सृष्टिविस्तारप्रश्नः (Sṛṣṭi-vistāra-praśnaḥ) — The Detailed Inquiry into Creation

Verse 1

शौनक उवाच । देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । सृष्टिं तु विस्तरेणेमां सूतपुत्र वदाशु मे

Wika ni Śaunaka: “O anak ni Sūta, sabihin mo sa akin agad, at nang may ganap na paglalatag, ang tungkol sa paglikha sa mga deva, sa mga Dānava, sa mga Gandharva, sa mga Nāga, at sa mga Rākṣasa.”

Verse 2

सूत उवाच । यदा न ववृधे सा तु वीरणस्य प्रजापतिः । सुतां सुतपसा युक्तामाह्वयत्सर्गकारणात्

Wika ni Sūta: Nang hindi na siya lumago pa, si Prajāpati Vīraṇa—sapagkat iyon ang sanhi upang magpatuloy ang paglikha—ay ipinatawag ang kanyang anak na babae, na pinagkalooban ng dakilang tapasya (banal na pag-aayuno at pagninilay).

Verse 3

स मैथुनेन धर्मेण ससर्ज विविधाः प्रजाः । ताः शृणु त्वं महाप्राज्ञ कथयामि समासतः

Sa pamamagitan ng makatarungang dharma ng pag-aanak (maithuna-dharma), nilikha niya ang sari-saring nilalang. O dakilang marunong, makinig—ilalarawan ko ito sa iyo nang maikli.

Verse 4

तस्यां पुत्रसहस्राणि वीरिण्यां पंच वीर्यवान् । आश्रित्य जनयामास दक्ष एव प्रजापतिः

Sa kanya—kay Vīriṇī—ang masiglang Prajāpati Dakṣa, na umaasa sa kanya, ay nagkaanak ng libu-libong anak na lalaki, at mayroon pang limang makapangyarihan.

Verse 5

एतान्सृष्टांस्तु तान्दृष्ट्वा नारदः प्राह वै मुनिः । सर्वं स तु समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः

Nang makita ang mga nilikhang iyon, nagsalita ang pantas na si Nārada. Tunay, si Nārada—na ganap na nagmula kay Parameṣṭhin (Brahmā)—ang siyang kumausap sa kanila.

Verse 6

श्रुतवान्वा कश्यपाद्वै पुंसां सृष्टिर्भविष्यति । दक्षस्येव दुहितृषु तस्मात्तानब्रवीत्तु सः

“O kaya naman, mula kay Kaśyapa lilitaw ang paglikha ng mga tao, gaya ng nangyari sa pamamagitan ng mga anak na babae ni Dakṣa.” Kaya’t sinabi niya sa kanila nang ayon dito.

Verse 7

अजानतः कथं सृष्टिं बालिशा वै करिष्यथ । दिशं कांचिदजानंतस्तस्माद्विज्ञाय तां भुवम्

O mga musmos na mangmang, paano ninyo maisasagawa ang paglikha kung nananatili kayong walang kaalaman? Ni hindi ninyo alam ang alinmang direksiyon; kaya unawain muna ang mundong ito (ang kaayusan at likas nito), saka kayo kumilos.

Verse 8

इत्युक्ताः प्रययुस्सर्वे आशां विज्ञातुमोजसा । तदंतं न हि संप्राप्य न निवृत्ताः पितुर्गृहम्

Sa gayong tagubilin, silang lahat ay umalis nang may sigasig upang matiyak ang hangganan ng direksiyong iyon (at ang lawak nito). Ngunit dahil hindi nila narating ang dulo, hindi sila nagbalik sa tahanan ng kanilang ama.

Verse 9

तज्ज्ञात्वा जनयामास पुनः पंचशतान्सुतान् । तानुवाच पुनस्सोऽपि नारदस्सर्वदर्शनः

Nang malaman iyon, muli niyang ipinanganak ang limandaang anak na lalaki. Pagkaraan, si Nārada rin—ang nakababatid sa lahat ng aral—ay muling nagsalita sa kanila.

Verse 10

नारद उवाच । भुवो मानमजानंतः कथं सृष्टिं करिष्यथ । सर्वे हि बालिशाः किं हि सृष्टिकर्तुं समुद्यताः

Wika ni Nārada: “Hindi ninyo nalalaman ang sukat at tunay na lawak ng mga daigdig; paano ninyo magagawa ang paglikha? Tunay, kayong lahat ay walang karanasan—bakit kayo naglakas-loob na kumilos na parang mga tagapaglikha?”

Verse 11

सूत उवाच । तेऽपि तद्वचनं श्रुत्वा निर्यातास्सर्वतोदिशम् । सुबलाश्वा दक्षसुता हर्यश्वा इव ते पुरा

Wika ni Sūta: Nang marinig nila ang mga salitang iyon, sila man ay lumisan sa lahat ng dako—yaong malalakas at matutulin, ang mga anak ni Dakṣa—gaya ng ginawa ng mga Haryaśva noong unang panahon.

