Adhyaya 10

Verse 1

मुनय ऊचुः । यत्त्वया कथितं ब्रह्मन्ब्रह्मांडं सचराचरम् । भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कालकूटाग्निनाऽथ़खिलम्

Wika ng mga muni: “O Brāhman, gaya ng iyong isinalaysay, ang buong sansinukob—ang gumagalaw at ang di-gumagalaw—ay naging abo dahil sa poot ni Rudra, sa apoy ng Kālakūṭa.”

Verse 2

ब्रह्मांडांतरतः किं तु रुद्रं मन्यामहे वयम् । तदा चराचरं नष्टं ब्रह्मविष्णुपुरोगमम्

Ngunit sa loob ng brahmāṇḍa, saan natin nauunawaang naroroon si Rudra? Noong panahong iyon, ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw—na pinangungunahan nina Brahmā at Viṣṇu—ay nalipol.

Verse 3

भस्मीभूतं रुद्रकोपात्कथं सृष्टिः प्रवर्तिता । कुतो ब्रह्मा च विष्णुश्च कुतश्चंद्रपुरोगमाः

Nang ang lahat ay naging abo dahil sa poot ni Rudra, paano muling umusad ang paglikha? Saan nagmula sina Brahmā at Viṣṇu, at saan nagmula ang Buwan at iba pang mga tanglaw sa langit?

Verse 4

अन्ये सुरा सुराः कुत्र भस्मीभूता लयं गताः । अत ऊर्ध्वं किमभवत्तत्सर्वं वक्तुमर्हसि

Nasaan ang iba pang mga deva at mga asura, matapos maging abo at matunaw sa pagkalusaw? Pagkaraan niyon, ano ang naganap—ipahayag mo sa amin ang lahat.

Verse 5

व्यासप्रसादात्सकलं वेत्थ त्वं नापरो हि तत् । तस्माज्ज्ञानमयं शास्त्रं तज्जानासि न चापरः

Sa biyaya ni Vyāsa, nalalaman mo ang lahat—walang iba pang nakaaalam nang gayon. Kaya ang śāstra na binubuo ng dalisay na kaalaman ay ikaw lamang ang nakababatid, at wala nang iba.

Verse 6

इति पृष्टस्तदा सर्वैर्मुनिभिर्भावितात्मभिः । सूतो व्यासं नमस्कृत्य वाक्यं चेदमथाब्रवीत्

Nang tanungin siya noon ng lahat ng mga muni—may pagpipigil-sa-sarili at mapagnilay—si Sūta ay unang yumukod kay Vyāsa, at saka nagsalita ng mga salitang ito.

Verse 7

लोमश उवाच । यदा ब्रह्मांडमध्यस्था व्याप्ता देवा विषाग्निना । हरिब्रह्मादयो ह्येते लोकपालाः सवासवाः । तदा विज्ञापितः शंभुर्हेरंबेन महात्मना

Wika ni Lomaśa: Nang ang mga diyos na nananahan sa loob ng sansinukob ay nalaganap ng apoy ng lason—sina Viṣṇu, Brahmā, at ang mga tagapagbantay ng daigdig kasama si Indra—noon ay ipinaalam kay Śambhu ng dakilang-loob na si Heraṃba (Gaṇeśa).

Verse 8

हेरंब उवाच । हे रुद्र हे महादेव हे स्थाणो ह जगत्पते । मया विघ्नं विनोदेन कृतं तेषां सुदुर्जयम्

Sinabi ni Heraṃba: O Rudra, O Mahādeva, O Sthāṇu, O Panginoon ng sanlibutan—sa diwang mapaglaro ay nilikha ko para sa kanila ang isang hadlang na lubhang mahirap mapagtagumpayan.

Verse 9

भयेन मति मोहात्त्वां नार्च्चयंति च मामपि । उद्योगं ये प्रकुर्वन्ति तेषां क्लेशोऽधिको भवेत्

Dahil sa takot at pagkalito ng isip, hindi nila sinasamba Ikaw ni ako man. Yaong nagpupunyagi sa lakas lamang, na walang paghingi ng biyaya, ay higit na daranas ng paghihirap.

Verse 10

एवमभ्यर्थितस्तेन पिनाकी वृषभध्वजः । विघ्नांधकारसूर्येण गणाधिपतिना तदा

Kaya nga, nang siya’y pakiusapan, si Pinākin—ang Panginoong may watawat na toro—noon ay nilapitan ng Gaṇādhipati, ang ‘araw’ na nagpapawi sa dilim ng mga hadlang.

Verse 11

लिंगरूपोऽब्रवीच्छंभुर्निराकारो निरामयः । निरंजनो व्योमकेशः कपर्द्दी नीललोहितः

Si Śambhu—walang anyo, walang karamdaman, walang dungis—ay nagsalita habang nananahan sa anyo ng Liṅga: ang Panginoong ang buhok ay tila langit, ang may nakabuhol na buhok, ang bughaw na may bahid na mapula (Mahādeva).

