tagapamahala ng mga deva—si Maheśa, kabiyak ni Umā, ay nalulugod ngayon, O mabagsik na isa.”

Verse 52

प्रासंगिकतया माघे कृतं लिंगार्चनं त्वया । शिवतुष्टिकरं चाद्य पूतोऽसि त्वं न संशयः । शिवरात्र्यां प्रसंगेन कृतमर्चनमेव च

Nagkataon, sa buwan ng Māgha ay nagsagawa ka ng pagsamba sa liṅga. Ang gawang iyon ay nakalulugod kay Śiva; kaya ngayon ikaw ay nalinis—walang pag-aalinlangan. At sa Śivarātri rin, dahil sa pagkakataon, tunay ngang naisagawa ang pagsamba.

Verse 53

कोलं निरीक्षमाणेन बिल्वपत्राणि चैव हि । च्छेदितानि त्वया चंड पतितानि तदैव हि । लिंगस्य मस्तके तानि तेन त्वं सुकृती प्रभो

O Caṇḍa! Habang pinagmamasdan mo ang baboy-ramo, ang mga dahon ng bilva ay naputol mo at agad na nalaglag sa tuktok ng Śiva-liṅga. Dahil sa gawang iyon, O panginoon, ikaw ay naging taong may dakilang kabutihang-loob at gantimpala.

Verse 54

ततश्च जागरो जातो महान्वृक्षोपरि ध्रुवम् । तेनैव जागरेणैव तुतोष जगदीश्वरः

Pagkaraan, tunay na naganap para sa kanya ang isang dakilang pagpupuyat sa ibabaw ng puno; at dahil sa pagpupuyat na iyon lamang, nalugod ang Panginoon ng mga daigdig.

Verse 55

छलेनैव महाभाग कोलसंदर्शनेन हि । शिवरात्रिदिने चात्र स्वप्नस्ते न च योषितः

O mapalad! Sa isang munting dahilan lamang—sa katotohanan, sa pagkakita sa baboy-ramo—sa araw na ito ng Śivarātri, wala kang tulog at wala ring pakikisama sa babae.

Verse 56

तेनोपवासेन च जागरेण तुष्टो ह्यसौ देववरो महात्मा । तव प्रसादाय महानुभावो ददाति सर्वान्वरदो महांश्च

Dahil sa pag-aayuno at pagpupuyat na iyon, ang dakilang kaluluwa, ang pinakadakila sa mga diyos, ay tunay na nalugod. Upang ipagkaloob ang biyaya sa iyo, ang makapangyarihang Panginoon, ang Tagapagkaloob ng mga kaloob, ay nagbibigay ng lahat ng ninanais na pagpapala.

Verse 57

एवमुक्तस्तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । पुष्कसोऽपि विमानाग्र्यमारुहोह च पश्यताम्

Nang siya’y masabihan noon ng marunong na Vīrabhadra, ang Puṣkasa rin—habang ang lahat ay nakatingin—ay sumakay sa pinakadakilang sasakyang makalangit.

Verse 58

गणानां देवतानां च सर्वेषां प्राणिनामपि । तदा दुंदुभयो नेदुर्भेर्यस्तूर्याण्यनेकशः

Pagkatapos, para sa mga gaṇa, sa mga diyos, at sa lahat ng nilalang, umalingawngaw ang mga kettledrum; at maraming uri ng tambol at trumpeta ang pinatunog.

Verse 59

वीणावेणुमृदंगानि तस्य चाग्रे गतानि च । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

Ang vīṇā, mga plawta, at mṛdaṅga ay nauna sa kanya; umawit ang mga pinuno ng Gandharva, at sumayaw ang mga pangkat ng Apsaras.

Verse 60

विद्याधरगणाः सर्वे तुष्टुवुः सिद्धचारणाः । चामरैवर्वीज्यमानो हि च्छत्रैश्च विविधैरपि । महोत्सवेन महता आनीतो गंधमादनम्

Pinuri siya ng lahat ng Vidyādhara, gayundin ng mga Siddha at Cāraṇa. Pinapaypayan ng cāmara at pinararangalan ng sari-saring payong, dinala siya sa Gandhamādana sa isang dakilang pagdiriwang.

