Adhyaya 35
Ang adhyāya na ito ay nasa anyong diyalogo na sinimulan ni Nārada at isinalaysay ni Brahmā, na tumutuon sa mga gawaing ritwal at pamamahala ni Śrī Rāma sa Dharmāraṇya. Matapos marinig ang malawak na pagpupuri at paghahambing sa mga banal na tīrtha (Prayāga/Triveṇī, Śukla-tīrtha, Kāśī, Gaṅgā, Harikṣetra, at Dharmāraṇya), nagpasya si Rāma na muling magsagawa ng paglalakbay-panata. Dumating siya kasama sina Sītā, Lakṣmaṇa, Bharata, at Śatrughna at lumapit kay Vasiṣṭha upang humingi ng gabay sa wastong pamamaraan. Tuwirang itinanong ni Rāma kung alin sa “mahākṣetra” ang pinakamabisang pagsasanay upang mag-alis ng mabibigat na kasalanan, kabilang ang brahmahatyā: dāna, niyama, snāna, tapas, dhyāna, yajña, homa, o japa. Itinakda ni Vasiṣṭha ang pagsasagawa ng yajña sa Dharmāraṇya, na inilalarawan ang gantimpala bilang lalo pang dumarami sa paglipas ng panahon. Iminungkahi ni Sītā na ang mga magpapangasiwa ay yaong mga brāhmaṇa na bihasa sa Veda, kaugnay ng mga naunang yugto ng panahon at naninirahan sa Dharmāraṇya. Tinawag ang labingwalong dalubhasa sa ritwal na pinangalanan, at natapos ang sakripisyo sa pamamagitan ng paliligo ng avabhṛtha at marangal na paggalang sa mga pari. Sa wakas, hiniling ni Sītā na gawing matatag na kaayusan ang biyayang dulot ng ritwal sa pamamagitan ng pagtatatag ng pamayanang ipapangalan sa kanya; ipinagkaloob ni Rāma ang ligtas na pook para sa mga brāhmaṇa at itinatag ang “Sītāpura,” na iniuugnay sa mapagkalinga at mapalad na mga tagapangalaga (Śāntā at Sumaṅgalā). Lumawak pa ang kabanata bilang isang kasulatang pang-administratibo at pang-ritwal: maraming nayon (mahabang talaan) ang nilikha at ipinagkaloob para sa paninirahan ng brāhmaṇa; itinakda rin ang mga pamayanang sumusuporta (vaiśya at śūdra) at mga handog na yaman—baka, kabayo, tela, ginto, pilak, at tanso. Binigyang-diin ni Rāma ang pamamahalang ayon sa dharma: dapat igalang ang mga kahilingan ng brāhmaṇa, at ang paglilingkod sa kanila ay nagdudulot ng kasaganaan, samantalang ang paghadlang ng mapanlaban na mga tagalabas ay kinokondena. Nagtatapos ang salaysay sa pagbabalik ni Rāma sa Ayodhyā, sa pagdiriwang ng bayan, sa pagpapatuloy ng matuwid na paghahari, at sa maikling banggit sa pagdadalang-tao ni Sītā—na nagpapakita ng ugnayan ng kaayusang ritwal at pagpapatuloy ng angkan.
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । भगवन्देवदेवेश सृष्टिसंहारकारक । गुणातीतो गुणैर्युक्तो मुक्तीनां साधनं परम्
Sinabi ni Nārada: “O Mapalad na Panginoon, O Diyos ng mga diyos, tagapaglikha at tagapagwasak ng sansinukob—bagaman lampas ka sa mga guṇa, nahahayag ka rin sa pamamagitan ng mga guṇa; ikaw ang kataas-taasang daan tungo sa kalayaan.”
Verse 2
संस्थाप्य वेदभवनं विधिवद्द्विज सत्तमान् । किं चक्रे रघुनाथस्तु भूयोऽयोध्यां गतस्तदा
Matapos itatag nang wasto ang tahanan ng mga Veda at ayusin ayon sa batas ang pinakamahuhusay sa mga dvija, ano ang ginawa ni Raghunātha pagkaraan, nang muli siyang magtungo sa Ayodhyā?
