Adhyaya 16
Sa Kabanata 16, nagaganap ang isang teolohikal na talakayang tanong-at-sagot nina Yudhiṣṭhira at Vyāsa. Hinihiling ni Yudhiṣṭhira ang isang nakaayos na salaysay tungkol sa iba’t ibang śakti na itinindig sa Dharmāraṇya upang pawiin ang takot na dulot ng rākṣasa, daitya, yakṣa, at iba pang mapanggambalang nilalang, at tinatanong niya ang mga pangalan at kinaroroonan ng mga ito. Sumasagot si Vyāsa na ang mga kapangyarihang ito ay itinatag ng mga banal na awtoridad at inilagay sa apat na direksiyon upang pangalagaan ang mga dvija at ang buong pamayanan. Itinatala ng kabanata ang maraming anyo at bansag ng mga Diyosa—Śrīmātā, Śāntā, Sāvitrī, Gātrāyī, Chatrājā, at Ānandā—kasama ang kanilang mandirigmang sagisag (mga sandata at sasakyang tulad ng Garuḍa at leon), bilang mga tagapagbantay ng pook at kaayusan ng ritwal. Ipinakikilala rin ang isang mahalagang heograpiyang ritwal: isang sagradong lawa sa harap ng pook ni Chatrājā, kung saan ang snāna (banal na pagligo), tarpaṇa (handog na tubig), at piṇḍadāna (handog na piṇḍa) ay sinasabing nagiging akṣaya—hindi nauubos na gantimpala. Pagkaraan, lumalawak ang turo sa teolohiya ng kabutihang-loob at sa mga pangakong praktikal: pag-alis ng sakit at kaaway, pagdami ng kasaganaan at tagumpay; at nagtatapos sa pagpupuri kay Ānandā bilang sāttvikī śakti na ang pagsamba, ayon sa itinakdang handog, ay nagbibigay ng pangmatagalang bunga at tumutulong sa pag-aaral at kagalingan.
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । रक्षसां चैव दैत्यानां यक्षणामथ पक्षिणाम् । भयनाशाय काजेशैर्धर्मारण्यनिवासिनाम्
Si Yudhiṣṭhira ay nagsabi: Upang mapuksa ang takot na dulot ng mga rākṣasa, daitya, yakṣa, at maging ng mga ibon—ipahayag mo sa akin ang mga itinakdang paraan ng mga panginoon ng Kājeśa para sa mga naninirahan sa Dharmāraṇya.
Verse 2
शक्तीः संस्थापिता नृनं नानारूपा ह्यनेकशः । तासां स्थानानि नामा नि यथारूपाणि मे वद
Maraming Śakti na iba’t iba ang anyo ang itinatag para sa pag-iingat sa mga tao. Ipagpauna mo sa akin ang kanilang mga tahanan at mga pangalan, ayon sa kani-kanilang anyo.
Verse 3
व्यास उवाच । शृणु पार्थ महाबाहो धर्ममूर्ते नृपोत्तम । स्थाने वै स्थापिता शक्तिः काजेशैश्चैव गोत्रपा
Si Vyāsa ay nagsabi: Makinig ka, O Pārtha, makapangyarihan ang bisig—ikaw na anyo ng dharma, pinakamainam sa mga hari. Sa kani-kanilang wastong pook itinatag ng mga panginoon ng Kājeśa ang Śakti, at siya ang tagapangalaga ng mga angkan (gotra).
Verse 4
श्रीमाता मदारिकायां शांता नंदापुरे वरे । रक्षार्थं द्विजमुख्यानां चतुर्दिक्षु स्थिताश्च ताः
Si Śrīmātā ay nananahan sa Madārikā, at si Śāntā naman sa marangal na lungsod ng Nandāpura. Para sa pag-iingat sa mga pangunahing brāhmaṇa, sila’y nakahimpil sa apat na panig.
Verse 5
युक्ताश्चैव सुरैः सर्वैः स्वस्वस्थाने नृपोत्तम । वनमध्ये स्थिताः सर्वा द्विजानां रक्षणाय वै
O pinakadakila sa mga hari, silang lahat—na itinalaga nang wasto ng lahat ng mga deva—ay inilagay, bawat isa sa sariling nararapat na pook sa gitna ng gubat, tunay na upang ipagtanggol ang mga brāhmaṇa.
Verse 6
सा बभूव महाराज सावित्रीति प्रथा शिवा । असुराणां वधार्थाय ज्ञानजा स्थापिता सुरैः
O dakilang hari, ang mapalad na Diyosa ay sumikat sa pangalang “Sāvitrī.” Ipinanganak mula sa banal na kaalaman, siya’y itinatag ng mga deva upang lipulin ang mga asura.