Verse 61

शिवसान्निध्यमागच्चंडोसौ तेन कर्मणा । शिवरात्र्युपवासेन परं स्थानं समागमत्

Sa gawaing iyon, si Caṇḍa ay nakarating sa kalapitan ni Śiva; at sa pag-aayuno sa Śivarātri, natamo niya ang kataas-taasang tahanan.

Verse 62

पुष्कसोऽपि तथा प्राप्तः प्रसंगेन सदाशिवम् । किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने

Maging ang Puṣkasa ay nakarating kay Sadāśiva dahil lamang sa pakikisama at pagkakataon; lalo pa kaya yaong may pananampalataya at nag-aalay ng sarili kay Śiva, ang Kataas-taasang Sarili!

Verse 63

पुष्पादिकं फलं गंधं तांबूलं भक्ष्यमृद्धिमत् । ये प्रयच्छंति लोकेऽस्मिन्रुद्रास्ते नात्र संशयः

Yaong sa mundong ito ay nag-aalay ng bulaklak, prutas, halimuyak, tāmbūla (nganga/betel), at masaganang pagkain—alamin: sila nga ay mga Rudra; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 64

चंडेन वै पुष्कसेन सफलं तस्य चाभवत् । प्रसंगेनापि तेनैव कृतं तच्चाल्पबुद्धिना

Tunay nga, sa pamamagitan ni Caṇḍa (na tinatawag ding Puṣkasena), ang gawang iyon ay naging mabunga para sa kanya. Kahit nagawa lamang nang di-sinasadya ng taong may munting pag-unawa, nagbunga pa rin iyon.

Verse 65

ऋषय ऊचुः । किं फलं तस्य चोद्देशः केन चैव पुना कृतम् । कस्माद्व्रतमिदं जातं कृतं केन पुरा विभो

Wika ng mga rishi: “Ano ang bunga nito, at ano ang layunin nito? Sino ang muling nagsagawa nito? Sa anong dahilan sumilang ang ganitong panata (vrata), at sino ang gumawa nito noong unang panahon, O kagalang-galang?”

Verse 66

लोमश उवाच । यदा सृष्टं जगत्सर्वं ब्रह्मणा परमेष्ठिना । कालचक्रं तदा जातं पुरा राशिमन्विताम्

Sinabi ni Lomaśa: “Nang likhain ni Brahmā, ang Kataas-taasang Panginoon (Parameṣṭhin), ang buong sansinukob, noon sa sinaunang panahon ay sumibol ang Gulong ng Panahon, na may taglay na mga hati ng zodyak.”

Verse 67

द्वादश राशयस्तत्र नक्षत्राणि तथैव च । सप्तविंशतिसंख्यानि मुख्यानि सिद्धये

Naroon ang labindalawang tanda ng zodyak, at gayundin ang mga nakṣatra (mga tahanang-buwan) na dalawampu’t pito ang bilang, na pangunahing itinatag upang ayusin ang pagtatamo at bisa ayon sa panahon.

Verse 68

एभिः सर्वं प्रचंडं च राशिभिरुडुभिस्तथा । कालचक्रान्वितः कालः क्रीडयन्सृजते जगत्

Sa pamamagitan ng mga ito—ng mga tanda ng zodyak at ng mga bituin (nakṣatra)—ang Panahon, na kaisa ng Gulong ng Panahon, ay tila naglalaro sa paglikha ng sansinukob sa buong lakas at sari-saring anyo nito.

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं सृजत्य वति हंति च । निबद्धमस्ति तेनैव कालेनैकेन भो द्विजाः

Mula kay Brahmā hanggang sa munting talim ng damo, ang Kāla (Panahon) ang lumilikha, nag-iingat, at sumisira. Lahat ng ito’y nakagapos sa iisang Panahon na yaon, O mga pantas na dalawang-ulit na isinilang.