Verse 3
स्वस्थाने ब्राह्मणास्तत्र कानि कर्माणि चक्रिरे । ब्रह्मोवाच । इष्टापूर्तरताः शांताः प्रतिग्रहपराङ्मुखाः
Wika ni Brahmā: “Doon, ang mga brāhmaṇa ay nanatili sa kani-kanilang wastong kalagayan at ginampanan ang mga ritong nararapat sa kanila—mapayapa ang asal, masigasig sa iṣṭa at pūrta (mga handog at gawaing pampublikong kabutihan), at umiiwas sa pagtanggap ng mga kaloob.”
Verse 4
राज्यं चक्रुर्वनस्यास्य पुरोधा द्विजसत्तमः । उवाच रामपुरतस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्
Ang pinakadakilang brāhmaṇa, bilang purohita, ay nagtatag ng wastong kaayusan—na wari’y isang kaharian—sa bahaging iyon ng gubat; at mula sa Rāmapura ay ipinahayag niya ang sukdulang kadakilaan ng banal na tīrtha.
Verse 5
प्रयागस्य च माहात्म्यं त्रिवेणीफलमुत्तमम् । प्रयागतीर्थमहिमा शुक्लतीर्थस्य चैव हि
Isinalaysay niya ang kadakilaan ng Prayāga at ang walang kapantay na bunga ng Triveṇī; tunay nga, inilarawan din niya ang luwalhati ng tīrtha ng Prayāga at ng Śukla-tīrtha.
Verse 6
सिद्धक्षेत्रस्य काश्याश्च गंगाया महिमा तथा । वसिष्ठः कथया मास तीर्थान्यन्यानि नारद
Isinalaysay din niya ang kadakilaan ng Siddhakṣetra, ng Kāśī, at gayundin ng banal na Gaṅgā. At si Vasiṣṭha, O Nārada, ay nagsalaysay pa ng iba pang mga tīrtha sa loob ng isang buwan.
Verse 7
धर्मारण्यसुवर्णाया हरिक्षेत्रस्य तस्य च । स्नानदानादिकं सर्वं वाराणस्या यवाधिकम्
Sa ginintuang Dharmāraṇya at sa Harikṣetra ring iyon, bawat gawa—pagligo, pagkakaloob ng limos, at iba pa—ay nagbubunga ng higit na puṇya kaysa sa Vārāṇasī, kahit na lampas lamang ng isang butil na yava.
Verse 8
एतच्छ्रुत्वा रामदेवः स चमत्कृतमानसः । धर्मारण्ये पुनर्यात्रां कर्त्तुकामः समभ्यगात्
Nang marinig ito, si Panginoong Rāma—namangha ang kanyang isipan—ay muling lumapit, na nagnanais magsagawa ng panibagong paglalakbay-pananampalataya sa Dharmāraṇya.
Verse 9
सीतया सह धर्मज्ञो गुरुसैन्यपुरःसरः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा भरतेन सहायवान्
Si Rāma, ang nakaaalam ng dharma, ay sumama kay Sītā; pinangungunahan ng kanyang guru at ng kanyang hukbo; kasama ang kapatid na si Lakṣmaṇa, at si Bharata bilang kanyang sandigan.
Verse 10
शत्रुघ्नेन परिवृतो गतो मोहेरके पुरे । तत्र गत्वा वसिष्ठं तु पृच्छतेऽसौ महामनाः
Napapaligiran ni Śatrughna, nagtungo siya sa lungsod ng Moheraka. Pagdating doon, ang dakilang-loob na iyon ay nagtanong kay Vasiṣṭha.
Verse 11
राम उवाच । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे किं कर्त्तव्यं द्विजोत्तम । दानं वा नियमो वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्
Sinabi ni Rāma: “O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, sa dakilang banal na pook ng Dharmāraṇya, ano ang nararapat gawin—pagkakawanggawa ba, mga panata at pagtalima, banal na pagligo, o marangal na tapas?”
Verse 12
ध्यानं वाथ क्रतुं वाथ होमं वा जपमुत्तमम् । दानं वा नियमं वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्
“O magsagawa ba ng pagninilay, maghandog ng yajña, mag-alay ng homa, o magsagawa ng dakilang japa? O ang nararapat ba’y pagkakawanggawa, mga panata, banal na pagligo, o ang pinakamataas na tapas?”
Verse 13
येन वै क्रियमाणेन तीर्थेऽस्मिन्द्विजसत्तम । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते तद्ब्रवीहि मे
O pinakadakila sa mga Brahmin, sabihin mo sa akin: anong gawa, kapag isinagawa sa banal na tīrtha na ito, ang nagpapalaya sa mga kasalanang gaya ng brahma-hatyā at iba pa?
