Adhyaya 18

Verse 1

। लोमश उवाच । कर्मणा परिभूतो हि महेंद्रो गुरुमब्रवीत् । विना यत्नेन संक्लेसात्तर्तुं कर्म्म किमुच्यताम्

Sinabi ni Lomaśa: Tunay nga, si Mahendra (Indra), na dinaig ng lakas ng sarili niyang karma, ay nagsalita sa kanyang guro: “Ano ang sinasabing daan upang matawid ang pagdurusang dulot ng karma na ito nang hindi nauubos sa matinding pagsisikap?”

Verse 2

बृहस्पतिरुवाचेदं त्यक्त्वा चैवामरावतीम् । यास्यामोऽन्यत्र सर्वे वै सकुटुंबा जिगीपवः

Sinabi ni Bṛhaspati: “Iwan natin ang Amarāvatī; tayong lahat ay pumaroon sa ibang dako—kasama ang ating mga sambahayan—na naghahangad na mabawi ang tagumpay.”

Verse 3

तथा चक्रुः सुराः सर्वे हित्वा चैवामरावतीम् । बर्हिणो रुपमास्थाय गतः सद्यः पुरंदरः

Kaya nga ginawa iyon ng lahat ng mga diyos, iniwan ang Amarāvatī. At si Purandara (Indra), na nag-anyong paboreal, ay umalis agad.

Verse 4

काको भूत्वा यमः साक्षात्कृकलासो धनाधिपः । अग्निः कपोतको भूत्वा भेको भूत्वा महेश्वरः

Si Yama mismo ay naging uwak; ang Panginoon ng Kayamanan ay naging butiki. Si Agni ay naging kalapati, at si Maheśvara ay naging palaka.

Verse 5

नैरृतस्तत्क्षणादेव कपोतोऽभूत्ततो गतः । पाशी कपिंजलो भूत्वा वायुः पारावतोऽभवत्

Si Nairṛta ay agad na naging kalapati at lumisan. Si Varuṇa, ang may hawak ng lubid na pāśa, ay naging francolin; at si Vāyu ay naging isang kalapati-dagat (dove).

Verse 6

एवं नानातनुभृतो हित्वा ते त्रिदिवं गताः । कश्यपस्याश्रमं पुण्यं संप्राप्तास्ते भयातुराः

Kaya nito, sa pagdadala ng sari-saring anyo ng katawan, iniwan nila ang Tridiva, ang langit; at dahil sa takot, narating nila ang banal na ashram ni Kaśyapa.

Verse 7

अदितिं मातरं सर्वे शशंसुर्दैत्यचेष्टितम्

Isinalaysay nilang lahat sa kanilang ina na si Aditi ang mga gawa at pakana ng mga Daitya.

Verse 8

अप्रियं तदुपाकर्ण्य ह्यदितिः पुत्रलालसा । उवाच कश्यपं सा तु सुराणां व्यसनं महत् । महर्षे श्रयतां वाक्यं श्रुत्वा तत्कर्तुमर्हसि

Nang marinig ang masakit na balita, si Aditi—nananabik sa kanyang mga anak—ay nagsalita kay Kaśyapa tungkol sa malaking kapahamakaang dumapo sa mga deva: “O dakilang rishi, dinggin mo ang aking mga salita; pagkarinig, gawin mo ang nararapat.”

Verse 9

दैत्यैः पराजिता देवा हित्वा चैवामरावतीम् । त्वदीयमाश्रमं प्राप्तास्तान्रक्षस्व प्रजापते

Natalo ng mga Dānava ang mga deva; iniwan nila ang Amarāvatī at dumating sa iyong ashram. Ingatan mo sila, O Prajāpati.

Verse 10

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कश्यपो वाक्यमब्रवीत् । तपसा महता तन्वि जानीहि त्वं च भामिनि । अजेया ह्यसुराः साध्वि भृगुणा ह्यनुमोदिताः

Nang marinig ang kanyang mga salita, nagsalita si Kaśyapa: “Alamin mo, O payat na dalaga, O masidhing ginang—sa pamamagitan lamang ng dakilang tapas (matinding pag-aayuno at pagninilay) ito maisasakatuparan. Sapagkat ang mga Asura ay tunay na di-madaling daigin, O marangal na babae, yamang sila’y pinahintulutan ni Bhṛgu.”

Verse 11

तेषां जयो हि तपसा उग्रेणाऽद्येन भामिनि । कुरु शीघ्रतरेणैव सुराणां कार्यसिद्धये

“O masidhing babae, ang tagumpay laban sa kanila ay tunay na makakamtan sa pamamagitan ng mabagsik na tapas, simula ngayong araw. Gawin mo ito agad, nang mabilis, upang maganap ang layunin ng mga diyos.”

Verse 12

व्रतमेतन्महाभागे कथयाम्यर्थसिद्धये । तत्कुरुष्व प्रयत्नेन यथोक्तविधिना शुभे

“O pinakapalad, ilalarawan ko ang vratang ito upang makamit ang ninanais na bunga. O mapalad at banal na ginang, isagawa mo ito nang may pagsisikap, ayon sa itinakdang paraan.”

Verse 13

मासि भाद्रपदे देवि दशम्यां नियता शुचिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत विष्णोः प्रीत्यर्थमेव च

“Sa buwan ng Bhādrapada, O Diyosa, sa ikasampung araw ng tithi—na may pagpipigil at kalinisan—dapat isagawa ang ekabhakta, ang pagkain nang minsan lamang, para lamang sa ikalulugod ni Viṣṇu.”

Verse 14

प्रर्थनीयो हरिः साक्षात्सर्वकामवरेश्वरः । मंत्रेणानेन सुभगे तद्भक्तैर्वरवर्णिनि

“Si Hari mismo—ang Panginoon at Tagapagkaloob ng lahat ng ninanais na biyaya—ang dapat dalanginan sa pamamagitan ng mantrang ito, O mapalad at marikit ang kutis, ng Kanyang mga deboto.”

Verse 15

तव भक्तोस्म्यहं नाथ दशम्यादिदिनत्रयम् । व्रतं चराम्यहं विष्णो अनुज्ञां दातुमर्हसि

O Panginoon, ako’y iyong deboto. Mula sa Daśamī sa loob ng tatlong araw ay tutuparin ko ang banal na panata. O Viṣṇu, ipagkaloob mo ang iyong pahintulot.

Verse 16

अनेनैव च मंत्रेण प्रार्थनीयो जगत्पतिः । एकभक्तं प्रकुर्वीत तच्च भक्तं च केवलम्

Sa mismong mantrang ito dapat taimtim na idalangin ang Panginoon ng sanlibutan. Panatilihin ang ekabhakta: iisang pagkain lamang, at iyon lang—wala nang iba.

Verse 17

रंभापत्रे च भोक्तव्यं वर्जितं लवणेन हि । एकादश्यां चोपवासं प्रकुर्वीत प्रयत्नतः

Dapat kumain sa dahon ng saging at iwasan ang asin. At sa Ekādaśī, magsagawa ng pag-aayuno nang buong pagsisikap.

Verse 18

रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रयत्नेन सुमध्यमे । द्वादश्यां निपुणत्वेन पारणा तु विधानतः । कर्तव्या ज्ञातिभिः सार्द्धं भोजयित्वा द्विजीत्तमान्

Sa gabi, magsagawa ng pagpupuyat na may pag-iingat (jāgaraṇa), O babaeng may payat na baywang. Sa Dvādaśī, gawin nang mahusay ang pāraṇā (wastong pagbasag ng panata) ayon sa tuntunin—kasama ang mga kamag-anak, matapos pakainin ang mahuhusay na brāhmaṇa.

Verse 19

एवं द्वादशमासांस्तु कुर्याद्व्रतमतंद्रितः । मासि भाद्रपदे प्राप्ते एकादश्यां प्रयत्नतः । विष्णुमभ्यर्च्य यत्नेन कलशोपरि संस्थितम्

Sa ganitong paraan, nang walang kapabayaan, isagawa ang panatang ito sa loob ng labindalawang buwan. Pagdating ng buwan ng Bhādrapada, sa Ekādaśī, mag-alay ng pagsamba kay Panginoong Viṣṇu nang may ibayong pag-iingat, na maayos na iniluklok sa ibabaw ng kalaśa (banga ng banal na tubig).

Verse 20

सौवर्णं राजतं वापि यताशक्त्या प्रकल्पयेत् । श्रवणेन तु संयुक्तां द्वादशीं पापनाशिनीम् । व्रती उपवसेद्यत्नात्सर्वदोषप्रशांतये

Ayon sa kakayahan, maghanda ng handog o sisidlang ginto o kaya’y pilak. At sa Dvādaśī na pumupuksa ng kasalanan, na kaugnay ng bituing Śravaṇa, ang nanata ay dapat mag-ayuno nang maingat upang mapayapa ang lahat ng kapintasan.

Verse 21

एवं हि कश्यपेनोक्तं श्रुत्वाऽदितिरथाचरत् । व्रतं सांवत्सरं यावन्नियमेन समन्वितता

Nang marinig ni Aditi ang gayong sinabi ni Kaśyapa, agad niyang isinagawa. Sa loob ng isang buong taon, tinupad niya ang panata na may mahigpit na disiplina at pagpipigil-sa-sarili.

Verse 22

वर्षांतेन व्रतेनैव परितुष्टो जनार्दनः । प्रादुर्बभूव द्वादश्यां श्रवणेन तदा द्विजाः

Nang malugod si Janārdana sa panatang natapos sa dulo ng taon, Siya’y nagpakita. Sa araw ng Dvādaśī, nang manaig ang bituing Śravaṇa—O mga dalawang-beses-na-ipinanganak—nahayag Siya.

Verse 23

बटुरूपधरः श्रीशो द्विभुजः कमलेक्षमः । अतसीपुष्पसंकाशो वनमालाविभूषितः

Nagpakita ang Panginoon ni Śrī sa anyo ng isang binatang brahmacārin: may dalawang bisig, matang-lotus, nagniningning na gaya ng bulaklak na atasī, at pinalamutian ng kuwintas na bulaklak-gubat.

Verse 24

तं दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा पूजामध्येऽदितिस्तदा । कश्यपेन समायुक्ता साऽस्तौषीत्कमलेक्षणा

Nang makita Siya, si Aditi ay napuno ng pagkamangha sa gitna ng pagsamba. Kasama si Kaśyapa, pinuri niya ang Panginoong may matang-lotus.