Verse 70

कालो हि बलवांल्लोके एक एव न चापरः । तस्मात्कालात्मकं सर्वमिदं नास्त्यत्र संशयः

Sa daigdig, ang makapangyarihan ay ang Kāla (Panahon) lamang—wala nang iba. Kaya’t ang lahat ng naririto ay may likas na anyo ng Panahon; walang pag-aalinlangan dito.

Verse 71

आदौ कालः कालनाच्च लोकनायकनायकः । ततो लोका हि संजाताः सृष्टिश्च तदनंतरम्

Sa pasimula ay naroon ang Kāla at ang pagbilang ng panahon; ang Panahon ay naging pinuno ng mga pinuno ng sanlibutan. Pagkaraan, sumilang ang mga daigdig, at agad na sumunod ang paglikha.

Verse 72

सृष्टेर्लवो हि संजातो लवाच्च क्षणमेव च । क्षणाच्च निमिषं जातं प्राणिनां हि निरंतरम्

Mula sa paglikha ay sumilang ang yunit na tinatawag na lava; mula sa lava ay lumitaw ang sandaling kṣaṇa; mula sa kṣaṇa ay isinilang ang nimiṣa, ang isang kisap ng mata—walang patid para sa mga nilalang na may buhay.

Verse 73

निमिषाणां च षष्ट्या वै फल इत्यभिधीयते । पंचदश्या अहोरात्रैः पक्षैत्यभिधीयते

Animnapung nimiṣa (kisap ng mata) ang tinatawag na phala, isang yunit ng panahon; at labinlimang pag-ikot ng araw at gabi (ahorātra) ang tinatawag na pakṣa, ang kalahating buwan.

Verse 74

पक्षाभ्यां मास एव स्यान्मासा द्वादश वत्सरः । तं कालं ज्ञातुकामेन कार्यं ज्ञानं विचक्षणैः

Sa dalawang pakṣa (dalawang kalahating buwan) nabubuo ang isang buwan; sa labindalawang buwan nabubuo ang isang taon. Kaya ang nagnanais umunawa sa panahon ay dapat linangin ang kaalamang ito nang may matalinong pag-unawa.

Verse 75

प्रतिपद्दिनमारभ्य पौर्णमास्यंतमेव च । पक्षं पूर्णो हि यस्माच्च पूर्णिमेत्यभिधीयते

Mula sa araw ng Pratipad hanggang sa araw ng kabilugan ng buwan (Paurṇamāsī). Sapagkat ang pakṣang iyon ay nagiging “ganap” (pūrṇa), kaya ito tinatawag na “Pūrṇimā,” ang araw ng kabilugan.

Verse 76

पूर्णचंद्रमसी या तु सा पूर्णा देवताप्रिया । नष्टस्तु चंद्रो यस्यां वा अमा सा कथिता बुधैः

Ang gabing ganap ang buwan ay tinatawag na Pūrṇā, minamahal ng mga deva. At ang gabing ang buwan ay “nawawala” at di nakikita ay tinatawag ng mga pantas na Amā (Amāvāsyā).

Verse 77

अग्निष्वात्तादिपितॄणां प्रियातीव बभूव ह । त्रिंशद्दिनानि ह्येतानि पुण्यकालयुतानि च । तेषां मध्ये विशेषो यस्तं श्रृणुध्वं द्विजोत्तमाः

Ang mga araw na ito ay lubhang minamahal ng mga Pitṛ gaya ng Agniṣvātta. Ang tatlumpung araw na ito ay may taglay ding puṇya-kāla, mga panahong banal at mapalad. Sa gitna nito ay may isang natatanging pagkakaiba—pakinggan ninyo, O pinakamainam sa mga dwija (dalawang ulit na isinilang).

Verse 78

योगानां वा व्यतीपात ऊडूनां श्रवणस्तथा । अमावास्या तिथीनां च पूर्णिमा वै तथैव च

Sa mga yoga, ang Vyatīpāta ang natatangi; sa mga nakṣatra, gayundin ang Śravaṇa. At sa mga tithi, ang Amāvāsyā at ang Pūrṇimā ay kapwa rin kinikilalang mga banal na araw.

