Adhyaya 8
Uma SamhitaAdhyaya 844 Verses

नरकलोकवर्णनम् (Narakaloka-varṇanam) — Description of the Hell-Realms

Ang kabanatang ito ay isang aral sa loob ng salaysay ng mga pantas, kung saan si Sanatkumāra ay naglalarawan ng paghatol matapos ang kamatayan sa mga gumagawa ng adharma. Si Citragupta, tagapagtala ng karma at talinong panghukuman ni Yama, ay nagsasalita sa mga nagkasala—lalo na sa may kapangyarihang nabigo sa dangal: mga pinunong umuapi sa nasasakupan, magnanakaw ng ari-arian ng iba, at lumalapastangan sa asawa ng kapwa. Itinatatag ang tuntuning karmiko: ang ginawa ay tiyak na muling mararanasan bilang bunga, at ang pagdurusa ay hindi basta ipinapataw kundi nililikha ng sariling gawa. Ang pananalita ay parang paglilitis at pagwawasto: itinatanggi ang pagsisi sa iba, winawasak ang ilusyon ng pansamantalang paghahari, at ipinapakita na sa kamatayan ay guguho ang sandigan ng mundo—kaharian at pamilya. Ang lihim na aral ay etikal at metapisikal: ang Naraka ay hindi lamang parusa kundi isang pagtuturo ng ṛta/dharma, kung saan luminaw ang sanhi at bunga, nagbubunsod ng pagkilala sa sala, pagsisisi, at pangangailangan ng pagpipigil at debosyon bilang panangga at sādhanā.

Shlokas

Verse 1

चित्रगुप्त उवाच । भो भो दुष्कृतकर्म्माणः पर द्रव्यापहारकाः । गर्विता रूपवीर्येण परदारावमर्द्दकाः

Wika ni Citragupta: “Hoy! Kayong gumagawa ng kasalanan—mga magnanakaw ng yaman ng iba! Kayong nagmamataas sa ganda at lakas, at lumalapastangan sa mga asawa ng iba!”

Verse 2

यस्त्वयं क्रियते कर्म तदिदं भुज्यते पुनः । तत्किमात्मोपघातार्थं भवद्भिर्दुष्कृतं कृतम्

Anumang gawaing ginagawa rito, ang bunga nito’y tiyak na muling mararanasan. Kaya bakit kayo gumawa ng masama—upang wasakin lamang ang sarili ninyong pagkatao?

Verse 3

इदानीं किं प्रलप्यध्वे पीड्यमानास्स्वकर्मभिः । भुज्यंतां स्वानि कर्म्माणि नास्ति दोषो हि कस्यचित्

Bakit kayo nananaghoy ngayon, gayong kayo’y pinahihirapan ng sarili ninyong mga gawa? Hayaan ang bawat isa na danasin ang bunga ng sariling karma—tunay na walang dapat sisihin sa iba.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । एवं ते पृथिवीपालास्संप्राप्तास्तत्समीपतः । स्वकीयैः कर्म्मभिघौरैर्दुष्कर्म्मबलदर्पिणः

Wika ni Sanatkumāra: “Gayon nga, ang mga pinuno ng daigdig ay lumapit sa kanya. Nakapanghihilakbot dahil sa sarili nilang mga gawa, at palalo sa lakas na isinilang sa masasamang kilos, sila’y lumapit na may pagmamataas.”

Verse 5

तानपि क्रोधसंयुक्तश्चित्रगुप्तो महाप्रभुः । संशिक्षयति धर्मज्ञो यमराजानुशिक्षया

Maging sila man, ang dakilang Panginoong Chitragupta—puspos ng mahigpit na galit at bihasa sa dharma—ay dinidisiplina at itinutuwid, ayon sa utos at pamamahala ni Haring Yama.

