Adhyaya 25
Ang adhyāya na ito ay inihaharap ni Sūta bilang isang “tīrtha-māhātmya” na dakila tungkol sa banal na gampanin ni Sarasvatī sa Dharmāraṇya. Ipinakikilala ang mahinahong pantas na si Mārkaṇḍeya—marunong, disiplinado sa yoga, payapa ang loob, may dala-dalang kamaṇḍalu at rosaryo—na nilalapitan nang may paggalang ng nagtipong mga ṛṣi. Inaalala ng mga pantas ang mga naunang salaysay na kaugnay ng Naimiṣāraṇya at ng tradisyon ng paglusong ng mga banal na ilog, at humihiling sila ng paglilinaw tungkol sa pagdating ni Sarasvatī at sa kahulugan nito sa mga ritwal. Sinasabi ni Mārkaṇḍeya na si Sarasvatī ay dinala mula Satyaloka patungong Dharmāraṇya (malapit sa Suredrādri), at binibigyang-diin ang kanyang likas na pagiging kanlungan at tagapagkalinga. Itinatakda rin ang isang ritwal ayon sa panahon: sa buwan ng Bhādrapada, sa maliwanag na kalahati, sa mapalad na Dvādaśī, sa Dvāravatī-tīrtha (na pinaglilingkuran ng mga pantas at gandharva), dapat isagawa ang piṇḍa-dāna at iba pang handog para sa mga ninuno. Ipinapahayag na ang bunga nito ay di-nasisirang kapakinabangan para sa mga pitṛ, at ang tubig ni Sarasvatī ay lubhang mapalad, nakapapawi ng mabibigat na kasalanan ayon sa wika ng teksto. Sa wakas, itinatanghal si Sarasvatī bilang katuparan ng mga hangarin—nagbibigay ng gantimpalang svarga at ng kabutihang patungo sa apavarga (pagpapalaya)—upang iugnay ang gawaing ritwal sa mas mataas na layuning espirituwal.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अथान्यत्संप्रवक्ष्यामि तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । धर्मारण्ये यथाऽनीता सत्यलोकात्सरस्वती
Sinabi ni Sūta: Ngayon ay ipahahayag ko ang isa pang kataas-taasang pagluwalhati ng isang banal na tīrtha—kung paanong si Sarasvatī ay dinala mula sa Satyaloka patungo sa Dharmāraṇya.
Verse 2
मार्कंडेयं सुखासीनं महामुनिनिषेवितम् । तरुणादित्यसंकाशं सर्वशास्त्रविशारदम्
Namasdan nila si Mārkaṇḍeya na nakaupo nang payapa, pinaglilingkuran ng mga dakilang muni; nagniningning na tila sumisikat na araw, at bihasa sa lahat ng śāstra.
Verse 3
सर्वतीर्थमयं दिव्यमृषीणां प्रवरं द्विजम् । आसनस्थं समायुक्तं धन्यं पूज्यं दृढव्रतम्
Banal at makalangit, taglay ang diwa ng lahat ng mga tīrtha, ang pinakapanguna sa mga ṛṣi—si Mārkaṇḍeya, ang kagalang-galang na dvija—ay matatag na nakaluklok: mapalad, karapat-dapat sambahin, at matibay sa panata.
Verse 4
योगात्मानं परं शांतं कमडलुधरं विभुम् । अक्षसूत्रधरं शांतं तथा कल्पां तवासिनम्
Nakita nila siya bilang pinakadiwa ng yoga—lubhang payapa at makapangyarihan—may tangan na kamaṇḍalu at hawak ang akṣasūtra (rosaryo); matahimik, at nananatili sa gayong kalagayan sa paglipas ng mga kapanahunan.
Verse 5
अक्षोभ्यं ज्ञानिनं स्वस्थं पितामहसमुद्युतिम् । एवं दृष्ट्वा समाधिस्थं प्रहर्षोत्फुल्ललोचनम्
Di-matitinag, marunong at panatag sa loob—nagniningning na gaya ng Pitāmaha (Brahmā)—nang makita siyang nakalubog sa samādhi, namukadkad sa galak ang kanilang mga mata.