Verse 79

संक्रांतयस्तथाज्ञेयाः पवित्रा दानकर्मणि । तथाष्टमी प्रिया शंभोर्गणेशस्य चतुर्थिका

Ang mga Saṅkrānti (pagpasok ng Araw sa bagong tanda) ay dapat ding kilalaning nakapagpapadalisay para sa mga gawa ng kawanggawa. Ang tithi na Aṣṭamī ay minamahal ni Śambhu (Śiva), at ang tithi na Caturthī ay minamahal ni Gaṇeśa.

Verse 80

पञ्चमी नागराजस्य कुमारस्य च षष्ठिका । भानोश्च सप्तमी ज्ञेया नवमी चण्डिकाप्रिया

Ang tithi na Pañcamī ay para sa Hari ng mga Nāga; ang tithi na Ṣaṣṭhī ay para kay Kumāra (Skanda). Ang tithi na Saptamī ay dapat kilalaning para kay Bhānu (Araw), at ang tithi na Navamī ay minamahal ni Caṇḍikā.

Verse 81

ब्रह्मणो दशमी ज्ञेया रुद्रस्यैकादशी तथा । विष्णुप्रिया द्वादशी च अंतकस्य त्रयोदशी

Ang tithi na Daśamī ay dapat kilalaning para kay Brahmā; ang Ekādaśī naman ay para kay Rudra. Ang Dvādaśī ay minamahal ni Viṣṇu, at ang Trayodaśī ay para kay Antaka (Kamatayan).

Verse 82

चतुर्द्दशी तथा शंभोः प्रिया नास्त्यत्र संशयः । निशीथसंयुता या तु कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी । उपोष्या सा तिथिः श्रेष्ठा शिवसायुज्यकारिणी

Gayundin, ang tithi na Caturdaśī ay minamahal ni Śambhu (Śiva)—walang pag-aalinlangan dito. Ngunit ang Caturdaśī sa madilim na kalahati (Kṛṣṇa-pakṣa) na kaugnay ng hatinggabi ay dapat ipagdiwang sa pag-aayuno (upavāsa); ang tithing iyon ang pinakadakila, nagbibigay ng pakikiisa kay Śiva.

Verse 83

शिवरात्रितिथिः ख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्

Ang tithi ng Śivarātri ay tanyag bilang tagapaglipol ng lahat ng kasalanan. Sa mismong bahaging ito, magbabanggit ako ng isang sinaunang banal na salaysay (itihāsa) bilang halimbawa.

Verse 84

ब्राह्मणी विधवा काचित्पुरा ह्यासीच्च चंचला । श्वपचाभिरता सा च कामुकी कामहेतुतः

Noong unang panahon, may isang babaeng Brāhmaṇa na balo at pabagu-bago ang asal. Dahil sa pagnanasa, napalapit ang loob niya sa isang śvapaca—isang itinakwil na tao (tagaluto ng karne ng aso)—na lubhang nahumaling dahil lamang sa pita.

Verse 85

तस्यां तस्य सुतो जातः श्वपचस्य दुरात्मनः । दुः सहो दुष्टनामात्मा सर्वधर्मबहिष्कृतः

Mula sa kanya, isinilang ang isang anak na lalaki ng masamang-loob na śvapaca. Siya’y mahirap tiisin, masama ang ugali at pangalan, at itinakwil sa lahat ng matuwid na dharma.

Verse 86

महापापप्रयोगाच्च पापमारभते सदा । कितवश्च सुरापायी स्तेयी च गुरुतल्पगः

Dahil sa paggawa ng malalaking kasalanan, lagi siyang nagsisimula ng kasamaan. Siya’y sugarol, lasenggo, magnanakaw, at maging lumapastangan sa higaan ng guro—isang mabigat na paglabag.

