तपसो महिमा (The Greatness and Typology of Tapas)

Verse 1

व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ तत्प्राप्तिं वद सत्तम । यद्गत्वा न निवर्तंते शिवभक्तियुता नराः

Sinabi ni Vyāsa: “O Sanatkumāra, ang lubos na nakaaalam, ang pinakamainam sa mga banal—ipahayag mo sa akin ang paraan upang marating ang ‘Yaon’ (ang kataas-taasang kalagayan); pagdating doon, ang mga taong may bhakti kay Śiva ay hindi na muling bumabalik sa pagkagapos sa daigdig.”

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । पराशरसुत व्यास शृणु प्रीत्या शुभां गतिम् । व्रतं हि शुद्धभक्तानां तथा शुद्धं तपस्विनाम्

Sinabi ni Sanatkumāra: “O Vyāsa, anak ni Parāśara, makinig nang may galak at debosyon sa mapalad na landas. Ang banal na panata (vrata) na ito ay para sa mga dalisay na deboto, at gayundin ay dalisay para sa mga ascetic na matatag sa tapas.”

Verse 3

ये शिवं शुद्धकर्माणस्सुशुद्धतपसान्विताः । समर्चयन्ति तं नित्यं वन्द्यास्ते सर्वथान्वहम्

Yaong may dalisay na asal at puspos ng ganap na nalinis na tapas, na araw-araw na may paggalang na sumasamba kay Panginoong Śiva—sila’y karapat-dapat parangalan sa lahat ng paraan, sa lahat ng panahon.

Verse 4

नातप्ततपसो यांति शिवलोकमनामयम् । शिवानुग्रहसद्धेतुस्तप एव महामुने

Ang mga hindi nagsagawa ng tapas ay hindi makararating sa Śivaloka, ang kahariang walang dalamhati. O dakilang pantas, ang tapas lamang ang tunay at tiyak na sanhi ng biyaya ni Śiva.

Verse 5

तपसा दिवि मोदन्ते प्रत्यक्षं देवतागणाः । ऋषयो मुनयश्चैव सत्यं जानीह मद्वचः

Sa pamamagitan ng tapas, hayagang nagagalak sa langit ang mga pangkat ng mga deva; gayundin ang mga ṛṣi at mga muni. Alamin mong totoo ang aking mga salita.

Verse 6

सुदुर्द्धरं दुरासाध्यं सुधुरं दुरतिक्रमम् । तत्सर्वं तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम्

Anumang lubhang mahirap tiisin, mahirap isakatuparan, mabigat dalhin, at mahirap lampasan—lahat ng iyon ay natatamo sa pamamagitan ng tapas; sapagkat ang tapas mismo ay kapangyarihang mahirap daigin.

Verse 7

सुस्थितस्तपसि ब्रह्मा नित्यं विष्णुर्हरस्तथा । देवा देव्योऽखिलाः प्राप्तास्तपसा दुर्लभं फलम्

Si Brahmā ay matatag na nakalagay sa tapas; si Viṣṇu at si Hara (Śiva) ay gayundin, laging nananahan sa tapas. Lahat ng mga deva at devi ay nagkamit, sa pamamagitan ng austeridad, ng bihirang bungang mahirap makuha.

Verse 8

येन येन हि भावेन स्थित्वा यत्क्रियते तपः । ततस्संप्राप्यतेऽसौ तैरिह लोके न संशयः

Anumang bhāva (panloob na disposisyon) ang panahanan ng tao habang nagsasagawa ng tapas, yaon mismong bunga ang matatamo niya rito sa mundong ito—walang pag-aalinlangan.

Verse 9

सात्त्विकं राजसं चैव तामसं त्रिविधं स्मृतम् । विज्ञेयं हि तपो व्यास सर्वसाधनसाधनम्

Ang tapas (espirituwal na pag-aayuno at disiplina) ay inaalala bilang tatlo—sāttvika, rājasa, at tāmasa. Kaya, O Vyāsa, dapat itong maunawaan nang wasto, sapagkat ito ang kasangkapang nagbibigay-lakas sa lahat ng iba pang paraan ng sādhana.

Verse 10

सात्त्विकं दैवतानां हि यतीनामूर्द्ध्वरेतसाम् । राजसं दानवानां हि मनुष्याणां तथैव च । तामसं राक्षसानां हि नराणां क्रूरकर्मणाम्

Ang likas na ugali ng mga deva ay higit na sāttvika (dalisay at maliwanag); gayundin ang mga ascetic na nag-iingat ng lakas-buhay sa pamamagitan ng brahmacarya. Ang ugali ng mga Dānava ay higit na rājasa, at gayundin ang karaniwang tao. Ang ugali ng mga Rākṣasa ay higit na tāmasa, tulad din ng mga taong gumagawa ng malulupit na gawain.