Verse 14
वसिष्ठ उवाच । यज्ञं कुरु महाभाग धर्मारण्ये त्वमुत्तमम् । दिनेदिने कोटिगुणं यावद्वर्षशतं भवेत्
Sinabi ni Vasiṣṭha: O lubhang mapalad, magsagawa ka ng yajña—isang dakilang handog—dito sa Dharmāraṇya. Araw-araw, ang bunga nito’y nagiging isang koting ulit, at magpapatuloy nang sandaang taon.
Verse 15
तच्छ्रुत्वा चैव गुरुतो यज्ञारंभं चकार सः । तस्मिन्नवसरे सीता रामं व्यज्ञापयन्मुदा
Nang marinig niya ito mula sa kaniyang guru, sinimulan niya ang paghahanda at pagsasagawa ng yajña. Sa sandaling iyon, masayang ipinaalam ni Sītā kay Rāma ang nararapat gawin.
Verse 16
स्वामिन्पूर्वं त्वया विप्रा वृता ये वेदपारगाः । ब्रह्मविष्णुमहेशेन निर्मिता ये पुरा द्विजाः
O Panginoon, noon pa’y pinili mo na ang mga Brahmin na dalubhasa sa mga Veda—yaong mga dvija na sinasabing nilikha noong una nina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśa.
Verse 17
कृते त्रेतायुगे चैव धर्मारण्यनिवासिनः । विप्रांस्तान्वै वृणुष्व त्वं तैरेव साधकोऽध्वरः
Sa Kṛta at gayundin sa Tretā Yuga, bantog ang mga Brahmin na naninirahan sa Dharmāraṇya. Piliin mo ang mga pari ring iyon, sapagkat sa pamamagitan nila lamang maisasakatuparan nang wasto ang adhvara, ang sakripisyo.
Verse 18
तच्छ्रुत्वा रामदेवेन आहूता ब्राह्मणास्तदा । स्थापिताश्च यथापूर्वमस्मिन्मोहे रके पुरे
Pagkarinig nito, ipinatawag noon ni Panginoong Rāma ang mga Brāhmaṇa; at sila’y muling pinaupo at itinalaga gaya ng dati, sa yaong lugar at lungsod ayon sa naunang kaayusan.
Verse 19
तैस्त्वष्टादशसंख्याकैस्त्रैविद्यैर्मेहिवाडवैः । यज्ञं चकार विधिवत्तैरेवायतबुद्धिभिः
Sa tulong ng labing-walong yaon—mga dalubhasa sa tatlong Veda—isinagawa ni Rāma ang yajña ayon sa tuntunin, kasama ang mga lalaking yaon na may matatag at malayong pag-unawa.
Verse 20
कुशिकः कौशिको वत्स उपमन्युश्च काश्यपः । कृष्णात्रेयो भरद्वाजो धारिणः शौनको वरः
Kuśika, Kauśika, Vatsa, Upamanyu, at Kāśyapa; Kṛṣṇātreya, Bharadvāja, Dhāriṇa, at ang dakilang Śaunaka—ilan ito sa mga pari ng ritwal.
Verse 21
मांडव्यो भार्गवः पैंग्यो वात्स्यो लौगाक्ष एव च । गांगायनोथ गांगेयः शुनकः शौनकस्तथा
Māṇḍavya, Bhārgava, Paiṅgya, Vātsya, at pati si Laugākṣa; saka si Gāṃgāyana, Gāṃgeya, Śunaka, at gayundin si Śaunaka—kabilang din sila roon.
Verse 22
ब्रह्मोवाच । एभिर्विप्रैः क्रतुं रामः समाप्य विधिवन्नृपः । चकारावभृथं रामो विप्रान्संपूज्य भक्तितः
Sinabi ni Brahmā: Sa pamamagitan ng mga vipra na ito, natapos ni Haring Rāma ang kratu ayon sa batas ng ritwal; at matapos parangalan ang mga pari nang may debosyon, isinagawa ni Rāma ang avabhṛtha, ang pangwakas na paliligo.