Verse 6

चित्रगुप्त उवाच । भो भो नृपा दुराचाराः प्रजा विध्वंसकारिणः । अल्पकालस्य राज्यस्य कृते किं दुष्कृतं कृतम्

Wika ni Citragupta: “Ay, ay—O mga haring masama ang asal, mga sumisira sa sarili ninyong nasasakupan! Para sa isang paghaharing panandalian, anong mga kasalanang gawa ang inyong nagawa?”

Verse 7

राज्यभोगेन मोहेन बलादन्यायतः प्रजाः । यद्दण्डिताः फलं तस्य भुज्यतामधुना नृपाः

O mga hari, ngayon ay dapat ninyong danasin ang bunga ng gawaing iyon: nalinlang ng kalayawan ng paghahari, pinarusahan ninyo ang mga nasasakupan sa pamamagitan ng lakas at kawalang-katarungan.

Verse 8

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां नरकलोकवर्णनं नामाष्टमोऽध्यायः

Sa gayon, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa Ikalimang Aklat—ang Umāsaṃhitā—nagtatapos ang Ikawalong Kabanata na tinatawag na “Paglalarawan ng mga Daigdig ng Impiyerno.”

Verse 9

पश्यामि तद्बलं नष्टं येन विध्वंसिताः प्रजाः । यमदूतैर्योज्यमाना अधुना कीदृशं भवेत्

Nakikita ko na ang kapangyarihang yaon ay naglaho, na siyang naging sanhi ng paglipol sa mga nilalang. Ngayon, kapag sila’y sinasakmal at iginagapos ng mga sugo ni Yama, ano kaya ang magiging kalagayan nila?

Verse 10

सनत्कुमार उवाच । एवं बहुविधैर्वाक्यैरुपलब्धा यमेन ते । स्वानि कर्माणि शोचंति तूष्णीं तिष्ठंति पार्थिवाः

Wika ni Sanatkumāra: Sa gayon, matapos sawayin ni Yama sa sari-saring pananalita, ang mga nilalang sa lupa ay tumatangis sa sarili nilang mga gawa at nananatiling tahimik.

Verse 11

इति कर्म्म समुद्दिश्य नृपाणां धर्म्मराड्यमः । तत्पापपंकशुद्ध्यर्थमिदं दूतान्ब्रवीति च

Matapos ituro ang tungkulin na bumubuo sa matuwid na paghahari para sa mga pinuno, sinabi niya ang mga salitang ito sa mga sứ sứ, na naglalayong linisin ang putik ng kasalanan.

Verse 12

यमराज उवाच । भोभोश्चण्ड महाचंड गृहीत्वा नृपतीन्बलात् । नियमेन विशुद्यध्वं क्रमेण नरकाग्निषु

Sinabi ni Yamarāja: "Hoy! Caṇḍa at Mahācaṇḍa—dakpin ang mga haring iyon nang may puwersa. Pagkatapos, ayon sa itinakdang tuntunin, hayaan silang linisin nang sunud-sunod sa mga apoy ng impiyerno."

Verse 14

सनत्कुमार उवाच । ततश्शीघ्रं समादाय नृपान्संगृह्य पादयोः । भ्रामयित्वा तु वेगेन निक्षिप्योर्ध्वं प्रगृह्य च । सर्वप्रायेण महतातीव तप्ते शिलातले । आस्फालयंति तरसा वज्रेणेव महाद्रुमान्

Sinabi ni Sanatkumāra: Pagkatapos, mabilis na hinawakan ang mga paa ng mga hari, pinaikot nila ang mga ito nang may puwersa, inihagis paitaas, at muling sinambot. Sa matinding karahasan, ibinalibag nila ang mga ito sa isang mainit na ibabaw ng bato—humahampas nang may bilis na parang kidlat na nagpapabagsak sa malalaking puno.

Verse 15

ततस्सरक्तं श्रोत्रेण स्रवते जर्जरीकृतः । निस्संज्ञस्स सदा देही निश्चेष्टस्संप्रजायते

Pagkatapos, sa pagkawasak at pagkagiba ng kanyang katawan, ang dugo ay umaagos palabas sa kanyang tainga; ang may katawang nilalang ay patuloy na nawawalan ng malay at nagiging ganap na walang kibo.

