Adhyaya 3

Verse 1

लोमश उवाच । दाक्षायणी गता तत्र यत्र यज्ञो महानभूत् । तत्पितुः सदनं गत्वा ना नाश्चर्यसमन्वितम्

Sinabi ni Lomaśa: Si Dakṣāyaṇī ay nagtungo roon kung saan isinasagawa ang dakilang yajña. Pagpasok niya sa tahanan ng kanyang ama, nasaksihan niyang ito’y hitik sa maraming kababalaghan.

Verse 2

द्वारि स्थिता तदा देवा अवतीर्य निजासनात् । नंदिनो हि महाभागा देवलोकं निरीक्ष्य च

Noon, ang mga diyos ay tumayo sa may pintuan matapos bumaba mula sa kani-kanilang upuan. Si Nandin, ang lubhang mapalad, matapos masiyasat ang daigdig ng mga diyos, ay tumingin din (sa nagaganap).

Verse 3

मातरं पितरं दृष्ट्वा सुहृत्संबंधि वांधवान् । अभिवाद्यैव पिरतं मातरं च मुदान्विता

Nang makita niya ang ina at ama, kasama ang mga kaibigan, kamag-anak at kaangkan, siya’y masayang yumukod at nagbigay-galang sa ama at ina.

Verse 4

बभाषे वचनं देवी प्रस्तापसदृशं तदा । अनाहूतस्त्वया कस्माच्छंभुः परमशोभनः

Pagkaraan, nagsalita ang Diyosa ng mga salitang angkop sa sandali: “Bakit hindi mo inanyayahan si Śambhu, ang lubhang maningning at marilag?”

Verse 5

येन पूतमिदं सर्वं समग्रं सचराचरम् । यज्ञो यज्ञविदां श्रेष्ठो यज्ञांगो यज्ञदक्षिणः

Sa pamamagitan Niya, ang buong sansinukob—gumagalaw man o hindi—ay nalilinis nang ganap. Siya mismo ang Yajña; ang pinakadakila sa mga nakaaalam ng Yajña; Siya ang sangkap ng Yajña at Siya rin ang dakṣiṇā, ang banal na handog na gantimpala.

Verse 6

द्रव्यं मंत्रादिकं सर्वं हव्यं कव्यं च यन्मयम् । विना तेन कृतं सर्वमपवित्रं भविष्यति

Ang lahat ng sangkap ng ritwal at lahat ng mantra at iba pa—maging havya (handog sa mga deva) at kavya (handog sa mga ninuno)—ay mula sa Kanyang sariling kalikasan. Kung wala Siya, lahat ng gagawin ay magiging marumi at di-dalisay.

Verse 7

शंभुना हि विना तात कथं यज्ञः प्रवर्तते । एते कथं समायाता ब्रह्मणा सहिताः पितः

“Ama, kung wala si Śambhu, paano uusad ang Yajña? At ama, paano nakarating dito ang mga diyos na ito, na kasama pa si Brahmā?”

Verse 8

हे भृगो त्वं न जानासि हे कश्यप महामते । अत्रे विशिष्ठ एकस्त्वं शक्र किं कृतमद्यते

O Bhṛgu, hindi mo ba nalalaman? O Kaśyapa na dakilang pag-iisip! O Atri! O Vasiṣṭha—ikaw lamang ang pinakapanguna rito. O Śakra, ano ang nagawa ngayon?

Verse 9

हे विष्णो त्वं महादेवं जानासि परमेश्वरम् । ब्रह्मन्किं त्वं न जानासि महादेवस्य विक्रमम्

O Viṣṇu, kilala mo si Mahādeva, ang Kataas-taasang Panginoon. O Brahmā, hindi mo ba nalalaman ang kapangyarihan at kagitingan ni Mahādeva?

Verse 10

पुरा पंचमुखो भूत्वा गर्वितोसि सदाशिवम् । कृतश्चतुर्मुखस्तेन विस्मृतोऽसि तदद्भुतम्

Noong una, naging limang-mukha ka at nagmataas laban kay Sadāśiva. Sa Kanya, ginawa kang apat na mukha—nalimutan mo na ba ang kahanga-hangang pangyayaring iyon?