Verse 87

मृगयुश्च दुरात्मासौ कर्मचण्डाल एव सः । अधर्मिष्ठो ह्यसद्वृत्तः कदाचिच्च शिवालयम् । शिवरात्र्यां च संप्राप्तो ह्युषितः शिवसन्निधौ

Ang masamang-loob na lalaking iyon ay isa ring mangangaso—tunay na isang ‘caṇḍāla’ ayon sa kanyang mga gawa. Lubhang salungat sa dharma at maruming asal; ngunit minsan ay napadpad siya sa templo ni Śiva, at sa gabi ng Śivarātri ay dumating at nanatili roon sa mismong harapan ni Śiva.

Verse 88

श्रवणं शैवशास्त्रस्य यदृच्छाजातमंतिके । शिवस्य लिंगरूपस्य स्वयंभुवो यदा तदा

Doon, sa malapit, nagkataon—dahil sa kapalaran—na marinig niya ang mga aral ng kasulatang Śaiva. At sa sandaling iyon, siya’y nasa tabi ng anyong-liṅga ni Śiva na svayambhū, ang kusang nahayag.

Verse 89

स एकत्रोषितो दुष्टः शिवरात्र्यां तु जागरात् । तेन कर्मविपाकेन पुण्यां योनिमवाप्तवान्

Bagama’t masama siya, nanatili siya roon sa iisang lugar at nagbantay-puyat sa gabi ng Śivarātri. Sa bunga ng gawaing iyon, nakamit niya ang isang marangal at banal na kapanganakan.

Verse 90

भुक्त्वा पुण्यतामांल्लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । चित्रांगदस्य पुत्रोभूद्भूपालेश्वरलक्षणः

Matapos tamasahin ang mga daigdig na lubhang mapagpala at manahan doon sa di-mabilang na mga taon, siya’y isinilang bilang anak ni Citrāṅgada, taglay ang mga tanda ng isang maharlikang hari.

Verse 91

नाम्ना विचित्रवीर्योऽसौ सुभगः संदुरी प्रियः । राज्यं महत्तरं प्राप्य निःस्तंभो हि महानभूत्

Pinangalanan siyang Vicitravīrya—mapalad, minamahal at kinalulugdan. Nang makamtan niya ang napakalawak na kaharian, siya’y naging tunay na dakila, walang pagmamataas.

Verse 92

शिवे भक्तिं प्रकुर्वाणः शिवकर्मपरोऽभवत् । शैवशास्त्रं पुरस्कृत्य शिवपूजनतत्परः । रात्रौ जागरणं यत्नात्करोति शिवसन्निधौ

Sa paglinang ng debosyon kay Śiva, naging masigasig siya sa mga gawang nakatuon kay Śiva. Iginagalang niya ang mga kasulatang Śaiva at buong-pusong sumasamba kay Śiva; at sa harap ni Śiva, masikap niyang isinasagawa ang pagbabantay-puyat sa gabi.

Verse 93

शिवस्य गाथा गायंस्तु आनंदाश्रुकणान्मुहुः । प्रमुंचंश्चैव नेत्राभ्यां रोमांचपुलकावृतः

Habang inaawit niya ang mga papuri kay Śiva, paulit-ulit siyang napaluha sa ligaya. Mula sa kanyang mga mata’y dumaloy ang luha, at nabalot ang kanyang katawan ng pangingilabot na bunga ng pagkalugod sa debosyon.

Verse 94

आयुष्यं च गतं तस्य शिवध्यानपरस्य च । शिवो हि सुलभो लोके पशूनां ज्ञाननिनामपि

Kahit unti-unti nang nauubos ang kanyang buhay, nanatili siyang lubos na nakatuon sa pagninilay kay Śiva; sapagkat sa mundong ito, si Śiva ay tunay na madaling marating—maging ng mga kaluluwang nakagapos at ng mga may munting pagkaunawa.

