Adhyaya 31

Verse 1

शोनक उवाच । हत्वा तं तारकं संख्ये कुमारेण महात्मना । किं कृतं सुमहद्विप्र तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

Wika ni Śaunaka: “Pagkaraang mapatay ni Kumāra na dakilang kaluluwa si Tāraka sa labanan, anu-anong dakilang pangyayari ang sumunod, O brāhmaṇa? Isalaysay mo ang lahat.”

Verse 2

कुमारो ह्यपरः शंभुर्येन सर्वमिदं ततम् । तपसा तोषितः शंभुर्ददाति परमं पदम्

Sapagkat si Kumāra ay tunay na isa pang anyo ni Śambhu (Śiva), na siyang lumalaganap sa buong sansinukob. Kapag nalulugod si Śambhu sa pamamagitan ng pag-aayuno at pagninilay (tapas), ipinagkakaloob Niya ang kataas-taasang kalagayan.

Verse 3

कुमारो दर्शनात्सद्यः सफलो हि नृणां सदा । ये पापिनो ह्यधर्म्मिष्ठाः श्वपचा अपि लोमश । दर्शनाद्धूतपापास्ते भवंत्येव न संशयः

Sa pagtanaw lamang kay Kumāra, ang mga tao ay agad na nagkakamit ng bunga ng kabanalan. Maging ang mga makasalanan at nakatuon sa adharma—kahit yaong nagluluto ng karne ng aso, O Lomaśa—ay nahuhugasan ang kasalanan sa pamamagitan ng banal na pagtanaw; walang pag-aalinlangan.

Verse 4

शौनकस्य वचः श्रुत्वा उवाच चरितं तदा । व्यास शिष्यो महाप्रज्ञः कुमारस्य महात्मनः

Nang marinig ang mga salita ni Śaunaka, ang lubhang marunong na alagad ni Vyāsa ay nagsimulang magsalaysay noon ng mga banal na gawa ng dakilang-kaluluwang si Kumāra.

Verse 5

लोमश उवाच । ह्ताव तं तारकं संख्ये देवानामजयं ततः । अवध्यं च द्विजश्रेष्ठाः कुमारो जयमाप्तवान्

Sinabi ni Lomaśa: Matapos mapatay sa labanan si Tāraka—yaong di magapi ng mga deva at itinuring na di-mapapatay—nakamit ni Kumāra (Skanda) ang tagumpay, O pinakamainam sa mga dvija.

Verse 6

महिमा हि कुमारस्य सर्वशास्त्रेषु कथ्यते । वेदैश्च स्वागमैश्चापि पुराणैश्च तथैव च

Tunay ngang ipinahahayag sa lahat ng śāstra ang kadakilaan ni Kumāra—sa mga Veda, sa mga (Śaiva) Āgama, at gayundin sa mga Purāṇa.

Verse 7

तथोपनिषदैश्चैव मीमांसाद्वितयेन तु । एवंभूतः कुमारोयमशक्यो वर्णितुं द्विजाः

Gayundin sa mga Upaniṣad at sa dalawang Mīmāṃsā—ganito ang Kumāra na hindi kayang ilarawan nang ganap, O mga dalawang-beses-na-ipinanganak.

Verse 8

यो हि दर्शनमात्रेण पुनाति सकलं जगत् । त्रातारं भुवनस्यास्य निशम्य पितृराट्स्वयम्

Sapagkat Siya na sa pagtanaw lamang ay nagpapadalisay sa buong daigdig—nang marinig na Siya ang tagapagligtas ng sansinukob na ito, si Pitṛrāṭ (Yama) mismo ay naantig at kumilos.

Verse 9

ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य विष्णुं चैव सवासवम् । स ययौ त्वरितेनैव शंकरं लोकशंकरम् । तृष्टाव प्रयतो भूत्वा दक्षिणाशापतिः स्वयम्

Inuna si Brahmā sa unahan, at isinama rin si Viṣṇu kasama si Vāsava (Indra), siya’y nagmadaling lumapit kay Śaṅkara—ang tagapagpala ng mga daigdig; at si Dakṣiṇāśāpati (Yama) mismo, na may paggalang, ay nagpuri sa Kanya.

Verse 10

नमो भर्गाय देवाय देवानां पतये नमः । मृत्युंजयाय रुद्राय ईशानाय कपर्द्दिने

Pagpupugay kay Bharga, ang maningning na Panginoon; pagpupugay sa pinuno ng mga diyos. Pagpupugay kay Mṛtyuṃjaya, ang Mananaig sa Kamatayan; kay Rudra, kay Īśāna, at sa May-buhok-na-nakatali (Kapardin).

Verse 11

नीलकंठाय शर्वाय व्योमावयवरूपिणे । कालाय कालनाथाय कालरूपाय वै नमः

Pagpupugay kay Nīlakaṇṭha, kay Śarva, sa Kanya na ang anyo’y binubuo ng mismong kalawakan ng langit. Pagpupugay kay Kāla (Panahon), sa Panginoon ng Panahon, at sa Kanya na ang likas na diwa ay Panahon mismo.

Verse 12

यमेन स्तूयमानो हि उवाच प्रभुरीश्वरः । किमर्थमागतोऽसि त्वं तत्सर्वं कथयस्व नः

Nang siya’y pinupuri ni Yama, nagsalita ang Panginoong Īśvara: “Ano ang dahilan ng pagparito mo? Isalaysay mo sa Amin ang lahat.”

Verse 13

यम उवाच । श्रूयतां देवदेवेश वाक्य वाक्यविशारद । तपसा परमेणैव तुष्टिं प्राप्तोसि शंकर

Sinabi ni Yama: “Pakinggan, O Diyos ng mga diyos, O dalubhasa sa pananalita. Sa pamamagitan ng sukdulang tapas (pagpapakasakit-espirituwal), natamo Mo ang ganap na kasiyahan, O Śaṅkara.”