Verse 25

अदितिरुवाच । नमोनमः कारणकारणाय ते विश्वात्मने विश्वसृजे चिदात्मने । वरेण्यरूपाय परावरात्मने ह्यकुंठबोधाय नमोनमस्ते

Wika ni Aditi: Pagpupugay, pagpupugay sa Iyo—Ikaw ang sanhi ng lahat ng sanhi; ang Kaluluwa ng sansinukob; ang Lumikha ng sansinukob; ang Malay na Sarili; ang anyong pinakakarapat-dapat sambahin; ang Sariling kapwa mataas at nasa lahat; ang kaalamang di-nahahadlangan—pagpupugay sa Iyo nang paulit-ulit.

Verse 26

इति स्मृतस्तदाऽदित्या देवानां परिरच्युतः । प्रहस्य भगवानाह अदितिं देवमातरम्

Sa gayon, nang alalahanin at tawagin Siya ni Aditi noon, si Acyuta—ang di-nabibigo at kanlungan ng mga deva—ay ngumiti at nagsalita kay Aditi, ang Ina ng mga Deva.

Verse 27

श्रीभगवानुवाच । तपसा परमेणैव प्रसन्नोहं तवानघे । अमुना वपुषा चैव देवानां कार्यसिद्धये

Winika ng Mapalad na Panginoon: Dahil sa iyong sukdulang tapasya, lubos Akong nalugod sa iyo, O walang kasalanan. At sa anyong ito rin Ako dumating upang matupad ang layunin ng mga deva.

Verse 28

श्रुत्वा भगवतो वाक्यमदितिस्तमुवाचह । भगवन्पराजिता देवा असुरैर्बलवत्तरैः । तान्रक्ष शरणापन्नासुरान्सर्वाञ्जनार्दन

Nang marinig ni Aditi ang salita ng Panginoon, sinabi niya: “O Panginoon, natalo ang mga deva ng mas malalakas na asura. Ingatan Mo ang lahat ng mga diyos na lumapit bilang kanlungan—O Janārdana.”

Verse 29

निशम्य वाक्यं किल तच्च तस्या विष्णुर्विकुंठाधिपतिः स एकः । ज्ञात्वा च सर्वं सुरचेष्टितं तदा बलेश्च सर्वं च चिकीर्षितं च

Nang marinig ang kanyang mga salita, si Viṣṇu—ang nag-iisang Panginoon ng Vaikuṇṭha—ay naunawaan ang lahat: ang layon ng mga deva at, sa sandaling iyon, ang buong lakas at balak na nais gawin ni Bali.

Verse 30

किं कार्यमद्यैव मया हि कार्यं येनैव देवा जयमाप्नुवंति । पराजयं दैत्यवराश्च सर्वे विष्णुः परात्मैव विचिंत्य सर्वम्

Ano ang dapat kong gawin ngayon—anong tiyak na gawa—upang ang mga diyos ay magkamit ng tagumpay at ang lahat ng mga pangunahing Daitya ay matalo? Ganito pinagnilayan ni Viṣṇu, ang Kataas-taasang Sarili, ang lahat ng bagay.

Verse 31

गदमुवाच भगवान्गच्छस्वाद्य वधं प्रति । वैरोचनिं महाभागे घात यस्व त्वरान्विता

Ang Pinagpalang Panginoon ay nagsabi kay Gadā: "Pumunta ka agad upang pumatay. O mapalad, mabilis mong ibagsak si Vairocani (Bali)."

Verse 32

गदोवाच हृषीकेशं प्रहसन्तीव भामिनी । मया ह्यशक्यो वधितुं ब्रह्मण्यो हि बलिर्महान्

Sinabi ni Gadā kay Hṛṣīkeśa, na tila nakangiti: "Hindi ko siya mapapatay, sapagkat ang dakilang si Bali ay tapat sa mga Brāhmaṇa."

Verse 33

चक्रं प्रति तदा विष्मुरुवाच परिसांत्वयन् । त्वं गच्छ बलिनं हंतुं शीघ्रमेव सुदर्शन

Pagkatapos ay nagsalita si Viṣṇu, habang inaalo sila, sa Discus: "Pumunta ka—patayin mo agad si Bali, O Sudarśana."

Verse 34

तदोवाच त्वरेणैव चक्रपाणिं सुदर्शनम् । न शक्यते मया हंतुं बलिनं तं महाप्रभो

Pagkatapos ay mabilis na sumagot si Sudarśana sa Panginoong may hawak ng discus: "O dakilang Panginoon, hindi ko kayang patayin ang Bali na iyon."

Verse 35

ब्रह्मण्योऽसि यथा विष्णो तथासौ दैत्यपुंगवः । धनुषा च तथैवोक्तः शार्ङ्गपाणिश्च विस्मितः । चिंतयामास बहुधा विमृश्य सुचिरं बहु

“O Viṣṇu, kung paanong ikaw ay tapat at mapagpugay sa mga Brāhmaṇa, gayon din ang pinakadakila sa mga Daitya.” Sa gayong pananalita, si Śārṅgapāṇi—ang may hawak ng busog na Śārṅga—ay namangha, at nagmuni-muni sa maraming paraan, matagal at malalim ang pagninilay.

Verse 36

अत्रिरुवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे किमकुर्वस्तदुच्यताम्

Sinabi ni Atri: “Kung gayon, ano ang ginawa ng lahat ng Asura noon? Ipagpaumanhin, isalaysay mo iyon.”

Verse 37

लोमश उवाच । तदा ते ह्यसुराः सर्वे बलिप्रभृतयो दिवि । रुरुधुर्नगरीं रम्यां योद्धुकामाः पुरंदरम्

Sinabi ni Lomaśa: “Noon, ang lahat ng Asura—na pinangungunahan ni Bali—ay kumubkob sa kalangitan sa marikit na lungsod na iyon, na nagnanais makipaglaban kay Purandara (Indra).”

Verse 38

न विदुर्ह्यसुराः सर्वे गतान्देवांस्त्रिविष्टपात् । नानारूपधरां स्तस्मात्कश्यपस्याश्रयं प्रति

Hindi nalaman ng lahat ng Asura na ang mga deva ay umalis na sa Triviṣṭapa (kalangitan). Kaya ang mga deva, na nag-anyong sari-sari, ay nagtungo sa kanlungan ni Kaśyapa.

Verse 39

प्राकारमारुह्य तदा हि संभ्रमाद्दैत्याः सुरेशं प्रति हंतुकामाः । यावत्प्रविष्टा ह्यमरावतीं तां शून्यामपश्यन्परितुष्टमानसाः

Noon, sa kanilang pananabik, umakyat ang mga Daitya sa mga pader ng kuta, na ibig patayin ang panginoon ng mga deva. Ngunit pagpasok nila sa Amarāvatī, natagpuan nilang walang laman, at napuno ng kasiyahan ang kanilang mga puso.

Verse 40

इंद्रासने च शुक्रेण ह्यभिषिक्तो बलिस्तदा । सहाभिषेकविधिना ह्यसुरैः परिवारितः

Pagkaraan, si Bali ay pinahiran at itinalaga ni Śukra sa trono ni Indra; natupad ang lahat ng banal na ritwal ng pagluklok, at siya’y napalilibutan ng mga Asura bilang mga kasama.

Verse 41

तथैवाधिष्ठितो राज्ये बलिर्वैरोचनो महान् । शुशुभे परया भूत्या महेंद्राधिकृतस्तदा

Kaya nito, nang maitatag sa paghahari, ang dakilang Bali Vairocana ay nagningning sa sukdulang karangalan, sapagkat noon ay inangkin niya ang kapangyarihang dating hawak ni Mahendra (Indra).

Verse 42

नागैश्चासुरसंघैश्च सेव्यमानो महेंद्रवत् । सुरद्रुमो जितस्तेन कामधे नुर्मणिस्तथा

Pinaglilingkuran ng mga Nāga at mga pulutong ng Asura na wari’y isa pang Mahendra, sa kanyang tagumpay ay napasa-kanya ang punong makalangit na tumutupad ng hiling, gayundin ang hiyas na nagbibigay ng ninanais at si Kāmadhenu.

Verse 43

दानैर्द्दाता च सर्वेषां येऽन्ये दानित्वमागताः । सर्वेषामेव भूतानां दानैर्दाता बलिर्महान्

Sa pamamagitan ng kanyang mga kaloob, nalampasan niya ang lahat ng iba pang tanyag sa pagkakawanggawa; sa kawanggawa, si Bali ang Dakila ay naging tagapagkaloob ng kabutihan sa lahat ng nilalang.

Verse 44

यान्यान्कामयते कामां स्तान्सर्वान्वितरत्यसौ । सर्वेभ्योऽपि स चार्थिभ्यो दानवानामधीश्वरः

Anumang ninanais ng mga tao, iyon ay ipinagkakaloob niya nang buo. Ang panginoon ng mga Dānava ay nagbibigay sa bawat humihingi, walang itinatangi.

Verse 45

शौनक उवाच । देवेंद्रो हि महाभाग न ददाति कदाचन । कथं बलिरसौ दाता कथयस्व यथातथम्

Wika ni Śaunaka: “O pinagpala at dakila! Si Devendra (Indra) ay hindi kailanman nagbibigay. Kung gayon, paano tinatawag si Bali na dakilang mapagkaloob? Isalaysay mo sa amin nang tumpak ayon sa katotohanan.”

Verse 46

लोमश उवाच । यत्नतो येन यत्किंचित्क्रियते सुकृतं नरैः । शुभं वाप्यशुभं वापि ज्ञातव्यं हि विपश्चिता

Wika ni Lomaśa: “Anumang gawa na isinasagawa ng tao nang may masusing pagsisikap—mabuti man o masama—dapat maunawaan nang wasto ng may pag-unawa.”

Verse 47

शक्रो हि याज्ञिको विप्रा अश्वमेधशतेन वै । प्राप्तराज्योऽमरावत्यां केवलं भोगलोलुपः

O mga brāhmaṇa! Si Śakra (Indra) ay tunay na nagsasagawa ng yajña; sa pamamagitan ng sandaang Aśvamedha ay nakamit niya ang paghahari sa Amarāvatī—ngunit siya’y pawang sakim lamang sa paglalasa ng aliw.

Verse 48

अर्थितं तत्फलं विद्धि पुनः कार्पण्यमाविशत् । पुनर्मरणमाविश्य श्रीणपुण्यो भविष्यति

Alamin: iyon ang bungang hinangad niya; at muling pumasok sa kanya ang pagkakuripot. At sa muling pagpasok sa ikot ng kamatayan, siya’y magiging yaong nababawasan ang kabanalan at gantimpala.

Verse 49

य इंद्र कृमिरेव स्यात्कृमिरंद्रो हि जायते । तस्माद्दानात्परतरं नान्यदस्तीह मोचनम्

Maging si Indra ay maaaring maging isang uod, at mula sa uod ay maaaring isilang ang “panginoon sa mga uod”. Kaya sa mundong ito, walang paglaya na hihigit pa sa dāna (pagbibigay ng limos).

