Adhyaya 23

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा यत्कृतं पुरा । तत्सर्वं कथयाम्यद्य शृणुष्वैकाग्रमानसः

Sinabi ni Vyāsa: Mula rito ay ipaliliwanag ko ang ginawa ni Brahmā noong unang panahon. Isasalaysay ko ang lahat ngayon—makinig ka nang may isip na nakatuon sa iisa.

Verse 2

देवानां दानवानां च वैराद्युद्धं बभूव ह । तस्मिन्युद्धे महादुष्टे देवाः संक्लिष्टमानसाः

Dahil sa poot at alitan, sumiklab ang digmaan sa pagitan ng mga Deva at mga Dānava. Sa napakasamang labang iyon, nabagabag sa loob ang mga Deva.

Verse 3

बभूवुस्तत्र सोद्वेगा ब्रह्माणं शरणं ययुः

Doon, nanginginig sa pangamba, sila’y lumapit kay Brahmā at naghanap ng kanlungan.

Verse 4

देवा ऊचुः । ब्रह्मन्केन प्रकारेण दैत्यानां वधमेव च । करोम्यद्य उपायं हि कथ्यतां शीघ्रमेव मे

Sinabi ng mga Deva: O Brahman, sa anong paraan namin maisasagawa ang pagpatay sa mga Daitya? Ipaalam mo agad sa akin ang paraan upang kumilos ako ngayon.

Verse 5

ब्रह्मोवाच । मया हि शंकरेणैव विष्णुना हि तथा पुरा । यमस्य तपसा तुष्टैर्धर्मारण्यं विनिर्मितम्

Wika ni Brahmā: Noong una, ako, kasama si Śaṅkara at si Viṣṇu, na nalugod sa matinding tapas ni Yama, ay lumikha ng banal na gubat na tinatawag na Dharmāraṇya.

Verse 6

तत्र यद्दीयते दानं यज्ञं वा तप उत्तमम् । तत्सर्वं कोटिगुणितं भवेदिति न संशयः

Anumang kawanggawa ang ibigay doon, o yajña ang isagawa, o dakilang tapas ang tuparin—ang lahat ng iyon ay nagiging pinarami nang isang crore; walang pag-aalinlangan.

Verse 7

पापं वा यदि वा पुण्यं सर्वं कोटि गुणं भवेत् । तस्माद्दैत्यैर्न धर्षितं कदाचिदपि भोः सुराः

Maging kasalanan man o kabutihan, ang lahat ay nagiging isang crore ang pagdami roon. Kaya, O mga deva, hindi ito kailanman nilapastangan ng mga Dānava.

Verse 8

श्रुत्वा तु ब्रह्मणो वाक्यं देवाः सर्वे सविस्मयाः । ब्रह्माणं त्वग्रतः कृत्वा धर्मार ण्यमुपाययुः

Nang marinig ang salita ni Brahmā, ang lahat ng mga deva ay napuno ng pagkamangha; inilagay nila si Brahmā sa unahan at nagtungo sa Dharmāraṇya.

Verse 9

सत्रं तत्र समारभ्य सहस्राब्दमनुत्तमम् । वृत्वाऽचार्यं चांगिरसं मार्कंण्डेयं तथैव च

Doon ay sinimulan nila ang walang kapantay na satra-yajña na tumagal ng isang libong taon, at hinirang nilang mga guro ang pantas na Āṅgirasa at gayundin si Mārkaṇḍeya.

Verse 10

अत्रिं च कश्यपं चैव होता कृत्वा महामतिः । जमदग्निं गौतमं च अध्वर्युत्वं न्यवेदयन्

Itinalaga ng mga dakilang may malawak na isip sina Atri at Kaśyapa bilang mga Hotṛ; at sina Jamadagni at Gautama naman ay inatasan sa tungkulin ng Adhvaryu.