Verse 14

कर्मणा परमेणैव ब्रह्मा लोकपितामहः । तुष्टिमेति न संदेहो वराणां हि सदा प्रभुः

Sa pamamagitan ng sukdulang karma—ang wastong pagtupad sa tungkulin—si Brahmā, ang lolo ng mga daigdig, ay nakakamit ang kasiyahan; walang pag-aalinlangan, sapagkat ang Panginoon ay laging Tagapagkaloob ng mga biyaya.

Verse 15

तथा विष्णुर्हि भगवान्वेदवेद्यः सनातनः । यज्ञैरनेकैः संतुष्ट उपवासव्रतैस्तथा

Gayundin, ang Panginoong Viṣṇu—ang Walang-hanggan at nakikilala sa pamamagitan ng mga Veda—ay nalulugod sa maraming uri ng yajña (handog), at gayundin sa pag-aayuno at mga panatang-vrata.

Verse 16

ददाति केवलं भावं येन कैवल्यमाप्नुयुः । नराः सर्वे मम मतं नान्यता हि वचो मम

Ipinagkakaloob Niya ang iisang “bhāva,” ang pusong nakatuon sa iisa, na siyang daan upang marating ng tao ang Kaivalya (paglaya sa ganap na pag-iisa). Lahat ng tao ay tumanggap sa aking pananaw—wala nang ibang kahulugan ang aking mga salita.

Verse 17

ददाति तुष्टो वै भोगं तथा स्वर्गादिसंपदः । सूर्यो नमस्ययाऽरोग्यं ददातीह न चान्यथा

Kapag Siya’y nalulugod, ipinagkakaloob Niya ang mga kaluguran at kasaganaan, mula sa yaman ng langit at iba pa. Ang Araw, kapag sinamba at dinakila, nagbibigay ng kalusugan dito mismo—tunay na walang iba pang paraan.

Verse 18

गणेशो हि महादेव अर्घ्यपाद्यादिचंदनैः । मंत्रावृत्त्या तथा शंभो निर्विघ्नं च करिष्यति

O Mahādeva! Si Gaṇeśa, kapag pinarangalan sa arghya, pādya, at pahid na sandal, at sa pag-uulit ng mantra—O Śambhu—ay gagawing walang sagabal ang gawain ng tao.

Verse 19

तथान्ये लोकपाः सर्वे यथाशक्त्या फलप्रदाः । यज्ञाध्ययनदानाद्यैः परितुष्टाश्च शंकर

Gayundin, ang lahat ng iba pang Lokapāla, ayon sa kanilang kapangyarihan, ay nagkakaloob ng bunga. At sila’y nalulugod, O Śaṅkara, sa yajña, pag-aaral ng Veda, pagkakawanggawa, at iba pang gawang banal.

Verse 20

महदाश्चर्य संभूतं सर्वेषां प्राणिनामिह । कृतं च तव पुत्रेण स्वर्गद्वारमपावृताम्

Isang dakilang kababalaghan ang naganap dito para sa lahat ng nilalang: sa pamamagitan ng iyong anak, ang pintuan ng langit ay nabuksan.

Verse 21

दर्शनाच्च कुमारस्य सर्वे स्वर्गैकसो नराः । पापिनोऽपि महादेव जाता नास्त्यत्र संशयः

Sa pagtanaw lamang kay Kumāra, ang lahat ng tao ay agad na nakaaabot sa langit; maging ang makasalanan, O Mahādeva, ay nagiging gayon—walang pag-aalinlangan dito.

Verse 22

मया किं क्रियतां देव कार्याकार्यव्यवस्थितौ । ये सत्यशीलाः शांताश्च वदान्या निरवग्रहाः

O Deva, ano ang dapat kong gawin sa pagpasya kung alin ang dapat gawin at alin ang hindi? Sapagkat may mga taong tapat sa katotohanan, mapayapa, mapagbigay, at walang paghadlang o pakikipagtalo.

Verse 23

जितेंद्रिया अलुब्धाश्च कामरागविवर्जिताः । याज्ञिका धर्मनिष्ठाश्च वेदवेदांगपारगाः

Sila’y may pagpipigil sa sarili, walang kasakiman, at walang pita at pagkapit; sila’y mga nagsasagawa ng yajña, matatag sa dharma, at bihasa sa mga Veda at Vedāṅga.

Verse 24

यां गतिं यांति वै शंभो सर्वे सुकृतिनोपि हि । तां गतिं दर्शनात्सर्वे श्वपचा अधमा अपि

O Śambhu, ang kalagayang naaabot kahit ng lahat ng may kabutihang-gawa—sa darśana lamang, lahat ay nakaaabot sa gayong kalagayan, maging ang tagaluto ng karne ng aso at ang hamak man.

Verse 25

कुमारस्य च देवेश महदाश्चर्यकर्मणः । कार्त्तिक्यां कृत्तिकायोगसहितायां शिवस्य च

O Panginoon ng mga diyos, ang mga gawa ni Kumāra ay lubhang kagila-gilalas; lalo na sa buwang Kārttika, kapag naroroon ang banal na pagsasanib sa Kṛttikā, at gayundin sa mga bagay na ukol kay Śiva.

Verse 26

शिवस्य तनयं दृष्ट्वा ते यांति स्वकुलैः सह । कोटिभिर्बहुभिश्चैव मत्स्थानं परिमुच्य वै

Pagkakita nila sa anak ni Śiva, sila’y lumisan kasama ang kani-kanilang mga angkan—sa napakaraming koro—na tuluyang iniiwan ang aking kaharian (nasasakupan ni Yama).