Verse 12

अनंतं पुष्करं प्राप्य गतास्तेऽपि पराभवम् । अद्यापि न निवर्तंते समुद्रेभ्य इवापगाः

Nang marating nila ang walang-hanggang Puṣkara, sila man ay dumanas ng pagkabigo; at hanggang ngayon ay hindi sila nagbabalik—gaya ng mga ilog na pagpasok sa dagat ay hindi na umaagos pabalik.

Verse 13

तदाप्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः । प्रयातो नश्यति मुने तन्न कार्य्यं विपश्चिता

“Mula noon, ang kapatid ay lubos na nalubog sa paghahanap sa kapatid niya. Ngunit ang sinumang umalis sa ganyang paraan ay mapapahamak, O muni; kaya’t hindi ito dapat gawin ng marurunong.”

Verse 14

तांश्चापि नष्टान्विज्ञाय पुत्रान्दक्षः प्रजापतिः । स च क्रोधा द्ददौ शापं नारदाय महात्मने

Nang malaman ni Prajāpati Dakṣa na ang mga anak niyang iyon ay naglaho rin (sa pagtalikod sa pagpaparami sa daigdig), siya’y dinaig ng galit at nagbitiw ng sumpa laban sa dakilang-may-kaluluwang pantas na si Nārada.

Verse 15

कुत्रचिन्न लभस्वेति संस्थितिं कलहप्रिय । तव सान्निध्यतो लोके भवेच्च कलहस्सदा

O ikaw na mahilig sa alitan, nawa’y hindi ka makatagpo ng anumang tahanang mapagpapanatili. Sapagkat sa iyong pagdalo sa gitna ng mga tao, ang pag-aaway ay laging sumisibol sa daigdig.

Verse 16

सांत्वितोऽथ विधात्रा हि स दक्षस्तु प्रजापतिः । कन्याः षष्ट्यसृजत्पश्चाद्वीरिण्यामिति नः श्रुतम्

Pagkaraan, si Dakṣa, ang Prajāpati—na inaliw ng Maylikha (Brahmā)—ay nagkaanak ng animnapung dalaga kay Vīriṇī; gayon nga ang aming narinig.

Verse 17

ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशति सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने

Ipinagkaloob niya ang sampung (anak na babae) kay Dharma, labintatlo kay Kaśyapa, dalawampu’t pito kay Soma, at apat kay Ariṣṭanemi.

Verse 18

द्वे चैवं ब्रह्मपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे तदा । द्वे कृशाश्वाय विदुषे तासां नामानि मे शृणु

Kaya nito, dalawa ang ibinigay sa anak ni Brahmā, dalawa rin noon kay Aṅgiras, at dalawa sa marunong na si Kṛśāśva. Ngayon, pakinggan mo sa akin ang kanilang mga pangalan.

Verse 19

अरुंधती वसुर्य्यामिर्लम्बा भानुर्मरुत्वती । संकल्पा च मुहूर्ता च संध्या विश्वा च वै मुने

O pantas, sina Arundhatī, Vasur(y)āmī, Lambā, Bhānu, Marutvatī, Saṅkalpā, Muhūrtā, Sandhyā, at Viśvā—ang mga pangalang ito (mga banal na kapangyarihang pambabae) ay binabanggit din sa ganitong diwa.

Verse 20

धर्मपत्न्यो मुने त्वेतास्तास्वपत्यानि मे शृणु । विश्वेदेवास्तु विश्वायास्साध्यान्साध्या व्यजायत

O pantas, ito ang mga asawa ni Dharma; ngayo’y pakinggan mo ang mga anak na isinilang mula sa kanila. Mula kay Viśvā ay lumitaw ang mga Viśvedevas, at mula kay Sādhyā ay isinilang ang mga diyos na tinatawag na Sādhyas.

Verse 21

मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा । भानोस्तु भानवस्सर्वे मुहूर्तायां मुहूर्तजाः

Mula kay Marutvatī isinilang ang mga Marutvan; mula kay Vasū ay gayundin isinilang ang mga Vasu. Mula kay Bhānu isinilang ang lahat ng Bhānava; at mula kay Muhūrtā isinilang ang mga diyos na tinatawag na Muhūrtaja.

Verse 22

लम्बायाश्चैव घोषोऽथ नागवीथी च यामिजा । पृथिवी विषमस्तस्यामरुन्धत्यामजायत

Mula kay Lambā isinilang si Ghoṣa, at gayundin sina Nāgavīthī at Yāmijā. Mula kay Arundhatī isinilang sina Pṛthivī at Viṣama.

Verse 23

संकल्पायास्तु सत्यात्मा जज्ञे संकल्प एव हि । अयादया वसोः पुत्रा अष्टौ ताञ्छृणु शौनक

Mula kay Saṅkalpā isinilang ang may kaluluwang tapat—si Saṅkalpa nga. At mula kay Ayā at sa iba pa isinilang ang walong anak na lalaki ni Vasu; pakinggan mo sila, O Śaunaka.

Verse 24

अयो धुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलोऽनलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवाऽष्टा च नामतः

Sila ay tinatawag na Walong Vasu: Ayo, Dhruva, Soma, Dhara, Anila, Anala, Pratyūṣa, at Prabhāsa.