Verse 11

भिक्षाटनं कृतं येन पुरा दारुवने विभुः । शप्तोयं भिक्षुको रुद्रो भवद्भिः सखिभिस्तदा

Siya, ang Makapangyarihang Panginoon, ay minsang naglakbay upang mamalimos sa gubat ng Dāru; noon, si Rudra na nag-anyong pulubi-asceta ay isinumpa ninyo at ng inyong mga kasama.

Verse 12

शप्तेनापि च रुद्रेण भवद्भिर्विस्मृतं कथम् । यस्यावयवमात्रेण पूरितं सचराचरम्

Kahit si Rudra ay nabanggit at tinawag na, paano ninyo nalimutan ang katotohanang iyon? Sa isang munting bahagi lamang ng Kanyang Pag-iral, ang buong sansinukob—gumagalaw man o di-gumagalaw—ay nalulukuban at napupuno.

Verse 13

लिंगभूतं जगत्सर्वं जातं तत्क्षणमेव हि । लयानाल्लिंगमित्याहुः सर्वे देवाः सवासवाः

Tunay nga, ang buong sansinukob ay agad na naging may kalikasan ng Liṅga. Sapagkat ang Liṅga ang tanda kung saan nauunawaan ang pagkalusaw, kaya’t ang lahat ng mga diyos—kasama si Indra—ay tumatawag dito na “Liṅga.”

Verse 14

सर्वे देवाश्च संभूता यतो देवस्य शूलिनः । सोऽसौ वेदांतगो देवस्त्वया ज्ञातुं न पार्यते

Mula sa Diyos na iyon—si Śūlin, ang may hawak ng trisula—sumibol ang lahat ng mga diyos. Ang mismong Diyos na nakatatag sa diwa ng Vedānta ay hindi mo ganap na mauunawaan (sa pagmamataas o makitid na pananaw).

Verse 15

तस्या वचनमाकर्ण्य दक्षः क्रुद्धोऽब्रवीद्वचः । किं त्वया बहुनोक्तेन कार्यं नास्तीह सांप्रतम्

Nang marinig ang kanyang mga salita, si Dakṣa ay nagalit at nagsabi: “Ano ang silbi ng mahaba mong pananalita? Sa ngayon, dito, wala itong kabuluhan.”

Verse 16

गच्छ वा तिष्ठवा भद्रे कस्मात्त्वं हि समागता । अमंगलो हि भर्ता ते अशिवोसौ सुमध्यमे

“Umalis ka man o manatili, o marilag na binibini—bakit ka pa nagparito? Sapagkat ang asawa mo’y di-mapalad; siya’y ‘aśiva’ (hindi mapagpala), o may baywang na marikit.”

Verse 17

अकुलीनो वेदबाह्यो भूतप्रेतपिशाचराट् । तस्मान्नाकारितो भद्रे यज्ञार्थं चारुभाषिणि

“Siya’y walang marangal na angkan, nasa labas ng Veda, at pinuno sa mga bhūta, preta, at piśāca. Kaya, o mahal at matamis magsalita, hindi siya inanyayahan para sa handog na ito.”

Verse 18

मया दत्तासि सुश्रोणि पापिना मंदबुद्धिना । रुद्रायाविदितार्थाय उद्धताय दुरात्मने

O ikaw na may marikit na balakang, ako—makasalanan at mapurol ang isip—ang naghandog sa iyo kay Rudra, na di nakakikilala ng nararapat, mapagmataas, at may masamang loob.

Verse 19

तस्मात्कायं परित्यज्य स्वस्था भव शुचिस्मिते । दक्षेणोक्ता तदा पुत्री सा सती लोकपूजिता

Kaya iwan mo ang katawang ito at manahan sa kapayapaan, o ikaw na may dalisay na ngiti. Gayon nagsalita si Dakṣa sa kanyang anak na babae—si Satī na sinasamba ng mga daigdig.

Verse 20

निंदायुक्तं स्वपितरं विलोक्य रुषिता भृशम् । चिंतयंती तदा देवी कथं यास्यामि मंदिरे

Nang makita niya ang sariling ama na punô ng paninirang-puri, ang Diyosa ay nag-alab sa matinding galit. Pagkaraan ay nagmuni-muni siya, “Paano ako makababalik sa aking tahanan upang harapin si Śiva?”