Verse 95

संसेवितुं सुखप्राप्त्यै ह्येक एव सदाशिवः । शिवरात्र्युपवासेन प्राप्तो ज्ञानमनुत्तमम्

Upang makamtan ang tunay na kaginhawahan, iisa lamang ang dapat paglingkuran: ang Nag-iisang Sadāśiva. Sa pag-aayuno sa Śivarātri, natamo niya ang walang kapantay na kaalamang espirituwal.

Verse 96

ज्ञानात्सर्वमनुप्राप्तं भूतसाम्यं निरंतरम् । सर्वभूतात्मकं ज्ञात्वा केवलं च सदा शिवम् । विना शिवेन यत्किंचिन्नास्ति वस्त्वत्र न क्वचित्

Mula sa kaalamang iyon, natanto ang lahat—isang walang putol na pagkapantay sa lahat ng nilalang. Nang malaman niyang ang Sarili ng lahat ng nilalang ay walang iba kundi ang Nag-iisang walang hanggan na Śiva, naunawaan niyang bukod kay Śiva ay wala ni anumang bagay na umiiral saanman sa kahariang ito.

Verse 97

एवं पूर्णं निष्प्रपंचं ज्ञानं प्राप्नोति दुर्लभम् । प्राप्तज्ञानस्तदा राजा जातो हि शिववल्लभः

Sa gayon, natamo niya ang bihira, ganap na kaalamang lampas sa pagkakasangkot sa daigdig. Nang makamtan ang kaalamang iyon, ang hari ay tunay na naging minamahal ni Śiva.

Verse 98

मुक्तिं सायुज्यतां प्राप्तः शिवरात्रेरुपोषणात् । तेन लब्धं शिवाज्जन्म पुरा यत्कथितं मया

Sa pagtalima sa pag-aayuno ng Śivarātri, natamo niya ang kalayaan (mukti) sa anyong sāyujya—ang pakikiisa kay Śiva. Kaya’t nakamtan niya ang kapanganakang ipinagkaloob ni Śiva, gaya ng aking naisalaysay noon.

Verse 99

दाक्षायणीवीयो गाच्च जटाजूटेन विस्तरात् । य उत्पन्नो मस्तकाच्च शिवस्य परमात्मनः । वीरभद्रेति विख्यातो दक्षयज्ञविनाशनः

Mula sa malawak na buhol ng buhok (jaṭā-jūṭa) ng Kataas-taasang Sarili, si Śiva, lumabas ang isang makapangyarihang bayani para kay Dākṣāyaṇī. Ipinanganak mula sa ulo ni Śiva, siya’y nakilala bilang Vīrabhadra—ang tagawasak ng handog na sakripisyo ni Dakṣa.

Verse 100

शिवरात्रिव्रतेनैव तारिता बहवः पुरा । प्राप्ताः सिद्धिं पुरा विप्रा भरताद्याश्च देहिनः

Sa pamamagitan lamang ng panatang Śivarātri, noong unang panahon ay marami ang nailigtas at naitawid sa saṃsāra. Dati, ang mga brāhmaṇa at mga nilalang na may katawan gaya ni Bharata at iba pa ay nagkamit ng siddhi (ganap na kaganapan).

Verse 101

मांधाता धुन्धुमारिश्च हरिश्चन्द्रादयो नृपाः । प्राप्ताः सिद्धिमनेनेव व्रतेन परमेण हि

Sina Māndhātā, Dhundhumāri, Hariścandra at iba pang mga hari ay nagkamit ng siddhi sa pamamagitan ng mismong kataas-taasang panatang ito.

Verse 102

ततो गिरीशो गिरिजासमेतः क्रीडान्वितोऽसौ गिरिराजमस्तके । द्यूतं तथैवाक्षयुतं परेशो युक्तो भवान्या स भृशं चकार

Pagkaraan, si Girīśa (Śiva), kasama si Girijā (Pārvatī), ay naglaro nang masaya sa tuktok ng Hari ng mga Bundok. Ang Kataas-taasang Panginoon, na kapiling si Bhavānī, ay masidhing naglaro ng sugal na dadu gamit ang mga kubong dadu.