Verse 27

कुमारदर्शनात्सर्वे श्वपचा अपि यांति वै । सद्गतिं त्वरितेनैव किं क्रियेत मयाधुना

Sa pagtanaw lamang kay Kumāra, ang lahat—kahit ang pinakamababa (śvapaca)—ay agad nakakamit ang mabuting hantungan. Ano pa ang magagawa ko ngayon?

Verse 28

यमस्य वचनं श्रुत्वा शंकरो वाक्यमब्रवीत्

Nang marinig ang mga salita ni Yama, si Śaṅkara (Śiva) ay nagsalita bilang tugon.

Verse 29

शंकर उवाच । येषां त्वंतगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् । विशुद्धभावो भो धर्म्म तेषां मनसि वर्त्तते

Wika ni Śaṅkara: “O Dharma (Yama), sa mga taong gumagawa ng kabutihan na ang kasalanan ay nagwakas na, nananahan sa kanilang isipan ang dalisay na kalooban.”

Verse 30

सत्तीर्थगमनायैव दर्शनार्थं सतामिह । वांछा च महती तेषां जायते पूर्वकारिता

Sa gayong mga tao, sumisibol ang isang dakilang pananabik—bunga ng mga nagawang dati—na magtungo sa mga tunay na banal na tawiran (sat-tīrtha) at magtamo ng banal na darśana ng mga banal dito.

Verse 31

बहूनां जन्मनामंते मयि भावोऽनुवर्त्तते । प्राणिनां सर्वभावेन जन्माभ्यासेनभो यम

O Yama, sa wakas ng maraming kapanganakan, patuloy na sumisibol sa mga nilalang ang debosyon sa Akin—dahil sa lakas ng paulit-ulit na pagsilang at sa malalim na gawi ng kalooban.

Verse 32

तस्मात्सुकृतिनः सर्वे येषां भावोऽनुवर्त्ते । जन्मजन्मानुवृत्तानां विस्मयं नैव कारयेत्

Kaya nga, ang lahat ng may kabutihan at dakilang merito—na ang gawi ng debosyon ay nagpapatuloy—ay hindi dapat pagtakhan, sapagkat ang pagpapatuloy na ito’y naipapasa mula kapanganakan hanggang kapanganakan.

Verse 33

स्त्रीबालशूद्राः श्वपचाधमाश्च प्राग्जन्मसंस्कारवशाद्धि धर्म्म । योनिं पापिषु वर्त्तमानास्तथापि शुद्धा मनुजा भवंति

O Dharma, ang mga babae, mga bata, mga Śūdra, at maging yaong itinuturing na pinakababa sa mga śvapaca—sa bisa ng mga bakas (saṃskāra) ng naunang kapanganakan—bagaman ngayo’y nasa kalagayan o sinapupunang tinatawag na ‘makasalanan’, ay nagiging mga taong nalilinis pa rin.

Verse 34

तथा सितेन मनसा च भवंति सर्वे सर्वेषु चैव विषयेषु भवंति तज्ज्ञाः । दैवेन पूर्वचरितेन भवंति सर्वे सुराश्चेंद्रादयो लोकपालाः प्राक्तनेन

Gayundin, ang lahat ay nagkakaroon ng maliwanag at dalisay na isip, at nagiging may pag-unawa sa bawat bagay. Sa tadhana na hinubog ng dating gawi, nagaganap ang lahat—gaya ng mga deva, si Indra at iba pang tagapangalaga ng daigdig, na nakamit ang kanilang katayuan dahil sa naunang karma.

Verse 35

जाता ह्यमी भूतगणाश्च सर्वे ह्यमी ऋषयो ह्यमी देवताश्च

Tunay nga, ang lahat ng pangkat ng mga nilalang na ito ay isinilang; gayundin ang mga Ṛṣi na ito; at gayundin ang mga deva na ito.

Verse 36

विस्मयो नैव कर्त्तव्यस्त्वया वापि कुमारके । कुमारदर्शने चैव धर्मराज निबोध मे

Huwag kang manggilalas—hindi dahil sa batang ito, ni dahil sa pagkakita sa kanya. O Dharmarāja, unawain mo ang sinasabi ko.

Verse 37

वचनं कर्मसंयुक्तं सर्वेषां फलदायकम् । सर्वतीर्थानि यज्ञाश्च दानानि विविधानि च । कार्याणि मनःशुद्ध्यर्थं नात्र कार्या विचारणा

Ang salita, kapag kaisa ng wastong gawa, ay nagbubunga para sa lahat. Lahat ng tīrtha, mga paghahandog (yajña), at iba’t ibang anyo ng dāna ay dapat gawin upang luminis ang isip—hindi na dapat pag-alinlangan ito.

Verse 38

मनसा भावितो ह्यात्मा आत्मनात्मानमेव च । आत्मा अहं च सर्वेषआं प्राणिनां हि व्यवस्थितः

Ang Sarili (Ātman) ay hinuhubog ng isipan, at ang sarili rin ang humuhubog sa sarili. Ako—ang Ātman—ay nananahan sa lahat ng nilalang na may buhay.

Verse 39

अहं सदा भावयुक्त आत्मसंस्थो निरंतरः । जंगमाजंगमानां च सत्यं प्रति वदामि ते

Ako’y laging kaisa ng dalisay na pag-iral, at walang patid na nakatatag sa Sarili. Sa iyo, sinasabi ko ang katotohanan tungkol sa gumagalaw at sa di-gumagalaw.