Verse 7
गात्रायी पक्षिणी देवी छत्रजा द्वारवासिनी । शीहोरी चूटसंज्ञा या पिप्पलाशापुरी तथा । अन्याश्च बहवश्चैव स्थापिता भयरक्षणे
Si Gātrāyī, ang Pakṣiṇī Devī, si Chatrajā, si Dvāravāsinī, si Śīhorī, yaong tinatawag na Cūṭā, at gayundin ang Pippalāśāpurī—at marami pang iba—ay itinatag upang magbigay ng pag-iingat laban sa takot.
Verse 8
प्रतीच्योदीच्यां याम्यां वै विबुधैः स्थापिता हि सा । नानायुधधरा सा च नानाभरणभूषिता
Sa kanlurang dako, sa hilaga, at sa timog, tunay na siya’y itinatag ng mga vibudha; at siya’y may tangan na sari-saring sandata at pinalamutian ng maraming hiyas at palamuti.
Verse 9
नानावाहनमारूढा नानारूपधरा च सा । नानाकोपसमायुक्ता नानाभयविना शिनी
Sumakay siya sa iba’t ibang sasakyan; nag-anyong sari-sari rin siya. Taglay ang maraming anyo ng banal na poot, siya ang pumupuksa sa maraming uri ng takot.
Verse 10
स्थाप्या मातर्यथास्थाने यथायोग्या दिशोदिश । गरुडेन समारूढा त्रिशूलवरधारिणी
Ang Ina ay dapat iluklok sa kanyang nararapat na dako, ayon sa wastong ayos sa bawat panig; nakasakay kay Garuḍa, may hawak na trishula at mapagkaloob ng mga biyaya.
Verse 11
सिंहारूढा शुद्धरूपा वारुणी पानदर्पिता । खड्गखेटकबाणाढ्यैः करैर्भाति शुभानना
Nakasakay sa leon, dalisay ang anyo—si Vāruṇī, nag-aalab sa pagmamataas ng inumin—nagniningning ang mapalad na mukha; ang kanyang mga kamay ay hitik sa tabak, kalasag, at mga palaso.
Verse 12
रक्तवस्त्रावृता चैव पीनोन्नतपयोधरा । उद्यदादित्यबिंबाभा मदाघूर्णितलोचना
Balot sa pulang kasuotan, may ganap at nakaangat na dibdib; kumikislap na tila bilog ng sumisikat na araw, at ang mga mata’y umiindayog dahil sa pagkalango.
Verse 13
एवमेषा महादिव्या काजेशैः स्थापिता तदा । रक्षार्थं सर्वजंतूनां सत्यमंदिरवासिनाम्
Sa gayon, ang lubhang banal at makalangit na diyosa ay noon ay iniluklok ng mga Kājeśa, upang maging sanggalang ng lahat ng nilalang, lalo na ng mga nananahan sa Satyamandira, ang Templo ng Katotohanan.
Verse 14
सा देवी नृपशार्दूल स्तुता संपूजिता सह । ददाति सकलान्कामान्वांछितान्नृपमत्तम
O tigre sa mga hari, kapag ang diyosang iyon ay pinupuri at marapat na sinasamba, ipinagkakaloob niya ang lahat ng minimithing hangarin—bawat ninanais na kaganapan, O pinakamainam na pinuno.
Verse 15
धर्मारण्यात्पश्चिमतः स्थापिता छत्रजा शुभा । तत्रस्था रक्षते विप्रान्कियच्छक्तिसम न्विता
Sa kanluran ng Dharmāraṇya, itinatag ang mapalad na Diyosa na si Chatrajā. Naninirahan doon, taglay ang sukat ng banal na kapangyarihan, kanyang pinangangalagaan ang mga brāhmaṇa.
Verse 16
भैरवं रूपमास्थाय राक्षसानां वधाय च । धारयंत्यायुधानीत्थं विप्राणामभयाय च
Taglay ang anyong tulad ni Bhairava upang lipulin ang mga rākṣasa, kanyang tangan ang mga sandata sa ganitong paraan—upang ang mga brāhmaṇa ay mamuhay nang walang pangamba.
Verse 17
सरश्चकार तस्याग्रे उत्तमं जल पूरितम् । सरस्यस्मिन्महाभाग कृत्वा स्नानादितर्पणम्
Sa harap niya, lumikha siya ng isang napakahusay na lawa na punô ng dalisay na tubig. O marangal, sa lawang ito, matapos isagawa ang pagligo at ang mga ritwal na nagsisimula sa tarpaṇa,
Verse 18
पिंडदानादिकं सर्वमक्षयं चैव जायते । भूमौ क्षिप्तांजलीन्दिव्यान्धूपदीपादिकं सदा
Ang lahat ng gawaing tulad ng pag-aalay ng piṇḍa at iba pa ay nagiging di-nauubos ang bunga. Maging ang mga handog na inihahagis sa lupa—mga banal na dakot, insenso, ilawan, at iba pa—ay laging nagbubunga.