Verse 50

दानाद्धि प्राप्यते ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षो न संशयः । मोक्षात्परतरा भक्तिः शूलपाणौ हि वै द्वजाः

Mula sa pagkakawanggawa, tunay na nakakamtan ang kaalaman; mula sa kaalaman dumarating ang kalayaan—walang pag-aalinlangan. Ngunit ang debosyon (bhakti) sa Panginoong may hawak ng Trisula (Śūlapāṇi) ay higit pa kaysa kalayaan, O mga dwija.

Verse 51

ददाति सर्वं सर्वेशः प्रसन्नात्मा सदाशिवः । किंचिदल्पेन तोयेन परितुष्यति शंकरः

Si Sadāśiva, ang Panginoon ng lahat, kapag nalugod ang Kanyang puso ay nagkakaloob ng lahat. Si Śaṅkara ay nasisiyahan kahit sa kaunting tubig na inihandog nang taos-puso.

Verse 52

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । विरोचनसुतेनेदं कृतमस्ति न संशयः

Dito mismo ay babanggitin ko ang sinaunang banal na salaysay na ito. Ito’y ginawa ng anak ni Virocana—walang pag-aalinlangan.

Verse 53

कितवो हि महापापो देवब्राह्मणनिंदकः । निकृत्या परयोपेतः परदाररतो महान्

Ang sugarol na iyon ay tunay na malaking makasalanan—lumalait sa mga diyos at sa mga brāhmaṇa; puspos ng panlilinlang, at labis na nahuhumaling sa asawa ng iba.

Verse 54

एकदा तु महापापात्कैतावाच्च जितं धनम् । गणिकार्थे च पुष्पाणि तांबूलं चंदनं तथा

Minsan, dahil sa malaking kasalanan at pandaraya, nanalo siya ng kaunting salapi. At para sa isang courtesan, kumuha siya ng mga bulaklak, tāmbūla (nganga), at gayundin ng sandalwood.

Verse 55

कौपीनमात्रं तस्यैव कितवस्य प्रदृश्यते । कराभ्यां स्वस्तिकं कृत्वा गंधमाल्यादिकं च यत्

Nakita ang sugarol na iyon na tanging bahag lamang ang suot. Ginawa niya sa dalawang kamay ang tanda ng svastika, at tangan ang dala—mga pabango, mga kuwintas na bulaklak, at iba pa.

Verse 56

गणिकार्थमुपादाय धावमानो गृहं प्रति । तदा प्रस्खलितो भूमौ निपपात च तत्क्षणात्

Bitbit ang mga iyon para sa babaeng aliw, tumakbo siya patungo sa bahay nito; ngunit noon ay nadulas siya sa lupa at agad na bumagsak.

Verse 57

पतनान्मूर्छया युक्तः क्षणमात्रं तदाऽभवत् । ततो मूर्छागतस्यास्य पापिनोऽनिष्टकारिणः

Dahil sa pagkabagsak, siya’y nahimatay at nanatili roon sa isang saglit. Pagkaraan, habang nakahandusay sa pagkahimatay—siya na makasalanan at gumagawa ng kapinsalaan—

Verse 58

बुद्धिः सद्यः समुत्पन्ना कर्मणा प्राक्तनेन हि । निर्वेदं परमापन्नः कितवो दुःखसंयुतः

Agad, sa bisa ng dating karma, sumibol sa kanya ang wastong pag-unawa. Ang sugarol, punô ng dalamhati, ay nalugmok sa malalim na paglayo sa pagnanasa at pagsisisi.

Verse 59

भूम्यां निपतितं यच्च गंधपुष्पादिकं महत् । समर्पितं शिवायेति कितवेनाप्यबुद्धिना

Maging ang saganang handog na pabango, mga bulaklak, at iba pa na nalaglag sa lupa—bagaman inialay ng isang sugarol na kapos sa pag-unawa sa mga salitang “(inihahandog ito) kay Śiva”—ay tinanggap pa rin bilang alay kay Śiva.

Verse 60

चित्रगुप्तेन चाख्यातं दत्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

Gaya ng iniulat ni Citragupta, tunay na muli kang naghandog—sa sandali ng iyong pagpanaw—maging yaong nalaglag, na inialay mo kay Śiva, ang Kataas-taasang Sarili.

Verse 61

पचनीयोसि मे मंद नरकेषु महत्सु च । इत्युक्तो धर्मराजेन कितवो वाक्यमब्रवीत्

Sinabi ni Dharmarāja, “O hangal, ikaw ay dapat ‘lutuin’—pagdusahan—sa malalaking impiyerno.” Nang masabihan nang gayon, sumagot ang sugarol.

Verse 62

पापाचारो हि भगवन्कश्चिन्नैव मया कृतः । विमृश्यतां मे सुकृतं याथातथ्येन भो यम

Wika niya, “O Panginoon, wala akong ginawang kasalanang sinadya. O Yama, siyasatin mo ang aking kabutihang-gawa ayon sa tunay na katotohanan.”

Verse 63

चित्रगुप्तेन चाख्यातं द्त्तमस्ति त्वया पुनः । पतितं चैव देहांते शिवाय परमात्मने

At ipinahayag ni Citragupta na tunay kang muling naghandog—sa wakas ng iyong buhay—maging yaong nalaglag, na inialay mo kay Śiva, ang Kataas-taasang Sarili.

Verse 64

तेन कर्मविपाकेन घटिकात्रयमेव च । शचीपतेः पदं विद्धि प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

Dahil sa paghinog ng karmang iyon, sa loob lamang ng tatlong ghaṭikā (maikling sandali), alamin mong mararating mo ang katayuan ng Panginoon ni Śacī (Indra), walang pag-aalinlangan.

Verse 65

आगतस्तत्क्षणाद्देवः सुर्वैः समन्वितः । ऐरावतं समारूढो नीतोऽसौ शक्रमंदिरम् । शक्रः प्रबोधितस्तेन गुरुणा भावितात्मना

Sa mismong sandaling iyon, dumating ang isang diyos na kasama ang mga Deva. Nakalulan sa Airāvata, dinala ang taong iyon sa palasyo ni Indra; at si Indra ay ginising ng gurong may disiplinado at naliwanagang sarili.

Verse 66

घटिकात्रितयं यावत्तावत्कालं पुरंदर । निजासनेऽपि संस्थाप्यः कितवोऽपि ममाज्ञया

“O Purandara (Indra), sa loob ng tatlong ghaṭikā—iyon lamang ang tagal—sa aking utos, kahit ang sugarol na ito ay paupuin sa sarili mong trono.”

Verse 67

गुरोर्वचनमार्कर्ण्य कृत्वा शिरसि तत्क्षणात् । गतोऽन्वत्रैव शक्रोऽसौ कितवो हि प्रवेशितः । भवनं देवराजस्य नानाश्चर्यसमन्वितम्

Nang marinig ang utos ng guru at agad itong ipinatong sa ulo (bilang pagsunod), si Śakra ay nagtungo roon; at ang sugarol ay ipinasok sa kamangha-manghang palasyo ng Hari ng mga diyos, hitik sa sari-saring hiwaga.

Verse 68

शक्रासनेऽभिषिक्तोऽसौ राज्यं प्राप्तः शतक्रतोः । शंभोर्गंधप्रदानाच्च पुष्पतांबूलसंयुतम्

Pinahiran at itinalaga siya sa trono ni Indra, at natamo ang paghahari ni Śatakratu (Indra). Ito’y bunga ng pag-aalay ng mabangong samyo kay Śambhu, kasama ang mga bulaklak at tāmbūla (nganga/betel).

Verse 69

किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने । अर्पयंति सदा भक्त्या गंधपूष्पादिकं महत्

Gaano pa kaya ang pagpapala sa mga may pananampalataya, na laging nag-aalay—sa debosyon—kay Śiva, ang Kataas-taasang Sarili, ng mararangal na handog gaya ng samyo, mga bulaklak, at iba pa.

Verse 70

शिवसायुज्यमायाताः शिवसेनासमन्विताः । प्राप्नुवंति महामोदं शक्रो ह्येषां च किंकरः

Nang makamtan ang pakikiisa (sāyujya) kay Śiva at kasama ang mga banal na hukbo ni Śiva, tinatamo nila ang sukdulang kaligayahan; tunay, maging si Śakra (Indra) ay nagiging kanilang tagapaglingkod.

Verse 71

शिवपूजारतानां च यत्सुखं शांतचेतसाम् । ब्रह्मशक्रादिकानां च तत्सुखं दुर्लभं महत्

Ang ligayang tinatamasa ng mga deboto sa pagsamba kay Śiva, na may payapang isipan, ay dakilang kagalakang bihirang makamtan; maging nina Brahmā, Śakra (Indra), at iba pang mga diyos ay mahirap ding abutin iyon.

Verse 72

वराकास्ते न जानंति मूढा विषयलोलुपाः । वंदनीयो महादेवो ह्यर्चनीयः सदाशिवः

Kaawa-awa ang mga hangal na sakim sa mga bagay ng pandama—hindi nila nauunawaan: si Mahādeva ay dapat pagyukuran, at si Sadāśiva ay tunay na dapat sambahin.

Verse 73

पूजनीयो महादेवः प्राणिभिस्तत्त्ववेदिभिः । तस्मादिंद्रत्वमगमत्कितवो घटिकात्रयम्

Si Mahādeva ay dapat sambahin ng mga nilalang na nakakabatid ng katotohanan. Kaya si Kitava ay nakamtan ang kalagayan ni Indra—ngunit sa loob lamang ng tatlong ghaṭikā (maikling sandali).

Verse 74

पुरोधसाभिषिक्तोऽसौ पुरंदरपदे स्थितः । तदानीं नारदेनोक्तः कितवोऽसौ महायशाः

Matapos siyang basbasan (abhiṣeka) ng pari at maupo sa katayuan ni Purandara (Indra), noon ay kinausap si Kitava na tanyag ng sambit ni Nārada.

Verse 75

इन्द्राणीमानयस्त्वेति यथा राज्यं सुशोभितम् । ततः प्रहस्य चोवाच कितवः शिववल्लभः

Sinabi ni Nārada: “Dalhin si Indrāṇī, upang ang kaharian ay mapalamutian nang maringal.” Pagkaraan, si Kitava—minamahal ni Śiva—ay ngumiti at sumagot.