Verse 21

शंकरं द्रष्टुकामांह किं वक्ष्ये तेन पृच्छिता । यो निंदति महादेवं निंद्यमानं श्रृणोति यः । तावुभौ नरके यातो यावच्चन्द्रदिवाकरौ

“Nais kong makita si Śaṅkara, ngunit kapag tinanong niya ako, ano ang aking isasagot? Sinumang lumalait kay Mahādeva, at sinumang nakikinig habang siya’y nilalait—kapwa sila mapupunta sa impiyerno hangga’t nananatili ang Buwan at ang Araw.”

Verse 22

तस्मात्तयक्ष्याम्यहं देहं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम्

“Kaya iiwan ko ang katawang ito; papasok ako sa apoy ng handog na sakripisyo.”

Verse 23

एवं मीमांसमाना सा शिवरुद्रेतिभाषिणी । अपमानाभिभूता सा प्रविवेश हुताशनम्

Sa gayong pag-iisip, habang binibigkas ang "Shiva, Rudra!", naigupo ng kahihiyan, pumasok siya sa apoy ng sakripisyo.

Verse 24

हाहाकारेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । सर्वे ते मंचमारूढाः शस्त्रैर्व्याप्ता निरंतराः

Sa isang malakas na sigaw ng 'Ay!', ang buong lawak ng mga direksyon ay napuno. Ang lahat ng nasa plataporma ay patuloy na napalilibutan, hawak ang mga sandata.

Verse 25

शस्त्रैः स्वैर्जध्नुरात्मानं स्वानि देहानि चिच्छिदुः । केचित्करतले गृह्य शिरांसि स्वानि चोत्सुकाः

Gamit ang kanilang sariling mga sandata, sinaktan nila ang kanilang sarili at hiniwa ang kanilang mga katawan. Ang ilan, sa matinding pagnanais, ay hawak ang kanilang sariling pugot na ulo sa kanilang mga palad.

Verse 26

नीराजयंतस्त्वरिता भस्मीभूताश्च जज्ञिरे । एवमूचुस्तदा सर्वे जगर्ज्जुरतिभीषणम्

Nagmamadali, nagsasagawa ng mga galaw na paikot, sila ay naging abo. Pagkatapos ang lahat sa kanila ay nagsalita ng ganito at umungal nang napakatakot.

Verse 27

शस्त्रप्राहारैः स्वांगानि चिच्छिदुश्चातिभीषणाः । ते तथा विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा

Sa pamamagitan ng mga hampas ng sandata, pinutol nila ang kanilang sariling mga bahagi ng katawan—na lubhang nakakatakot tingnan. Kaya't sila ay nasawi noon, kasama ni Dākṣāyaṇī.

Verse 28

गणास्तत्रायूते द्वे च तदद्भुतमिवाभवत् । ते सर्व ऋषयो देवा इंद्राद्याः समरुद्गणाः

Doon, lumitaw ang dalawang myriada ng mga gaṇa—tunay na kagila-gilalas. Naroon ang lahat ng mga ṛṣi at mga deva—si Indra at ang iba pa, kasama ang mga pangkat ng Marut.

Verse 29

विश्वेऽश्वनौ लोकपालास्तूष्णींबूतास्तदाभवन् । विष्णुं वरेण्यं केचिच्च प्रार्थयंतः समंततः

Noon, ang mga Viśvedevas, ang kambal na Aśvin, at ang mga tagapangalaga ng mga daigdig ay nanahimik. May ilan, sa bawat panig, ang nagsimulang manikluhod at manalangin kay Viṣṇu, ang pinakadakila.

Verse 30

एवं भूतस्तदा यज्ञो जातस्तस्य दुरात्मनः । दक्षस्य ब्रह्मबंधोश्च ऋषयो भयमागताः

Kaya nga, ang yajña ay nauwi sa gayong kalagayan—iyon ang naging bunga para kay Dakṣa na masamang-loob, ang “brahma-bandhu,” Brahmin sa pangalan lamang. Sinaklot ng takot ang mga ṛṣi.

Verse 31

एतस्मिन्नंतरे विप्रा नारदेन महात्मना । कथितं सर्वमेवैतद्दक्षस्य च विचेष्टितम्

Samantala, O mga Brahmin, isinalaysay ng dakilang-loob na si Nārada ang lahat ng ito, pati ang asal at mga maling gawa ni Dakṣa.