Verse 40

द्वंद्वातीतो निर्विकल्पो हि साक्षात्स्वस्थो नित्यो नित्ययुक्तो निरीहः । कूटस्थो वै कल्पभेदप्रवादैर्बहिष्कृतो बोधबोध्यो ह्यनन्तः

Lampas sa lahat ng magkatunggaling pares, malaya sa mga guniguni ng isip, tuwirang nananahan sa sarili—walang hanggan, laging kaisa, at walang pagnanasa—Siya’y nananatiling di-nagbabago. Higit sa mga pagtatalo tungkol sa pagkakaiba ng mga yuga at mga siklo ng panahon, Siya ang Walang-Hanggan: dalisay na kamalayan, at nakikilala lamang sa pamamagitan ng paggising (pagkamulat).

Verse 41

विस्मृत्य चैनं स्वात्मानं केवलं बोधलक्षणम् । संसारिणो हि दृश्यंते समस्ता जीवराशयः

Sa pagkalimot sa sariling Sarili—na ang tanda ay dalisay na kamalayan—nakikitang ang lahat ng nilalang ay nagiging mga pagala-gala sa saṃsāra.

Verse 42

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च त्रयोऽमी गुणकारिणः । सृष्टिपालनसंहारकारका नान्यथा भवेत्

Ako, si Brahmā at si Viṣṇu—ang tatlong ito’y kumikilos sa pamamagitan ng mga guṇa. Kami ang mga tagapaglikha, tagapangalaga, at tagapagwakas; hindi maaaring iba pa.

Verse 43

अहंकारवृतेनैव कर्मणा कारितावयम् । यूयं च सर्वे विबुधा मनुष्याश्च खगादयः

Dahil sa gawa (karma) na natatakpan ng pagkamakasarili (ahaṃkāra) lamang, kami’y napagkikilos; gayundin kayong lahat—mga diyos, tao, mga ibon at iba pa.

Verse 44

पश्वादयः पृथग्भूतास्तथान्ये बहवो ह्यमी । पृथक्पृथक्समीचीना गुणवतश्च संसृतौ

Ang mga hayop at iba pa’y umiiral bilang magkakahiwalay na uri, at marami pang iba. Sa saṃsāra, bawat isa’y naaangkop sa sariling kalagayan, ayon sa mga guṇa.

Verse 45

पतिता मृगतृष्णायां मायया च वशीकृताः । वयं सर्वे च विबुधाः प्राज्ञाः पंडितमानिनः

Nahulog sa mirage (mṛgatṛṣṇā) at napasailalim sa kapangyarihan ni Māyā, tayong lahat—kahit marunong at matalino—ay nag-aakala lamang na tayo’y tunay na pantas.

Verse 46

परस्परं दूषयंतो मिथ्यावादरताः खलाः

Sila’y naglalait sa isa’t isa, nalulugod sa kasinungalingan—mga taong hamak ang isip.

Verse 47

त्रैगुणा भवसंपन्ना अतत्तवज्ञाश्च रागिणः । कामक्रोधभयद्वेषमदमात्सर्यसंयुताः

Nakatali sa tatlong guṇa at tanging sa pag-iral sa daigdig ang kanilang lakas, hindi nila nakikilala ang Tunay; sila’y mapusok at punô ng pagnanasa, poot, takot, poot na pagkapoot, kayabangan, at inggit.

Verse 48

परस्परं दूषयंतो ह्यतत्त्वज्ञा बहिर्मुखाः । तस्मादेवं विदित्वाथ असत्यं गुणभेदतः

Tunay nga, dahil di nila nalalaman ang Katotohanan at nakatuon sa panlabas, sila’y nag-aalipusta sa isa’t isa. Kaya, pagkaunawa mo nito, alamin na ang wari’y “totoo” ayon sa pagkakahati ng mga guṇa ay hindi ang Kataas-taasang Katotohanan.

Verse 49

गुणातीते च वस्त्वर्थे परमार्थैकदर्शनम्

Sa Katotohanang lampas sa mga guṇa, iisa lamang ang pagtanaw: ang pagtanaw sa Kataas-taasang Katotohanan lamang.

Verse 50

यस्मिन्भेदो ह्यभेदं च यस्मिन्रागो विरागताम् । क्रोधो ह्यक्रोधतां याति तद्वाम परमं श्रृणु

Doon, maging ang pagkakaiba ay nakikilalang di-pagkakaiba; doon, ang pagkapit ay nagiging paglayo sa pagnanasa; doon, ang galit ay nagiging kawalan ng galit—makinig, O minamahal, sa Kataas-taasang kalagayan/aral na yaon.

Verse 51

न तद्भासयते शब्दः कृतकत्वाद्यथा घटः । शब्दो हि जायते धर्म्मः प्रवृत्तिपरमो यतः

Ang salita (pawang pahayag lamang) ay hindi nakapagpapaliwanag sa Kataas-taasang Katotohanan, sapagkat ito’y nalilikha—gaya ng isang banga. Ang tunog/salita ay sumisibol sa Dharma bilang simulain na nakatuon sa pagkilos sa daigdig.

Verse 52

प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च तथा द्वंद्वानि सर्वशः । विलयं यांति यत्रैव तत्स्थानं शाश्वतं मतम्

Kung saan ang pagkilos at pag-urong, at lahat ng anumang pagkadalawahan, ay lubusang nalulusaw—ang tahanang iyon ang itinuturing na walang hanggan.

Verse 53

निरंतरं निर्गुणं ज्ञप्तिमात्रं निरंजनं निर्विकाशं निरीहम् । सत्तामात्रं ज्ञानगम्यं स्वसिद्धं स्वयंप्रभं सुप्रभं बोधगम्यम्

Ito’y walang putol at lampas sa mga guṇa; dalisay na kamalayan lamang; walang dungis, walang paglawak o pagbabago, at walang pagkilos. Pag-iral lamang, naaabot sa pamamagitan ng kaalaman; kusang natatatag, kusang nagliliwanag, lubhang maningning, at nararating sa pamamagitan ng paggising ng diwa.