Verse 6
प्रणम्य स्तुतिभिर्युक्त्या मार्क्कंडं मुनयोऽब्रुवन् । भगवन्नैमिषारण्ये सत्रे द्वादशवार्षिके
Pagkatapos yumukod at maghandog ng angkop na mga himno ng papuri, nagsalita ang mga muni kay Mārkaṇḍeya: “O Mapalad, sa Naimiṣāraṇya, sa labindalawang-taóng satra (handog-yajña) …”
Verse 7
त्वयावतारिता ब्रह्मन्नदी या ब्रह्मणः सुता । तथा कृतं च तत्रैव गंगा वतरणं क्षितौ
“O Brāhmaṇa, sa pamamagitan mo ibinaba ang ilog na yaon—anak na babae ni Brahmā; at doon din, iyong isinakatuparan ang pagbaba ni Gaṅgā sa ibabaw ng lupa.”
Verse 8
गीयमाने कुलपतेः शौनकस्य मुनेः पुरः । सूतेन मुनिना ख्यातमन्येषामपि शृण्वताम्
Habang inaawit ito sa harap ni Śaunaka, ang kulapati—patriyarka ng mga muni—ipinahayag ito ng muning Sūta, habang nakikinig din ang iba.
Verse 9
तच्छ्रुत्वा महदाख्यानम स्माकं हृदि संस्थितम् । पापघ्नी पुण्यजननी प्राणिनां दर्शनादपि
Pagkarinig sa dakilang banal na salaysay na iyon, ito’y nanahan sa aming puso; siya (Sarasvatī) ang pumupuksa sa kasalanan at lumilikha ng kabutihan sa mga nilalang, kahit sa pagtanaw lamang.
Verse 10
मार्कण्डेय उवाच । धर्मारण्ये मया विप्राः सत्यलोकात्सरस्वती । समानीता सुरेखाद्रौ शरण्या शरणार्थिनाम्
Sinabi ni Mārkaṇḍeya: Sa Dharmāraṇya, O mga brāhmaṇa, ibinaba ko si Sarasvatī mula sa Satyaloka patungo sa Bundok Surekhā—siya ang kanlungan ng lahat ng naghahanap ng kanlungan.
Verse 11
भाद्रपदे सिते पक्षे द्वादशी पुण्यसंयुता । तत्र द्वारावतीतीर्थे मुनिगंधर्वसेविते
Sa buwan ng Bhādrapada, sa maliwanag na kalahati, sa banal na Dvādaśī na puspos ng kabutihang-loob—doon sa Tīrtha ng Dvārāvatī, na sinasamba ng mga muni at mga Gandharva.
Verse 12
तस्मिन्दिने च तत्तीर्थे पिंडदानादि कारयेत् । तत्फलं समवाप्नोति पितॄणां दत्तमक्षयम्
Sa araw na iyon at sa mismong tīrtha na yaon, ipagawa ang piṇḍa-dāna at iba pang mga ritwal. Makakamtan ang bunga: ang handog sa mga ninuno ay nagiging di-nauubos.
Verse 13
महदाख्यानमखिलं पापघ्नं पुण्यदं च यत् । पवित्रं यत्पवित्राणां महापातकनाशनम्
Ang buong dakilang banal na salaysay na ito ay pumupuksa sa kasalanan at nagkakaloob ng kabutihang-loob; ito’y tagapaglinis sa mga tagapaglinis, at winawasak maging ang pinakamabibigat na kasalanan.
Verse 14
सर्वमंगलमांगल्यं पुण्यं सारस्वतं जलम् । ऊर्ध्वं किं दिवि यत्पुण्यं प्रभासांते व्यवस्थितम्
Ang tubig na Sārasvata ay sukdulang mapalad—pagpapala na higit sa lahat ng pagpapala. Ano pang mas mataas na kabutihang-loob, kahit sa langit, kaysa sa kabutihang itinatag sa dulo ng Prabhāsa?
Verse 15
सारस्वतजलं नॄणां ब्रह्महत्यां व्यपोहति । सरस्वत्यां नराः स्नात्वा संतर्प्य पितृदेवताः । पश्चात्पिंडप्रदातारो न भवंति स्तनंधयाः
Ang banal na tubig ng Sārasvata ay nagpapawi, maging ang kasalanang brahma-hatyā ng mga tao. Pagkaligo sa Sarasvatī at matapos bigyang-lugod ang mga Pitṛ at ang mga diyos, yaong nag-aalay ng piṇḍa ay hindi nagiging ‘stanaṃdhaya’—walang magawa at umaasa na parang sanggol.
Verse 16
यथा कामदुघा गावो भवन्तीष्टफलप्रदाः । तथा स्वर्गापवर्गैकहैतुभूता सरस्वती
Kung paanong ang mga bakang kāmadughā ay nagbibigay ng ninanais na bunga, gayon din ang Sarasvatī—siya ang iisang sanhi ng langit at ng paglaya (mokṣa).