Verse 32

तदाकर्ण्येश्वरो वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । चुकोप परमं क्रुद्ध आसनादुत्पतन्निव

Nang marinig ng Panginoon (Īśvara) ang mga salitang lumabas sa bibig ni Nārada, Siya’y nag-alab sa matinding poot—na wari’y tatalon Siya mula sa Kanyang luklukan.

Verse 33

उद्धृत्य च जटां रुद्रो लोकसंहारकारकः । आस्फोटयामास रुषा पर्वतस्य शिरोपरि

Pagkaraan, si Rudra, ang tagapaghatid ng pagkalusaw ng sanlibutan, ay itinaas ang Kanyang mga buhol na buhok (jaṭā) at sa poot ay hinampas iyon sa tuktok ng bundok.

Verse 34

ताडनाच्च समुद्भूतो वीरभद्रो महायशाः । तथा काली समुत्पन्ना भूतकोटिभिरावृता

Mula sa hampas na iyon ay sumilang ang maringal na Vīrabhadra; gayundin, lumitaw si Kālī na napalilibutan ng di-mabilang na bhūta, mga hukbo ng espiritu.

Verse 35

कोपान्निःश्वसितेनैव रुद्रस्य च महात्मनः । जातं ज्वराणां च शतं सन्निपातास्त्रयोदश

Mula sa nag-aalab na pagbuga ng hininga ng dakilang Rudra, sumilang ang sandaang lagnat at ang labintatlong nakamamatay na sān nipāta na mga salot.

Verse 36

विज्ञप्तो वीरभद्रेण रुद्रो रौद्रपराक्रमः । किं कार्यं भवतः कार्यं शीघ्रमेव वद प्रभो

Pagkaraan, nagsumamo si Vīrabhadra kay Rudra na may nakapanghihilakbot na lakas: “Ano ang ipagagawa Mo sa akin? Sabihin Mo agad, O Panginoon.”

Verse 37

इत्युक्तो भगवान्रुद्रः प्रेषयामास सत्वरम् । गच्छ वीर महा बाहो दक्षयज्ञं विनाशय

Nang masambit iyon, agad siyang inutusan ng Mapalad na Rudra: “Humayo ka, O bayani, O makapangyarihang bisig—wasakin mo ang yajña ni Dakṣa.”

Verse 38

शासनं शिरसा धृत्वा देवदेवस्य शूलिनः । कालिकाऽलिहितो वीरः सर्वभूतैः समावृतः । वीरभद्रो महातेजा ययौ दक्षमखं प्रति

Isinuklob sa ulo ang utos ng Diyos ng mga diyos, si Śiva na may trishula; ang bayaning pinahiran ng tanda ni Kālī at pinalilibutan ng mga pangkat ng bhūta—si Vīrabhadra na may dakilang ningning—ay tumungo sa paghahandog na yajña ni Dakṣa.

Verse 39

तदानीमेव सहसा दुर्निमित्तानि चाभवन् । रूक्षो ववौ तदा वायुः शर्कराभिः समावृतः

Noon ding iyon, biglang lumitaw ang mga masamang palatandaan. Umihip ang isang mabagsik na hangin, kargado ng graba at pinong buhangin.

Verse 40

असृग्वर्षति देवश्च तिमिरेणाऽवृता दिवशः । उल्कापाताश्च बहवः पेतुरुर्व्यां सहस्रशः

Umulan ng dugo mula sa langit, at ang liwanag ng araw ay natakpan ng dilim. Maraming bulalakaw ang bumagsak sa lupa, libo-libo ang bilang.

Verse 41

एवंविधान्यरिष्टानि ददृशुर्विबुधादयः । दक्षोऽपि भयमापन्नो विष्णुं शरणमाययौ

Nang makita ang gayong mga kapahamakan at masamang pangitain, nangamba ang mga deva at ang iba pa. Si Dakṣa man, sinaklot ng takot, ay lumapit kay Viṣṇu bilang kanlungan.

Verse 42

रक्षरक्ष महाविष्णो त्वं हि नः परमो गुरुः । यज्ञोऽसि त्वं सुरश्रेष्ठ भयान्मां परिमोचय

“Iligtas mo ako, iligtas mo ako, O Mahāviṣṇu! Tunay na ikaw ang aming kataas-taasang guro. Ikaw mismo ang yajña, O pinakadakila sa mga deva—palayain mo ako sa takot na ito.”