Verse 12

महेश्वर उवाच । हेरंब श्रृणु मे वाक्यं श्रद्धया परया युतः । अहंकारात्मकं चैव जगदेतच्चराचरम्

Wika ni Maheśvara: O Heraṃba, pakinggan mo ang aking mga salita na may sukdulang pananampalataya. Ang buong sansinukob na ito, gumagalaw man o di-gumagalaw, ay tunay na may likas na ahaṃkāra (ang simulain ng “ako”).

Verse 13

स्थितिं करोत्यहंकारः प्रलयोत्पत्तिमेव च । जगदादौगणपते तदा विज्ञप्तिमात्रतः

Ang ahaṃkāra ang nagdudulot ng pagpapatuloy ng daigdig, at siya rin ang sanhi ng pagkalusaw at muling paglitaw. O Gaṇapati, sa pasimula ng kosmos, ito’y nagaganap sa pamamagitan lamang ng isang pagkamalay o udyok ng pag-alam.

Verse 14

मायाविरहितं शांतं द्वैताद्वैतपरं सदा । ज्ञप्तिमात्रस्वरूपं तत्सदानंदैकलक्षणम्

Ang Katotohanang iyon ay walang māyā, payapa, at laging nakatuon sa lampas ng kapwa dalawahan at di-dalawahan. Ang anyo nito’y dalisay na kamalayan lamang, na may iisang tanda: walang hanggang ānanda (kaligayahang banal).

Verse 15

गणपतिरुवाच । यदि त्वं केवलो ह्यात्मा परमानन्दलक्षणः । तस्मात्त्वदपरं किंचिन्नान्यदस्ति परंतप

Sinabi ni Gaṇapati: Kung Ikaw lamang ang Ātman, na may tanda ng sukdulang ānanda, kung gayon bukod sa Iyo ay wala nang anuman, O manlulupig ng mga kaaway.

Verse 16

नानारूपं कथं जातं सुरासुरविलक्षणम् । विचित्रं मोहजननं त्रिभिर्द्देवैश्च लक्षितम्

Paano isinilang ang sansinukob na ito na sari-saring anyo—na lubhang naiiba ang mga anyo ng mga deva at asura—kamangha-mangha ngunit pinagmumulan ng pagkalito, at tinatakan bilang tatluhan ng tatlong diyos?

Verse 17

भूतग्रामैश्चतुर्भिश्च नानाभेदैः समन्वितैः । जातं संसारचक्रं च नित्यानित्यविलक्षणम्

Mula sa apat na pangkat ng mga sangkap, na nahahati sa sari-saring pagkakaiba, sumilang ang gulong ng samsara—taglay ang tanda ng walang hanggan at ng di-walang hanggan.

Verse 18

परस्परविरोधेन ज्ञानवादेन मोहिताः । कर्मवादरताः केचित्केचित्स्वगुणमाश्रिताः

Nalilito dahil sa mga aral ng ‘kaalaman’ na magkakasalungat, may ilan na nalulugod sa doktrina ng ‘gawa (karma)’; at may ilan namang kumakapit sa sariling likas na guṇa.

Verse 19

ज्ञाननिष्ठाश्च ये केचित्परस्परविरोधिनः । एवं संशयमापन्नं त्राहि मां वृषभध्वज

Kahit yaong nakatatag sa ‘kaalaman’ ay nagkakasalungatan din. Kaya ako’y nahulog sa pag-aalinlangan; iligtas mo ako, O Panginoong may bandilang toro (Śiva).

Verse 20

अहं गणश्च कुत्रत्याः क्व चायं वृषभः प्रभो । एते चान्ये च बहवः कुतो जाताश्च कुत्र वै

Saan nagmula ako at ang mga gaṇa na ito—at saan nagmula ang torong ito, O Panginoon? At ang marami pang iba: sa anong pinagmulan sila isinilang, at saan sila patutungo?

Verse 21

कृताः सर्वे महाभागाः सात्त्विका राजसाश्च वै । प्रहस्य भगवाञ्छंभुर्गणेशं वक्तुमुद्यतः

Ang lahat ng mapalad na ito ay hinubog na may mga hilig na sāttvika at rājasika. Ngumiti ang Mapalad na Panginoong Śambhu at naghanda nang sumagot kay Gaṇeśa.

Verse 22

महेश्वर उवाच । कालशक्त्या च जातानि रजःसत्त्वतमांसि च । तैरावृतं जगत्सर्वं सदेवासुमानुषम्

Wika ni Maheśvara: Sa kapangyarihan ng Panahon, sumisilang ang rajas, sattva, at tamas. Sa pamamagitan nila, natatakpan ang buong daigdig—kasama ang mga deva, asura, at mga tao.