Verse 16

ततस्स वायुना स्पृष्टस्सतैरुज्जीवितः पुनः । ततः पापविशुद्ध्यर्थं क्षिपंति नरकार्णवे

Pagkatapos, sa paghipo ng hangin, muli siyang binubuhay ng daan-daang (mga tagapaglingkod). Pagkatapos niyon, para sa paglilinis ng mga kasalanan, inihahagis nila siya sa karagatan ng impiyerno.

Verse 17

अष्टाविंशतिसंख्याभिः क्षित्यधस्सप्तकोटयः । सप्तमस्य तलस्यांते घोरे तमसि संस्थितः

Sa ilalim ng lupa, sa lalim na nasusukat na dalawampu’t walo at pitong krore (yojana), sa pinakadulo ng ikapitong daigdig sa ilalim, siya’y nananahan sa nakapanghihilakbot na dilim.

Verse 18

घोराख्या प्रथमा कोटिः सुघोरा तदधः स्थिता । अतिघोरा महाघोरा घोररूपा च पंचमी

“Ang unang bahagi ay tinatawag na Ghorā. Sa ilalim nito ay naroon ang Sughorā. Sumusunod ang Atighorā at Mahāghorā; at ang ikalima ay tinatawag na Ghorarūpā.”

Verse 19

षष्ठी तलातलाख्या च सप्तमी च भयानका । अष्टमी कालरात्रिश्च नवमी च भयोत्कटा

“Ang ikaanim ay tinatawag na Talātalā; ang ikapito ay kakila-kilabot. Ang ikawalo ay kilala bilang Kālarātrī; at ang ikasiyam ay lubhang nakapanghihilakbot.”

Verse 20

दशमी तदधश्चण्डा महाचण्डा ततोऽप्यधः । चण्डकोलाहला चान्या प्रचण्डा चण्डनायिका

Ang ikasampung antas ay Daśamī. Sa ilalim nito ay Caṇḍā; at mas mababa pa ang Mahācaṇḍā. Sa ibaba pa muli ay may isa pang tinatawag na Caṇḍakolāhalā; at kasunod ang Pracaṇḍā at Caṇḍanāyikā.

Verse 21

पद्मा पद्मावती भीता भीमा भीषणनायिका । कराला विकराला च वज्राविंशतिमा स्मृता

Siya ay inaalala sa mga pangalang Padmā, Padmāvatī, Bhītā, Bhīmā, Bhīṣaṇanāyikā, Karālā, Vikarālā, at Vajrā—kaya’t siya ang ikadalawampu sa pagbilang ng mga banal na anyong ito.

Verse 22

त्रिकोणा पञ्चकोणा च सुदीर्घा चाखिलार्तिदा । समा भीमबला भोग्रा दीप्तप्रायेति चान्तिमी

“(Siya ay) Trikoṇā, ang Tatlong-sulok na Kapangyarihan; at Pañcakoṇā, ang Limang-sulok na Kapangyarihan; Sudīrghā, ang Malawak at Umaabot sa Malayò; at Akhilārtidā, ang Tagapag-alis ng lahat ng pagdurusa. Siya ay Samā, ang Pantay at Walang-kinikilingan; Bhīmabalā, ang may kakila-kilabot na lakas; Bhogrā, ang Tagapagkaloob ng mga kaluguran; at sa wakas Dīptaprāyā, ang Nagniningning at Naglalagablab sa karilagan.”

Verse 23

इति ते नामतः प्रोक्ता घोरा नरककोटयः । अष्टाविंशतिरेवैताः पापानां यातनात्मिकाः

Kaya nito, ang mga kakila-kilabot na karamihan ng mga impiyerno ay ipinahayag sa iyo ayon sa kanilang mga pangalan. Tunay na dalawampu’t walo ang bilang—mga daigdig na ang likas ay pahirap, dinaranas bilang bunga ng mga kasalanang gawa.