Verse 54

एतज्ज्ञानं ज्ञानविदो वदंति सर्वात्मभावेन निरीक्षयंति । सर्वातीतं ज्ञानगम्यं विदित्वा येन स्वस्थाः समबुद्ध्या चरंति

Ito ang kaalaman, wika ng mga nakaaalam: minamasdan nila ang Katotohanan sa diwang Ito ang Sarili ng lahat. Nang makilala ang Yaong lampas sa lahat at naaabot sa pamamagitan ng kaalaman, nananatili silang matatag sa loob at lumalakad sa buhay na may pantay na pag-iisip.

Verse 55

अतीत्य संसारमनादिमूलं मायामयं मायया दुर्विचार्यम् । मायां त्यक्त्वा निर्ममा वीतरागा गच्छंति ते प्रेतराणिनर्विकल्पम्

Matapos lampasan ang saṃsāra—na may ugat na walang pasimula at likas na Māyā, na mahirap maunawaan kahit ng Māyā mismo—yaong tumatalikod sa Māyā, walang pag-aangkin at walang pagkapit, ay lumalampas sa landas ng mga yumao at nakakamtan ang kalagayang nirvikalpa: di-nagbabago at lampas sa pag-iisip.

Verse 56

संसृतिः कल्पनामूलं कल्पना ह्यमृतोपमा । यैः कल्पना परित्यक्ता ते यांति परमां गतिम्

Ang pag-ikot sa sansara ay may ugat sa gawang-isip ng isipan; ang guniguni ay tila amrita, matamis at nakaaakit. Ngunit yaong tumalikod sa gawang-isip na ito ay umaabot sa sukdulang hantungan.

Verse 57

शुक्त्यां रजतबुद्धिश्च रज्जुबुद्धिर्यर्थोरणे । मरीचौ जलबुद्धिश्च मिथ्या मिथ्यैव नान्यथा

Ang pag-aakalang pilak sa kabibe, ang pag-aakalang ahas sa lubid, at ang pag-aakalang tubig sa mirage—lahat ng ito’y huwad; huwad lamang, at wala nang iba.

Verse 58

सिद्धिः स्वच्छंदवर्त्तित्वं पारतंत्र्यं हि वै मृषा । बद्धो हि परतंत्राख्यो मुक्तः स्वातंत्र्यभावनः

Ang tunay na siddhi ay ang manahan sa sariling kalayaan; ang pag-asa sa iba ay tunay na kamangmangan. Ang nakagapos ay tinatawag na ‘umaasa,’ samantalang ang pinalaya ay nakatatag sa panloob na pagsasarili.

Verse 59

एको ह्यात्मा विदित्वाथ निर्ममो निरवग्रहः । कुतस्तेषां बंधनं च यथाखे पुष्पमेव च

Kapag nakilala na ang Sarili (Ātman) bilang iisa, nawawala ang ‘akin’ at ang pagkapit. Paano pa magkakaroon ng pagkagapos sa gayong tao—gaya ng bulaklak sa langit?

Verse 60

शशविषाणमेवैतज्त्रानं संसार एव च । किं कार्यं बहुनोक्तेन वचसा निष्फलेन हि

Ang ganitong ‘kaalaman’ ay gaya ng sungay ng kuneho—at gayundin ang sansara (bilang sukdulang katotohanan). Ano ang silbi ng maraming salita kung sa katotohanan ay walang bunga?

Verse 61

ममतां च निराकृत्य प्राप्तुकामाः परं पदम् । ज्ञानिनस्ते हि विद्वांसो वीतरागा जितेंद्रियाः

Itinakwil ang pagkamay-ari at pagkapit, nagnanais marating ang kataas-taasang kalagayan—sila ang mga nakaaalam: marurunong, walang pagkapit, at nagwagi sa mga pandama.

Verse 62

यैस्त्यक्तो ममताभावो लोभकोपौ निराकृतौ । ते यांति परमं स्थानं कामक्रोधविवर्जिताः

Yaong tinalikuran ang pagkamay-ari at itinaboy ang kasakiman at galit—sila’y tumutungo sa pinakamataas na dako, walang pagnanasa at poot.

Verse 63

यावत्कामश्च लोभश्च रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । नाप्नुवंति च तां सिद्धिं शब्दमात्रैकबोधकाः

Hangga’t nananatili ang pagnanasa at kasakiman, ang pagkahumaling at pag-ayaw—hindi mararating ang ganap na katuparan ng mga ang unawa’y salita lamang.

Verse 64

यम उवाच । शब्दाच्छब्दः प्रवर्त्तेत निःशब्दं ज्ञानमेव च । अनित्यत्वं हि शब्दस्य कथं प्रोक्तं त्वया प्रभो

Wika ni Yama: “Mula sa mga salita, salita rin ang sumusunod; ngunit ang tunay na kaalaman ay lampas sa salita. Yamang panandalian ang tunog at wika, O Panginoon, paano Mo ito naituro sa pamamagitan ng pananalita?”

Verse 65

अक्षरं ब्रह्मपरमं शब्दो वै ह्यरात्मकः । तस्माच्छब्दस्त्वया प्रोक्तो निरीक्षक इति श्रुतम्

Ang Di-nasisira (Akṣara) ang kataas-taasang Brahman; at ang śabda, ang banal na tunog, ay tunay na may iisang diwa roon. Kaya’t narinig na ipinahayag mo ang tunog bilang “Tagasuri”—yaong nagliliwanag at sumusubok sa katotohanan.