Verse 23

परिदृश्यमानमेतच्चानश्वरं परमार्थतः । विद्ध्येतत्सर्वसिद्ध्यैव कृतकत्वाच्च नश्वरम्

Ang mundong nakikita ay hindi tunay na di-nasisira sa sukdulang katotohanan. Kilalanin itong may pagpanaw, sapagkat ito’y nilikha—at ang pagkaunawang ito mismo ang umaakay sa ganap na kaganapan.

Verse 24

लोमश उवाच । यावद्गणेशसंयुक्तो भाषमाणः सदाशिवः । लिंगरूपी विश्वरूपः प्रादुर्भूता सदाशिवात्

Sabi ni Lomaśa: Habang nagsasalita si Sadāśiva na kasama si Gaṇeśa, ang anyong kosmiko, ang pangkalahatang anyo—na nahayag bilang Liṅga—ay lumitaw mula kay Sadāśiva.

Verse 25

शिवरूपा जगद्योनिः कार्यकारणरूपिणी । लिंगरूपी स भगवान्निमग्नस्तत्क्षणादभूत्

Taglay ang anyo ni Śiva, ang sinapupunan ng sanlibutan, ang anyo ng sanhi at bunga—ang Mapalad na Panginoon, naging Liṅga, at sa sandaling yaon ay naitatag sa kinalalagyan.

Verse 26

एका स्थिता परा शक्तिर्ब्रह्मविद्यात्मलक्षणा । गणेशो विस्मयाविष्टो ह्यवलोकनतत्परः

Naroon ang iisang Kataas-taasang Śakti, na ang likas na tanda ay Brahma-vidyā (kaalaman sa Ganap). Si Gaṇeśa, puspos ng pagkamangha, ay nakatuon lamang sa pagtanaw sa Kanya.

Verse 27

ऋषय ऊचुः । प्रकृत्यन्तर्गतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । गणेशस्य पृथक्त्वं च कथं जातं तदुच्यताम्

Wika ng mga rishi: “Ang buong sanlibutan—gumagalaw man o hindi—ay nasa loob ng Prakṛti. Kung gayon, paano nagkaroon si Gaṇeśa ng natatangi at hiwalay na kalagayan? Ipagpaliwanag ninyo iyon.”

Verse 28

लोमश उवाच । साक्षात्प्रकृत्याः संभूतो गणेशो भगवानभूत् । यथारूपः शिवः साक्षात्तद्रूपो हि गणेश्वरः

Sinabi ni Lomaśa: “Si Gaṇeśa ay tuwirang sumibol mula sa Prakṛti at naging Bhagavān. Tunay, kung ano ang mismong anyo ni Śiva, yaon din ang anyo ni Gaṇeśvara.”

Verse 29

शिवेन सह संग्रामो ह्यभूत्तस्य महात्मनः । अज्ञानात्प्रकृतो भूत्वा बहुकालं निरन्तरम्

Tunay, ang dakilang kaluluwang iyon ay nakipagdigma kay Śiva; sapagkat dahil sa kamangmangan, naging nakagapos sa Prakṛti, at nagpatuloy nang walang patid sa mahabang panahon.

Verse 30

तस्य दृष्ट्वा ह्यजेयत्वं गजारूढस्य तत्तदा । त्रिशूलेनाहनच्छंभुः सगजं तमपातयत्

Noon, nang makita ang di-matatalong lakas ng nakasakay sa elepante, hinampas siya ni Śambhu ng trisula at ibinagsak siya kasama ng elepante.

Verse 31

तदा स्तुतो महादेवः परशक्त्या परंतपः । परशक्तिमुवाचेदं वरं वरय शोभने

Noon, si Mahādeva, ang makapangyarihang manlulupig ng mga kaaway, ay pinuri ng Kataas-taasang Śakti. At sinabi niya kay Parāśakti: “O mapalad at mapagpala, pumili ka ng isang biyaya.”

Verse 32

तदा वृतो महादेवो वरेण परमेण हि । योऽयं त्वया हतो देव मम पुत्रो न संशयः

Noon, si Mahādeva ay pinakiusapan sa pinakamataas na biyaya: “O Diyos, ang pinaslang mo na ito ay aking anak—walang alinlangan.”

Verse 33

त्वां न जानात्ययं मूढः प्रकृत्यंशसमुद्भवः । तस्मात्पुत्रं जीवयेमं मम तृष्ट्यर्थमेव च

“Hindi ka nakikilala ng mangmang na ito, sapagkat siya’y nagmula sa isang bahagi ng Prakṛti. Kaya buhayin mo muli ang anak na ito, upang ako’y masiyahan din.”

Verse 34

प्रहस्य भगवान्रुद्रो मायापुत्रमजीवयत् । सिंधुरवदनेनैव मुखे स समयोजयत्

Ngumiti si Bhagavān Rudra at binuhay muli ang anak na isinilang sa māyā, at ikinabit sa kanya, bilang mukha, ang anyo ng elepante.