Verse 23
यज्ञांते सीतया रामो विज्ञप्तः सुविनीतया । अस्याध्वरस्य संपत्ती दक्षिणां देहि सुव्रत
Sa pagtatapos ng yajña, magalang na nakiusap kay Rāma ang mahinahong Sītā: “O may dakilang panata, ipagkaloob mo ang dakṣiṇā nang ganap, kasama ang mga handog na pangwakas ng ritong ito.”
Verse 24
मन्नाम्ना च पुरं तत्र स्थाप्यतां शीघ्रमेव च । सीताया वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे नृपोत्तमः
“At doon ay magpatatag agad ng isang lungsod na magtataglay ng aking pangalan.” Nang marinig ang salita ni Sītā, gayon nga ang ginawa ng pinakamainam na hari.
Verse 25
तेषां च ब्राह्मणानां च स्थानमेकं सुनिर्भयम् । दत्तं रामेण सीतायाः संतोषाय महीभृता
At para sa mga brāhmaṇa, isang ligtas at walang pangambang tahanan ang ipinagkaloob ni Rāma, ang hari, upang matupad ang nais at ikasisiya ni Sītā.
Verse 26
सीतापुरमिति ख्यातं नाम चक्रे तदा किल । तस्याधिदेव्यौ वर्त्तेते शांता चैव सुमंगला
Noon nga’y ipinangalan niya roon ang bantog na “Sītāpura.” At bilang mga tagapangalagang diyosa ng pook na iyon ay nananahan si Śāntā at gayundin si Sumaṅgalā.
Verse 27
मोहेरकस्य पुरतो ग्रामद्वादशकं पुरः । ददौ विप्राय विदुषे समुत्थाय प्रहर्षितः
Sa harap ng Moheraka, tumindig siyang may galak at ipinagkaloob sa marunong na brāhmaṇa ang labindalawang nayon.
Verse 28
तीर्थांतरं जगामाशु काश्यपीसरितस्तटे । वाडवाः केऽपि नीतास्ते रामेण सह धर्मवित्
Agad siyang nagtungo sa ibang banal na tawiran, sa pampang ng ilog Kāśyapī. Dinala rin doon ang ilang inahing kabayo, kasama si Rāma, ang nakaaalam ng dharma.
Verse 29
धर्मालये गतः सद्यो यत्र माला कमंडलुः । पुरा धर्मेण सुमहत्कृतं यत्र तपो मुने
Pagdaka’y nagtungo siya sa Dharmālaya, kung saan iginagalang ang kuwintas na bulaklak at ang kamaṇḍalu ng asceta; at kung saan, O pantas, noong unang panahon ay nagsagawa si Dharma mismo ng dakilang pag-aayuno at tapasya.
Verse 30
तदारभ्य सुविख्यातं धर्मालयमिति । श्रुतम् ददौ दाशरथिस्तत्र महादानानि षोडश
Mula noon ay naging tanyag ito bilang “Dharmālaya.” Doon, ang anak ni Daśaratha ay nagkaloob ng labing-anim na dakilang kaloob (mahādāna), ayon sa tradisyong naririnig.
Verse 31
पंचाशत्तदा ग्रामाः सीतापुरसमन्विताः । सत्यमंदिरपर्यंता रघुना थेन वै तदा
Noong panahong iyon, limampung nayon ang idinugtong sa Sītāpura—umaabot hanggang sa mga hanggahan ng Satyamandira—sa pamamagitan ng inapo ni Raghu (Rāma).
Verse 32
सीताया वचनात्तत्र गुरुवाक्येन चैव हि । आत्मनो वंशवृद्ध्यर्थं द्विजेभ्योऽदाद्रघूत्तमः
Doon, sa pakiusap ni Sītā at sa pagsunod din sa payo ng guru, ang pinakamainam sa angkan ni Raghu (Rāma) ay nagkaloob ng mga handog sa mga dalawang-ulit na isinilang (mga brāhmaṇa), upang lumago at magpatuloy ang kanyang lahi.
Verse 33
अष्टादशसहस्राणां द्विजानामभवत्कुलम् । वात्स्यायन उपमन्युर्जातूकर्ण्योऽथ पिंगलः
Mula sa labingwalong libong mga dalawang-ulit na isinilang (mga brāhmaṇa), sumibol ang mga natatanging angkan: Vātsyāyana, Upamanyu, Jātūkarṇya, at saka Piṅgala.