Verse 11

भरद्वाजं वसिष्ठं तु प्रत्यध्वर्युत्वमादिशन् । नारदं चैव वाल्मीकिं नोदना याकरोत्तदा

Itinalaga nila sina Bharadvāja at Vasiṣṭha sa tungkulin ng Pratyadhvaryu; at noon ay inatasan sina Nārada at Vālmīki bilang Nodanā, mga tagapag-udyok at tagapag-awit sa ritwal.

Verse 12

ब्रह्मासने च ब्रह्माणं स्थापयामासुरादरात् । क्रोशचतुष्कमात्रां च वेदिं कृत्वा सुरैस्ततः

May paggalang nilang pinaupo si Brahmā sa luklukan ni Brahmā; at pagkaraan, inihanda ng mga diyos ang isang vedī na may lawak na apat na krośa.

Verse 13

द्विजाः सर्वे समाहूता यज्ञस्यार्थे हि जापकाः । ऋग्यजुःसामाथर्वान्वै वेदानुद्गिरयंति ये

Tinipon ang lahat ng mga dvija para sa layunin ng yajña bilang mga tagapag-japa; yaong mga malakas na bumibigkas ng mga Veda—Ṛg, Yajus, Sāman, at Atharvan.

Verse 14

गणनाथं शंभुसुतं कार्त्तिकेयं तथैव च । इन्द्रं वज्रधरं चैव जयंतं चन्द्रसूनुकम्

Tinawag din nila si Gaṇanātha, ang anak ni Śambhu—si Kārttikeya rin—at si Indra na may hawak ng kulog, at si Jayanta, anak ni Candra.

Verse 15

चत्वारो द्वारपालाश्च देवाः शूरा विनिर्मिताः । ततो राक्षोघ्नमंत्रेण हूयते हव्यवाहनः

Apat na magigiting na diyos ang itinalaga bilang mga bantay sa mga tarangkahan. Pagkaraan, sa pamamagitan ng mantrang pumupuksa sa mga rākṣasa, inihandog ang mga alay kay Havyavāhana (Agni).

Verse 16

तिलांश्च यवमिश्रांश्च मध्वाज्येन च मिश्रितान् । जुहुवुस्ते तदा देवा वेदमंत्रैर्नरेश्वर

O hari, noon ang mga diyos na yaon ay naghandog sa apoy ng linga at sebada na magkahalo, hinaluan ng pulot at ghee, na sinasabayan ng mga mantrang Veda.

Verse 17

आघारावाज्यभागौ च हुत्वा चैव ततः परम् । द्राक्षेक्षुपूगनारिंग जंबीरं बीजपूरकम्

Matapos ihandog ang mga āghāra at ang nakatalagang bahagi ng ghee, saka nila inihandog ang ubas, tubo, bunga ng areca, citron, limon, at granada.

Verse 18

उत्तरतो नालिकेरं दाडिमं च यथाक्रमम् । मध्वाज्यं पयसा युक्तं कृशरशर्करायुतम्

Sa gawing hilaga, ayon sa wastong pagkakasunod, inihandog nila ang niyog at granada; at pulot at ghee na hinaluan ng gatas, kasama ang kṛśara na may halong asukal.

Verse 19

तंडुलैः शतपत्रैश्च यज्ञे वाचं नियम्य च । विचिंत्य च महाभागाः कृत्वा यज्ञं सदक्षिणम्

Sa mga butil ng bigas at mga bulaklak na may sandaang talulot, pinigil nila ang pananalita sa paghahandog at nagmuni-muni; at ang mga mararangal ay nagsagawa ng yajña na may nararapat na dakṣiṇā.

Verse 20

उत्तमं च शुभं स्तोमं कृत्वा हर्षमुपाययुः । अवारितान्नमददन्दीनांधकृपणेष्वपि

Matapos nilang isagawa ang dakila at mapalad na himno ng pagpupuri, sila’y napuspos ng matinding galak. Nagkaloob sila ng pagkain nang walang hadlang—maging sa dukha, sa bulag, at maging sa maramot.