Verse 35

तदा गजाननो जातः प्रसादाच्छंकरस्य च । मायापुत्रोपि निर्मायो ज्ञानवान्संबभूव ह

Pagkaraan, sa biyaya ni Śaṅkara, siya’y naging Gajānana, ang may mukhang elepante. Bagama’t isinilang sa māyā, siya’y napalaya sa māyā at tunay na napuspos ng karunungan.

Verse 36

आत्मज्ञानामृतेनैव नित्यतृप्तो निरामयः । समाधिसंस्थितो रौद्रः कालकालांतकोऽभवत्

Sa nektar ng kaalaman sa Sarili, siya’y laging ganap at walang karamdaman. Nananatili sa samādhi, at sa mabagsik na anyong Raudra, siya’y naging “tagapagpuksa ng Panahon—at maging ng wakas ng Panahon.”

Verse 37

योगदंडार्थमुत्पाट्य स्वकीयं दशनं महत् । करे गृह्य गणाध्यक्षः शब्धब्रह्मातिवर्त्तते । ऋद्धिसिद्धिद्वयेनैव एकत्वेन विराजितः

Upang maging tungkod ng yoga, binunot niya ang sarili niyang dakilang pangil at hinawakan sa kamay; ang Panginoon ng mga Gaṇa ay lumampas sa “Brahman ng tunog” (pawang pahayag sa salita). Taglay ang kapwa kasaganaan at ganap na katuparang espirituwal, siya’y nagningning sa kaisahan.

Verse 38

ये ते गणाश्च विघ्नाश्च ये चान्येऽभ्यधिका भुवि । तेषामपि पतिर्जातः कृतोऽसौ शंभुना तदा

Sa mga gaṇa at sa mga hadlang na iyon—at maging sa iba pang higit na makapangyarihan sa daigdig—siya man ay naging kanilang Panginoon. Kaya noong panahong iyon, itinalaga siya ni Śambhu bilang kanilang pinuno.

Verse 39

तस्माद्वि लोकयामास प्रकृतिं विश्वरूपिणीम् । पृथक्स्थित्वाग्रतो जानाल्लिंगं प्रकृतिमेव च । ददर्श विमलं लिंगं प्रकृतिस्थं स्वभावतः

Pagkaraan, namasdan niya si Prakṛti na ang anyo ay ang buong sansinukob. Nakatayong hiwalay, natanto niya sa harap niya kapwa ang Liṅga at si Prakṛti mismo; at nakita niya ang Liṅgang dalisay at walang dungis, na sa likas nitong kalagayan ay nananahan sa loob ni Prakṛti.

Verse 40

आत्मानं च गणैः साद्धं तथैव च जगत्त्रयम् । लीनं लिंगे समस्तं तद्धेरम्बो ज्ञानवानपि

At si Heramba—bagaman may karunungan—ay nakita ang sarili niya kasama ng mga gaṇa, at gayundin ang tatlong daigdig, na pawang lubos na nalusaw sa Liṅga.

Verse 41

मुमोह च पुनः संज्ञां प्रतिलभ्य प्रयत्नतः । ननाम शिरसा ताभ्यामीशाभ्यां स गणेश्वरः

Muli siyang nawalan ng ulirat; at pagkaraan, sa pagsisikap, nagbalik ang kanyang malay. Pagkatapos, ang Panginoon ng mga Gaṇa ay yumuko at nagpatirapa sa dalawang Banal na Soberano.

Verse 42

तदा ददर्श तत्रैव लोकसंहारकारकम् । ब्रह्माणं चैव रुद्रं च विष्णुं चैव सदाशिवम्

Noon, doon mismo, nasilayan niya ang Tagapagpawi ng sanlibutan—si Brahmā, si Rudra, si Viṣṇu, at si Sadāśiva.

Verse 43

ददर्श प्रेततुल्यानि लिंगशक्त्यात्मकानि च । ब्रह्माण्डगोलकान्येव कोटिशः परमाणुवत्

Nakita niya ang di-mabilang na mga globo ng sansinukob—gaya ng mga atomo, milyun-milyon—tila multo ang anyo, at binubuo ng kapangyarihan (Śakti) ng Liṅga.

Verse 44

लीयंते च विलीयंते महेशे लिंगरूपिणि । प्रकृत्यंतर्गतं लिंगं लिंगस्यांतर्गता च सा

Sila’y nagsasanib at nalulusaw sa Maheśa na nasa anyong Liṅga. Ang Liṅga ay nasa loob ng Prakṛti, at si Prakṛti naman ay nasa loob ng Liṅga.

Verse 45

शक्त्या लिंगं च संछन्नं तदा सर्वमदृश्यत । लिंगेन शक्तिः संछन्ना परस्परमवर्तत

Noon, ang Liṅga ay natakpan ng Śakti kaya ang lahat ay naging di-nakikita. Si Śakti naman ay natakpan ng Liṅga; kaya’t sila’y nagbabalot sa isa’t isa.