Verse 25

अयस्य पुत्रो वैतण्डः श्रमः शांतो मुनिस्तथा । ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकभावनः

Ang anak ni Ayo ay si Vaitaṇḍa; at naroon din sina Śrama, Śānta, at ang isang muni (pantas). Ang anak ni Dhruva ay ang kagalang-galang na Kāla, tagapag-alaga at tagapagtaguyod ng mga daigdig.

Verse 26

सोमस्य भगवान्वर्चा वर्चस्वी येन जायते । धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस्तथा

Mula kay Soma sumisilang ang banal na ningning na siyang nagpaparilag sa tao; mula kay Dhara isinilang si Draviṇa, at gayundin si Hutahavyavaha—ang tagapagdala ng mga handog sa yajña.

Verse 27

मनोहरायाश्शिशिरः प्राणोऽथ रमणस्तथा । अनिलस्य शिवा भार्य्या यस्याः पुत्राः पुरोजवः

Para kay Manoharā, ang kanyang mga anak na lalaki ay sina Śiśira, Prāṇa, at gayundin si Ramaṇa. Siya’y naging mapalad na asawa ni Anila (Diyos ng Hangin), at ang kanyang mga anak ay ang matutuling Purojavas.

Verse 28

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु । अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे श्रियावृते

Ang dalawang anak ni Vāyu, ang diyos ng hangin, ay may landas na di-masukat at di-maunawaan. At si Kumāra—na isinilang mula kay Agni—ay natagpuan sa gitna ng maningning na mga tambo ng śara, sa isang kumpol na pinalamutian ng karilagan.

Verse 29

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्ठतः । अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्तिकेय इति स्मृतः

Mula sa kanya isinilang sina Śākha at Viśākha, at sa likuran nila ay si Naigameya. Ngunit ang anak ng mga Kṛttikā ay inaalala sa pangalang Kārttikeya.

Verse 30

प्रत्यूषस्य त्वभूत्पुत्र ऋषिर्नाम्ना तु देवलः । द्वौ पुत्रौ देवलस्यापि प्रजावन्तौ मनीषिणौ

Ngayon, si Pratyūṣa ay nagkaroon ng isang anak—isang ṛṣi na nagngangalang Devala. Si Devala man ay nagkaroon din ng dalawang anak, kapwa marurunong at pinagpala ng maraming supling.

Verse 31

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सर्गवर्णनं नामैकऽत्रिंशोध्यायः

Kaya nga, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa Ikalimang Aklat—ang Umā-saṃhitā—nagtatapos ang ika-31 kabanata na pinamagatang “Sarga-varṇana” (paglalarawan ng paglikha ng sansinukob).

Verse 32

प्रभासस्य तु सा भार्य्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा महाभाग तस्य जज्ञे प्रजापतिः

Siya ay naging asawa ni Prabhāsa, ang ikawalo sa mga Vasu; at mula sa marangal na iyon ay isinilang ang Prajāpati na nagngangalang Viśvakarmā.

Verse 33

कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानां च वार्द्धकिः । भूषणानां च सर्वेषां कर्ता शिल्पवतां वरः

Siya ang lumikha ng libu-libong sining at gawain, ang banal na arkitekto sa gitna ng mga diyos; tagapaglikha ng lahat ng uri ng palamuti—tunay na pinakadakila sa mga alagad ng sining.

Verse 34

यस्सर्वासां विमानानि देवतानां चकार ह । मनुष्याश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः

Siya ang humubog ng mga vimāna, ang mga sasakyang panghimpapawid ng lahat ng diyos; at sa marangal na sining ng dakilang kaluluwang iyon, maging ang mga tao ay nakapamumuhay.

Verse 36

सरूपायां प्रसूतस्य स्त्रियां रुद्रश्च कोटिशः । तत्रैकादशमुख्यास्तु तन्नामानि मुने शृणु

Mula kay Sarūpā, sa sinapupunan ng babaeng iyon, isinilang ang mga Rudra sa di-mabilang na mga krore. Ngunit sa kanila, labing-isa ang kinikilalang pangunahing; O muni, pakinggan ngayon ang kanilang mga pangalan.

Verse 37

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्वष्टा रुद्रश्च वीर्यवान् । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्चापराजितः

Si Ajaikapāda at Ahirbudhnya; si Tvaṣṭā; at si Rudra na makapangyarihan sa tapang; si Hara na may maraming anyo; at si Tryambaka na Di-Magagapi—ito ang mga iginagalang na pagpapakita at banal na pangalan Niya.

Verse 38

वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्दी रैवतस्तथा । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

“Si Vṛṣākapi, Śambhu, Kapardī, at gayundin si Raivata—sila ang ipinahayag na Labing-isang Rudra, ang mga panginoong naghahari sa tatlong daigdig.”

Verse 39

शतं त्वेवं समाख्यातं रुद्राणाममितौजसाम् । शृणु कश्यपपत्नीनां नामानि मुनिसत्तम

Sa ganito, naipaliwanag ko sa iyo ang sandaang Rudra na may di-masukat na kaningningan. Ngayon, makinig ka, O pinakadakila sa mga muni, sa mga pangalan ng mga asawa ni Kaśyapa.