Adhyaya 10

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तं धर्म्मारण्ये शुभं मतम् । यदिदं कथयिष्यामि अशेषाघौघनाशनम्

Sinabi ni Vyāsa: “Makinig ka, O Hari, sa nangyari sa Dharmāraṇya—isang mapalad na salaysay. Ang aking isasalaysay ay pumupuksa sa buong baha ng mga kasalanan.”

Verse 2

अजेशेन तदा राजन्प्रेरितेन स्वयंभुवा । कामधेनुः समाहूता कथयामास तां प्रति

Noon, O Hari, sa pag-uudyok ng Sariling-Isinilang (Brahmā), tinawag ni Ajeśa si Kāmadhenu; at siya’y nagsalita bilang tugon sa kanya.

Verse 3

विप्रेभ्योऽनुचरान्देहि एकैकस्मै द्विजातये । द्वौ द्वौ शुद्धात्मकौ चैवं देहि मातः प्रसीद मे

“Magkaloob ka ng mga tagapaglingkod sa mga brāhmaṇa—tig-dalawa sa bawat isa—sa bawa’t dalawang-ulit na isinilang. Ipagkaloob mo ito, O Ina; mahabag ka sa akin.”

Verse 4

तथेत्युक्त्वा महाधेनुः क्षीरेणोल्लेखयद्धराम् । हुंकारात्तस्य निष्क्रांताः शिखासूत्रधरा नराः

Pagkasabi ng “Gayon na nga,” ang dakilang baka ay iginuhit sa lupa ang mga tanda sa pamamagitan ng gatas. Sa kanyang malakas na ungol ay lumitaw ang mga lalaking may tuktok-buhok (śikhā) at suot ang sagradong sinulid (yajñopavīta).

Verse 5

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वणिजश्च महाबलाः । सोपवीता महादक्षाः सर्वशास्त्रविशारदाः

Sila’y tatlumpu’t anim na libo—mga mangangalakal na may dakilang lakas—nakasuot ng sagradong sinulid, lubhang mahusay, at bihasa sa lahat ng mga śāstra.

Verse 6

द्विजभक्तिसमायुक्ता ब्रह्मण्यास्ते तपोन्विताः । पुराणज्ञाः सदाचारा धार्मिका बह्मभोजकाः

Taglay nila ang debosyon sa mga dvija, tapat sa brahmanikong dharma at puspos ng tapas; mga nakakabatid ng mga Purāṇa, may mabuting asal, matuwid, at tagapagpakain sa mga brāhmaṇa.

Verse 7

स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्मारण्यनिवासिनः । तपोऽध्ययनदानेषु सर्वकालेप्यतींद्रियाः

Sa langit ay pinupuri ng mga deva ang mga naninirahan sa Dharmāraṇya; sapagkat sa tapas, pag-aaral, at pagkakawanggawa, sila’y laging natatangi—higit sa karaniwang sukat sa lahat ng panahon.

Verse 8

एकैकस्मै द्विजायैव दत्तं जातु चरद्वयम् । वाडवस्य च यद्गोत्रं पुरा प्रोक्तं महीपते

Sa bawat dvija, tunay ngang ipinagkaloob ang isang pares ng mga tagapaglingkod. At tungkol sa gotra ng Vāḍava na iyon, ito’y naipahayag na noon pa, O panginoon ng lupa.

Verse 9

परस्परं च तद्गोत्रं तस्य चानुचरस्य च । इति कृत्वा व्यवस्थां च न्यवसंस्तत्र भूमिषु

Sa gayon, matapos nilang pagtibayin—sa isa’t isa—ang gotra (angkan) ng taong iyon at ng kaniyang tagasunod, itinakda nila ang wastong kaayusan at saka nanirahan doon sa mga lupain.

Verse 10

ततश्च शिष्यता देवैर्दत्ता चानुचरान्भुवि । ब्रह्मणा कथितं सर्वं तेषामनुहिताय वै

Pagkaraan nito, ipinagkaloob ng mga deva ang pagiging alagad, at nagtalaga rin ng mga tagapaglingkod sa lupa. Ang lahat ng ito’y ipinahayag ni Brahmā, tunay, para sa kanilang kapakanan at wastong paggabay.