Verse 46

शिवाभ्यां संश्रितं लोकं जगदेतच्चराचरम् । गणेशो वापि तज्ज्ञानं न परेऽपि तथाविदन्

Ang buong daigdig na ito—gumagalaw man o di-gumagalaw—ay nananahan sa dalawang Śiva (Śiva kasama si Śakti). Ang katotohanang iyon ay lubos na nalalaman ni Gaṇeśa; maging ang iba’y hindi nakaunawa nang gayon.

Verse 47

तदोवाच महातेजा गणाध्यक्षो गणैः सह । सशक्तिकं स्तूयमानः शक्त्या च परया तदा

Noon, ang maningning na Panginoon ng mga Gaṇa (Gaṇeśa), kasama ang kaniyang mga tagasunod, ay nagsalita—habang pinupuri ang Diyos na kaisa ng Śakti, at habang naroroon ang Kataas-taasang Kapangyarihan.

Verse 48

गणेश उवाच । नमामि देवं शक्त्यान्वितं ज्ञानरूपं प्रसन्नं ज्ञानात्परं परमंज्योतिरूपम् । रूपात्परं परमं तत्त्वरूपं तत्त्वात्परं परमं मंगलं च आनंदाख्यं निष्कलं निर्विषादम्

Wika ni Gaṇeśa: Ako’y yumuyukod sa Diyos na kaisa ng Śakti—mapayapa, na ang likas ay kaalaman. Higit sa kaalaman, Siya ang Kataas-taasang Liwanag; higit sa lahat ng anyo, Siya ang pinakadakilang Prinsipyo ng Katotohanan; at higit pa roon, Siya ang sukdulang Kabutihan—tinatawag na Ānanda, walang bahagi, at walang dalamhati.

Verse 49

धूमात्परमयोवह्निर्धूमवत्प्रतिभासते । प्रकृत्यंतर्गस्त्वं हि लक्ष्यसे ज्ञानिसंभवः । प्रकृत्यंतर्गतस्त्वं हि मायाव्यक्तिरितीयसे

Gaya ng apoy na bagama’t lampas sa usok ay maaaring magmukhang mausok, gayon din Ikaw—bagama’t higit sa Prakṛti—ay napapansin na tila nasa loob nito, kapag sumisilang ang kaalaman sa mga pantas. Ngunit kapag nakikitang nasa loob ng Prakṛti, Ikaw ay tinatawag na hayag na kapangyarihan ng Māyā.

Verse 50

एवंविधस्त्वं भगवन्स्वमायया सृजस्यथोलुंपसि पासि विश्वम् । अस्माद्गरात्सर्वमिदं प्रनष्टं सब्रह्मविप्रेंद्रयुतं चराचरम्

O Mapalad na Panginoon, yamang ganyan Ka, sa sarili Mong Māyā nililikha Mo ang sansinukob, binabawi Mo ito, at iniingatan Mo ang daigdig. Ngunit dahil sa lasong ito, ang buong sanlibutan—gumagalaw man o hindi, kasama si Brahmā at ang mga panginoon sa hanay ng mga pantas—ay napahamak.

Verse 51

यथा पुरासीर्भगवान्महेशस्त्रैलोक्यनाथोऽसि चराचरात्मा । कुरुष्य शीघ्रं सहजीवकोशं चराचरं तत्सकलं प्रदग्धम्

Gaya noong unang panahon, O Panginoong Maheśa—Tagapamahala ng tatlong daigdig, ang Sarili ng lahat ng gumagalaw at nakatigil—kumilos Ka ngayon nang madali: ibalik ang buong sangnilikha na ganap na nasunog, kasama ang balabal ng buhay ng mga nilalang.

Verse 52

लोमश उवाच । एवं स्तुतो गणेशेन भगवान्भूतभावनः । यदुत्थितं कालकूटं लोकसंहारकारकम्

Wika ni Lomaśa: Nang purihin nang gayon ni Gaṇeśa, ang Mapalad na Panginoon—tagapag-alaga ng lahat ng nilalang—ay tumuon sa lasong Kālakūṭa na sumibol, na may kapangyarihang magwasak ng mga daigdig.

Verse 53

लिंगरूपेण तद्ग्रस्तं विमलं चाकरोत्तदा । सदेवासुरमर्त्याश्च सर्वाणि त्रिजगन्ति च । तत्क्षणाद्रक्षितान्येव कृपया परया युतः

Sa anyong Liṅga, nilunok niya ang lason at ginawa itong dalisay. Sa mismong sandali, ang tatlong daigdig—kasama ang mga deva, asura, at mga tao—ay naligtas, sapagkat siya’y puspos ng sukdulang habag.

Verse 54

ब्रह्मा विष्णुः सुरेंद्रश्च लोकपालाः सहर्षयः । यक्षा विद्याधराः सिद्धा गंधर्वाप्सरसां गणाः । उत्थिताश्चैव ते सर्वे निद्रापरिगता इव

Sina Brahmā, Viṣṇu, Indra, ang mga tagapangalaga ng mga dako kasama ang mga rishi; ang mga Yakṣa, Vidyādhara, Siddha, at mga pangkat ng Gandharva at Apsaras—lahat sila’y tumindig, na wari’y nagising mula sa pagkakatulog.

