Adhyaya 11
Ang kabanatang ito ay nagaganap bilang pag-uusap nina Vyāsa at Yudhiṣṭhira. Humihiling si Yudhiṣṭhira ng karagdagang salaysay, sapagkat ang “amṛta” ng mga salita ni Vyāsa ay hindi raw kailanman nakapagpapabusog sa kanya. Isinalaysay ni Vyāsa ang isang krisis sa huling panahon: sumibol ang panginoong rākṣasa na si Lolajihva, naghasik ng lagim sa tatlong daigdig, dumating sa Dharmāraṇya, tinalo ang mga lupain, at sinunog ang isang maganda at banal na pamayanan, kaya nagsitakas ang mga brāhmaṇa. Upang ipagtanggol ang mga brāhmaṇa at lipulin ang rākṣasa, nagpakita ang napakaraming Diyosa na pinamumunuan ni Śrīmātā, tangan ang sari-saring sandatang dibino—triśūla, śaṅkha–cakra–gadā, pāśa–aṅkuśa, khaḍga, paraśu, at iba pa. Ang dagundong ni Lolajihva ay yumanig sa mga dako at sa mga dagat; kaya ipinadala ni Indra (Vāsava) si Nalakūbara upang magsiyasat, at iniulat nito ang labanan. Ipinaalam ni Indra kay Viṣṇu; bumaba si Viṣṇu (sa salaysay na ito, mula sa Satyaloka), pinakawalan ang Sudarśana cakra at pinahina si Lolajihva, at sa gitna ng paglusob ng mga Diyosa ay napatay ang rākṣasa. Pinuri ng mga deva at gandharva si Viṣṇu; hinanap niya ang mga brāhmaṇa na napalayas, at sila’y natagpuan at pinanatag na winasak na ang rākṣasa sa pamamagitan ng cakra ni Vāsudeva. Nagbalik ang mga brāhmaṇa kasama ang kanilang mga pamilya at muling nagsagawa ng tapas, yajña, at pag-aaral. Ang naibalik na pamayanan ay nagkaroon ng pangalang pinagmulan: sa Kṛta Yuga ito’y Dharmāraṇya, at sa Tretā Yuga naman ay sumikat bilang Satya Mandira. Sa wakas, pinagtitibay ng kabanata ang pagpapatuloy ng dharma sa pamamagitan ng banal na pag-iingat at muling pagbangon ng pamayanan.
Shlokas
Verse 1
युधिष्ठिर उवाच । अतः परं किमभवद्ब्रवीतु द्विजसत्तम । त्वद्वचनामृतं पीत्वा तृप्तिर्नास्ति मम प्रभो
Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Ano ang sumunod na naganap? Ipagbadya mo, O pinakadakila sa mga dalawang-ulit-na-ipinanganak. Nang mainom ko ang nektar ng iyong mga salita, O Panginoon, hindi pa rin ako nabubusog.”
Verse 2
व्यास उवाच । अथ किंचिद्गते काले युगांतसमये सति । त्रेतादौ लोलजिह्वाक्ष अभवद्राक्षसेश्वरः
Sinabi ni Vyāsa: “Nang lumipas ang ilang panahon at lumalapit ang wakas ng yugto, sa pasimula ng Tretā-yuga ay sumibol si Lolajihvākṣa, isang panginoon sa mga rākṣasa.”
Verse 3
तेन विद्रावितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । जित्वा स सकलांल्लोकान्धर्मारण्ये समागतः
Dahil sa kanya, ang buong tatlong daigdig—gumagalaw at di-gumagalaw—ay napaurong sa takot. Matapos niyang lupigin ang lahat ng mga kaharian, siya’y dumating sa Dharmāraṇya.
Verse 4
तद्दृष्ट्वा सकलं पुण्यं रम्यं द्विजनिषे वितम् । ब्रह्मद्वेषाच्च तेनैव दाहितं च पुरं शुभम्
Nang makita niya ang pook na yaon—lubos na banal, kaaya-aya, at dinarayo ng mga brāhmaṇa—siya, dahil sa poot sa Brahman at sa banal na kaayusan, ay sinunog ang mapalad na lungsod.
Verse 5
दह्यमानं पुरं दृष्ट्वा प्रणष्टा द्विजसत्तमाः । यथागतं प्रजग्मुस्ते धर्मारण्यनिवासिनः
Nang makita ang lungsod na nilalamon ng apoy, nagsitakas ang mga pinakadakilang brāhmaṇa. Ang mga naninirahan sa Dharmāraṇya ay umalis, bumalik sa dinaanan nilang landas.
Verse 6
श्रीमाताद्यास्तदा देव्यः कोपिता राक्षसेन वै । घातयंत्येव शब्देन तर्जयित्वा च राक्षसम्
Noon, ang mga diyosa—si Śrīmātā at ang iba pa—ay nag-alab sa galit dahil sa rākṣasa. Sa dagundong na sigaw ay kanilang tinakot siya, na wari’y dudurugin at papatayin.