Verse 11

कुरुध्वं वचनं चैषां ददध्वं च यदिच्छितम् । समित्पुष्पकुशादीनि आनयध्वं दिनेदिने

Isagawa ninyo ang kanilang mga utos at ibigay ang anumang kanilang naisin. Magdala kayo araw-araw ng panggatong para sa mga ritwal, mga bulaklak, damong kuśa, at iba pang kailangan.

Verse 12

अनुज्ञयैषां वर्तध्वं मावज्ञां कुरुत क्वचित् । जातकं नामकरणं तथान्नप्राशनं शुभम्

Mamuhay at kumilos lamang ayon sa kanilang pahintulot; huwag silang hamakin kailanman. Gayundin, ang mga ritwal sa kapanganakan, ang seremonya ng pagpapangalan, at ang mapalad na unang pagpapakain ng pagkain ay gawin din sa ilalim ng kanilang pagsang-ayon.

Verse 13

क्षौरं चैवोपनयनं महानाम्न्यादिकं तथा । क्रियाकर्मादिकं यच्च व्रतं दानोपवासकम्

Gayundin ang pag-aahit (tonsure), ang upanayana (pagsisimula), ang mahānāma at iba pang mga pagtalima; at anumang mga ritwal at seremonya—mga panata, pagkakawanggawa, at mga pag-aayuno.

Verse 14

अनुज्ञयैषां कर्तव्यं काजेशा इदमबुवन् । अनुज्ञया विनैषां यः कार्यमारभते यदि

“Dapat itong gawin lamang sa kanilang pahintulot,” wika ng mga panginoon ng mga deva. Kung sinuman ang magsimula ng gawain nang wala ang kanilang pagsang-ayon,

Verse 15

दर्शं वा श्राद्धकार्यं वा शुभं वा यदि वाऽशुभम् । दारिद्र्यं पुत्रशोकं च कीर्तिनाशं तथैव च

Maging ito man ay ang ritwal sa bagong buwan, o ang seremonyang śrāddha, maging mapalad o di-mapalad—(ang lumalabag sa tuntunin) ay daranas ng karalitaan, pagdadalamhati sa mga anak, at maging pagkapawi ng dangal.

Verse 16

रोगैर्निपीड्यते नित्यं न क्वचित्सुखमाप्नुयुः । तथेति च ततो देवाः शक्राद्याः सुरसत्तमाः

Siya’y laging pinahihirapan ng mga karamdaman at hindi nakakamtan ang ginhawa saanman. “Gayon na nga,” wika noon ng mga deva—si Śakra (Indra) at ang iba pang pinakadakila sa mga makalangit.

Verse 17

स्तुतिं कुर्वंति ते सर्वे काम धेनोः पुरः स्थिताः । कृतकृत्यास्तदा देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

Nakatayo sa harap ni Kāma-dhenū, silang lahat ay naghandog ng mga himno ng papuri. Noon, ang mga deva—sina Brahmā, Viṣṇu, at Maheśvara—ay nakadamang ganap na ang kanilang layon.

Verse 18

त्वं माता सर्वदेवानां त्वं च यज्ञस्य कारणम् । त्वं तीर्थं सर्वतीर्थानां नम स्तेऽस्तु सदानघे

Ikaw ang Ina ng lahat ng mga deva; ikaw ang pinakaugat ng yajña. Ikaw ang banal na tawiran sa lahat ng mga tīrtha—pagpupugay sa iyo, O laging walang dungis.

Verse 19

शशिसूर्यारुणा यस्या ललाटे वृषभध्वजः । सरस्वती च हुंकारे सर्वे नागाश्च कंबले

Yaong sa noo’y may ningning ng buwan at araw, at may tatak ng Panginoong may watawat na Toro (Śiva); sa kanyang ungol ay naroroon si Sarasvatī, at sa kanyang kumot ay nagkakatipon ang lahat ng mga Nāga—ganyan ang kamangha-manghang Baka, si Surabhī.