Verse 55

विस्मयेन समाविष्टा बभूवुर्जातसाध्वसाः । सर्वे देवासुराश्चैव ऊचुराश्चर्यवत्ततः

Napuno sila ng pagkamangha at biglang tinamaan ng banal na pangamba. Pagkaraan, ang lahat ng deva at asura ay nagsalita nang may pagtataka.

Verse 56

क्व कालकूटं सुमहद्येन विद्राविता वयम् । मृतप्रायाः कृताः सद्यः सलोकपालका ह्यमी

“Nasaan na ang kakila-kilabot at napakalakas na lasong Kālakūṭa, na siyang nagtaboy sa amin—kasama ang mga tagapangalaga ng daigdig—at agad kaming ginawang wari’y patay?”

Verse 57

इत्यब्रुवंस्तदा दैत्यास्तूष्णींभूतास्तदा स्थिताः । शक्रादयो लोकपाला विष्णुं सर्वेश्वरेश्वरम् । ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य इदमूचुः समेधिता

Nang masabi na ito ng mga Daitya, sila’y tumahimik at nanatiling nakatayo. Pagkaraan, si Indra at ang iba pang mga tagapangalaga ng mga daigdig—na inilagay si Brahmā sa unahan at humarap kay Viṣṇu, Panginoon ng mga panginoon—ay nagsalita ng mga salitang ito nang payapa ang isip.

Verse 58

केनेदं कारितं विष्णो न विदामोऽल्पमेधसः । तदा प्रहस्य भगवान्ब्रह्मणा सह तैः सुरैः

“O Viṣṇu, sino ang nagpasimula nito? Kami na may munting pagkaunawa ay hindi nakaaalam.” Noon, ang Mapalad na Panginoon, kasama si Brahmā at ang mga diyos na iyon, ay ngumiti.

Verse 59

समाधिमगमन्सर्वेऽप्येकाग्रमनसस्तदा । तत्त्वज्ञानेन निर्हृत्य कामक्रोदादिकान्द्विजाः

Noon, silang lahat ay pumasok sa samādhi na iisa ang tuon ng isip. At sa tunay na kaalaman ay itinaboy nila ang pagnanasa, galit, at iba pa—O dalawang-ulit na isinilang.

Verse 60

तदात्मनि स्थितं लिंगमपश्यन्वि बुधादयः । विष्णुं पुरस्कृत्य तदा तुष्टुवुः परमार्थतः

Noon, nakita ng mga rishi at ng mga pantas ang Liṅga na nananahan sa mismong Sarili. Inilagay si Viṣṇu sa unahan, at pinuri nila si Śiva ayon sa pinakamataas na katotohanan.

Verse 61

आत्मना परमात्मानं योगिनः पर्युपासते

Sa pamamagitan ng Sarili, sinasamba at natatanto ng mga yogin ang Kataas-taasang Sarili (Paramātman).

Verse 62

लिंगमेव परं ज्ञानं लिंगमेव परं तपः । लिंगमेव परो धर्मो लिंगमेव परा गतिः । तस्माल्लिंगात्परतरं यच्च किंचिन्न विद्यते

Ang Liṅga lamang ang kataas-taasang kaalaman; ang Liṅga lamang ang pinakadakilang pag-aayuno at pagninilay. Ang Liṅga lamang ang sukdulang dharma; ang Liṅga lamang ang pinakamataas na hantungan. Wala nang anuman na higit pa sa Liṅga.

Verse 63

एवं ब्रुवंतो हि तदा सुरासुराः सलोकपाला ऋषिभिश्च साकम् । विष्णुं पुरस्कृत्य तमालवर्णं शंभुं शरण्यं शरणं प्रपन्नाः

Sa gayong pananalita, ang mga Deva at Asura, kasama ang mga Lokapāla at ang mga Ṛṣi, na inilagay si Viṣṇu sa unahan, ay lubos na sumuko at nagkanlong kay Śambhu—ang Panginoong maitim ang kulay, ang tunay na Kanlungan ng lahat.

Verse 64

त्राहित्राहि महादेव कृपालो परमेश्वर । पुरा त्राता यथा सर्वे तथात्वं त्रातुमर्हसि

“Iligtas mo kami, iligtas mo kami, O Mahādeva, mahabaging Kataas-taasang Panginoon! Kung paanong minsan ay iniligtas mo ang lahat, gayon din ngayon ay nararapat mong iligtas kami muli.”

Verse 65

तद्देवदेव भवतश्चरणारविंदं सेवानुबंधमहिमानमनंतरूपम् । त्वदाश्रितं यत्परमानुकंपया नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद

“Kaya nga, O Diyos ng mga diyos, yumuyuko kami sa iyong mga paang-loto—na ang kaluwalhatian ay natatanto sa tapat na paglilingkod, at ang iyong mga anyo ay walang hanggan. Sa iyong sukdulang habag, ikaw ang kanlungan ng mga lumalapit sa iyo. Pagpupugay sa iyo, O pinakadakila sa mga diyos; maging mapagpala ka.”