Verse 66

प्रतिपाद्यं हि यत्किंचिच्छब्देनैव विना कथम् । तत्सर्वं कथ्यतां शंभो कार्याकार्यव्यवस्थितौ

Anumang dapat ipaliwanag—paano ito maihahatid kung walang mga salita? Kaya, O Śambhu, ipaliwanag Mo ang lahat: ang wastong paghiwalay ng dapat gawin at hindi dapat gawin.

Verse 67

शंकर उवाच । श्रृणुष्वावहितो भूत्वा परमार्धयुतं वचः । यस्य श्रवणमात्रेण ज्ञातव्यं नावशिष्यते

Wika ni Śaṃkara: Makinig nang buong pag-iingat sa mga salitang puspos ng pinakamataas na diwa; sa pagdinig pa lamang nito, wala nang dapat malaman ang mananatiling di nalalaman.

Verse 68

ज्ञानप्रवादिनः सर्व ऋषयो वीतकल्मषाः । ज्ञानाभ्यासेन वर्त्तंते ज्ञानं ज्ञानविदो विदुः

Ang lahat ng mga ṛṣi, mga tagapahayag ng karunungan at malaya sa dungis, ay namumuhay sa pagsasanay ng kaalaman; at ang mga nakaaalam ng kaalaman ay nakakikilala kung ano ang tunay na kaalaman.

Verse 69

ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं ज्ञात्वा च परिगीयते । कथं केन च ज्ञातव्यं किं तद्वक्तुं विवक्षितम्

Ang kaalaman, ang dapat malaman, at ang naaabot sa pamamagitan ng kaalaman—lahat ay pinupuri matapos mapagtanto. Ngunit paano at sa anong paraan ito dapat malaman—ano nga ba ang nilalayong ituro tungkol doon?

Verse 70

एतत्सर्वं समासेन कथयामि निबोध मे । एको ह्यनेकधा चैव दृश्यते भेदभावनः

Ang lahat ng ito ay ipaliliwanag Ko nang maikli—unawain mo ang Aking mga salita. Ang Isa lamang ang nakikitang marami, dahil sa pag-iisip na may pagkakaiba.

Verse 71

यथा भ्रमरिकादृष्टा भ्रम्यते च मही यम । तथात्मा भेदबुद्ध्या च प्रतिभाति ह्यनेकधा

Gaya ng lupa na waring umiikot kapag nalilito ang paningin (dahil sa hilo), gayon din ang Sarili (Ātman) ay nagmumukhang sari-sari dahil sa isip na kumakapit sa pagkakaiba.

Verse 72

तस्माद्विमृश्य तेनैव ज्ञातव्यः श्रवणेन च । मंतव्यः सुप्रयोगेण मननेन विशेषतः

Kaya nga, matapos ang wastong pagninilay, ang “Yaon” lamang ang dapat makilala—sa pamamagitan ng pakikinig (śravaṇa); at dapat itong pagbulayan nang matatag sa tamang pagsasagawa, lalo na sa malalim na pagninilay at pag-uunawa (manana).

Verse 73

निर्द्धार्य चात्मनात्मानं सुखं बंधात्प्रमुच्यते । मायाजालमिदं सर्वं जगदेतच्चाराचरम्

Kapag natiyak ang Sarili sa pamamagitan ng Sarili mismo, ang tao’y maligayang napapalaya sa pagkagapos. Ang buong daigdig na ito—gumagalaw at di-gumagalaw—ay lambat ng Māyā.

Verse 74

मायामयोऽयं संसारो ममतालक्षणो महान् । ममतां च बहिः कृत्वा सुखं बंधात्प्रमुच्यते

Ang malawak na saṃsāra na ito ay yari sa Māyā at may tatak ng pag-aangkin, ang “akin.” Kapag itinaboy sa labas ang damdaming “akin,” ang tao’y maligayang napapalaya sa pagkagapos.

Verse 75

कोऽहं कस्त्वं कुतश्चान्ये महामायावलंबिनः । अजागलस्तनस्येव प्रपंचोऽयं निरर्थकः

“Sino ako? Sino ka? At saan nagmula ang iba pa—na kumakapit sa Dakilang Māyā (Mahāmāyā)?” Ang palabas ng sanlibutan ay walang saysay, gaya ng gatas mula sa utong ng babaeng kambing.

Verse 76

निष्फलोऽयं निराभासो निःसारो धूमडंबरः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन आत्मानं स्मर वै यम

Ito’y walang bunga, walang tunay na liwanag, hungkag—isang palabas na parang usok lamang. Kaya sa buong pagsisikap, O Yama, alalahanin mo ang Sarili, ang Ātman.

Verse 77

लोमश उवाच । एवं प्रचोदितस्तेन शंभुना प्रेतराट्स्वयम् । बुद्धो भूत्वा यमः साक्षादात्मभूतोऽभवत्तदा

Sinabi ni Lomaśa: “Sa gayong pag-uudyok ni Śaṃbhu, si Yama mismo—panginoon ng mga yumao—ay nagising sa pagkaunawa, at noon ay tunay na naitatag sa Ātman.”

Verse 78

कर्म्मणां हि च सर्वेषां शास्ता कर्मानुसारतः । बभूव डंबरो नॄणां भूतानां च समाहितः

Sa lahat ng gawa, siya’y naging tunay na tagapamahala ayon sa karma; naging matatag at payapang tagapag-ayos para sa mga tao at sa lahat ng nilalang.

Verse 79

ऋषय ऊचुः । हत्वा तु तारकं युद्धे कुमारेण महात्मना । अत ऊर्ध्वं कथ्यतां भोः किं कृतं महदद्भुतम्

Wika ng mga rishi: “Matapos patayin ni Kumāra na dakilang kaluluwa si Tāraka sa digmaan, isalaysay mo sa amin, ginoo—anong dakilang kababalaghan ang sumunod?”