Verse 20

क्षुरपृष्ठे च गन्धर्वा वेदाश्चत्वार एव च । मुखाग्रे सर्वतीर्थानि स्थावराणि चराणि च

Sa kanyang likod na tila talim ng labaha naroon ang mga Gandharva at ang apat na Veda; sa unahan ng kanyang bibig nananahan ang lahat ng mga tīrtha, sa mga daigdig na di-gumagalaw at gumagalaw.

Verse 21

एवंविधैश्च बहुशो वचनैस्तोषिता च सा । सुप्रसन्ना तदा धेनुः किं करोमीति चाब्रवीत्

Sa gayong mga salita, na paulit-ulit na nagpasiya sa kanya, siya’y nalugod nang labis; at nang siya’y lubhang mapagpala, sinabi ng Dhenu, “Ano ang aking gagawin?”

Verse 22

देवा ऊचुः । सृष्टाः सर्वे त्वया मातर्देव्यैतेऽनुचराः शुभाः । त्वत्प्रसादान्महाभागे ब्राह्मणाः सुखिनोऽ भवन्

Sinabi ng mga Deva: “O Ina, O Diyosa—ang mga mapalad na tagapaglingkod na ito’y pawang nilikha mo. Sa iyong biyaya, O pinagpala, ang mga Brāhmaṇa ay naging masaya at payapa.”

Verse 23

ततोऽसौ सुरभी राजन्गता नाकं यशस्विनी । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यास्तत्रैवांतरधुस्ततः

Pagkaraan, O Hari, ang maluwalhating Surabhī ay nagtungo sa langit. At noon din, sina Brahmā, Viṣṇu, Maheśa at ang iba pa ay naglaho mula sa pook na yaon.

Verse 24

युधिष्ठिर उवाच । अभार्यास्ते महातेजा गोजा अनुचरास्तथा । उद्वाहिता कथं ब्रह्मन्त्सुतास्तेषां कदाऽभवन्

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “O dakilang may ningning—yaong mga tagasunod na isinilang mula sa Baka ay walang mga asawa. O Brahman, paano sila naikasal, at kailan nagkaroon ng mga anak sa kanila?”

Verse 25

व्यास उवाच । परिग्रहार्थं वे तेषां रुद्रेण च यमेन च । गन्धर्वकन्या आहृत्य दारास्तत्रोपकल्पिताः

Sinabi ni Vyāsa: “Upang sila’y makapag-asawa, dinala ni Rudra at ni Yama ang mga dalagang Gandharva, at doon ay inihanda para sa kanila ang mga kabiyak.”

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । को वा गन्धर्वराजासौ किंनामा कुत्र वा स्थितः । कियन्मात्रास्तस्य कन्याः किमाचारा ब्रवीहि मे

Sinabi ni Yudhiṣṭhira: “Sino ang haring iyon ng mga Gandharva—ano ang kanyang pangalan, at saan siya nananahan? Ilan ang kanyang mga anak na babae, at ano ang kanilang mga kaugalian? Ipagbigay-alam mo sa akin.”

Verse 27

व्यास उवाच । विश्वावसुरिति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप । षष्टिकन्यासहस्राणि आसते तस्य वेश्मनि

Sinabi ni Vyāsa: “O Hari, ang panginoon ng mga Gandharva ay tanyag sa pangalang Viśvāvasu. Sa kanyang palasyo ay nananahan ang animnapung libong dalaga.”

Verse 28

अंतरिक्षे गृहं तस्य गधर्वनगरं शुभम् । यौवनस्थाः सुरूपाश्च कन्या गन्धर्वजाः शुभाः

Sa kalawakan ang kanyang tahanan—isang maringal at mapalad na lungsod ng mga Gandharva. Doon ay may mga dalagang Gandharva, mapalad, nasa kasibulan ng kabataan at may kagandahang-anyo.

Verse 29

रुद्रस्यानुचरौ राजन्नंदी भृंगी शुभाननौ । पूर्वदृष्टाश्च ताः कन्याः कथयामासतुः शिवम्

O Hari, sina Nandī at Bhṛṅgī—mga tagasunod ni Rudra, kapwa may mapagpalang mukha—ay nagsalaysay kay Śiva tungkol sa mga dalagang nakita na nila noon.