Verse 76

इन्द्राण्या नास्ति मे कार्यं न वाच्यं ते महामते । एवमुक्त्वाथ कितवः प्रदातुमुपचक्रमे

Sinabi ni Kitava: “Wala akong pangangailangan kay Indrāṇī; huwag nang pag-usapan pa ito, O dakilang may isip.” Pagkasabi nito, nagsimula si Kitava na mamigay ng mga handog.

Verse 77

ऐरावतमगस्त्याय प्रददौ शिववल्लभः । विश्वामित्राय कितवो ददौ हयमुदारधीः

Ipinagkaloob ng minamahal ni Śiva si Airāvata kay Agastya. Si Kitava na marangal ang loob ay nagbigay naman ng isang kabayo kay Viśvāmitra.

Verse 78

उच्चैःश्रवससंज्ञं च कामधेनुं महायशाः । ददौ वशिष्ठाय तदा चिंतामणिं महाप्रभम्

Ang maringal na iyon ay nagkaloob kay Vasiṣṭha ng mga kababalaghang handog na tinatawag na Uccaiḥśravas at Kāmadhenu; at pagkaraan ay ibinigay ang maningning na batong tumutupad ng hangarin, ang Cintāmaṇi.

Verse 79

गालवाय महातेजास्तदा कल्पतरुं च सः । कौंडिन्याय महाभागः कितवोपि गृहं तदा

Pagkaraan, ipinagkaloob ng makapangyarihan at maringal na iyon ang Kalpataru, punong tumutupad ng hangarin, kay Gālava; at sa sandaling iyon din, si Kitava—ang “manunugal” na nagkukubli—ay nagbigay ng isang bahay kay Kauṇḍinya na pinagpala.

Verse 80

एवमादीन्यनेकानि रत्नानि विविधानि च । ददावृषिभ्यो मुदितः शिवप्रीत्यर्थमेव च

Sa gayong paraan, sa kagalakan, nagkaloob siya ng maraming sari-saring hiyas sa mga rishi—tanging upang kalugdan ni Śiva.

Verse 81

घटितकात्रितयं यावत्तावत्कालं ददौ प्रभुः । घटिकात्रितयादूध्व पूर्वस्वामी समागतः

Ipinagkaloob ng Panginoon ang panahong iyon—tatlong ghaṭikā (maikling sukat ng oras). Pagkaraan ng tatlong ghaṭikā, dumating ang dating panginoon.

Verse 82

पुरंदरोऽमरावत्यामुपविश्य निजासने । ऋषिभिः संस्तुतश्चैव शच्या सह तदाऽभवत्

Si Purandara (Indra), nakaupo sa sariling trono sa Amarāvatī, ay pinuri noon ng mga rishi, at nanatili roon kasama si Śacī.

Verse 83

शचीमुवाच दुर्मेधाः कितवेनासि भामिनि । भुक्ता ह्यस्यैव कथय याथातथ्येन शोभने

Sinabi ng mangmang kay Śacī: “O masidhing ginang, ikaw ba’y pinagsamantalahan ng ‘sugalero’ na iyon? O marikit, isalaysay mo ang katotohanan ayon sa nangyari.”

Verse 84

तदा प्रहस्य चोवाच पुरंदरमकल्मषा । आत्मौपम्येन सर्वत्र पश्यति त्वं पुरंदर

Noon, ang dalisay na si Śacī ay tumawa at sinabi kay Purandara: “O Purandara, tinitingnan mo ang lahat sa lahat ng dako sa pagsukat nito ayon sa iyong sarili.”

Verse 85

असौ महात्मा कितवस्वरूपी शिवप्रसादात्परमार्थविज्ञः । वै राग्ययुक्तो हि महानुभावो येनापि सर्वं परमं प्रपन्नम्

Ang dakilang kaluluwang iyon, bagaman nag-anyong isang “manunugal,” ay nakakabatid ng pinakamataas na katotohanan sa biyaya ni Śiva. Taglay ang tunay na paglayo sa pagnanasa, siya’y isang dakilang nilalang—sa pamamagitan niya, ang lahat ay inaakay sa Kataas-taasan.

Verse 86

राज्यादिकं मोहमयं च पाशं त्यक्ता परेभ्यो विजयी स जातः

Nang talikdan niya ang mapanlinlang na bitag ng paghahari at mga katulad nito, siya’y naging matagumpay, higit sa iba.

Verse 87

वचो निशम्य देवेश इंद्राण्याः स पुरंदरः । व्रीडायुक्तोऽभवत्तूष्णीमिंद्रासनगतस्तदा

Nang marinig ang mga salita ni Indrāṇī, ang panginoon ng mga diyos na si Purandara ay napahiya at nanahimik habang nakaupo sa trono ni Indra.

Verse 88

बृहस्पतिमुवाचेदं वाक्यं वाक्यविदां वरः । ऐरावतो न दृश्येत तथैवोच्चैःश्रवा हयः

Ang pinakamahusay sa mga bihasa sa pananalita ay nagsabi kay Bṛhaspati: “Huwag ipakita si Airāvata; gayundin ang kabayong Uccaiḥśravā.”

Verse 89

पारिजातादयः सर्वे पदार्थाः केन वा हृताः । गुरुरुवाचेदं कितवेन कृतं महत्

“Sino ang kumuha ng lahat ng mahahalagang bagay—mula sa punong Pārijāta?” tugon ng Guru: “Ang dakilang gawaing ito ay ginawa ng manunugal (mandaraya) na iyon.”

Verse 90

ऋषिभ्यो दत्त मद्यैव यावत्सत्ता हि तस्य वै । स्वसत्तायां महत्यां च स्वसत्ता ये भवंति च

“Ako nga ang nagkaloob nito sa mga Ṛṣi, hangga’t ang kanyang kapangyarihan at katayuan ay tunay na nananatili. At sa loob ng kanyang dakilang kalagayan, yaong nabubuhay sa sariling makatarungang paninindigan ay nananatiling ligtas.”

Verse 91

अप्रमात्ताश्च ये नित्यं शिवध्यानपरायणाः । ते प्रियाः शंकरस्यैव हित्वा कर्मफलानि वै । केवलं ज्ञानमाश्रित्य ते यांति परमं पदम्

“Yaong laging mapagmatyag at palagiang nakatuon sa pagninilay kay Śiva ay tunay na minamahal ni Śaṅkara. Tinalikdan ang pagkakapit sa bunga ng mga gawa, at kumakalinga lamang sa kaalamang nagpapalaya, nararating nila ang kataas-taasang kalagayan.”

Verse 92

एतच्छ्रुत्वा वचनं तस्य चेंद्रो बृहस्पतेर्वाक्यमिदं वभाषे । प्रायो यमो वक्ष्यति सर्वमेतत्समृद्धये ह्यात्मनश्चैव शक्रः

Pagkarinig sa kanyang mga salita, nagsalita si Indra kay Bṛhaspati: “Tunay na si Yama ang magpapaliwanag ng lahat ng ito—upang maibalik ko ang sarili kong kasaganaan at kagalingan.”

Verse 93

तथेति मत्वा गुरुणा सहैव राजा सुराणां सहसा जगाम । स्वकार्यकामो हि तथा पुरंदरो ययौ पुरीं संयमिनीं तदानीम्

Sa pag-iisip na, “Gayon nga,” ang hari ng mga diyos ay mabilis na umalis kasama ang kanyang Guru. Sabik na maisakatuparan ang kanyang layon, si Purandara (Indra) ay agad nagtungo sa Saṃyaminī, ang lungsod ng pagpipigil—tahanan ni Yama—noon ding sandali.

Verse 94

यमेन पूज्यमानो हि शक्रो वाक्यमुवाच ह । त्वया दत्तं मम पदं कितवाय दुरात्मने

Habang pinararangalan ni Yama, nagsalita si Śakra (Indra): “Ibinigay mo ang aking ranggo at katayuan sa sugarol na iyon—isang masamang-loob.”

Verse 95

अनेनैतत्कृतं कर्म्म जुगुप्सितं महत्तरम् । मदीयानि च रत्नानि यानि सर्वाण्यनेन वै । एभ्य एभ्यः प्रदत्तानि धर्म्म जानीहि तत्त्वतः

Sa kanya nagawa ang gawang ito—kasuklam-suklam at lubhang mabigat. At ang lahat ng aking mga hiyas at kayamanan, anuman ang mga iyon, tunay ngang ipinamahagi niya kung saan-saan. Alamin mo ang katotohanan ng “Dharma” na ito ayon sa tunay na diwa.

Verse 96

त्वं धर्मनामासि कथं कितवाय प्रदत्तवान् । मम राज्यविनाशाय कृतमस्ति त्वयाऽधुना

Ikaw ay tinatawag na “Dharma”—paano mo naibigay (ang aking katayuan/kapangyarihan) sa isang sugarol? Dahil dito, ang pagkapahamak ng aking kaharian ay dinala mo na ngayon.

Verse 97

आनयस्व महाभाग गजादीनि च सत्वरम् । अन्यानि चैव रत्नानि दत्तानि च यतस्ततः

O marangal na ginoo, ibalik mo agad ang mga elepante at ang iba pa; at ibalik din ang iba pang mga hiyas na ipinagkaloob kung saan-saan.

Verse 98

निशम्य वाक्यं शक्रस्य यमो वचनमब्रवीत् । कितवं च रुषाविष्टः किं त्वया पापिना कृतम्

Nang marinig ang mga salita ni Śakra, sumagot si Yama: “At ang sugarol na iyon—sinakmal ng galit—ano ang ginawa mo, O makasalanan?”

Verse 99

भोगार्थं चैव यद्दत्तं शक्रराज्यं त्वयाऽधुन् । प्रदत्तं च द्विजातिभ्यो ह्यन्यथा वै कृतं महत्

Ang paghahari ni Indra na ipinagkaloob sa iyo ngayon ay para sa iyong pagtamasa lamang. Ngunit ibinigay mo ito sa mga dvija, ang mga ‘dalawang ulit na isinilang’; tunay ngang gumawa ka ng mabigat na gawa na salungat sa wastong kaayusan.

Verse 100

अकार्यं वै त्वया मूढ परद्रव्यापहारणम् । तेन पापेन महता निरयं प्रतिगच्छसि

O hangal! Ginawa mo ang hindi dapat gawin—ang pagnanakaw ng ari-arian ng iba. Dahil sa malaking kasalanang iyon, tutungo ka sa impiyerno.

Verse 101

यमस्य वचनं श्रुत्वा कितवो वाक्यमब्रवीत् । अहं निरयगामी च नात्र कार्या विचारणा

Nang marinig ang mga salita ni Yama, sumagot ang sugarol: “Tunay ngang ako’y patungo sa impiyerno—dito’y wala nang dapat pag-isipan pa.”