Verse 19
तस्य नो बाधते व्याधिः शत्रूणां नाश एव च । बलिदानादिकं तत्र कुर्याद्भूयः स्वशक्तितः
Sa kanya, hindi dumarating ang karamdaman, at ang mga kaaway ay tunay na napapawi. Kaya nararapat na paulit-ulit na magsagawa roon ng mga handog gaya ng bali, ayon sa sariling kakayahan.
Verse 20
शत्रवो नाशमायांति धनं धान्यं विवर्धते । आनंदा स्थापिता राजञ्छक्त्यंशा च मनोरमा
Napapahamak ang mga kaaway, at dumarami ang yaman at butil. O Hari, si Ānandā—kaibig-ibig at bahagi ng Śakti—ay naitatag doon.
Verse 21
रक्षणार्थं द्विजातीनां माहात्म्यं शृणु भूपते । शुक्लांबरधरा दिव्या हेमभूषणभूषिता
Para sa pag-iingat sa mga dvija, pakinggan mo, O panginoon ng lupa, ang kadakilaan. Siya’y banal, nakadamit ng puti, at pinalamutian ng gintong hiyas.
Verse 22
सिंहारूढा चतुर्हस्ता शशांककृतशेखरा । मुक्ताहारलतोपेता पीतोन्नतपयोधरा
Nakakayod sa leon, apat ang kamay, at ang buwan ang korona sa kanyang tuktok; may kuwintas na perlas, at ang kanyang dibdib ay ganap, nakataas, at may ginintuang ningning.
Verse 23
अक्षमालासिहस्ता च गुण तोमरधारिणी । दिव्यगंधवराधारा दिव्यमालाविभूषिता
May hawak na rosaryo at tabak, at may busog-tali at sibat; tahanan ng napakabanal na samyo, at pinalamutian ng makalangit na mga garland.
Verse 24
सात्त्विकी शक्तिरानंदा स्थिता तस्मिन्पुरे पुरा । पूजयेत्तां च वै राजन्कर्पूरारक्त चंदनैः
Ang sāttvic na kapangyarihang si Ānandā ay matagal nang nananatili sa lungsod na yaon. O Hari, sambahin siya sa kampor at pulang sandalwood.
Verse 25
भोजयेत्पायसैः शुभ्रैर्मध्वाज्यसितया सह । भवान्याः प्रीतये राजन्कुमार्याः पूजनं तथा
O Hari, pakainin ang mga panauhin ng dalisay na puting payasam, kasama ang pulot, ghee, at asukal; at gayundin, sambahin ang Birheng Diyosa na Kumārī, upang ikalugod ni Bhavānī.
Verse 26
तत्र जप्तं हुतं दत्तं ध्यातं च नृपसत्तम । तत्सर्वं चाक्षयं तत्र जायते नात्र संशयः
O pinakadakilang hari, anumang japa na binibigkas doon, anumang homa na inihahandog sa apoy, anumang dāna na ibinibigay, at anumang dhyāna na ninanamnam—lahat yaon ay nagiging di-nasisira roon; walang pag-aalinlangan dito.
Verse 27
त्रिगुणे त्रिगुणा वृद्धिस्तस्मिन्स्थाने नृपोत्तम । साधकस्य भवेन्नूनं धनदारादिसं पदः
O dakilang hari, sa pook na yaon na tatluhan ang bisa ng kabutihan, tatluhan din ang pagdami; sa nagsasadhana roon, tiyak na sumisibol ang kasaganaan—yaman, asawa, at iba pang kaloob.
Verse 28
न हानिर्न च रोगश्च न शत्रुर्न च दुष्कृतम् । गावस्तस्य विवर्द्धंते धनधान्यादिसंकुलम्
Sa kanya’y walang pagkalugi, ni karamdaman, ni kaaway, ni kasamaan na mananaig; dumarami ang kanyang mga baka, at napupuno ang kanyang ari-arian ng yaman, butil, at iba pa.
Verse 29
न शाकिन्या भयं तस्य न च राज्ञश्च वैरिणः । न च व्याधिभयं चैव सर्वत्र विजयी भवेत्
Wala siyang takot sa Śākinī, ni sa kaaway na hari; ni takot sa karamdaman—sa lahat ng dako siya’y nagtatagumpay.
Verse 30
विद्याश्चतुर्द्दशास्यैव भासंते पठिता इव । सूर्यवद्द्योतते भूमावानंदमा श्रितो नरः
Sa kaniya, ang labing-apat na sangay ng kaalaman ay nagliliwanag para sa kanya na wari’y napag-aralan na; at ang taong nananahan sa kaligayahang banal ay nagliliwanag sa daigdig na tulad ng araw.