Verse 34
भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः कश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा
Naroon din ang mga angkan nina Bhāradvāja at Vatsa; Kauśika at Kuśa rin; Śāṇḍilya, Kaśyapa, Gautama, at gayundin si Chāṃdhana.
Verse 35
कृष्णात्रेयस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । भांडिलश्चैव विज्ञेयो यौवनाश्वस्ततः परम्
Gayundin (naroon) si Kṛṣṇātreya at Vatsa; si Vasiṣṭha at Dhāraṇa; si Bhāṃḍila ay dapat ding kilalanin—at matapos ang mga ito, si Yauvanāśva.
Verse 36
कृष्णायनोपमन्यू च गार्ग्यमुद्गलमौखकाः । पुशिः पराशरश्चैव कौंडिन्यश्च ततः परम्
At (naroon) sina Kṛṣṇāyana at Upamanyu; ang mga angkan ng Gārgya, Mudgala, at Maukha; si Puśi, at si Parāśara rin—pagkaraan nito, si Kauṇḍinya.
Verse 37
पंचपंचाशद्ग्रामाणां नामान्येवं यथाक्रमम् । सीतापुरं श्रीक्षेत्रं च मुशली मुद्गली तथा
Sa ganitong pagkakasunod, binibigkas ang mga pangalan ng limampu’t limang nayon: Sītāpura, Śrīkṣetra, at gayundin ang Muśalī at Mudgalī.
Verse 38
ज्येष्ठला श्रेयस्थानं च दंताली वटपत्रका । राज्ञः पुरं कृष्णवाटं देहं लोहं चनस्थनम्
Jyeṣṭhalā, Śreyasthāna, Dantālī, Vaṭapatrakā; Rājñaḥ-pura, Kṛṣṇavāṭa, Deha, Loha, at Canasthana—mga banal na pook na binabanggit.
Verse 39
कोहेचं चंदनक्षेत्रं थलं च हस्तिनापुरम् । कर्पटं कंनजह्नवी वनोडफनफावली
Koheca, Candanakṣetra, Thala, at Hastināpura; gayundin ang Karpaṭa, Kaṃnajahnavī, at Vanoḍaphanaphāvalī—mga pook na banal na tinutukoy.
Verse 40
मोहोधं शमोहोरली गोविंदणं थलत्यजम् । चारणसिद्धं सोद्गीत्राभाज्यजं वटमालिका
Mohodha, Śamohoralī, Goviṃdaṇa, at Thalatyaja; gayundin ang Cāraṇasiddha, Sodgītrābhājyaja, at Vaṭamālikā—mga banal na pangalan.
Verse 41
गोधरं मारणजं चैव मात्रमध्यं च मातरम् । बलवती गंधवती ईआम्ली च राज्यजम्
Godhara, Māraṇaja, Mātramadhya, at Mātara; Balavatī, Gaṃdhavatī, Īāmlī, at Rājyaja—mga pook na sinasamba sa paggunita.
Verse 42
रूपावली बहुधनं छत्रीटं वंशंजं तथा । जायासंरणं गोतिकी च चित्रलेखं तथैव च
Rūpāvalī, Bahudhana, Chatrīṭa, at gayundin ang Vaṃśaṃja; Jāyāsaṃraṇa, Gotikī, at Citralekha—mga pangalang banal na inuusal sa pagsamba.
Verse 43
दुग्धावली हंसावली च वैहोलं चैल्लजं तथा । नालावली आसावली सुहाली कामतः परम्
Ang Dugdhāvalī, Haṃsāvalī, Vaihola, Caillaja, Nālāvalī, Āsāvalī, at Suhālī—ang mga pamayanang ito’y ganap na naitatag, ayon sa ninanais.
Verse 44
रामेण पंचपंचाशद्ग्रामाणि वसनाय च । स्वयं निर्माय दत्तानि द्विजेभ्यस्तेभ्य एव च
Si Rāma mismo ang lumikha at nagkaloob ng limampu’t limang nayon upang tirhan, at ipinagkaloob yaon sa mismong mga dvija (Brāhmaṇa).
Verse 45
तेषां शुश्रूषणार्थाय वैश्यान्रामो न्यवे दयत् । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि शूद्रास्तेभ्यश्चतुर्गुणान्
Upang sila’y mapaglingkuran at masuportahan, itinalaga ni Rāma ang mga Vaiśya; at nagtalaga rin siya ng tatlumpu’t anim na libong Śūdra—na apat na ulit ang bilang.