Verse 102

यावत्स्वता मम विभो जाता शक्रासने तथा । तावद्दत्तं हि यत्किंचिद्द्विजेभ्यो हि यथातथम्

“O Panginoon! Sa habang ako mismo’y nakaupo sa trono ni Indra, sa panahong iyon, anumang mayroon ako—sa anumang paraan—ay ipinagkaloob ko sa mga dwija.”

Verse 103

यम उवाच । दानं प्रशस्तं भूम्यां च दृश्यते कर्म्मणः फलम् । स्वर्गे दानं न दातव्यं केनचित्कस्यचित्क्वचित् । तस्माद्दंड्योऽसि रे मूढ अशास्त्रीयं कृतं त्वया

Sinabi ni Yama: “Ang pagbibigay-daan ay kapuri-puri sa lupa, at nakikita ang bunga ng karma bilang bunga ng gawa. Ngunit sa langit, walang sinuman ang dapat magbigay ng handog sa sinuman kailanman. Kaya’t nararapat kang parusahan, hangal, sapagkat kumilos ka laban sa śāstra.”

Verse 104

गुरुरात्मवतां शास्ता राजा शास्ताः दुरात्मनाम् । सर्वेषां पापशीलानां शास्तऽहं नात्र संशयः

“Para sa mga may pagpipigil-sa-sarili, ang guru ang tagapagtuwid; para sa masasama, ang hari ang tagapagtuwid. Ngunit para sa lahat ng nalululong sa kasalanan, ako ang tagapagparusa—walang pag-aalinlangan dito.”

Verse 105

एवं निर्भर्त्सयित्वा तं कितवं धर्मराट्स्वयम् । उवाच चित्रगुप्तं च नरके पच्यतामयम् । तदा प्रहस्य चोवाच चित्रगुप्तो यमं प्रति

Kaya nito, matapos sawayin ang sugarol na iyon, si Dharmarāja mismo ay nagsalita kay Citragupta: “Ipaluto ang taong ito sa impiyerno.” Pagkaraan, nakangiti, sumagot si Citragupta kay Yama.

Verse 106

कथं निरयगामित्वं कितवस्य भविष्यति । येन दत्तो ह्यगस्त्याय गज ऐरावतो महान्

“Paano magiging karapat-dapat sa impiyerno ang sugarol na ito, gayong siya ang naghandog ng dakilang elepanteng Airāvata kay Agastya?”

Verse 107

तथाश्वो ह्यब्धिसंभूतो गालवाय महात्मने । विश्वामित्राय भद्रं ते चिंतामणिर्महाप्रभः

“Gayundin, ang kabayong isinilang sa karagatan ay inihandog sa dakilang-loob na si Gālava; at kay Viśvāmitra—nawa’y mapasa iyo ang kabutihan—inihandog ang maningning at makapangyarihang hiyas na Cintāmaṇi.”

Verse 108

एवमादीनि रत्नानि दत्तानि कितेवन हि । तेन कर्मविपाकेन पूजनीयो जगत्त्रये

“Ang gayon at iba pang mga hiyas ay tunay na ipinagkaloob ng sugarol. Sa paghinog ng bungang-karmang iyon, siya’y nagiging karapat-dapat parangalan sa tatlong daigdig.”

Verse 109

शिवमुद्दिश्य यदत्तं स्वर्गे मर्त्ये च यैर्नरैः । तत्सर्वं त्वक्षयं विद्यान्निश्छिद्रं कर्म चोच्यते । तस्मान्नरकगामित्वं कितवस्य न विद्यते

“Anumang handog na ibinibigay ng tao na nakatuon kay Panginoong Śiva—sa langit man o sa lupa—alamin na ang lahat ng iyon ay di-nasisira at di-nauubos; ito’y tinatawag na gawaing karma na buo at walang kapintasan. Kaya’t si Kitava ay hindi mahuhulog sa impiyerno.”

Verse 110

यानियानि च पापानि कितवस्य महात्मनः । भस्मीभूतानि सर्वाणि जातानि स्मरणाच्च वै

Anumang mga kasalanang taglay ng marangal na Kitava—lahat ng iyon ay naging abo, sa pag-alaala lamang.

Verse 111

शंभोः प्रसादात्सर्वाणि सुकृतानि च तत्क्षणात् । तद्वचश्चित्रगुप्तस्य निशम्य प्रेतराट् स्वयम्

Sa biyaya ni Śambhu (Śiva), ang lahat ng kabutihang naipon ay nahayag sa mismong sandaling iyon. Nang marinig ang mga salita ni Citragupta, si Yama, panginoon ng mga yumao, mismo…

Verse 112

प्रहस्यावाङ्मुखो भूत्वा इद माह शतक्रतुम् । त्वं हि राजा सुरेंद्राणां स्थविरो राज्यलंपटः

Ngumiti siya, nakayuko ang mukha, at nagsalita kay Śatakratu (Indra): “Ikaw ang hari ng mga diyos—ngunit matanda na, at sakim pa rin sa paghahari.”

Verse 113

अश्वमेधशतेनैव एकं जन्मार्जितं कृतम् । त्वया नास्त्यत्र संदेहो ह्यर्ज्जितं तेन वै महत्

Sa pamamagitan lamang ng sandaang handog na Aśvamedha, natatamo ang kabutihang naipon sa isang buong buhay. Para sa iyo, walang alinlangan—sa pamamagitan niyon ay tunay na nakamit ang dakilang bunga.

Verse 114

प्रार्थयित्वा ह्यगस्त्यादीन्मुनीन्सर्वान्विशेषतः । अर्थेन प्रणिपातेन त्वया लभ्यानि तानि च । गजादिकानि रत्नानि येन त्वं च सुखी त्वरन्

Kapag marapat mong nakiusap sa lahat ng mga muni—lalo na kay Agastya—sa pamamagitan ng mga handog at pagpapatirapa, makakamtan mo ang mga kayamanang iyon: mga elepante at iba pang mahahalagang hiyas, na sa pamamagitan nito’y mabilis kang magiging masaya.

Verse 115

तथेति मत्वा वचनं पुरंदरो गतः पुरीं स्वामविवेकदृष्टिः । अभ्यर्थयामास विनम्रकंधरश्चर्षीस्ततो लब्धवान्पारिजातम्

Sa pag-iisip na, “Gayon na nga,” at pagsunod sa tagubilin, si Purandara (Indra) ay nagtungo sa kanyang lungsod, naibalik ang wastong paghatol. Nakayukong leeg, nakiusap siya sa mga rishi; at mula sa kanila ay natamo niya ang punong Pārijāta.

Verse 116

अनेनैव प्रकारेण लब्धराज्यः पुरंदरः । जातस्तदामरावत्यां राजा सह महात्मभिः

Sa gayong paraan, nabawi ni Purandara (Indra) ang kanyang kaharian. Pagkaraan, sa Amarāvatī, muli siyang naging hari kasama ng mga dakilang-loob na nilalang na banal.

Verse 117

कितवस्य पुनर्जन्म दत्तं वैवस्वतेन हि । किंचितकर्मविपाकेन विरोचनसुतोऽभवत्

Para kay Kitava, tunay na ipinagkaloob ni Vaivasvata (Yama) ang muling pagsilang. Dahil sa paghinog ng kaunting natitirang karma, siya’y naging anak ni Virocana.

Verse 118

सुरुचिर्जननी तस्य कितवस्याभवत्तदा । विरोचनस्य महिषी दुहिता वृषपर्वणः । तस्थौ जठरमास्थाय तस्याः सोऽपि महात्मनः

Noon, si Suruci ang naging ina ni Kitava—siya ang reyna ni Virocana, anak na babae ni Vṛṣaparvan. At ang dakilang-loob na iyon ay pumasok din at nanahan sa kanyang sinapupunan.

Verse 119

तदाप्रभृति तस्यैव प्रह्लादस्यात्मजात्स वै । सुरुचेश्च तथाप्यासीद्धर्मेदाने महामतिः

Mula noon, ang mismong anak ni Prahlāda—na tinawag na Suruce—ay naging taong dakila ang pag-iisip, matatag sa dharma, at lalo pang deboto sa dāna, ang pagbibigay ng kaloob.

Verse 120

तेनैव जठरस्थेन कृता मतिरनुत्तमा । कितवेन कृता विप्रा दुर्लभा या मनीषिणाम्

Sa kanya rin—habang nasa sinapupunan pa—sumibol ang isang di-mapapantayang panata. O mga brāhmaṇa, ang gayong paninindigan, kahit buhat sa tinatawag na “sugalero/manlilinlang,” ay bihirang matagpuan, maging sa hanay ng mga pantas.

Verse 121

एकदा वै तदा शक्रो ययौ वैरोचनं प्रति । हंतुकामो हि दैत्येंद्रं विप्रो भूत्वाऽथ याचकः

Minsan, noong panahong iyon, si Śakra (Indra) ay nagtungo kay Virocana, sapagkat ninanais niyang patayin ang panginoon ng mga Dānava; kaya nag-anyong brāhmaṇa siya at lumapit bilang isang pulubi.

Verse 122

विरोचनगृहं प्राप्त इंद्रो वाक्यमुवाच ह । स्थविरो ब्राह्मणो भूत्वा देहीति मम सुव्रत । मनस्वी त्वं च दैत्येंद्र दाता च भुवनत्रये

Pagdating sa bahay ni Virocana, nagsalita si Indra: “Ako’y nag-anyong isang matandang brāhmaṇa; ipagkaloob mo sa akin, O may mabuting panata. Ikaw ay marangal ang loob, O panginoon ng mga Daitya, at bantog bilang mapagkaloob sa tatlong daigdig.”

Verse 123

तव विप्रा महाभाग चरितं परमाद्भुतम् । वर्णयन्ति समा जेषु स्थित्वा कीर्ति च निर्मलाम् । याचकोऽहं च दैत्येंद्र दातुरर्महसि सुव्रत

“O mapalad, O dakilang-loob na panginoon—isinasaad ng mga brāhmaṇa ang iyong lubhang kagila-gilalas na mga gawa, at sa pagsasalaysay na iyon ay itinatatag nila ang iyong dalisay na karangalan sa mga kapulungan. Ako man ay isang nagsusumamo, O hari ng Daitya; O may mabuting panata, ikaw ang kanlungan at sandigan ng mga nagbibigay.”

Verse 124

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । किं दातव्यं तव विभो वद शीघ्रं ममाधुना

Nang marinig ang mga salitang iyon, sumagot ang panginoon ng Daitya: “O kagalang-galang, ano ang dapat kong ipagkaloob sa iyo? Sabihin mo agad sa akin, ngayon din.”