Verse 24

तासां क्रमेण विज्ञेयाः पंच पञ्चैव नायकाः । प्रत्येकं सर्वकोटीनां नामतस्संनिबोधत

Alamin sa wastong pagkakasunod na sa mga pangkat na iyon ay may limang pinuno—limang-lima sa bawat isa. Ngayon, unawain sa pamamagitan ng pangalan ang mga pinuno ng bawat koṭi (mga uri ng karamihan).

Verse 25

रौरवः प्रथमस्तेषां रुवंते यत्र देहिनः । महारौरवपीडाभिर्महांतोऽपि रुदंति च

Sa mga impiyernong iyon, ang Raurava ang una—doon humahagulhol nang malakas ang mga nilalang na may katawan. At kapag pinahihirapan ng mga sakit ng Mahāraurava, maging ang malalakas ay napapaiyak.

Verse 26

ततश्शीतं तथा चोष्णं पंचाद्या नायकास्स्मृताः । सुघोरस्तु महातीक्ष्णस्तथा संजीवनः स्मृतः

Pagkaraan nito, ang ‘Śīta’ at ‘Uṣṇa’ ay inaalala bilang kabilang sa unang limang pangunahing pinuno. At ang ‘Sughora’, ‘Mahātīkṣṇa’, gayundin ang ‘Saṃjīvana’ ay inaalala rin bilang mahahalagang pinuno.

Verse 27

महातमो विलोमश्च विलोपश्चापि कंटक । तीव्रवेगः करालश्च विकरालः प्रकंपनः

“(Sila’y tinatawag na) Mahātamas, Viloma, Vilopa, at gayundin Kaṇṭaka; (pati) Tīvravega, Karāla, Vikarāla, at Prakaṃpana.”

Verse 28

महावक्रश्च कालश्च कालसूत्रः प्रगर्जनः । सूचीमुखस्सुनेतिश्च खादकस्सुप्रपीडनः

(Sila ay tinatawag na) Mahāvakra, Kāla, Kālasūtra, Pragarjana, Sūcīmukha, Suneti, Khādaka, at Suprapīḍana.

Verse 29

कुम्भीपाकसुपाकौ च क्रकचश्चातिदारुणः । अंगारराशिभवनं मेरुरसृक्प्रहितस्ततः

Pagkatapos (siya’y inihahagis) sa mga impiyernong tinatawag na Kumbhīpāka at Supāka, at sa Krakaca na lubhang kakila-kilabot; saka (siya’y itinatapon) sa tahanang bunton ng nagliliyab na baga, at sa bundok na pinadadaluyan ng rumaragasang dugo.

Verse 30

तीक्ष्णतुण्डश्च शकुनिर्महासंवर्तकः क्रतुः । तप्तजंतुः पंकलेपः प्रतिमांसस्त्रपूद्भवः

May isa na tinawag na “Matulis-ang-Tuka”; may isa pa, “Ang Ibon”; (isa pa) “Dakilang Tagapagpaguho”; at si Kratu. (Ang iba pa ay) “Tagasunog-ng-mga-nilalang”, “Nababalutan-ng-putik”, “Kumakain-ng-laman”, at “Ipinanganak-mula-sa-bangkay”—ganyan ang mga kakila-kilabot na nilalang na binanggit sa salaysay na ito.

Verse 31

उच्छ्वासस्सुनिरुच्छ्वासो सुदीर्घः कूटशाल्मलिः । दुरिष्टस्सुमहावादः प्रवादस्सुप्रतापनः

Siya ang hininga ng buhay at ang pinigil na pagbuga; Siya ang lubhang nagtatagal; Siya ang mataas at matibay na haliging tulad ng śālmali. Siya ang pangitain at kautusang mahirap daigin; Siya ang dakilang pagpapahayag; Siya ang bantog na pahayag na makapangyarihang nagsusunog at nag-aalis ng karumihan.