Verse 11

त्रिविधं तत्फलं प्रोक्तं मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । जपो ध्यानं तु देवानामर्चनं भक्तितश्शुभम्

Ipinahayag ng mga muni na nakakakita ng katotohanan na ang bunga nito ay tatlo: japa (paulit-ulit na pagbigkas ng banal na mantra), dhyāna (mapagnilay na pagtuon sa Banal), at arcana (mapalad na pagsamba sa mga deva) na isinasagawa nang may bhakti.

Verse 12

सात्त्विकं तद्धि निर्दिष्टमशेषफलसाधकम् । इह लोके परे चैव मनोभिप्रेतसाधनम्

Iyan ang itinakdang sāttvika (dalisay at maliwanag), na nakapagtatamo ng lahat ng bunga. Tinutupad nito ang ninanais ng isipan—sa mundong ito at sa kabilang daigdig—sa biyaya ni Śiva, at inaakay ang deboto sa mapalad na mga kaganapan.

Verse 13

कामनाफलमुद्दिश्य राजसं तप उच्यते । निजदेहं सुसंपीड्य देहशोषकदुस्सहैः

Ang pag-aayuno at pagdurusa na ginagawa upang makamit ang ninanais na bunga ay tinatawag na rājasa na tapas (pinakikilos ng pagnanasa). Isinasagawa ito sa marahas na pagpigil sa sariling katawan sa pamamagitan ng di-matiis na mga gawain na nagpapapangayayat at nagpapahapo.

Verse 14

तपस्तामसमुद्दिष्टं मनोभिप्रेतसाधनम्

Ang tapas ay ipinahahayag na tāmasika kapag ito’y ginagawa lamang upang matupad ang ninanais ng isip (sariling kapakinabangan).

Verse 15

उत्तमं सात्त्विकं विद्याद्धर्मबुद्धिश्च निश्चला । स्नानं पूजा जपो होमः शुद्धशौचमहिंसनम्

Alamin na ang pinakamataas na pamumuhay ay sāttvika: matatag na pag-unawa na nakaugat sa dharma—kasama ang banal na pagligo, pagsamba, pagbigkas ng mantra, handog na apoy (homa), kalinisan at kadalisayan ng asal, at ahiṃsā (di-karahasan).

Verse 16

व्रतोपवासचर्या च मौनमिन्द्रियनिग्रहः । धीर्विद्या सत्यमक्रोधो दानं क्षांतिर्दमो दया

Mga panata at pag-aayuno, disiplinadong gawi ng relihiyon, katahimikan (mauna) at pagpipigil sa mga pandama; matatag na pag-unawa, tunay na kaalaman (vidyā), katotohanan at kawalan ng galit; pagkakawanggawa (dāna), pagtitiis, pagpipigil sa sarili (dama), at habag (dayā)—ito ang mga banal na pagsasanay na naglilinis sa paśu (kaluluwang nakagapos) at inihaharap ito kay Panginoong Śiva, ang Pati na nagpapalaya.

Verse 17

वापीकूपतडागादेः प्रसादस्य च कल्पना । कृच्छ्रं चांद्रायणं यज्ञस्सुतीर्थान्याश्रमाः पुनः

Maaari ring isagawa ang paggawa ng mga balon, poso, lawa at iba pa, at ang pagtatayo ng mga templo at banal na gusali; sundin ang mga panatang pampagtubos na Kṛcchra at Cāndrāyaṇa; magsagawa ng yajña (hain); at muling dumulog sa mga banal na tīrtha at mga āśrama ng mga ermitanyo—lahat bilang mga pagsasanay na naglilinis at iniaalay kay Śiva.

Verse 18

धर्मस्थानानि चैतानि सुखदानि मनीषिणाम् । सुधर्मः परमो व्यासः शिवभक्तेश्च कारणम्

Tunay na ito ang mga tahanan ng dharma na nagbibigay-ligaya sa marurunong. Ang su-dharma—tuwid na asal—ang pinakamataas, O Vyāsa, at nagiging tuwirang sanhi ng debosyon kay Panginoong Śiva.