Verse 30

दृष्टाः पुरा महादेव गन्धर्वनगरे विभो । विश्वावसुगृहे कन्या असंख्याताः सहस्रशः

Noon, O Mahādeva, O Panginoong sumasaklaw sa lahat, sa lungsod ng mga Gandharva—sa tahanan ni Viśvāvasu—nakita ang mga dalaga, di-mabilang, libu-libo.

Verse 31

ता आनीय वलादेव गोभुजेभ्यः प्रयच्छ भो । एवं श्रुत्वा ततो देवस्त्रिपुरघ्नः सदाशिवः

“Dalhin mo sila, O makapangyarihang Deva, at ipagkaloob sa mga pastol ng baka (gobhujas).” Nang marinig ito, ang Diyos na si Sadāśiva, ang pumatay sa Tripura, ay tumugon.

Verse 32

प्रेषयामास दूतं तु विजयं नाम भारत । स तत्र गत्वा यत्रास्ते विश्वावसुररिंदमः

O Bhārata, nagsugo siya ng isang mensahero na ang pangalan ay Vijaya. Pumaroon siya sa kinaroroonan ni Viśvāvasu, ang manlulupig ng mga kaaway.

Verse 33

उवाच वचनं चैव पथ्यं चैव शिवेरितम् । धर्मारण्ये महाभाग काजेशेन विनिर्मिताः

Ipinahayag niya ang mensahe at ang nararapat na tagubilin ayon sa utos ni Śiva: “O mapalad, sa Dharmāraṇya, (sila) ay itinatag/ nilikha ni Kājeśa.”

Verse 34

स्थापिता वाडवास्तत्र वेदवेदांगपारगाः । तेषां वै परिचर्यार्थं कामधेनुश्च प्रार्थिता

Doon ay itinatag ang mga Vāḍavā, na ganap na bihasa sa mga Veda at Vedāṅga. At upang sila’y mapaglingkuran at masuportahan, ipinakiusap din ang banal na Kāmadhenu.

Verse 35

तया कृताः शुभाचारा वणिजस्ते त्वयोनिजा । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि कुमारास्ते महाबलाः

Sa pamamagitan niya, ang mga mangangalakal na yaon ay ginawang may mapalad na asal, at sila’y isinilang na hindi mula sa sinapupunan ng tao. At may tatlumpu’t anim na libong anak na lalaki ka, na dakila ang lakas.

Verse 36

शिवेन प्रेषितोऽहं वै त्वत्समीपमुपागतः । कन्यार्थं हि महाभाग देहिदेहीत्युवाच ह

Tunay na ako’y isinugo ni Śiva at lumapit sa iyo. O mapalad na ginoo, para sa mga dalaga ito—‘Ibigay, ibigay!’ ang wika niya.

Verse 37

गन्धर्व उवाच । देवानां चैव सर्वेषां गन्धर्वाणां महामते । परित्यज्य कथं लोके मानुषाणां ददामि वै

Ang Gandharva ay nagsabi: “O dakilang pag-iisip, paano ko sa daigdig, tinalikuran ang lahat ng mga Deva at ang mga Gandharva, maibibigay ko (ang mga dalagang ito) sa mga tao?”

Verse 38

श्रुत्वा तु वचनं तस्य निवृत्तो विजयस्तदा । कथयामास तत्सर्वं गन्धर्व चरितं महत्

Nang marinig ang kanyang mga salita, si Vijaya ay nagbalik noon, at isinalaysay niya ang lahat—ang dakilang salaysay ng naging asal ng Gandharva.

Verse 39

व्यास उवाच । ततः कोपसमाविष्टो भगवांल्लोकशंकरः । वृषभे च समारूढः शूलहस्तः सदाशिवः

Sinabi ni Vyāsa: Pagkaraan nito, napuspos ng poot ang Mapalad na Panginoon, si Śaṅkara, ang tagapagpala ng mga daigdig. Sumakay Siya sa toro, tangan ang trishula; si Sadāśiva ay lumusong.