Verse 32

ततो मेघो वृषः शाल्मस्सिंहव्याघ्रगजाननाः । श्वसूकराजमहिषघूककोकवृकाननाः

Pagkaraan, lumitaw ang mga anyong may mukha na gaya ng ulap, ng toro, at ng punong śālmalī; may mukha na gaya ng leon, tigre, at elepante; at mayroon ding may mukha na gaya ng aso, baboy-ramo, marangal na kalabaw, kuwago, asong-gubat, at lobo.

Verse 33

ग्राहकुंभीननक्राख्या स्सर्पकूर्माख्यवायसाः । गृध्रोलूकहलोकाख्याः शार्दूलक्रथकर्कटाः

May mga nilalang na kilala bilang buwaya, kumbhīra, at makara; ang iba naman ay tinatawag na ahas, pagong, at uwak. Gayundin, may tinatawag na buwitre, kuwago, at mga haloka; at mayroon ding tigre, mga kratha, at alimango.

Verse 34

मंडूकाः पूतिवक्त्राश्च रक्ताक्षः पूतिमृत्तिकाः । कणधूम्रस्तथाग्निश्च कृमिगन्धिवपुस्तथा

“May mga nilalang na gaya ng palaka, may mga may mabahong bibig, may mapupulang mata, at may mga nababalutan ng mabahong putik. Mayroon ding maiitim na parang usok, may nagliliyab na parang apoy, at may mga katawang amoy-uod.”

Verse 35

अग्नीध्रश्चाप्रतिष्ठश्च रुधिराभश्श्वभोजनः । लाला भेक्षांत्रभक्षौ च सर्वभक्षः सुदारुणः

“(May mga nilalang na tinatawag na) Agnīdhra at Apratiṣṭha; Rudhirābha (kulay-dugo) at Śvabhojana (kumakain ng aso); Lālā, Bhekṣāntrabhakṣa (lumalamon ng palaka at bituka), at Sarvabhakṣa (kumakain ng lahat). Sila’y lubhang mabangis.”

Verse 36

कंटकस्सुविशालश्च विकटः कटपूतनः । अंबरीषः कटाहश्च कष्टा वैतरणी नदी

(Naroon) ang lupang punô ng tinik, ang napakalawak, ang kakila-kilabot; ang Kaṭapūtana, ang Ambarīṣa, ang Kaṭāha; at ang mapait na ilog na Vaitaraṇī.

Verse 37

सुतप्तलोहशयन एकपादः प्रपूरणः । असितालवनं घोरमस्थिभंगः सुपूरणः

Humiga siya sa higaan ng pulang nagbabagang bakal; nakatayo sa isang paa, nagtiyaga siya sa mabagsik na pag-aayuno at pagninilay. Pumasok siya sa kakila-kilabot na gubat ng Asitāla; kahit nababali ang mga buto, nanatili siyang di matinag at lubos na nakatuon sa pagtupad ng kanyang penitensiya.

Verse 38

विलातसोऽसुयंत्रोऽपि कूटपाशः प्रमर्दनः । महाचूर्ण्णो सुचूर्ण्णोऽपि तप्तलोहमयं तथा

“(Ang mga kasangkapang pahirap ay) ang ‘Vilātasa’; gayundin ang ‘Asuyantra’; ang ‘Kūṭapāśa’, ang mapanlinlang na silong na dumudurog; ang ‘Mahācūrṇa’ at ‘Sucūrṇa’, ang malaki at pinong pandurog; at gayundin ang pahirap na yari sa pinainit na bakal.”

Verse 39

पर्वतः क्षुरधारा च तथा यमलपर्वतः । मूत्रविष्ठाश्रुकूपश्च क्षारकूपश्च शीतलः

May ‘Bundok’, ‘Tagaytay na Talahib ng Labaha’, at ‘Kambal na Bundok’; mayroon ding mga balon ng ihi, dumi, at dugo; at ang balon na mapanilaw (alkalina) at ang lupain ng nagyeyelong lamig. (Ito ang mga pangalang nakapanghihilakbot na pook-impyerno kung saan dinaranas ng nakagapos na kaluluwa ang bunga ng kanyang gawa.)