Verse 21

ब्राह्मणेभ्यो विशेषेण दत्तमन्नं यथेप्सितम् । पायसं शर्करायुक्तं साज्यशाकसमन्वितम्

Lalo na sa mga brāhmaṇa ay ibinigay ang pagkain ayon sa kanilang nais—matamis na payasam na may asukal, kalakip ang mga gulay na niluto sa ghee.

Verse 22

मंडका वटकाः पूपास्तथा वै वेष्टिकाः शुभाः । सहस्रमोदकाश्चापि फेणिका घुर्घुरादयः

May mga maṇḍaka, vaṭaka, pūpa, at mga mapalad na veṣṭika; at libo-libong modaka rin, kasama ang pheṇikā, ghurghurā, at iba pang matatamis.

Verse 23

ओदनश्च तथा दाली आढकीसंभवा शुभा । तथा वै मुद्गदाली च पर्पटा वटिका तथा

May odana na nilutong kanin, at mapalad na mga putahe ng lentil mula sa āḍhakī; gayundin ang mga ulam na munggo, at mayroon ding parpaṭa at vaṭikā na mga handa.

Verse 24

प्रलेह्यानि विचित्राणि युक्तास्त्र्यूषणसंचयैः । कुल्माषा वेल्लकाश्चैव कोमला वालकाः शुभाः

May sari-saring pralehya na masasarap na dinidilaan, hinaluan ng tatlong maaanghang na pampalasa; at mayroon ding kulmāṣa, vellaka, at malalambot at mapalad na vālakā na mga handa.

Verse 25

कर्कटिकाश्चार्द्रयुता मरिचेन समन्विताः । एवंविधानि चान्नानि शाकानि विविधानि च

Mayroon ding mga gulay na karkaṭikā, mamasa-masa at maayos ang pagkakaluto, tinimplahan ng paminta; gayundin ang mga pagkaing yaon at sari-saring dahon at mga ulam na kasama.

Verse 26

भोजयित्वा द्विजान्सर्वान्धर्मारण्य निवासिनः । अष्टादशसहस्राणि सपुत्रांश्च तदा नृप

O hari, matapos pakainin ang lahat ng mga dvija na nananahan sa Dharmāraṇya—labingwalong libo sila, kasama pa ang kanilang mga anak—

Verse 27

प्रतिदिनं तदा देवा भोजयंति स्म वाडवान् । एवं वर्षसहस्रं वै कृत्वा यज्ञं तदामराः

Noon, araw-araw ay pinakakain ng mga deva ang mga vāḍava. Sa gayong paraan, sa loob ng isang libong taon, isinagawa ng mga walang-kamatayan ang yaong yajña.

Verse 28

कृत्वा दैत्यवधं राजन्निर्भयत्वमवाप्नुयुः । स्वर्गं जग्मुस्ते सहसा देवाः सर्वे मरुद्गणाः

O hari, matapos patayin ang mga daitya, nakamtan nila ang kawalang-takot; at ang lahat ng mga deva—kasama ang mga pangkat ng Marut—ay dagling nagtungo sa langit.

Verse 29

तथैवाप्सरसः सर्वा ब्रह्मवि ष्णुमहेश्वराः । कैलासशिखरं रम्यं वैकुंठं विष्णुवल्लभम्

Gayundin, ang lahat ng mga apsaras, at sina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśvara, ay nagtungo sa kaaya-ayang tuktok ng Kailāsa at sa Vaikuṇṭha, minamahal ni Viṣṇu.

Verse 30

ब्रह्मलोकं महापुण्यं प्राप्य सर्वे दिवौकसः । परं हर्षमुपाजग्मुः प्राप्य नंदनमुत्तम्

Nakarating sa Brahmaloka na lubhang mapagpala, ang lahat ng naninirahan sa langit ay nagkamit ng sukdulang galak, pagdating sa dakilang kakahuyan ng Nandana.

Verse 31

स्वेस्वे स्थाने स्थिरीभूत्वा तस्थुः सर्वे हि निर्भयाः

Sa kani-kanilang sariling kinalalagyan ay matatag silang nanatili; silang lahat, tunay nga, ay walang takot.