Verse 80

सूत उवाच । हते तु तारके दैत्ये हिमवन्प्रमुखाद्रयः । कार्त्तिकेयं समागत्य गीर्भी रम्याभिरैडयन्

Sinabi ni Sūta: “Nang mapatay ang demonyong si Tāraka, ang mga bundok—na pinangungunahan ni Himavat—ay lumapit kay Kārttikeya at pumuri sa kanya sa matatamis na pananalita.”

Verse 81

गिरय ऊचुः । नमः कल्याणरूपाय नमस्ते विश्वमंगल । विश्वबंधो नमस्तेऽस्तु नमस्ते विश्वभावन

Nagsalita ang mga bundok: “Pagpupugay sa Iyo na ang anyo ay pawang kabanalan at pagpapala; pagpupugay, O pagpapala ng sansinukob. O kaibigan ng daigdig, nawa’y mapasa Iyo ang aming pagpupugay; pagpupugay, O tagapagtaguyod at tagapag-alaga ng sanlibutan.”

Verse 82

वरीष्ठाः श्वपचा येन कृता वै दर्शनात्त्वया । त्वां नमामो जगद्बंधुं त्वां वयं शरणागताः

“Sa isang sulyap Mo lamang, maging yaong itinuturing na ‘tagaluto ng aso’ ay naging pinakadakila. Yumuyuko kami sa Iyo, O kamag-anak ng sanlibutan; sa Iyo kami dumulog bilang mga naghahanap ng kanlungan.”

Verse 83

नमस्ते पार्वतीपुत्र शंकरात्मज ते नमः । नमस्ते कृत्तिकासूनो अग्निभूत नमोस्तु ते

“Pagpupugay sa Iyo, anak ni Pārvatī; pagpupugay sa Iyo, supling ni Śaṅkara. Pagpupugay sa Iyo, anak ng mga Kṛttikā; O isinilang mula kay Agni, pagpupugay sa Iyo.”

Verse 84

नमोस्तु ते देववरैः सुपूज्य नमोऽस्तु ते ज्ञानविदां वरिष्ठ । नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद शरण्य सर्वार्तिविनाशदक्ष

“Pagpupugay sa Iyo, na sinasamba maging ng pinakadakilang mga deva; pagpupugay sa Iyo, na pinakapanguna sa mga nakaaalam ng karunungan. Pagpupugay sa Iyo, O pinakamainam sa mga deva—maawa Ka. O kanlungan ng lahat, bihasa sa pagwasak ng bawat pagdurusa.”

Verse 85

एवं स्तुतो गिरिभिः कार्त्तिकेयो ह्युमासुतः । तान्गिरीन्सुप्रसन्नात्मा वरं दातुं समुत्सुकः

Sa gayon, nang mapuri ng mga bundok, si Kārttikeya, anak ni Umā, ay lubhang nalugod sa puso; at sabik na magbigay ng biyaya, hinarap niya ang mga bundok na iyon.

Verse 86

कार्त्तिकेय उवाच । भोभो गिरिवरा यूयं श्रृणुध्वं मद्वचोऽधुना । कर्मिभिर्ज्ञानिभिश्चैव सेव्यमाना भविष्यथ

Wika ni Kārttikeya: “O mga bundok na mararangal! Dinggin ninyo ngayon ang aking mga salita. Kayo’y magiging mga pook na banal na iginagalang at dinarayo, kapwa ng mga nagsasagawa ng mga ritwal at ng mga nakakakilala sa katotohanan.”

Verse 87

भवत्स्वेव हि वर्त्तते दृषदो यत्नसेविताः । पुनंतु विश्चं वचनान्मम ता नात्र संशयः

“Tunay nga, sa loob ninyo naroroon ang mga batong banal na yaon, na masikap na inaalagaan at pinararangalan. Sa aking salita, lilinisin nila ang sanlibutan—walang alinlangan dito.”

Verse 88

पर्वतीयानि तीर्थानि भविष्यंति न चान्यथा । शिवालयानि दिव्यानि दिव्यान्यायतनानि च

“Ang mga tīrtha sa kabundukan ay lilitaw—tiyak, at hindi sa iba; at magkakaroon ng mga banal na dambana ni Śiva, at iba pang mariringal na santuwaryo.”

Verse 89

अयनानि विचित्राणि शोभनानि महांति च । भविष्यंति न संदेहः पर्वता वचनान्मम

“May lilitaw na mga kamangha-manghang banal na tahanan—marikit at dakila. O mga bundok, walang pag-aalinlangan: mangyayari ito ayon sa aking pasiya.”

Verse 90

योऽयं मातामहो मेऽद्य हिमवान्पर्वतोत्तमः । तपस्विनां महाभागः फलदो हि भविष्यति

“Ang Himavān na ito—pinakamainam sa mga bundok—na ngayo’y lolo ko sa panig ng ina, ay tunay na magiging dakila at mapalad na tagapagkaloob ng mga bungang espirituwal sa mga asceta.”

Verse 91

मेरुश्च गिरिराजोऽयमाश्रयो हि भविष्यति । लोकालोको गिरिवर उदयाद्रिर्महायशः

Ang Meru na ito, hari ng mga bundok, ay tunay na magiging dakilang kanlungan; gayundin ang Lokāloka, O pinakamainam sa mga bundok, at ang bantog na Udayādri.

Verse 92

लिंगरूपो हि भगवान्भविष्यति न चान्यथा । श्रीशैलो हि महेंद्रश्च तथा सह्याचलोगिरिः

Ang Mapalad na Panginoon ay tunay na magpapakita sa anyong Liṅga—tiyak, at hindi sa iba—sa Śrīśaila, sa Mahendra, at gayundin sa kabundukang Sahya.