Verse 125

इंद्रो हि विप्ररूपेण विरोचनमुवाच ह । याचयामि च दैत्येंद्र यदहं परिभावितः

Si Indra, na nag-anyong brāhmaṇa, ay nagsalita kay Virocana: “O panginoon ng mga Daitya, isinasamo ko ang mismong bagay na itinanim ng aking puso.”

Verse 126

आत्मप्रीत्या च दातव्यं मम नास्त्यत्र संशयः । उवाच प्रहसन्वाक्यं प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

“Dapat itong ibigay nang may sariling galak ng puso—dito’y wala akong alinlangan.” Sa pagsambit nito na may ngiti, nagsalita ang asura, anak ni Prahlāda.

Verse 127

ददाम्यात्मशिरो विप्र यदि कामयसेऽधुना । इदं राज्यमनायासमियं श्रीर्नान्यगामिनी । अहं समर्पयिष्यामि तव नास्त्यत्र सशयः

“O brāhmaṇa, kung nais mo ngayon, ibibigay ko ang sarili kong ulo. Ang kahariang ito na natamo nang walang hirap, at ang biyayang ito na hindi lumilipat sa iba—iaabot ko sa iyo. Walang pag-aalinlangan dito.”

Verse 128

इत्युक्तस्तेन दैत्येन विमृश्य च तदा हरिः । उवाच देहि मे स्वीयं शिरो मुकुटसेवितम्

Nang masabi iyon ng Daitya, nagmuni-muni sandali si Hari (Indra) at saka nagsabi: “Ibigay mo sa akin ang sarili mong ulo, na pinararangalan ng korona.”

Verse 129

एवमुक्ते तु वचने शक्रेण द्विजरूपिणा । त्वरन्महेंद्राय तदा शिवर उत्कृत्त्य वै मुदा । स्वकरेण ददौ तस्मै प्रह्लादस्यात्मजोऽसुरः

Nang sabihin iyon ni Śakra (Indra) na nag-anyong brāhmaṇa, ang anak ni Prahlāda—ang asura—ay nagmadaling lumapit kay Mahendra at, sa galak, pinutol ang sarili niyang ulo at inilagay ito sa mga kamay ni Indra bilang handog.

Verse 130

प्रह्लादेन पुरा यस्तु कृतो धर्म्मः सुदुष्करः । केवलां भक्तिमाश्रित्य विष्णोस्तत्परचेतसा

Ang napakahirap na dharma na minsang isinagawa ni Prahlāda noong unang panahon ay natupad sa pamamagitan ng pag-asa lamang sa debosyon kay Viṣṇu, na ang isip ay lubos na nakatuon sa Kanya.

Verse 131

दानात्परतरं चान्यत्क्वचिद्वस्तु न विद्यते । तद्दानं च महापुण्यमार्तेभ्यो यत्प्रदीयते

Walang anumang bagay saanman na hihigit sa pagkakawanggawa. At ang kaloob na may pinakadakilang bisa ay yaong ibinibigay sa mga nagdurusa at nangangailangan.

Verse 132

स्वशक्त्या यच्च किंचिच्च तदानंत्याय कल्पते । दानात्परतरं नान्यत्त्रिषु लोकेषु विद्यते

Anumang munting ibigay ayon sa sariling kakayahan ay nagiging sanhi ng walang-hanggang kabutihang-loob. Sa tatlong daigdig, walang hihigit sa pagkakawanggawa.

Verse 133

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं च प्रकीर्तिततम् । तथा कृतमनेनैव दानं सात्त्विकलक्षणम्

Ipinahahayag na ang mga kaloob ay may tatlong uri—sāttvika, rājasa, at tāmasa. Sa ganitong paraan at layon, ang pagbibigay na ito ay nagtataglay ng tanda ng sāttvikang kawanggawa.

Verse 134

शिर उत्कृत्त्य चेंद्राय प्रदत्तं विप्ररूपिणे । किरीटः पतितस्तत्र मणयो हि महाप्रभाः

Nang putulin ang ulo at ihandog kay Indra na nakabihis bilang brāhmaṇa, nahulog doon ang korona, at ang mga hiyas nito’y nagningning sa dakilang karilagan.

Verse 135

ऐकपद्येन पतितास्ते जाता मंडलाय वै । दैत्यानां च नरेंद्राणां पन्नगानां तथैव च

Sa iisang sabayang pagbagsak, ang mga hiyas na yaon ay naging mga palamuting bilog—nararapat sa mga Daitya, sa mga hari ng tao, at gayundin sa mga panginoon ng Nāga, ang mga ahas na banal.

Verse 136

विरोचनस्य तद्दानं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । गायंत्यद्यापि कवयो दैत्येंद्रस्य महात्मनः

Ang handog na yaon ni Virocana ay bantog sa tatlong daigdig; hanggang ngayon, inaawit pa rin ng mga makata ang papuri sa dakilang-loob na panginoon ng mga Daitya.

Verse 137

विरोचनस्य पुत्रोऽभूत्कितवोऽसौ महाप्रभः । मृते पितरि जातोऽसौ माता तस्य पतिव्रता

Nagkaroon si Virocana ng isang anak—si Kitava—na may dakilang ningning. Ipinanganak siya matapos pumanaw ang kanyang ama, at ang kanyang ina ay isang pativratā, tapat sa panatang pang-asawa.

Verse 138

कलेवरं च तत्याज पतिलोकं गता ततः । भार्गवेणाभिषिक्तोऽसौ जनकस्य निजासने

Pagkaraan, iniwan niya ang katawan at nagtungo sa daigdig ng kanyang asawa. At ang anak na yaon ay kinoronahan sa abhiṣeka ni Bhārgava, at pinaupo sa sariling trono ng kanyang ama.

Verse 139

नाम्ना बलिरिति ख्यातो बभूव च महायशाः । तेन सर्वे सुरगणास्त्रासिताः सुमहाबलाः

Siya’y sumikat sa pangalang Bali, na may dakilang karangalan. Sa kanyang lakas, ang buong pangkat ng mga deva—bagaman lubhang makapangyarihan—ay napuno ng pangamba.

Verse 140

गतस्ते कथिताः पूर्वं कश्यपस्याश्रमं शुभम् । तदा बलिरभूदिन्द्रो देवपुर्यां महायशाः

Gaya ng naisalaysay na noon, sila’y nagtungo sa mapalad na ashram ni Kaśyapa; at noon din, ang maringal na si Bali ay naging Indra sa lungsod ng mga diyos.

Verse 141

स्वयं तताप तपसा सूर्यो भूत्वा तदाऽसुरः । ईशो भूत्वा स्वयं चास्ते ऐशान्यां दिशि पालयन्

Ang asura ring iyon ay nagsagawa ng matinding tapas, nagningning na parang Araw; at nang maging panginoon, siya mismo’y nanatiling namamahala sa hilagang-silangan.

Verse 142

तथा च नैरृतो भूत्वा तथा त्वंबुपतिः स्वयम् । धनाध्यक्ष उदीच्यां वै स्वयमास्ते बलिस्तदा । एवमास्ते बलिः साक्षात्स्वयमेव त्रिलोकभुक्

Gayundin, siya’y naging tagapamahala ng dako ni Nirṛti, at siya rin ang naging panginoon ng mga tubig; at bilang tagapangasiwa ng kayamanan sa hilaga, si Bali noon ay siya mismong humawak ng mga tungkuling iyon. Sa gayon, si Bali ay tunay na nahayag bilang naghahari at nagtatamasa sa tatlong daigdig.

Verse 143

शिवार्चनरतेनैव कितवेन बलिर्द्विजाः । पूर्वाभ्यासेन तेनैव महादानरतोऽभवत्

O mga dwija, si Bali—bagaman tuso—sa mismong pagkalugod niya sa pagsamba kay Śiva, at sa gayunding gawi mula sa naunang pagsasanay, ay naging masigasig sa dakilang pag-aalay at pagkakawanggawa.

Verse 144

एकदा तु सभामध्ये आस्थितो भृगुणा सह । दैत्येंद्रैः संवृतः श्रीमाञ्छंडामर्कौ वचोऽब्रवीत्

Minsan, sa gitna ng kapulungan, siya’y nakaupo kasama ni Bhṛgu; ang maringal na iyon, napalilibutan ng mga panginoon ng daitya, ay nagsalita kina Chaṇḍa at Amarka.

Verse 145

आवासः क्रियतामत्र क्रियतामत्र असुरैर्म्मम सन्निधौ । हित्वा पातालमद्यैव मा विलंबितुमर्हथ

Itatag ang mga tahanan dito—oo, dito mismo—ng mga asura sa aking harapan. Iwanan ang Pātāla sa araw na ito; huwag kayong mag-atubili o magpaliban.

Verse 146

भार्गवस्तदुपश्रुत्य प्रहस्येदमुवाच ह । यज्ञैश्च विविधैश्चैव स्वर्गलोके महीयते

Nang marinig ito, tumawa si Bhārgava (Bhṛgu) at nagsabi: “Sa pamamagitan lamang ng iba’t ibang yajña at mga handog-sakripisyo, ang tao’y pinararangalan at itinataas sa daigdig ng langit.”

Verse 147

याज्ञिकैश्च महाराज नान्यथा स्वर्गमेव हि । भोक्तुं हि पार्यते राजन्नान्यता मम भाषितम्

“O dakilang hari, sa pamamagitan lamang ng mga ritwal na yajña—at hindi sa iba pang paraan—maaaring tunay na tamasahin ang langit. O hari, ito ang aking hayag na pasya.”

Verse 148

गुरोर्वचनमाज्ञाय दैत्येंद्रो वाक्यमब्रवीत् । मया कॉतं च यत्कर्म तेन सर्वे महासुराः । स्वर्गे वसंतु सुचिरं नात्र कार्या विचारणा

Nang maunawaan ang utos ng guro, nagpahayag ang panginoon ng mga daitya: “Sa gawaing aking isasagawa, nawa’y manahan sa langit ang lahat ng dakilang asura sa mahabang panahon—hindi na kailangan ng pag-aalinlangan sa bagay na ito.”

Verse 149

प्रहस्यो वाच भगवान्भार्गवाणां महातपाः । बलिनं बालिशं मत्वा शुक्रो बुद्धिमतां वरः

Ngumiti ang kagalang-galang na Śukra—dakilang asceta at pinakadakila sa mga Bhārgava—at nagsalita, sapagkat inakala niyang si Bali, bagaman makapangyarihan, ay nananatiling musmos at walang muwang.

Verse 150

यत्त्वयोक्तं च वचनं बले मम न रोचते । इहैव त्वं समा गत्य वस्तुं चेच्छसि सुव्रत

O Bali, ang mga salitang iyong sinabi ay hindi nakalulugod sa akin. Kung nais mong manahan nang ligtas, lumapit ka rito at manatili dito, O taong may mabubuting panata.