Verse 32

ततः कालेन महता कृताख्ययुगपर्यये । लोहासुरो मदोन्मत्तो ब्रह्मवेषधरः सदा

Pagkaraan ng mahabang panahon, sa pagtatapos ng yugto na tinatawag na Kṛta, si Lohāsura—lasing sa pagmamataas—ay laging nag-aanyong brāhmaṇa.

Verse 33

आगत्य सर्वान्विप्रांश्च धर्षयेद्धर्मवित्तमान् । शूद्रांश्च वणिजश्चैव दंडघातेन ताडयेत्

Pagdating doon, kanyang ginigipit ang lahat ng mga brāhmaṇa na nakaaalam ng dharma; at pinapalo rin niya ng tungkod ang mga śūdra at mga mangangalakal.

Verse 34

विध्वंसयेच्च यज्ञादीन्होमद्रव्याणि भक्षयेत् । वेदिका दीर्घिका दृष्ट्वा कश्मलेन प्रदूषयेत्

Wawasakin pa niya ang mga yajña at iba pa, lalamunin ang mga handog na bagay para sa homa; at kapag nakita ang mga altar at mga sagradong tangke, dudungisan niya ang mga iyon ng karumihan.

Verse 35

मूत्रोत्सर्गपुरीषेण दूषयेत्पुण्यभूमिकाः । गहनेन तथा राजन्स्त्रियो दूषयते हि सः

Sa pag-ihi at pagdumi sa di nararapat na lugar, nadudungisan ang banal na lupa; gayundin, O Hari, sa lihim na pakikipagsama (na labag), dinudungisan ng lalaki ang mga babae at ang kanilang dangal.

Verse 36

ततस्ते वाडवाः सर्वे लोहासुरभयातुराः । प्रनष्टाः सपरीवारा गतास्ते वै दिशो दश

Pagkaraan, ang lahat ng yaong mga tao, nababalisa sa takot sa Loha-asura, ay naglaho; kasama ang kanilang mga sambahayan, nagsipagpanaw sila sa sampung panig.

Verse 37

वणिजस्ते भयोद्विग्ना विप्राननुययुर्नृप । महाभयेन संभीता दूरं गत्वा विमृश्य च

Yaong mga mangangalakal, nanginginig sa takot, ay sumunod sa mga brāhmaṇa, O Hari; sa matinding pangamba, lumayo sila at saka nagmuni-muni.

Verse 38

सह शूद्रैद्विजैः सर्व एकीभूत्वा गतास्तदा । मुक्तारण्यं पुण्यतमं निर्जनं हि ययुश्च ते

Noon, silang lahat—kasama ang mga śūdra at ang mga dalawang-ulit na isinilang—ay nagkaisa at nagsilakad; at nagtungo sila sa Muktāraṇya, pinakabanal at tunay na mapag-isa.

Verse 39

निवासं कारयामासुर्नातिदूरे नरेश्वर । वजिङ्नाम्ना हि तद्ग्रामं वासयामासुरेव ते

Di-kalayuan, O panginoon ng mga tao, nagpagawa sila ng mga tahanan; at itinatag nga nila ang nayong iyon sa pangalang Vajiṅ.

Verse 40

लोहासुरभयाद्राजन्विप्र नाम्ना विनिर्मितम् । शंभुना वणिजा यस्मात्तस्मात्तन्नामधारणम्

Dahil sa pangamba sa Loha-asura, O Hari, itinayo ito at tinawag na “Vipra”; at yamang ang mangangalakal na Śambhu ang nagtatag, kaya’t dinala rin nito ang pangalang kaugnay sa kanya.

Verse 41

शंभुग्राममिति ख्यातं लोके विख्यातिमागतम् । अथ केचिद्भयान्नष्टा वणिजः प्रथमं तदा

Sa daigdig ay nakilala ito bilang “Śambhu-grāma” at sumikat sa lahat ng dako. Noon, dahil sa takot, may ilang mangangalakal—una sa lahat—ang nagkawatak-watak at nawala.