Verse 40

मुसलोलूखलं यन्त्रं शिलाशकटलांगलम् । तालपत्रासिगहनं महाशकटमण्डपम्

May mga makinang tulad ng pandurog na almires at pambayo; may mga karitong bato at ararong bato; may masukal na gubat ng mga tabak na yari sa dahon ng palma; at maging isang malawak na bulwagan na nakasakay sa malaking kariton.

Verse 41

संमोहमस्थिभंगश्च तप्तश्चलमयो गुडम् । बहुदुखं महाक्लेशः कश्मलं समलं मलात्

Nagdudulot ito ng pagkalito at maging pagkaputol ng mga buto; ito’y nakapapasong at di-matatag—gaya ng jaggery na natutunaw sa init. Nagbubunga ito ng maraming dalamhati at matinding pighati; ito’y makasalanan, marumi, at isinilang mula sa karumihan.

Verse 42

हालाहलो विरूपश्च स्वरूपश्च यमानुगः । एकपादस्त्रिपादश्च तीव्रश्चाचीवरं तमः

“Hālāhala; ang Anyong Pangit at ang Anyong Ganap; ang Tagasunod ni Yama; ang May Isang Paa at ang May Tatlong Paa; ang Marahas; at ‘Ācīvara,’ ang mismong Kadiliman”—ang mga ito rin ay binabanggit bilang mga pangalan/anyo na kaugnay ng nakapanghihilakbot at nagtatabing kapangyarihan ni Rudra.

Verse 43

अष्टाविंशतिरित्येते क्रमशः पंचपंचकम् । कोटीनामानुपूर्व्येण पंच पंचैव नायकाः

Kaya nga, ang mga ito ay dalawampu’t walo, na inayos nang sunod-sunod bilang mga pangkat na tiglilima. Sa gayon ding kaayusan, para sa mga Rudra-koṭi ay may mga pinuno—lima para sa bawat pangkat na lima.

Verse 44

रौरवाय प्रबोध्यंते नरकाणां शतं स्मृतम् । चत्वारिंशच्छतं प्रोक्तं महानरकमण्डलम्

Para sa impiyernong tinatawag na Raurava, ipinahayag na may isandaang impiyerno na binibilang. At ang dakilang saklaw ng impiyerno ay sinasabing binubuo ng apatnaraan at apatnapung bahagi.

Verse 45

इति ते व्यास संप्रोक्ता नरकस्य स्थितिर्मया । प्रसंख्यानाच्च वैराग्यं शृणु पापगतिं च ताम्

Kaya nga, O Vyāsa, ipinaliwanag ko sa iyo ang kalagayan at likas ng impiyerno. Ngayon makinig—sa malinaw na pagtutuos ng mga bunga nito ay sumisibol ang vairāgya, ang paglayo sa pagkapit; at pakinggan mo rin ang landas at hantungan ng kasalanan.

Frequently Asked Questions

The chapter presents a karmic-judicial scene: Citragupta, under Yamarāja’s authority, reprimands sinners—especially abusive rulers and transgressors—arguing that every act returns as experienced consequence (karma-phala), and that present torment arises from one’s own deeds rather than any external injustice.

Citragupta symbolizes moral memory and cosmic intelligibility: the universe is depicted as ethically readable, where intention and action are ‘recorded’ as causal imprints. Yamadūtas symbolize the inevitability of consequence, and Naraka functions as a pedagogic domain where the delusions of power, pleasure, and impunity are stripped away, revealing dharma as an impersonal law-like order.

No distinct iconographic manifestation (svarūpa) of Śiva or Umā is foregrounded in the sampled verses; instead, the chapter emphasizes Shaiva ethical theology indirectly—by showing how dharma and karma operate under divine governance (via Yama’s administration), reinforcing the necessity of disciplined living aligned with Śiva-oriented virtue.