Verse 151

अश्वमेधशतेनैव यज त्वं जातवेदसम् । कर्म्मभूमिं गतो भूत्वा मा विलंबितुमर्हसि

Sambahin mo si Jātavedas (Agni) sa pamamagitan ng ganap na sandaang handog na Aśvamedha. Pagdating mo sa nararapat na pook ng banal na gawain, huwag kang mag-atubili.

Verse 152

तथेति मत्वा स बलिर्महात्मा हित्वा तदानीं त्रिदिवं मनस्वी । दैत्यैः समेतो गुरुणा च संगतो ययौ भुवं सोनुचरैः समेतः

Sa pag-iisip na “Gayon na nga,” ang dakilang-loob at matatag na si Bali ay iniwan noon ang langit ng tatlong daigdig. Kasama ang mga Daitya, may gurong kasama, at napalilibutan ng kanyang mga tagasunod, siya’y tumungo sa lupa.

Verse 153

तन्नर्मदाया गुरुकुल्यसंज्ञकं तीरे महातीर्थमुदारशोभम् । गत्वा तदा दैत्यपतिर्महात्मा जित्वा समग्रं वसुधावलं च

Pagkaraan, ang dakilang panginoon ng mga Daitya ay nagtungo sa maringal na dakilang tīrtha na tinatawag na Gurukulya sa pampang ng Narmadā. At kanyang napagtagumpayan ang buong kalipunan ng mga hari sa daigdig.

Verse 154

ततोऽश्वमेधैर्बहुभिर्विचक्षणो गुरुप्रयुक्तः स महायशाबलिः । ईजे च दीक्षां परमामुपेतो वैरोचनिं सत्यवतां वरिष्ठः

Pagkaraan, ang mapanuri at tanyag na si Bali, sa udyok ng kanyang guru, ay nagsagawa ng maraming handog na Aśvamedha. At matapos tanggapin ang kataas-taasang dīkṣā, ang anak ni Virocana—pinakamainam sa mga tapat—ay sumamba ayon sa wastong ritwal.

Verse 155

कृत्वा ब्राह्मणमाचार्यमृत्विजः षोडशाऽभवन् । सुपरीक्षितेन तेनैव भार्गवेण महात्मना

Nang italaga ang Brahmanang Bhārgava bilang ācārya, nagkaroon ng labing-anim na ṛtvij na pari sa paghahandog—pinili at sinuri ng dakilang-kalooban na si Śukra mismo.

Verse 156

यज्ञानामूनमेकेन शतं दीक्षापरेण हि । बलिना चाश्वमेधानां पूर्णं कर्तुं समादधे

Para sa haring nakatuon sa dīkṣā, kulang pa ng isa ang bilang ng mga yajña upang maging sandaang ganap; kaya nagpasya si Bali na tapusin at punuin ang bilang ng mga Aśvamedha.

Verse 157

यावद्यज्ञशतं पूर्णं तस्य राज्ञो भविष्यति । पुरा प्रोक्तं मया चात्र ह्यदित्या व्रतमुत्तमम्

Hanggang sa maging ganap ang sandaang yajña ng haring iyon—dito nga, gaya ng sinabi ko noon—ang dakilang panata (vrata) ni Aditi ang siyang nagiging mahalaga.

Verse 158

व्रतेन तेन संतुष्टो भगवान्हरिरीश्वरः । बटुरूपेम महता पुत्रभूतो बभूव ह

Nalugod sa panatang iyon ang Panginoong Hari—ang kataas-taasang Tagapamahala—at tunay ngang naging anak ni Aditi, na nagpakita sa marangal na anyo ng baṭu, isang batang brahmacārin.

Verse 159

अदित्याः कश्यपेनैव उपनीतस्तदा प्रभुः । उपनीतेऽथ संप्राप्तो ब्रह्मा लोकपितामहः

Noon, si Kaśyapa mismo, alang-alang kay Aditi, ang nagsagawa ng upanayana (pagsusuot ng banal na sinulid) para sa Panginoon. At nang matapos ang upanayana, dumating doon si Brahmā—ang Pitāmaha, lolo ng mga daigdig.

Verse 160

दत्तं यज्ञोपवीतं च ब्रह्मणा परमेष्ठिना । दंडकाष्ठं प्रदत्तं हि सोमेन च महात्मना

Ipinagkaloob ni Brahmā, ang Paramēṣṭhin na Kataas-taasang Tagapag-ayos, ang banal na yajñopavīta; at si Soma, ang dakilang may-diwa, ay tunay na nagbigay ng tungkod na kahoy.

Verse 161

मेखला च समानीता अजिनं च महाद्भुतम् । तथा च पादुके चैव मह्या दत्ते महात्मनः

Dinala ang mekhalā, ang bigkis sa baywang, at ang kagila-gilalas na balat ng usa; at ang mga pādukā, mga sandalyas, ay ibinigay din ng Inang Daigdig sa dakilang may-diwa.

Verse 162

तत्र भिक्षा समानीता भवान्या चार्थसिद्धये । एवं भगवते दत्तं विष्णवे बटुरूपिणे

Doon, dinala ni Bhavānī ang bhikṣā, ang limos na pagkain, upang matupad ang layunin. Kaya ang mga handog na ito’y inialay kay Bhagavān Viṣṇu, na nag-anyong batang brahmacārin.

Verse 163

अभिवंद्य श्रीशो वामनो ह्दितिं तथा । कश्यपंच महातेजा यज्ञवाटं जगाम च । याज्ञिकस्य बलेराह च्छलनार्थं स्वयं प्रभुः

Pagkaraang magbigay-galang, si Śrīśa—si Vāmana—ay yumukod kay Aditi at sa maningning na Kaśyapa, at nagtungo sa bakuran ng yajña. Ang Panginoon mismo’y lumakad upang dayain si Bali, ang nagsasagawa ng handog.

Verse 164

तदा महेशः स जगाम स्वर्गं प्रकंपयन्गां प्रपदा भरेण । स वामनो बटुरूपी च साक्षाद्विष्णुः परात्मा सुरकार्यहेतोः

Noon, ang Dakilang Panginoon ay tumungo sa langit, at ang daigdig ay nanginig sa bigat ng kanyang mga hakbang. Ang Vāmana na nasa anyong batang ascetic ay si Viṣṇu mismo—ang Kataas-taasang Sarili—na kumikilos para sa layunin ng mga deva.

Verse 165

गीर्भिर्यथार्थाभिरभिष्टुतो जनैर्मुनीश्वरैर्देवगणैर्महात्मा । त्वरेण गच्छन्स च यज्ञवाटं प्राप्तस्तदानीं जगदेकबंधुः

Pinuri ng mga tao, ng mga dakilang muni, at ng mga pangkat ng mga diyos sa mga salitang wasto at tapat, ang Dakilang May-Diwa ay nagmadaling lumakad at dumating sa pook ng yajña—ang iisang Kaibigan ng buong daigdig.

Verse 166

उद्गापयन्साम यतो हि साक्षाच्चकार देवो बटुरूपवेषः । उद्गीयमानो भगवान्स ईश्वरो वेदांत वेद्यो हरिरीश्वरः प्रभुः

Sapagkat Siya—bagaman nakabihis sa anyo ng isang batang brahmacārin—ay tuwirang at hayagang nagpagawa na awitin ang mga himig ng Sāman. At habang Siya’y inaawit, ang Bhagavān na iyon—si Hari, ang Panginoon—ay ang mismong Īśvara, ang Kataas-taasang Tagapamahala, na nakikilala sa pamamagitan ng Vedānta.

Verse 167

ददर्श तं महायज्ञमश्वमेधं बलेस्तदा । द्वारि स्थितो महातेजा वामनो बटुरूपधृक्

Noon ay nasilayan niya ang dakilang handog ni Bali—ang Aśvamedha. Sa may pintuan, nakatayo ang maningning na si Vāmana, taglay ang anyo ng isang batang asceta.

Verse 168

ब्रह्मरूपेण महता व्याप्तमासीद्दिगंतरम् । पवमानस्य च बटोर्वामनस्य महात्मनः

Ang lawak ng mga dako ay napuspos ng Kanyang malawak na anyong tulad ni Brahmā—ng dalisay (pavamāna) na batang ascetang si Vāmana, ang Dakilang May-Diwa.

Verse 169

तच्छ्रुत्वा च बलिः प्राह शंडामर्क्कौ च बुद्धिमान् । ब्राह्मणाः कतिसंख्याश्च आगताः संति ईक्ष्यताम्

Pagkarinig nito, nagsalita ang marunong na si Bali kina Śaṇḍa at Marka: “Humayo kayo at tingnan—ilang Brāhmaṇa ang dumating.”

Verse 170

तथेति मत्वा त्वरितावुत्थितौ तौ तदा द्विजाः । शंडामर्कौ समागम्य मंडपद्वारि संस्थितौ

Sa pag-aakalang, “Gayon nga,” ang dalawang Brahmana na sina Śaṇḍa at Marka ay dagling tumindig, lumabas, at tumayo sa pintuan ng maṇḍapa.

Verse 171

ददृशाते महात्मानं श्रीहरिं बटुरूपिणम् । त्वरितौ पुनरायातौ बलेः शंसयितुं तदा

Nakita nila ang dakilang-loob na Śrī Hari sa anyo ng isang batang brahmacārin; saka sila nagmadaling bumalik upang ipabatid iyon kay Bali.

Verse 172

ब्रह्मचारी समायात एक एव न चापरः । पठनादौ महाराज चागतस्तव सन्निधौ । किमर्थं तन्न जानीमो जानीहि त्वं महामते

“May dumating na isang brahmacārin—iisa lamang, wala nang iba. O dakilang hari, dumating siya sa iyong harapan habang bumibigkas ng mga teksto ng Veda. Sa anong layon, hindi namin nalalaman; ikaw, O marunong, ang siyang makakakilala.”

Verse 173

एवमुक्ते तु वचने ताभ्यां स च महामनाः । उत्थितस्तत्क्षणादेव दर्शनार्थे बटुं प्रति

Nang masabi ng dalawa ang gayong mga salita, ang dakilang-isip na iyon (Bali) ay agad tumindig, upang makita ang batang brahmacārin.

Verse 174

स ददर्श महातेजा विरोचनसुतो महान् । दंडवत्पतितो भूमौ ननाम शिरसा बटुम्

Nang makita siya ng makapangyarihang anak ni Virocana (Bali), siya’y bumagsak sa lupa na parang tuwid na tungkod at yumukod na may ulo, sumasamba sa batang brahmacārin.