Verse 43

दक्षेण प्रार्थ्य मानो हि जगाद मधुसूदनः । मया रक्षा विदातव्या भवतो नात्र संशयः

Nang si Dakṣa ay gayon ang pagmamakaawa, sumagot si Madhusūdana (Viṣṇu): “Ako ang tiyak na magbibigay sa iyo ng pag-iingat—walang alinlangan dito.”

Verse 44

अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणी तत्र प्रवर्तंते दुर्भिक्षं त्वया धर्ममजानताः । ईश्वरावज्ञया सर्वं विफलं च भविष्यति

“Sa pook na ang di-dapat parangalan ang siyang pinararangalan, at ang tunay na dapat parangalan ay hindi pinararangalan—tatlong kasamaan ang sumisiklab: taggutom, at kapahamakan dahil sa inyong di-pagkilala sa dharma. Sa paghamak sa Panginoon, ang lahat ay magiging walang bunga.”

Verse 45

अपूज्या यत्र पूज्यं ते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणी तत्र प्रवर्तंते दुर्भिक्षं मरणं भयम्

“Sa pook na ang di-dapat parangalan ang siyang pinararangalan, at ang tunay na dapat parangalan ay hindi pinararangalan—tatlong kapahamakan ang lilitaw: taggutom, kamatayan, at takot.”

Verse 46

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः । अमानितान्महेशात्त्वां महद्भयमुपस्थितम्

“Kaya sa buong pagsisikap, dapat parangalan si Vṛṣadhvaja (Śiva, na may watawat na may toro). Sapagkat si Maheśa ay hindi pinarangalan, isang malaking pangamba ang dumating na sa iyo.”

Verse 47

अधुनैव वयं सर्वे प्रभवो न भवामहे । भवतो दुर्न्नयेनेव नात्र कार्या विचारणा

“Mula sa sandaling ito, wala na sa amin ang mananatiling may kapangyarihan o kakayahan—dahil lamang sa iyong maling asal. Hindi na kailangan pang pag-isipan.”

Verse 48

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् । विविर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः

Nang marinig ang mga salita ni Viṣṇu, napuno si Dakṣa ng pangamba. Nanlumo ang kanyang mukha; nakatayo sa lupa, nanatili siyang tahimik.

Verse 49

वीरभद्रो महाबाहू रुद्रेणैव प्रचोदितः । काली कात्यायनीशाना चामुंडा मुंडमर्द्दिनी

Si Vīrabhadra na may makapangyarihang mga bisig—na inudyukan mismo ni Rudra—ay nagpakita, kasama sina Kālī, Kātyāyanī, Īśānā, at Cāmuṇḍā, ang pumuksa kay Muṇḍa.

Verse 50

भद्रकाली तथा भद्रा त्वरिता वैष्णवी तथा । नवदुर्गादिसहितो भूतानां च गणो महान्

Dumating din sina Bhadrakālī, Bhadrā, Tvaritā, at Vaiṣṇavī; at isang makapangyarihang hukbo ng mga nilalang, kasama ang mga Navadurgā at iba pa.

Verse 51

शाकिनी डाकिनी चैव भूतप्रमथगुह्यकाः । तथैव योगिनीचक्रं चतुः षष्ट्या समन्वितम्

At naroon din ang mga Śākinī at Ḍākinī; ang mga Bhūta, Pramatha, at Guhyaka; gayundin ang bilog ng mga Yoginī, ganap na may animnapu’t apat.

Verse 52

निजन्मुः सहसा तत्र यज्ञवाटं महाप्रभम् । वीरभद्रसमेता सर्वे हरपराक्रमाः । दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः

Bigla silang pumasok doon—sa maringal at makapangyarihang pook ng paghahandog. Silang lahat, kasama si Vīrabhadra, ay taglay ang tapang ni Hara (Śiva): may sampung bisig, tatlong mata, gusot na buhok, at pinalamutian ng mga sagisag ni Rudra.

Verse 53

पार्षदाः शंकरस्यैते सर्वे रुद्रस्वरूपिणः । पंचवक्त्रा नीलकंठाः सर्वे ते शस्त्रपाणयः

Sila ang mga tagapaglingkod ni Śaṅkara; bawat isa’y may anyo ni Rudra: limang mukha, bughaw ang lalamunan, at lahat ay may sandatang tangan.