Verse 40

भूतप्रेतपिशाचाद्यैः सहस्रैरावृतः प्रभुः । ततो देवास्तथा नागा भूतवेतालखेचराः

Napapaligiran ang Panginoon ng libu-libong bhūta, preta, piśāca at iba pa. Pagkaraan, nagtipon din ang mga deva, ang mga nāga, at mga pulutong ng espiritu—mga vetāla at iba pang lumilipad sa himpapawid.

Verse 41

क्रोधेन महताविष्टाः समाजग्मुः सहस्रशः । हाहाकारो महानासीत्तस्मिन्सैन्ये विसर्पति

Dahil sa matinding poot, nagtipon sila nang libu-libo. Nang kumalat ang hukbong iyon, sumiklab ang napakalakas na sigaw ng pangamba.

Verse 42

प्रकंपिता धरादेवी दिशापाला भयातुराः । घोरा वातास्तदाऽशांताः शब्दं कुर्वंति दिग्गजाः

Nayanig ang Diyosa ng Daigdig; ang mga tagapagbantay ng mga direksiyon ay nanginig sa takot. Humagupit ang mababangis na hangin, di-mapayapa at nagngangalit, at umalingawngaw ang pag-ungal ng mga elepante ng mga dako.

Verse 43

व्यास उवाच । तदागतं महासैन्यं दृष्ट्वा भयविलोलितम् । गन्धर्वनगरात्सर्वे विनेशुस्ते दिशो दश

Sinabi ni Vyāsa: Nang makita ang pagdating ng dakilang hukbo—na nanginginig sa takot—ang lahat ng yaon ay nagsitakas mula sa lungsod ng mga Gandharva, sa sampung direksiyon.

Verse 44

गन्धर्वराजो नगरं त्यक्त्वा मेरुं गतो नृप । ताः कन्या यौवनोपेता रूपौदार्यसमन्विताः

O hari, iniwan ng hari ng mga Gandharva ang lungsod at nagtungo sa Meru. Ang mga dalagang yaon, hitik sa kabataan at pinalamutian ng kagandahan at marangal na karilagan, ay nanatili roon.

Verse 45

गृहीत्वा प्रददौ सर्वा वणिग्भ्यश्च तदा नृप । वेदोक्तेन विधानेन तथा वै देवसन्निधौ

O hari, kinuha niya sila at saka ibinigay ang lahat sa mga mangangalakal—ayon sa paraang itinuro ng mga Veda, at tunay na sa harap ng mga diyos.

Verse 46

आज्यभागं तदा दत्त्वा गन्धर्वाय गवात्मजाः । देवानां पूर्वजानां च सूर्याचंद्रमसोस्तथा

Pagkaraan, ang mga anak ng mga pastol ng baka ay naghandog ng bahagi ng ghee bilang ājyabhāga sa Gandharva; gayundin sa mga naunang diyos, at sa Araw at sa Buwan.

Verse 47

यमाय मृत्यवे चैव आज्यभागं तदा ददुः । दत्त्वाज्यभागान्विधिवद्वव्रिरे ते शुभव्रताः

Pagkaraan ay ibinigay nila ang ājyabhāga kay Yama at kay Mṛtyu rin. Matapos maihandog nang wasto ang mga ājyabhāga ayon sa tuntunin, ang mga may mapalad na panata ay pumili nang nararapat.

Verse 48

ततः प्रभृति गान्धर्वविवाहे समुपस्थिते । आज्यभागं प्रगृह्णन्ति अद्यापि सर्वतो भृशम्

Mula noon, tuwing nagkakaroon ng kasalang Gandharva, kinukuha at inihahandog ang ājyabhāga—hanggang ngayon, sa lahat ng dako, nang lubos na ganap.

Verse 50

क्षत्रियाश्च महावीरा किंकरत्वे हि निर्मिताः

At ang mga Kṣatriya, matatapang at dakila, ay nilikha nga para sa paglilingkod—nakahandang tumindig bilang tapat na mga tagapaglingkod sa itinakdang kaayusan ng dharma.