Verse 7
समुच्छ्रितास्तदा देव्यः शतशोऽथ सह स्रशः । त्रिशूलवरधारिण्यः शंखचक्रगदाधराः
Noon ay nagsitindig ang mga diyosa—daan-daan, oo, libu-libo—ang ilan ay may hawak na trishula at nagbibigay ng biyaya, ang iba nama’y may shankha, chakra, at gada.
Verse 8
कमंडलुधराः काश्चित्कशाखङ्गधराः पराः । पाशांकुशधरा काचित्खड्गखेटकधारिणी
Ang ilan ay may dalang kamandalu; ang iba’y may latigo at tabak. May isang may hawak na pasha at ankusha; may isa namang may tabak at kalasag.
Verse 9
काचित्परशुहस्ता च दिव्यायुधधरा परा । नानाभरणभूषाढ्या नानारत्नाभिशोभिता
May isang may hawak na palakol; may isa namang may dalang makalangit na sandata. Hitik sa sari-saring alahas, sila’y nagniningning sa iba’t ibang hiyas.
Verse 10
राक्षसानां विनाशाय ब्राह्मणानां हिताय च । आजग्मुस्तत्र यत्रास्ते लोलजिह्वो हि राक्षसः
Upang lipulin ang mga rākṣasa at para sa kapakanan ng mga brāhmaṇa, sila’y nagtungo roon sa kinaroroonan ni Lolajihva, ang rākṣasa na may dila’y gumagalaw-galaw.
Verse 11
महादंष्ट्रो महाकायो विद्युज्जिह्वो भयंकरः । दृष्ट्वा ता राक्षसो घोरं सिंहनादमथाकरोत्
Ang kakila-kilabot na rākṣasa—may dambuhalang pangil, dambuhalang katawan, at dila na tila kidlat—pagkakita sa kaniya ay nagpalabas ng nakapanghihilakbot na ungol na gaya ng leon.
Verse 12
तेन नादेन महता त्रासितं भुवनत्रयम् । आपूरिता दिशः सर्वाः क्षुभितानेकसागराः
Sa dakilang ungol na iyon, nanginig sa takot ang tatlong daigdig; napuno ng tunog ang lahat ng dako, at maraming karagatan ang nag-alimpuyo sa pagkabagabag.
Verse 13
कोलाहलो महानासीद्धर्मारण्ये तदा नृप । तच्छ्रुत्वा वासवेनाथ प्रेषितो नलकूबरः
O Hari, noon sa Dharmāraṇya ay sumiklab ang malaking kaguluhan. Nang marinig ito, si Vāsava (Indra) ay nagsugo kay Nalakūbara.
Verse 14
किमिदं पश्य गत्वा त्वं दृष्ट्वा मह्यं निवेदय । तत्तस्य वचनं श्रुत्वा गतो वै नलकूबरः
“Humayo ka at tingnan kung ano ito; pagkakita mo, ipabatid mo sa akin.” Nang marinig ang utos na iyon, si Nalakūbara ay umalis nga.
Verse 15
दृष्ट्वा तत्र महायुद्धं श्रीमातालोलजिह्वयोः । यथादृष्टं यथाजातं शक्राग्रे स न्यवेदयत्
Nakita niya roon ang dakilang labanan nina Śrīmātā at Lolajihva; at sa harap ni Śakra (Indra) ay iniulat niya nang tapat ang lahat ng nakita at nangyari.
Verse 16
उद्वेजयति लोकांस्त्रीन्धर्मारण्यमितो गतः । तच्छ्रुत्वा वासवो विष्णुं निवेद्य क्षितिमागमत्
“Mula rito’y nagtungo siya sa Dharmāraṇya at pinangingilagan ang tatlong daigdig.” Nang marinig ito, ipinaalam ni Vāsava kay Viṣṇu at bumaba sa lupa.
Verse 17
दाहितं तत्पुरं रम्यं देवानामपि दुर्लभम् । न दृष्टा वाडवास्तत्र गताः सर्वे दिशो दश
Nasunog ang marikit na lungsod na yaon, na mahirap maabot kahit ng mga deva. Hindi nakita roon ang mga vāḍavā; silang lahat ay nagsipagtungo sa sampung panig.
Verse 18
श्रीमाता योगिनी तत्र कुरुते युद्धमुत्तमम् । हाहाभूता प्रजा सर्वा इतश्चेतश्च धावति
Doon, si Śrīmātā na Yoginī ay nagsagawa ng dakilang pakikidigma. Ang buong bayan, sumisigaw ng “Ay, ay!”, ay nagtatakbuhan sa takot, dito at doon.
Verse 19
तच्छ्रुत्वा वासुदेवो हि गृहीत्वा च सुदर्शनम् । सत्यलोकात्तदा राजन्समागच्छन्महीतले
Nang marinig ito, si Vāsudeva ay kinuha ang Sudarśana; at, O Hari, mula sa Satyaloka ay bumaba siya noon sa ibabaw ng lupa.