Verse 54

छत्रचामरसंवीताः सर्वे हरपराक्रमाः । दशबाहवस्त्रिनेत्रा जटिला रुद्रभूषणाः

Napapaligiran ng mga payong at pamaypay na buntot-yak, ipinamalas nilang lahat ang tapang ni Hara—sampung bisig, tatlong mata, may jata na buhok, at pinalamutian ng mga sagisag ni Rudra.

Verse 55

अर्धचंद्रधराः सर्वे सर्वे चैव महौजसः । सर्वे ते वृषभारूढाः सर्वे ते वेषभूषणाः

Lahat ay may tanglaw ng gasuklay na buwan; lahat ay tunay na maningning at makapangyarihan. Lahat ay nakasakay sa toro, at lahat ay pinalamutian ng kani-kanilang natatanging kasuotan at alahas.

Verse 56

सहस्रबाहुर्भुजगाधिपैर्वृतस्त्रिलोचनो भीमबलो भयावहः । एभिः समेतश्च तदा महात्मा स वीरभद्रोऽभिजगाम यज्ञम्

Si Vīrabhadra, ang dakilang kaluluwa, na may sanlibong bisig at napalilibutan ng mga panginoon ng ahas; tatlong mata, kakila-kilabot ang lakas at nakapanghihilakbot—kasama nila, noon ay sumulong siya patungo sa yajña.

Verse 57

युग्यानां च सहस्रेण द्विप्रमाणेन स्यंदनम् । सिंहानां प्रयुतेनैव वाह्यमानं च तस्य तत्

Ang kanyang karwahe, kasinglaki ng sukat ng isang elepante, ay hinihila ng sanlibong kabayong nakayuko sa pamatok; at dinadala rin na wari’y inuudyok ng napakaraming leon (prayuta).

Verse 58

तथैव दंशिताः सिंहा बहवः पार्श्वरक्षकाः । शार्दूला मकरा मत्स्या गजाश्चैव सहस्रशः । छत्राणि विविधान्येव चामराणि तथैव च

Gayundin, maraming leon na may sandata ang nagsilbing mga bantay sa magkabilang gilid. Naroon din ang mga tigre, makara, mga isda, at mga elepante na libu-libo—kasama ang sari-saring payong na pang-karangalan at mga pamaypay na buntot-yak (chāmara).

Verse 59

मूर्द्धनिध्रियमाणानि सर्वतोग्राणि सर्वशः । ततो भेरीमहानादाः शंखाश्च विविधस्वनाः । पटहा गोमुखाश्चैव श्रृंगाणि विविधानि च

Itinaas sa ibabaw ng ulo, ang mga dulo’y nakaturo sa lahat ng panig. Pagkaraan, umalingawngaw ang malalakas na bherī na tambol; ang mga kabibe (śaṅkha) na iba-iba ang himig; at gayundin ang mga tambol na paṭaha, mga gomukha na sungay, at sari-saring trumpeta.

Verse 60

ततोऽवाद्यंत तान्येव घनानि सुषिराणि च । कलगानपराः सर्वे सर्वे मृदंगवादिनः

Pagkaraan, ang mismong mga instrumentong iyon ay tinugtog—mga matitigas na tumutunog (panghampas) at mga hungkag na panghihip. Lahat ay nakatuon sa awit na may sukat at tiyempo; lahat ay mga tumutugtog ng tambol na mṛdaṅga.

Verse 61

अनेकलास्यसंयुक्ता वीरभद्राग्रतोभवन् । रणवादित्रनिर्घोषैर्जगर्जुरमितौजसः

Gumaganap ng sari-saring sayaw, sila’y kumilos sa unahan ni Vīrabhadra. Sa dagundong ng mga instrumentong pangdigma, umatungal ang mga may lakas na di masukat.

Verse 62

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । एवं सर्वे समायाता गणा रुद्रप्रणोदिताः

Dahil sa makapangyarihang dagundong na iyon, umalingawngaw ang tatlong daigdig. Kaya’t ang lahat ng Gaṇa—na inudyukan ni Rudra—ay nagtipon nang magkakasama.