Verse 19

संक्रातिविषुवद्योगो नादमुक्ते नियुज्यताम् । ध्यानं त्रिकालिकं ज्योतिरुन्मनीभावधारणा

Ilapat ang disiplina na kaugnay ng mga banal na tagpuan ng panahon—mga solstice/equinox at mga paglipat ng araw—sa pagsasanay ng paglaya sa pamamagitan ng nāda (panloob na tunog). Isagawa ang pagninilay tatlong ulit sa maghapon, pinananatili ang pagtuon sa panloob na Liwanag at ang matatag na pagkalubog na tinatawag na unmanī-bhāva.

Verse 20

रेचकः पूरकः कुम्भः प्राणायामस्त्रिधा स्मृतः । नाडीसंचारविज्ञानं प्रत्याहारनिरोधनम्

Ang Prāṇāyāma ay inaalala bilang tatluhan—recaka (pagbuga), pūraka (paglanghap), at kumbhaka (pagpigil ng hininga). Kasama nito ang kaalaman sa pagdaloy sa mga nāḍī, at ang pagpipigil sa mga pandama sa pamamagitan ng pag-urong (pratyāhāra) at pagpigil o pagpapaamo (nirodha).

Verse 21

तुरीयं तदधो बुद्धिरणिमाद्यष्टसंयुतम् । पूर्वोत्तमं समुद्दिष्टं परज्ञानप्रसाधनम्

Sa ibaba ng ikaapat na kalagayan (turyā) ay ang buddhi, ang kapangyarihan ng talino, na may walong siddhi na nagsisimula sa aṇimā. Ito’y ipinahayag na pinakadakila sa mga naunang panloob na prinsipyo, at nagiging daan sa pag-abot ng sukdulang kaalaman.

Verse 22

काष्ठावस्था मृतावस्था हरितावेति कीर्तिताः । नानोपलब्धयो ह्येतास्सर्वपापप्रणाशनाः

Inilalarawan ang mga ito bilang “kalagayang kahoy,” “kalagayang patay,” at “kalagayang luntian.” Tunay nga, ang iba’t ibang kalagayang natatamo ay pawang tagapuksa ng lahat ng kasalanan.

Verse 23

नारी शय्या तथा पानं वस्त्रधूपविलेपनम् । ताम्बूलभक्षणं पंच राजैश्वर्य्यविभूतयः

Pakikisama sa babae, higaan, nakalalasing na inumin, mararangyang kasuotan, insenso at mga pahid na pabango, at pagnguya ng nganga—ang limang ito’y ipinahahayag na mga aliw ng kasaganaan ng hari at karangyaan sa daigdig.

Verse 24

हेमभारस्तथा ताम्रं गृहाश्च रत्नधेनवः । पांडित्यं वेदशास्त्राणां गीतनृत्यविभूषणम्

Ipinagkaloob niya ang mga kargang ginto at gayundin ang tanso; mga bahay at mga bakang tila hiyas na tumutupad ng ninanais; kahusayan sa mga Veda at śāstra, at ang palamuti ng tagumpay sa pag-awit at pagsayaw.

Verse 25

शंखवीणामृदंगाश्च गजेन्द्रश्छत्रचामरे । भोगरूपाणि चैतानि एभिश्शक्तोऽनुरज्यते

Mga kabibe, vīṇā at mga tambol; ang maringal na elepante, kasama ang payong-hari at mga pamaypay na buntot-yak—lahat ng ito’y anyo ng paglalayaw sa aliw. Dahil dito, ang kaluluwang nakagapos ay kumakapit at nahihila sa pagnanasa.

Verse 26

आदर्शवन्मुनेस्नेहैस्तिलवत्स निपीड्यते । अरं गच्छेति चाप्येनं कुरुते ज्ञानमोहितः

Nalilito ang pag-unawa, niyayakap niya nang mahigpit ang guya sa pag-ibig—gaya ng kumakapit sa anino sa salamin—at saka sinasabi, “Sapat na; umalis ka,” kaya’t kumikilos siya sa magulong paghatol.

Verse 27

जानन्नपीह संसारे भ्रमते घटियंत्रवत् । सर्वयोनिषु दुःखार्तस्स्थावरेषु चरेषु च

Kahit may pagkaunawa, sa pag-ikot ng saṃsāra sa mundong ito ay gumagala pa rin siya na parang gulong ng pambomba ng tubig, pinahihirapan ng dusa sa bawat sinapupunan—sa mga di-gumagalaw at sa mga gumagalaw na nilalang.