Verse 42

ते नातिदूरे गत्वा वै मंडलं चक्रुरुत्तमम् । विप्रागमनकांक्षास्ते तत्र वासमकल्पयन्

Hindi sila lumayo; at doon ay gumawa sila ng isang marangal na kampamento, isang mahusay na maṇḍala. Sabik sa pagdating ng mga brāhmaṇa, doon nila inayos ang kanilang paninirahan.

Verse 43

मंडलेति च नाम्ना वै ग्रामं कृत्वा न्यवीवसन् । विप्रसार्थपरिभ्रष्टाः केचित्तु वणिजस्तदा

Gumawa sila roon ng isang nayon at pinangalanang “Maṇḍala,” at doon sila nanirahan. Ngunit noon, may ilang mangangalakal na nahiwalay sa karaban ng mga brāhmaṇa at nanatiling bukod.

Verse 44

अन्यमार्गे गता ये वै लोहासुरभयार्दिताः । धर्मारण्यान्नाति दूरे गत्वा चिंतामुपाययुः

Yaong dumaan sa ibang landas, pinahihirapan ng takot sa Loha-asura, ay hindi lumayo sa Dharmāraṇya; at doon sila napasok sa pagkabalisa at mabigat na pag-iisip.

Verse 45

कस्मिन्मार्गे वयं प्राप्ताः कस्मिन्प्राप्ता द्विजातयः । इति चिंतां परं प्राप्ता वासं तत्र त्वकारयन्

“Saang landas ba tayo naparito? Saang daan tayo, kaming mga dalawang-ulit na isinilang, nakarating?”—sa matinding pag-aalala, ipinagawa nila roon ang isang tahanan at doon nanahan.

Verse 46

अन्यमार्गे गता यस्मात्तस्मात्तन्नामसंभवम् । ग्रामं निवासयामासुरडालंजमिति क्षितौ

Sapagkat dumaan sila sa ibang landas, mula roon ay sumibol ang pangalan; at sa ibabaw ng lupa ay itinatag nila ang isang nayon na tinawag na “Aḍālaṃja.”

Verse 47

यस्मिन्ग्रामे निवासी यो यत्संज्ञश्च वणिग्भवेत् । तस्य ग्रामस्य तन्नाम ह्यभवत्पृथिवीपते

O panginoon ng lupa, sa alinmang nayon, kung ano mang pangalan ang taglay ng naninirahang mangangalakal—sa gayong pangalan din nakilala ang mismong nayon.

Verse 48

वणिजश्च तथा विप्रा मोहं प्राप्ता भयार्दिताः । तस्मान्मोहेतिसंज्ञास्ते राजन्सर्वे निरब्रुवन्

Ang mga mangangalakal at ang mga Brāhmaṇa ay kapwa tinamaan ng takot at nahulog sa pagkalito; kaya, O hari, silang lahat ay nagpahayag na taglay nila ang pangalang “Moha” (Pagkalito).

Verse 49

एवं प्रनषणं नष्टास्ते गताश्च दिशो दिश । धर्मारण्ये न तिष्ठंति वाडवा वणिजोऽपि वा

Kaya, lubos na nalito at naligaw, sila’y nagsiparoon sa iba’t ibang panig. Sa Dharmāraṇya, ni ang mga mangangalakal ng kabayo ni maging ang mga mangangalakal ay hindi na nanatili.

Verse 50

उद्वसं हि तदा जातं धर्मारण्यं च दुर्लभम् । भूषणं सर्वतीर्थानां कृतं लोहासुरेण तत्

Noon, ang Dharmāraṇya ay naging tiwangwang at mahirap marating. Yaong hiyas ng lahat ng mga tīrtha ay gayon ngang ginawang laruan ni Lohāsura.

Verse 51

नष्टद्विजं नष्टतीर्थं स्थानं कृत्वा हि दानवः । परां मुदमवाप्यैव जगाम स्वालयं ततः

Ginawa ng dānava ang pook na yaon na wala na ang mga dvija at wasak ang bisa ng tīrtha. Sa sukdulang galak, umalis siya roon at nagtungo sa sarili niyang tahanan.