Verse 46
तेभ्यो दत्तानि दानानि गवाश्ववसनानि च । हिरण्यं रजतं ताम्रं श्रद्धया परया मुदा
Sa kanila’y ipinagkaloob ang mga dāna: mga baka, mga kabayo, at mga kasuotan; gayundin ang ginto, pilak, at tanso—inihandog nang may sukdulang pananampalataya at galak.
Verse 47
नारद उवाच । अष्टादशसहस्रास्ते ब्राह्मणा वेदपारगाः । कथं ते व्यभजन्ग्रामान्द्रामो त्पन्नं तथा वसु । वस्त्राद्यं भूषणाद्यं च तन्मे कथय सुव्र तम्
Sinabi ni Nārada: “Yaong labingwalong libong Brāhmaṇa ay bihasa sa mga Veda. Paano nila hinati ang mga nayon at ang yamang nagmula roon? At paano ipinamahagi ang mga kasuotan at mga palamuti? Isalaysay mo sa akin, O may dakilang panata.”
Verse 48
ब्रह्मोवाच । यज्ञांते दक्षिणा यावत्सर्त्विग्भिः स्वीकृता सुत । महादानादिकं सर्वं तेभ्य एव समर्पितम्
Sinabi ni Brahmā: “Sa pagtatapos ng yajña, anumang dakṣiṇā na tinanggap ng mga pari na nagsagawa, O anak—ang bawat dakilang handog at iba pa ay inialay sa kanila ring yaon.”
Verse 49
ग्रामाः साधारणा दत्ता महास्थानानि वै तदा । ये वसंति च यत्रैव तानि तेषां भवंत्विति
Pagkaraan, ang mga nayon at mga dakilang luklukan ay ipinagkaloob bilang pangkalahatang pag-aari, na may pahayag: “Saan man sila manirahan, ang mga pook na yaon ay maging kanila.”
Verse 50
वशिष्ठवचनात्तत्र ग्रामास्ते विप्रसात्कृताः । रघूद्वहेन धीरेण नोद्व संति यथा द्विजाः
Doon, sa payo ni Vasiṣṭha, ang mga nayong iyon ay inilagay sa kapangyarihan ng mga Brāhmaṇa; at dahil sa matatag na Raghūdvaha (Rāma), ang mga dalawang-ulit na isinilang ay hindi ginambala ni pinahirapan.
Verse 51
धान्यं तेषां प्रदत्तं हि विप्राणां चामितं वसु । कृतांजलिस्ततो रामो ब्राह्मणानिदमब्रवीत्
Tunay ngang ipinagkaloob sa kanila ang butil, at sa mga Brāhmaṇa ay di-masukat na yaman. Pagkaraan, si Rāma, na nakatiklop ang mga kamay, ay nagsalita sa mga Brāhmaṇa ng ganito.
Verse 52
यथा कृतयुगे विप्रास्त्रेतायां च यथा पुरा । तथा चाद्यैव वर्त्तव्यं मम राज्ये न संशयः
(Sinabi ni Rāma:) “Gaya ng pamumuhay ng mga Brāhmaṇa sa Kṛta Yuga, at gaya rin noong una sa Tretā Yuga, gayon din ang dapat mamuhay ngayon sa aking kaharian—walang alinlangan dito.”
Verse 53
यत्किंचिद्धनधान्यं वा यानं वा वसनानि वा । मणयः कांचनादींश्च हेमादींश्च तथा वसु
Anumang kayamanan o butil ng ani man—mga sasakyan, mga kasuotan, mga hiyas, ginto at mga katulad nito, at gayundin ang mga kayamanang ginto at iba pang mahalaga—
Verse 54
ताम्राद्यं रजतादींश्च प्रार्थयध्वं ममाधुना । अधुना वा भविष्ये वाभ्यर्थनीयं यथोचितम्
Hingin ninyo sa akin ngayon ang tanso at mga katulad nito, ang pilak at mga katulad nito—maging ngayon o sa hinaharap—ang anumang nararapat na ipagkaloob sa paghingi.
Verse 55
प्रेषणीयं वाचिकं मे सर्वदा द्विजसत्तमाः । यंयं कामं प्रार्थयध्वं तं तं दास्याम्यहं विभो
O pinakadakila sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang aking salita ay laging handang tuparin para sa inyo. Anumang pagnanais ang inyong hingin—bawat isa—ipagkakaloob ko, O Panginoon.