Verse 20
धर्मारण्यं ततो गत्वा तच्चक्रं प्रमुमोच ह । लोलजिह्वस्तदा रक्षो मूर्च्छितो निपपात ह
Pagkaraan, nagtungo siya sa Dharmāraṇya at pinakawalan ang gulong na yaon. Noon din, si Lolajihva na rākṣasa ay nawalan ng malay at bumagsak sa lupa.
Verse 21
त्रिशूलेन ततो भिन्नः शक्तिभिः क्रोधमूर्च्छितः । हन्यमानस्तदा रक्षः प्राणांस्त्यक्त्वा दिवं गतः
Pagkaraan, ang rākṣasa’y natusok ng trishula at tinamaan ng mga sibat; sa pagkahibang sa poot habang binabagsak, iniwan niya ang hininga ng buhay at nagtungo sa langit.
Verse 22
ततो देवाः सगंधर्वा हर्षनिर्भरमानसाः । तुष्टुवुस्तं जगन्नाथं सत्यलोकात्समागताः
Pagkaraan, ang mga deva kasama ang mga Gandharva, na ang puso’y umaapaw sa galak, ay nagmula sa Satyaloka at nagpuri sa Panginoon ng sanlibutan.
Verse 23
उद्वसं तत्समालोक्य विष्णुर्वचनमब्रवीत् । क्व च ते ब्राह्मणाः सर्वे ऋषीणामाश्रमे पुनः
Nang makita niyang ang pook ay naging tiwangwang, nagsalita si Viṣṇu: “Saan na naroon ang lahat ng brāhmaṇa—nasa mga āśrama ba muli ng mga ṛṣi?”
Verse 24
ततो देवाः सगं धर्वा इतस्ततः पलायितान् । संशोध्य तरसा राजन्ब्राह्मणानिदमब्रुवन्
Pagkaraan, ang mga deva kasama ang mga Gandharva ay nagmadaling maghanap, O Hari, sa mga brāhmaṇang nagsitakas kung saan-saan, at sinabi nila ito sa kanila.
Verse 25
श्रूयतां नो वचो विप्रा निहतो राक्षसाधमः । वासुदेवेन देवेन चक्रेण निरकृंतत
“Pakinggan ninyo ang aming salita, O mga vipra: napatay na ang hamak na rākṣasa; pinutol siya ng banal na Vāsudeva, ang deva, sa pamamagitan ng kaniyang chakra.”
Verse 26
तच्छ्रुत्वा वाडवाः सर्वे प्रहर्षोत्फुल्ललोचनाः । समाजग्मुस्तदा राजन्स्वस्वस्थाने समाविशन्
Nang marinig iyon, ang lahat ng mga vāḍavā, na namukadkad sa galak ang kanilang mga mata, ay nagtipon; at, O Hari, nagbalik sa kani-kanilang tahanan at muling nanahan.
Verse 27
श्रीकांताय तदा राजन्वाक्यमुक्तं मनोरमम् । यस्मात्त्वं सत्यलोकाच्च आगतोऽसि जगत्प्रभुः । स्थापितं च पुरं चेदं हिताय च द्विजात्मनाम्
Pagkaraan, O Hari, isang kaaya-ayang pahayag ang sinabi kay Śrīkānta: “Yamang ikaw, Panginoon ng sanlibutan, ay dumating mula sa Satyaloka, ang lungsod na ito’y itinatag para sa kapakanan ng mga dvija.”
Verse 28
सत्यमंदिरमिति ख्यातं तदा लोके भविष्यति । कृते युगे धर्मारण्यं त्रेतायां सत्यमंदिरम्
Sa gayon, ito’y magiging bantog sa daigdig bilang “Satyamandira.” Sa Kṛta Yuga ito’y tinatawag na Dharmāraṇya; sa Tretā Yuga naman, Satyamandira.
Verse 29
तच्छ्रुत्वा वासुदेवेन तथेति प्रतिपद्य च । ततस्ते वाडवाः सर्वे पुत्रपौत्रसमन्विताः
Nang marinig ito, si Vāsudeva ay sumang-ayon, na nagsabing, “Gayon na nga.” Pagkaraan, ang lahat ng mga vāḍavā, kasama ang kanilang mga anak at mga apo,
Verse 30
सपत्नीकाः सानुचरा यथापूर्वं न्यवात्सिषुः । तपोयज्ञक्रियाद्येषु वर्तंतेऽध्ययनादिषु
Kasama ang kanilang mga asawa at mga tagapaglingkod, sila’y muling nanahan gaya ng dati, namumuhay sa tapas, mga yajña at iba pang banal na gawain, at nagpapatuloy sa pag-aaral at kaugnay na mga disiplina.
Verse 31
एवं ते सर्वमाख्यातं धर्म वै सत्यमंदिरे
Kaya, O Dharma, ang lahat ay ganap nang naisalaysay sa iyo hinggil sa Satyamaṃdira—ang banal na tahanan ng Katotohanan.