Verse 175

आनयित्वा बटुं सद्यः संनिवेश्यः निजासने । अर्घ्यपाद्येन महताभ्यर्चयामास तं बटुम्

Agad niyang dinala ang batang brahmacārin at pinaupo sa sarili niyang upuan; saka niya sinamba ang batang iyon sa masaganang arghya at tubig na panghugas ng paa.

Verse 176

विनम्रकंधरो भूत्वा उवाच श्लक्ष्णया गिरा । कुतः कस्माच्च कस्यासि तच्छिघ्रं कथ्यतां प्रभो

Nakayuko ang mga balikat sa pagpapakumbaba, nagsalita siya sa banayad na tinig: “Saan ka nagmula, sino ka, at kanino ka nabibilang? Ipaalam mo agad, O kagalang-galang.”

Verse 177

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य विरोचनसुतस्य वै । मनसा हृषितश्चासौ वामनो वक्तुमारभत्

Nang marinig ang mga salita ng anak ni Virocana, si Vāmana ay nagalak sa kalooban at nagsimulang magsalita.

Verse 178

भगवानुवाच । त्वं हि राजा त्रिलोकेशो नान्यो भवितुमर्हसि । स्वकुलं न्यूनतां गच्छेद्यो वै कापुरुषः स्मृतः

Wika ng Mapagpalang Panginoon: “Ikaw nga ang hari, ang panginoon ng tatlong daigdig—walang ibang nararapat. Ngunit ang taong naaalala bilang duwag ay nagdadala ng pagbagsak sa sarili niyang angkan.”

Verse 179

समं वा चाधिको वापि यो गच्छेत्पुरुषः स्मृतः । त्वया कृतं च यत्कर्म्म न कृतं पूर्वजैस्तव

Sinumang lumalapit—kapantay man o higit pa—ay nararapat parangalan nang wasto. At ang gawaing nagawa mo ay yaong hindi nagawa ng iyong mga ninuno noon pa man.

Verse 180

दैत्यानां च वरिष्ठा ये हिरण्यकसिपादयः । कृतं महत्तपो येन दिव्यं वर्षसहस्रकम्

Sa mga Daitya, ang pinakadakila—si Hiraṇyakaśipu at ang iba pa—ay nagsagawa ng napakalaking pag-aayuno at pagninilay, na tumagal ng isang libong banal na taon.

Verse 181

शरीरं भक्षितं यस्य जुषाणस्य तपो महत् । पिपीलिकाभिर्बहुभिर्दंशैश्चैव समावृतम्

Habang nananatili siyang tapat sa kanyang dakilang pag-aayuno at pagninilay, ang kanyang katawan ay kinain at nabalot sa napakaraming langgam at sa mga kagat ng mga ito.

Verse 182

अभवत्तस्य तज्ज्ञात्वा सुरेंद्रो ह्यगमत्पुरा । नगरं तस्य च तदा सैन्येन महता वृतः

Nang mangyari iyon, si Indra—panginoon ng mga diyos—nang malaman, ay nagtungo sa kanyang lungsod; at noon, ang lungsod ay napaliligiran ng isang malaking hukbo.

Verse 183

तत्सन्निधौ हताः सर्वे असुरा दैत्यशत्रुणा । विंध्या तु महिषी तस्य नीयमाना निवारिता

Sa mismong harapan niya, ang lahat ng Asura ay pinaslang ng kaaway ng mga Daitya. Ngunit si Vindhyā—ang kanyang kalabaw (kasama o sinasakyan)—nang inaakay palayo, ay napigilan.

Verse 184

नारदेन पुरा राजन्किंचित्कार्यं चिकीर्षुणा । शंभोः प्रसादादखिलं मनसा यत्समीक्षितम् । दैत्येंद्रेण च तत्सर्वं तपसैव वशीकृतम्

O Hari, noong unang panahon si Nārada, na nagnanais magsagawa ng isang gawain, ay nakita ang lahat sa kanyang isipan sa biyaya ni Śambhu (Śiva). Ngunit ang hari ng Daitya ay napasuko ang lahat ng iyon sa pamamagitan lamang ng austeridad.

Verse 185

तस्याः पुत्रो महातेजा येन नीतोऽभवत्सभाम् । तस्य पुत्रो महाभाग पिता ते पितृवत्सलः । नाम्ना विरोचनो विद्वानिंद्रो येन महात्मना

Ang anak niya ay isang lalaking may dakilang ningning, na siyang nagdala sa isang tao sa kapulungan. Ang anak ng lalaking iyon, O mapalad, ay ang iyong ama—mapagmahal sa mga ninuno—na nagngangalang Virocana, isang pantas na may dakilang kaluluwa, na maging si Indra ay napigil at napasuko niya.

Verse 186

दानेन तोषितो राजन्स्वेनैव शिरसा तदा । तस्यात्मजोसि भो राजन्कृतं ते परमं यशः

O Hari, noon siya ay nalugod dahil sa kaloob—tunay nga, sa pag-aalay ng sarili niyang ulo. Ikaw ang kanyang anak, O Hari; kaya’t natamo mo ang pinakadakilang karangalan at katanyagan.

Verse 187

यशोदीपेन महता दग्धाः शलभवत्सुराः । इंद्रोपि निर्जितो येन त्वया नास्त्यत्र संशयः

Sa dakilang lampara ng iyong katanyagan, ang mga diyos ay napaso na parang mga gamu-gamo sa apoy. Maging si Indra ay natalo mo—walang alinlangan dito.

Verse 188

श्रुतमस्ति मया सर्वं चरितं तव सुव्रत । अल्पकोऽहमिहायातो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः

Narinig ko na ang lahat ng iyong mga gawa, O ikaw na may marangal na panata. Ako’y dumating dito nang mapagpakumbaba, nananatili sa panatang brahmacarya (banal na pagpipigil).

Verse 189

उटजार्थे च मे देहि भूमीं भूमिभृतांवर । बटोस्तस्यैव तद्वाक्यं श्रुत्वा बलिरभाषत

“Ipagkaloob mo sa akin ang lupang pagtatayuan ng isang kubol-ermita, O pinakamahusay sa mga hari.” Nang marinig ang mismong mga salitang iyon ng batang brahmacārin, nagsalita si Bali bilang tugon.

Verse 190

हे बटो पंडितो भूत्वा यदुक्तं वचनं पुरा । शिशुत्वात्तन्न जानासि श्रुत्वा मन्ये यथार्थतः

“O bata! Kahit naging marunong ka, inuulit mo lamang ang mga salitang sinabi noong una; ngunit dahil bata ka pa, hindi mo pa tunay na nauunawaan—kaya, matapos kitang pakinggan, ito ang aking pagkaunawa sa tunay na diwa.”

Verse 191

वद शीघ्रं महाभाग कियन्मात्रां महीं तव । दास्यामि त्वरितेनैव मनसा तद्विमृश्यताम्

“Magsalita ka agad, O mapalad: gaano karaming lupa ang kailangan mo? Ibibigay ko ito kaagad—pag-isipan mong mabuti sa iyong puso.”

Verse 192

तदाह वामनो वाक्यं स्मयन्मधुरया गिरा । असंतोषपरा ये च विप्रा नष्टा न संशयः

Pagkaraan, si Vāmana ay ngumiti at nagsalita sa matamis na tinig: “Ang mga Brahmana na nakatuon sa kawalang-kasiyahan ay napapahamak—walang pag-aalinlangan.”

Verse 193

संतुष्टा ये हि विप्रास्ते नान्ये वेषधरा ह्यमी । स्वधर्मनिरता राजन्निर्दंभा निरवग्रहाः

“Ang mga Brahmana na may kasiyahan ang tunay na Brahmana; ang iba’y mga nagsusuot lamang ng anyo. O Hari, ang may kasiyahan ay nakatuon sa sariling dharma—walang pagpapanggap at walang pagkapit sa pag-aari.”

Verse 194

निर्मत्सरा जितकोधावदान्या हि महामते । विप्रास्ते हि महाभाग तैरियं धार्यते मही

“O marunong, ang mga Brahmana na iyon ay walang inggit, nagwawagi sa galit, at tunay na mapagbigay. O marangal na Hari, sa pamamagitan ng gayong mga Brahmana ay naitataguyod ang daigdig na ito.”

Verse 195

मनस्वी त्वं बहुत्वाच्च दातासि भुवनत्रये । तथापि मे प्रदातव्या मही त्रिपदसंमिता

Ikaw ay matatag ang loob at bantog sa masaganang pagbibigay sa tatlong daigdig. Gayunman, ipagkaloob mo sa akin ang lupang nasusukat sa tatlong hakbang.

Verse 196

बहुत्वे नास्ति मे कार्यं मह्या वै सुरसूदन । प्रवेशमात्रमुटजं तथा मम भविष्यति

Wala akong kailangan na maraming lupa, O tagapagpuksa ng mga asura. Sapat na sa akin ang isang munting kubo ng ashram na may puwang lamang sa pagpasok.

Verse 197

त्रिपदं पूर्यतेऽस्माकं वस्तुं नास्त्यत्र संशयः । देहि मे क्रमतो राजन्यावद्भूमिभविष्यति । तावत्संख्या प्रदातव्या यदि दातासि भो बले

Ang aming “tatlong hakbang” ay tunay na matutupad—walang alinlangan. Ipagkaloob mo sa akin ito nang paisa-isang hakbang, O Hari, habang nananatili ang lupa. Ang buong bilang na iyon ay dapat ibigay, kung ikaw ay tunay na mapagkaloob, O Bali.

Verse 198

प्रहस्य तमुवाचेदं बलिर्वैरोचनात्मजः । दास्यामि ते महीं कृत्सां सशैलवनकाननाम्

Ngumiti si Bali—anak ni Virocana—at sinabi sa kanya: “Ibibigay ko sa iyo ang buong daigdig, kasama ang mga bundok, kagubatan, at mga ilang na gubat.”

Verse 199

मदीयां वै महाभाग मया दत्तां गृहाम वै । याचकोऽसि बटो पश्य दानं दैत्याप्रयाचसे

O mapalad! Tanggapin mo ang akin, na aking inihandog bilang kaloob. Masdan, ikaw ay isang namamalimos, O batang asceta—ngunit ni hindi mo man lamang hinihingi nang wasto ang handog na ito mula sa isang Daitya.

Verse 200

याचको ह्यल्पको वास्तु दाता सर्वं विमृश्य वै । तथा विलोक्य चात्मानं ह्यर्थिभ्यश्च ददाति वै

Maliit lamang ang hinihingi ng namamalimos, ngunit ang nagbibigay ay nagsasaalang-alang sa lahat; at, tinitingnan ang sariling kakayahan, siya’y nagkakaloob sa mga humihingi.