Verse 56
ततो रामः सेवकादीनादरात्प्रत्यभाषत । विप्राज्ञा नोल्लंघनीया सेव नीया प्रयत्नतः
Pagkaraan nito, si Rāma ay magalang na nagsalita sa mga tagapaglingkod at iba pa: “Ang utos ng isang brāhmaṇa ay hindi dapat suwayin; dapat itong isagawa nang may pagsisikap at pag-iingat.”
Verse 57
यंयं कामं प्रार्थयंते कारयध्वं ततस्ततः । एवं नत्वा च विप्राणां सेवनं कुरुते तु यः
Anumang pagnanais ang kanilang hingin, ipagawa ninyo iyon ayon sa nararapat. At sinumang, matapos yumukod nang gayon sa mga brāhmaṇa, ay naglilingkod sa kanila—
Verse 58
स शूद्रः स्वर्गमाप्नोति धनवान्पुत्रवान्भवेत् । अन्यथा निर्धनत्वं हि लभते नात्र संशयः
Ang gayong śūdra ay makaaabot sa langit, magiging mayaman at pagpapalain ng mga anak; kung hindi, tiyak na daranas ng karalitaan—walang pag-aalinlangan dito.
Verse 59
यवनो म्लेच्छजातीयो दैत्यो वा राक्षसोपि वा । योत्र विघ्नं करोत्येव भस्मीभवति तत्क्षणात्
Maging siya’y Yavana, isinilang sa mga mleccha, o maging Daitya o Rākṣasa man—sinumang dito’y lumikha ng hadlang ay nagiging abo sa mismong sandali.
Verse 60
ब्रह्मोवाच । ततः प्रदक्षिणीकृत्य द्विजान्रामोऽतिहर्षितः । प्रस्थानाभिमुखो विप्रैराशीर्भिरभिनंदितः
Sinabi ni Brahmā: Pagkaraan nito, si Rāma, labis ang kagalakan, ay nagpradakṣiṇa sa mga brāhmaṇa at humarap sa pag-alis, pinarangalan ng mga pagpapala ng mga dvija.
Verse 61
आसीमांतमनुव्रज्य स्नेहव्याकुललोचनाः । द्विजाः सर्वे विनिर्वृत्ता धर्मारण्ये विमोहिताः
Hanggang sa hangganan ay sinundan siya ng lahat ng mga brāhmaṇa, ang mga mata’y nababalisa sa pag-ibig; at sa Dharmāraṇya sila’y nanatiling labis na natangay at naantig.
Verse 62
एवं कृत्वा ततो रामः प्रतस्थे स्वां पुरीं प्रति । काश्यपाश्चैव गर्गाश्च कृतकृत्या दृढव्रताः
Sa gayon, matapos gawin iyon, si Rāma ay naglakbay patungo sa sarili niyang lungsod. At ang mga Kāśyapa at ang mga Garga rin—matatag sa panata—ay nadamang ganap na ang kanilang layon.
Verse 63
गुर्वासनसमाविष्टाः सभार्या ससुहृत्सुताः । राजधानीं तदा प्राप रामोऽयोध्यां गुणान्विताम्
Nakaupo sa kagalang-galang na trono ng hari, kasama ang kanyang reyna, at kapiling ang mga kaibigan at mga anak, noon ay narating ni Rāma ang kabisera—ang Ayodhyā—na hitik sa mararangal na katangian.
Verse 64
दृष्ट्वा प्रमुदिताः सर्वे लोकाः श्रीरघुनन्दनम् । ततो रामः स धर्मात्मा प्रजापालनतत्परः
Nang makita si Śrī Raghunandana, nagalak ang lahat ng mga tao. Pagkaraan, ang dharma-may kaluluwang si Rāma ay lubos na nagtuon sa pag-iingat at pag-aaruga sa kanyang mga nasasakupan.
Verse 65
सीतया सह धर्मात्मा राज्यं कुर्वंस्तदा सुधीः । जानक्या गर्भमाधत्त रविवंशोद्भवाय च
Habang pinamamahalaan ang kaharian kasama si Sītā, ang matuwid at marunong na si Rāma ay noon ay nagkaloob kay Jānakī ng pagdadalang-tao, upang magpatuloy ang angkang mula sa Dinastiyang Solar.