Verse 66

लिंगस्वरूपमध्यस्थो भगवान्भूतभावनः । सर्वैः सुरगणैः साकं बभाषेदं रमापतिः

Nanahan sa mismong anyo ng Liṅga, ang Mapalad na Panginoon—tagapag-alaga ng lahat ng nilalang—kasama ang lahat ng pangkat ng mga diyos, ay nagsalita ng mga salitang ito; gayon nagsalita si Viṣṇu, ang Panginoon ni Ramā (Lakṣmī).

Verse 67

त्वं लिंगरूपी भगवाञ्जगतामभयप्रदः । विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः

Ikaw ang Mapalad na Panginoon sa anyong Liṅga, tagapagkaloob ng kawalang-takot sa mga daigdig. Pinuri ni Viṣṇu, si Maheśvara—ang diyos na nasa anyong Liṅga—ay ipinahayag.

Verse 68

मृतास्त्राता गरात्सर्वे तस्मान्मृत्युंजय प्रभो । रक्षरक्ष महाकाल त्रिपुरांत नमोस्तु ते

Naligtas ang lahat mula sa kamatayan at mula sa lason; kaya, O Panginoong Mṛtyuñjaya, ingatan—ingatan! O Mahākāla, tagawasak ng Tripura, pagpupugay sa Iyo.

Verse 69

विष्णुना संस्तुतो देवो लिंगरूपी महेश्वरः । प्रादुर्बभूव सांबोऽथ बोधयन्निव तान्सुरान्

Pinuri ni Viṣṇu, si Maheśvara—ang diyos sa anyong Liṅga—ay nagpakita noon bilang Sāmbā (Śiva na kasama si Umā), na wari’y nagtuturo sa mga diyos na iyon.

Verse 70

हे विष्णो हे सुराः सर्व ऋषयः श्रूयतामिदम् । मन्यतेऽपि हि संसारे अनित्ये नित्यताकुलम्

O Viṣṇu! O lahat ng mga diyos at mga ṛṣi—pakinggan ninyo ito: sa di-mananatiling saṃsāra, ang nalilito’y iniisip pa rin na may pagkapirmi.

Verse 71

अविलोकयताऽत्मात्मना विबुधादयः । किं यज्ञैः किं तपोभिश्च किमुद्योगेन कर्मणाम्

O mga diyos at iba pa—kung hindi natatanaw ang Sarili sa pamamagitan ng Sarili, ano ang napapala sa mga yajña, ano sa mga pag-aayuno at pagninilay (tapas), at ano sa masidhing pagpupunyagi sa mga gawa?

Verse 72

एकत्वेन पृथक्त्वेन किंचिन्नैव प्रयोजनम् । यस्माद्भवद्भिर्मिलितैः कृतं यत्कर्म दुष्करम्

Maging sa pagkakaisa o sa pagkakahiwalay, walang tunay na saysay kung walang wastong pagkaunawa; sapagkat nang kayo’y nagkaisa, natupad ninyo ang yaong mahirap na gawain.

Verse 73

क्षीराब्धेर्मथनं तत्तु अमृतार्थं कथं कृतम् । मृत्युं जयं निराकृत्य अवज्ञाय च मां सदा

Paano nagawa ang pag-ikot sa Karagatang Gatas upang makamtan ang amrita—samantalang itinakwil ninyo ang Manlulupig sa Kamatayan at palagi ninyo Akong hinahamak?

Verse 74

तस्मात्सर्वे मृत्युमुखं पतिता वै न संशयः । अस्माभिर्निर्मितो देवो गणेशः कार्यसिद्धये

Kaya nga, kayong lahat ay tiyak na nahulog sa mismong bibig ng kamatayan—walang pag-aalinlangan. Gayunman, nilikha Namin ang diyos na Gaṇeśa upang maganap ang mga gawain.

Verse 75

न नमंति गणेशं च दुर्गां चैव तथाविधाम् । क्लेशभाजो भविष्यति नात्र कार्या विचारणा

Ang hindi yumuyuko kay Gaṇeśa, at gayundin sa makapangyarihang Durgā, ay magiging tagapagmana ng pagdurusa—hindi na ito dapat pagtalunan.

Verse 76

यूयं सर्वे त्वधर्मिष्ठाः स्तब्धाः पंडितमानिनः । कार्याकार्यमविज्ञाय केवलं मानमोहिताः

Kayong lahat ay tunay na nalulubog sa adharma—matigas sa pagmamataas, inaakalang kayo’y marurunong. Hindi nalalaman ang dapat at di-dapat gawin, kayo’y nalilinlang lamang ng sariling pagmamataas.