Verse 63

यज्ञवाटं च दक्षस्य विनाशार्थं प्रहारिणः । रजसा चाऽवृतं व्योम तमसा च वृता दिशः

Ang mga tagapagwasak, na humahampas upang gumuho ang dambana ng yajña ni Dakṣa, ay sumugod; natakpan ng alikabok ang langit, at binalot ng dilim ang mga dako.

Verse 64

सप्तद्वीपवती पृथ्वी चचाल साद्रिकानना । ते दृष्ट्वा महदाश्चर्य्यं लोकक्षयकरं तदा

Ang daigdig—na may pitong kontinente—ay yumanig kasama ng mga bundok at kagubatan. Nang makita nila ang dakilang kababalaghan na wari’y makapagdudulot ng pagkalipol sa mga daigdig, sila’y napaurong sa pagkamangha noon din.

Verse 65

उत्तस्थुर्युगपत्सर्वे देवदैत्यनिशाचराः । ते वै ददृशुरायांतीं रुद्रसेना भयावहाम्

Sabay-sabay na tumindig ang lahat—mga deva, mga daitya, at mga nilalang na gumagala sa gabi. Nasaksihan nila ang hukbo ni Rudra na papalapit, nakapanghihilakbot pagmasdan.

Verse 66

पृथ्वीं केचित्समायाता गगने केचिदागताः । दिशश्च प्रदिशश्चैव समावृत्य तथापरे

May ilan na bumaba sa lupa; may ilan na dumating sa himpapawid. Ang iba pa’y kumalat, tinakpan ang mga pangunahing dako at ang mga pagitan nitong mga panig.

Verse 67

अनंता ह्यक्षयाः सर्वे शूरा रुद्रसमा युधि । एवंभूतं च तत्सैन्यं रुद्रैश्च परिवारितम् । दृष्ट्वो चुर्विस्मिताः सर्वे यामोऽद्य शस्त्रपाणयः

Walang hanggan at di nauubos ang mga bayaning iyon, kapantay ni Rudra sa digmaan. Ganyan ang hukbong yaon, na pinalilibutan ng mga Rudra. Nang makita ito, lubos na namangha ang lahat, iniisip: “Ngayong araw, susugod tayo na may sandata sa kamay.”

Verse 68

इंद्रो हि गजमारूढो मृगारूढः सदागतिः । यमो महिषमारूढो यमदंडसमन्वितः

Si Indra ay nakasakay sa elepante; si Vāyu, ang laging gumagalaw, ay nakasakay sa usa; si Yama ay nakasakay sa kalabaw, tangan ang tungkod ng parusa—at silang lahat ay handa.

Verse 69

कुबेरः पुष्पकारूढः पाशी मकरमेव च । अग्निर्बस्तमारूढो निरृतिः प्रेतमेव च

Si Kubera ay sumakay sa karwaheng makalangit na Puṣpaka; si Varuṇa, tangan ang lubid na panghuli, ay sumakay sa makara. Si Agni ay sumakay sa kambing, at si Nirṛti sa isang preta.

Verse 70

तथान्ये सुरसंघाश्च यक्षचारणगुह्यकाः । आरुह्य वाहनान्येव स्वानिस्वानि प्रतिपिनः

Gayon din ang iba pang pangkat ng mga deva—mga Yakṣa, Cāraṇa, at Guhyaka—ay sumakay sa kani-kanilang sasakyan, bawat pangkat ayon sa sarili nilang hanay.

Verse 71

स्वेषामुद्योगमालोक्य दक्षश्चाश्रुमुखस्ततः । दंडवत्पतितो भूमौ सर्वानेवाभ्यभाषत

Nang makita ni Dakṣa ang kanilang matatag na paghahanda, napaluha siya; at bumagsak sa lupa na parang tungkod (buong pagpapatirapa), saka kinausap silang lahat.

Verse 72

युष्मद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये यूयं प्रमाणं सुमहाप्रभाः

“Sa lakas lamang ninyo ko nasimulan ang dakilang yajña na ito. Upang maganap ang banal na gawa, kayo—O mga lubhang maningning—ang siyang patunay at kapangyarihang pinagbabatayan.”