Verse 51

ततो देवाऽस्तदा राजञ्जग्मुः सर्वे यथातथा । गते देवे द्विजाः सर्वे स्थानेऽस्मिन्निवसंति ते

Pagkaraan nito, O Hari, ang lahat ng mga deva ay nagsialis—bawat isa sa kani-kaniyang tahanan. Nang makaalis ang mga diyos, ang lahat ng mga dvija ay nanatili at tumahan sa pook na ito mismo.

Verse 52

पुत्रपौत्रयुता राजन्निवसंत्यकुतोभयाः । पठंति वेदान्वेदज्ञाः क्वचिच्छास्त्रार्थमुद्गिरन्

Kasama ang mga anak at mga apo, O Hari, sila’y naninirahan doon na walang pangamba. Bilang mga nakaaalam ng Veda, binibigkas nila ang mga Veda, at kung minsan ay ipinapaliwanag ang diwa ng mga śāstra.

Verse 54

केचिद्विष्णुं जपंतीह शिवं केचिज्जपंति हि । ब्रह्माणं च जपंत्येके यमसूक्तं हि केचन । यजंति याजकाश्चैव अग्निहोत्रमुपासते । स्वाहाकारस्वधाकारवषट्कारैश्च सुव्रत

Dito, ang ilan ay nagja-japa kay Viṣṇu; ang iba nama’y kay Śiva. May ilan na umaawit kay Brahmā, at may ilan na bumibigkas ng mga himno para kay Yama. Ang iba’y nagsasagawa ng mga yajña at nag-iingat ng Agnihotra—binibigkas ang ‘svāhā’, ‘svadhā’, at ‘vaṣaṭ’, O ikaw na may mararangal na panata.

Verse 55

शब्दैरापूयते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । वणिजश्च महादक्षा द्विजशुश्रूणोत्सुकाः

Sa mga banal na tunog, napupuno ang buong tatlong daigdig—gumagalaw man o di-gumagalaw. At ang mga mangangalakal, lubhang bihasa, ay sabik na maglingkod at mag-asikaso sa mga dvija.

Verse 56

धर्मारण्ये शुभे दिव्ये ते वसंति सुनिष्ठिताः । अन्नपानादिकं सर्वं समित्कुशफलादिकम्

Sa mapalad at banal na Dharmāraṇya, sila’y nananahan na matatag sa disiplina. Naroon ang lahat ng kailangan—pagkain at inumin, pati panggatong, damong kuśa, mga bunga, at iba pa.

Verse 57

आपूरयन्द्विजातीनां वणिजस्ते गवात्मजाः

Yaong mga mangangalakal, mga anak ng angkan ng baka, ay lubos na nagpunô sa pangangailangan ng mga dvija, upang walang kakulangan.

Verse 58

पुष्पोपहारनिचयं स्नानवस्त्रादिधावनम् । उपलादिकनिर्माणं मार्जनादिशुभक्रियाः

Naghanda sila ng mga bunton ng bulaklak at mga handog; nilabhan ang mga kasuotang panligo at iba pang gamit; nagtayo ng mga gawang-bato at katulad; at nagsagawa ng mapagpalang gawain gaya ng pagwawalis at paglilinis.

Verse 59

वणिक्स्त्रियः प्रकुर्वंति कंडनं पेषणादिकम् । शुश्रूषंति च तान्विप्रान्काजेशवचनेन हि

Ang mga asawa ng mga mangangalakal ay gumagawa ng mga gawain gaya ng pagdikdik at paggiling. At sa utos ni Kājeśa, masikap nilang pinaglilingkuran ang mga Brāhmaṇa.

Verse 60

स्वस्था जातास्तदा सर्वे द्विजा हर्षपरायणाः । काजेशादीनुपासंते दिवारात्रौ हि संध्ययोः

Noon, ang lahat ng dvija ay naging payapa at ganap ang loob, nakatuon sa kagalakan. Sa bukang-liwayway at dapithapon, at tunay na araw at gabi, sinasamba nila si Kājeśa at ang iba pang mga diyos.