Verse 77

तस्मात्कालमुखे सर्वे पतिता नात्र संशयः । सर्वे श्रुतिपरा यूयमिंद्राद्या देवतागणाः

Kaya nga, kayong lahat ay nahulog sa “bibig ng Panahon”—walang alinlangan dito. Gayunman, kayo, ang mga pangkat ng mga diyos na pinangungunahan ni Indra, ay pawang nag-aangking tapat sa Śruti.

Verse 78

प्ररोचनपराः सर्वे क्षुद्राश्चेंद्रादयो वृथा । नात्मानं च प्रपंचेन वेत्सि त्वं हि शचीपते

Kayong lahat ay nakatuon lamang sa pambobola at panghihikayat; tunay na marurupok kayo, mga diyos na pinangungunahan ni Indra, at walang saysay ang inyong pagmamapuri. O panginoon ni Śacī, hindi mo tunay na nalalaman ang Sarili—kundi ang paglalaro ng mga anyong makamundo.

Verse 79

कृतः प्रयत्नो हि महानमृतार्थं त्वया शठ । अश्वमेधशतेनैव यद्राज्यं प्राप्तवानसि । अपि तच्च पराधीन तन्न जानासि दुर्मते

O mapanlinlang, nagsikap ka nang malaki alang-alang sa “kawalang-kamatayan.” Sa pamamagitan ng sandaang handog na Aśvamedha, natamo mo ang paghahari—ngunit maging iyon ay nakasalalay sa kapangyarihan ng iba; sa masamang paghatol, hindi mo ito nauunawaan.

Verse 80

यैर्वदवाक्यैस्त्वं मूढ संस्तुतोऽसि तपस्विभिः । ते मूढास्तो षयंति त्वां तत्तद्रागपरायणाः

Sa anumang hungkag na mga salita na ipinupuri sa iyo, O nalilinlang, ng mga asceta—ang mga nalilinlang na iyon ay nagsisikap lamang na palugdan ka, sapagkat nakatuon sila sa ganito o gayong pagkapit sa pagnanasa.

Verse 81

विष्णो त्वं च पक्षपातान्न जानासि हिताहितम् । केचिदधतास्त्वया विष्णो रक्षिताश्चैव केचन

O Viṣṇu, dahil sa pagkiling ay hindi mo natutukoy ang mabuti at ang masama. May ilan na inaapi mo, O Viṣṇu, at may ilan namang tunay na pinangangalagaan mo.

Verse 82

इच्छायुक्तस्त्वमत्रैव सदा बालकचेष्टितः । येऽन्ये च लोकपाः सर्वे तेषां वार्ता कुतस्त्विह

Dito, kumikilos ka lamang ayon sa kapritso, laging asal-bata ang kilos. Tungkol naman sa iba pang mga tagapangalaga ng mga daigdig—saan may puwang ang kanilang salita sa bagay na ito?

Verse 83

अन्यथा हि कृते ह्यर्थे अन्यथात्वं भविष्यति । कार्यसिद्धिर्भवेद्येन भवद्भिर्विस्मृतं च तत्

Kapag ang isang gawain ay ginawa sa maling paraan, tiyak na magiging iba ang bunga. At ang alituntuning nagdudulot ng tagumpay sa gawain—iyon mismo ang inyong nalimutan.

Verse 84

येनाद्य रक्षिताः सर्वे कालकूटमहाभयात् । येन नीलीकृतो विष्णुर्येन सर्वे पराजिताः

Sa pamamagitan Niya na ngayo’y nag-ingat sa lahat mula sa dakilang sindak ng lasong Kālakūṭa; sa pamamagitan Niya na maging si Viṣṇu ay pinaitim-asul; sa pamamagitan Niya na ang lahat ay napasuko—

Verse 85

लोका भस्मीकृता येन तस्माद्येनापि रक्षिताः । तस्यार्च्चनाविधिः कार्यो गणेशस्य महात्मनः

Siya na nagpaabo sa mga daigdig—at Siya rin, dahil doon, ang nag-ingat sa kanila: kaya dapat isagawa ang wastong ritwal ng pagsamba kay Gaṇeśa, ang dakilang kaluluwa.

Verse 86

कर्मारंभे तु विघ्नेशं ये नार्चंति गणाधिपम् । कार्यसिद्धिर्न तेषां वै भवेत्तु भवतां यथा

Yaong sa pagsisimula ng gawain ay hindi sumasamba kay Vighneśa, ang Panginoon ng mga Gaṇa—hindi tunay na sumisibol sa kanila ang tagumpay sa gawain, di gaya ng sa mga sumasamba.

Verse 87

एतन्महेशस्य वचो निशम्य सुरासुराः किंनरचारणाश्च । पूजाविधानं परमार्थतोऽपि पप्रच्छुरेनं च तदा गिरीशम्

Nang marinig ang mga salita ni Maheśa, ang mga deva at asura, kasama ang mga kiṃnara at cāraṇa, ay nagtanong kay Girīśa nang masinsinan tungkol sa tunay na paraan ng pagsamba.