Verse 73

विष्णो त्वं कर्मणः साक्षाद्यज्ञानां परिपालकः । धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मण्यस्त्वं च माधव

O Viṣṇu, ikaw ang tuwirang nahahayag na kapangyarihan sa likod ng gawaing ritwal, ang tagapangalaga ng mga yajña. Ikaw ang tagapagtaguyod ng Dharma na ang sinapupunan ay ang Veda; at ikaw, O Mādhava, ay deboto sa Brahman at sa banal na layon.

Verse 74

तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्याऽस्य महाप्रभो । दक्षस्य वचनं श्रुत्वा उवाच मधुसूदनः

Kaya nga, O dakilang Panginoon, dapat isaayos ang pag-iingat para sa yajña na ito. Nang marinig ang mga salita ni Dakṣa, sumagot si Madhusūdana.

Verse 75

मया रक्षा विधातव्या धर्मस्य परिपालने । तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तु तस्य व्यतिक्रमः

Ako nga ang dapat maglaan ng pag-iingat para sa pangangalaga ng Dharma. Totoo ang sinabi mo—ngunit paano magkakaroon ng paglabag laban sa (Dharma) na iyon?

Verse 76

यातस्त्वद्यैव यज्ञस्य यत्त्वयोक्तं सदाशिवम् । नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे तदा किं न स्मृतं त्वया

Pumaroon ka ngayong araw sa yajña na ito—ngunit bakit hindi mo inalaala si Sadāśiva, gaya ng sinabi mo mismo noon sa Naimiṣa, ang pook ng mga “di kumukurap” (mga rishi)?

Verse 77

योऽयं रुद्रो महातेजा यज्ञरूपः सदाशिवः । यज्ञबाह्यः कृतो मूढ तच्च दुर्म्मत्रितं तव

Ang Rudra na ito na may dakilang ningning ay si Sadāśiva mismo, na ang anyo ay ang yajña. Ngunit ikaw, nalilinlang na tao, ay ginawa mo Siyang “nasa labas” ng yajña—iyan ang masamang payo at ligaw na balak mo.

Verse 78

रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव । न पश्यामि च तं विप्र त्वां वै रक्षति दुर्म्मतिम्

Dahil sa poot ni Rudra—sino rito ang may kakayahang magtanggol sa iyo? O brāhmaṇa, wala akong nakikitang sinumang tunay na makapagtatanggol sa iyo, ikaw na may ligaw na isip.

Verse 79

किं कर्म्म किमकर्म्मेति तन्न पश्यसि दुर्म्मते । समर्थं केवलं कर्मन भविष्यति सर्वदा

O naliligaw, hindi mo nakikilala kung alin ang wastong gawa at alin ang di-gawa. Ang gawa lamang, sa sarili nito, ay hindi kailanman magiging tunay na sapat sa anumang panahon.

Verse 80

सेश्वरं कर्म विद्ध्योतत्समर्थत्वेन जायते । न ह्यन्यः कर्म्मणो दाता ईश्वरेण विना भवेत्

Alamin na ang gawa ay nagiging mabisa lamang kapag kaisa ang Panginoon (Īśvara). Sapagkat kung wala si Īśvara, walang ibang makapagkakaloob ng kapangyarihan at bunga ng gawa.

Verse 81

ईश्वरस्य च ये भक्ताः शांतास्तद्गतमानसाः । कर्म्मणो हि फलं तेषां प्रयच्छति सदाशिवः

At yaong mga deboto ni Īśvara na payapa, na ang isip ay nakalubog sa Kanya—si Sadāśiva mismo ang nagkakaloob sa kanila ng bunga ng kanilang mga gawa.

Verse 82

केवलं कर्म चाश्रित्य निरीश्वरपरा जनाः । निरयं ते च गच्छंति कोटियज्ञशतैरपि

Yaong mga taong umaasa lamang sa mga ritwal na gawa at nananatili sa pananaw na walang Diyos ay bumabagsak pa rin sa impiyerno—kahit magsagawa sila ng daan-daang milyong yajña.

Verse 83

पुनः कर्ममयैः पाशैर्बद्धा जन्मनिजन्मनि । निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्म्मरूपिणः

Muling-muling iginagapos, kapanganakan sa kapanganakan, ng mga silo na hinabi ng karma; yaong ginagawang tanging pagkakakilanlan ang karma ay pinapahirapan na tila niluluto sa mga impiyerno.