Verse 93

माल्यवान्मलयो विन्ध्यस्तथासौ गंधमादनः । श्वेतकूटस्त्रिकूटो हि तथा दर्दुरपर्वतः

Gayundin ang Mālyavān, Malaya, Vindhya, at ang Gandhamādana; gayundin ang Śvetakūṭa, Trikūṭa, at ang bundok na Dardura.

Verse 94

एते चान्ये च बहवः पर्वता लिंगरूपिणः । मम वाक्याद्भविष्यंति पापक्षयकरा ह्यमी

Ang mga bundok na ito at marami pang iba ay magiging may anyong Liṅga ayon sa aking salita; tunay na sila’y magiging tagapawi ng kasalanan.

Verse 95

एवं वरं ददौ तेभ्यः पर्वतेभ्यश्च शांकरिः । ततो नंदीह्युवाचाथ सर्वागमपुरस्कृतम्

Sa gayon, ipinagkaloob ni Śaṅkara ang biyayang iyon sa kanila—at sa mga bundok din. Pagkaraan, nagsalita si Nandī, inilalahad ang aral na nakabatay sa kapangyarihan ng lahat ng Āgama.

Verse 96

नंद्युवाच । त्वया कृता हि गिरयो लिंगरूपिण एव ते । शिवालयाः कथं नाथ पूज्याः स्युःसर्वदैवतैः

Wika ni Nandī: “Yamang ang mga bundok na ito ay tunay Mong nilikha sa anyong liṅga, paano, O Panginoon, ang mga tahanan ni Śiva na ito ay hindi sasambahin ng lahat ng mga diyos?”

Verse 97

कुमार उवाच । लिंगं शिवालयं ज्ञेयं देवदेवस्य शूलिनः । सर्वैर्नृभिर्दैवतैश्च ब्रह्मादिभिरतांद्रितैः

Wika ni Kumāra: “Alamin na ang liṅga ay siyang tahanan ni Śiva, ang Diyos ng mga diyos, ang may hawak ng trisula. Dapat itong sambahin ng lahat ng tao at mga diyos—ni Brahmā at ng iba pa—nang walang kapabayaan.”

Verse 98

नीलं मुक्ता प्रवालं च वैडूर्यं चंद्रमेव च । गोमेदं पद्मरागं च मारतं कांचनं तथा

Asul na sapiro, perlas, koral, batong mata-ng-pusa, batong-buwan; at gayundin ang hessonite, rubi, esmeralda, at ginto—

Verse 99

राजतं ताम्रमारं च तथा नागमयं परम् । रत्नधातुमयान्येव लिंगानि कथितानि ते

—pilak, tanso, bakal, at gayundin ang mainam na tingga. Sa gayon, ang mga liṅga na yari sa mga hiyas at metal ay naipahayag na sa iyo.

Verse 100

पवित्राण्येव पूज्यानि सर्वकामप्रदानि च । एतेषामपि सर्वेषां काश्मीरं हि विशिष्यते

Ang mga ito ay tunay na dalisay at karapat-dapat sambahin, at nagkakaloob ng lahat ng minimithi. Gayunman, sa lahat ng ito, ang batong Kāśmīra ang lalo pang natatangi.

Verse 101

ऐहिकामुष्मिकं सर्वं पूजाकर्तुः प्रयच्छति

Ipinagkakaloob nito sa sumasamba ang lahat—kapwa kasaganaan sa daigdig at kabutihang pangkabilang-buhay.

Verse 102

नंद्युवाच । लिंगानामपि पूज्यं स्याद्बाणलिंगं त्वया कथम् । कथितं चोत्तमत्वेन तत्सर्वं वदसुव्रत

Wika ni Nandī: “Kahit sa mga liṅga, paano mo ipinahayag na ang Bāṇa-liṅga ay karapat-dapat sambahin, at itinuring pang pinakadakila? Isalaysay mo ang lahat, O may marangal na panata.”

Verse 103

कुमार उवाच । रेवायां तोयमध्ये च दृश्यंते दृषदो हि याः । शिवप्रसादात्तास्तु स्युर्लिंगरूपा न चान्यथा

Wika ni Kumāra: “Ang mga batong nakikita sa gitna ng tubig ng Revā, sa biyaya ni Śiva, ay tunay na nagiging anyong liṅga—hindi sa iba pang paraan.”

Verse 104

श्लक्ष्णमूलाश्च कर्तव्याः पिंडिकोपरि संस्थिताः । पूजनीयाः प्रयत्नेन शिवदीक्षायुतेन हि

Dapat silang ihanda na may makinis na ilalim at ilagay sa ibabaw ng piṇḍikā (batayang yoni). Tunay na dapat itong sambahin nang buong pagsisikap ng may Śiva-dīkṣā (pagsisimula kay Śiva).

Verse 105

पिंडीयुक्तं च शास्त्रेण विधिना च यजेच्छिवम् । वरदो हि जगन्नाथः पूजकस्य न चान्यथा

Dapat sambahin si Śiva ayon sa śāstra, sa wastong ritwal, at kasama ang piṇḍī (sagradong patungan ng liṅga). Sapagkat ang Panginoon ng sansinukob ay tagapagkaloob ng biyaya sa sumasamba—hindi sa iba pang paraan.

Verse 106

पंचाक्षरी यस्य मुखे स्थिता सदा चेतोनिवृत्तिः शिवचिंतने च । भूतेषुः साम्यं परिवादमूकता षंढत्वमेव परयोषितासु

Para sa taong sa bibig ay laging nananahan ang limang-pantig na mantra «Namaḥ Śivāya», at ang isip ay umurong at nalubog sa pagninilay kay Śiva—sumisibol ang pagkakapantay sa lahat ng nilalang, katahimikan sa paninirang-puri, at ganap na kawalang-pagkagusto sa asawa ng iba.