Verse 28

एवं योनिषु सर्वासु प्रतिक्रम्य भ्रमेण त । कालांतरवशाद्याति मानुष्यमतिदुर्लभम्

Kaya nga, matapos maligaw sa kamangmangan sa lahat ng uri ng sinapupunan at paulit-ulit na lumipat mula sa isang kapanganakan tungo sa iba, ang isang nilalang—pagkaraan lamang ng mahabang panahon—ay nakakamit ang napakabihirang kalagayang pantao.

Verse 29

व्युत्क्रमेणापि मानुष्यं प्राप्यते पुण्यगौरवात् । विचित्रा गतयः प्रोक्ताः कर्मणां गुरुलाघवात्

Kahit sa di-pangkaraniwang landas, maaaring makamit ang kapanganakang pantao dahil sa bigat at dangal ng kabutihang-loob (puṇya). Kaya’t sinasabing sari-sari ang mga hantungan ng mga nilalang, ayon sa bigat o gaan ng kanilang karma.

Verse 30

मानुष्यं च समासाद्य स्वर्गमोक्षप्रसाधनम् । नाचरत्यात्मनः श्रेयस्स मृतश्शोचते चिरम्

Nang makamit ang kapanganakang-tao—ang daan tungo sa langit at moksha—ang hindi nagsasagawa ng tunay na ikabubuti ng Sarili (Ātman), pagpanaw ay magdadalamhati nang matagal.

Verse 31

देवासुराणां सर्वेषां मानुष्यं चाति दुर्लभं । तत्संप्राप्य तथा कुर्यान्न गच्छेन्नरकं यथा

Para sa lahat ng nilalang—maging mga deva o asura—napakabihira ng kapanganakang-tao. Pagkamit nito, mamuhay at kumilos nang gayon upang hindi mahulog sa impiyerno (naraka).

Verse 32

स्वर्गापवर्गलाभाय यदि नास्ति समुद्यमः । दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं वृथा तज्जन्म कीर्तितम्

Kung walang taimtim na pagsisikap upang makamtan ang langit at, higit pa roon, ang paglaya (moksha), kung gayon kahit natamo ang bihirang kaloob na kapanganakang-tao, ang buhay na iyon ay itinuturing na nauwi sa wala.

Verse 33

सर्वस्य मूलं मानुष्यं चतुर्वर्गस्य कीर्तितम् । संप्राप्य धर्मतो व्यास तद्यत्तादनुपालयेत्

O Vyāsa, ang kapanganakang-tao ay ipinahahayag na siyang ugat at saligan ng lahat, sapagkat dito nakabatay ang apat na layunin ng buhay (dharma, artha, kāma, at moksha). Yamang natamo ito sa pamamagitan ng dharma, nararapat itong ingatan at isabuhay nang maingat ayon sa matuwid na landas.

Verse 34

धर्ममूलं हि मानुष्यं लब्ध्वा सर्वार्थसाधकम् । यदि लाभाय यत्नः स्यान्मूलं रक्षेत्स्वयं ततः

Yamang natamo ang buhay-tao—na may ugat sa dharma at may kakayahang tumupad sa bawat tunay na layon—kung magsisikap para sa pakinabang, nararapat munang pangalagaan ng sarili ang mismong ugat na iyon: ang dharma.

Verse 35

मानुष्येऽपि च विप्रत्वं यः प्राप्य खलु दुर्लभम् । नाचरत्यात्मनः श्रेयः कोऽन्यस्तस्मादचेतनः

Kahit sa kapanganakang-tao, ang bihirang kalagayan ng pagiging brāhmaṇa ay mahirap makamtan; ngunit ang sinumang nakamit ito at hindi isinasagawa ang nagdudulot ng pinakamataas na kabutihan sa sariling kaluluwa—sino pa ang higit na walang-malay kaysa sa kanya?

Verse 36

द्वीपानामेव सर्वेषां कर्मभूमिरियमुच्यते । इतस्स्वर्गश्च मोक्षश्च प्राप्यते समुपार्जितः

Sa lahat ng mga dvīpa, ang lupang ito lamang ang tinatawag na karmabhūmi—ang pook ng banal na gawa. Mula rito natatamo ang langit; at mula rito rin, sa wastong pagsisikap na may kabutihang-loob, napagwawagian ang paglaya (moksha).

Verse 37

देशेऽस्मिन्भारते वर्षे प्राप्य मानुष्यमध्रुवम् । न कुर्यादात्मनः श्रेयस्तेनात्मा खलु वंचितः

Sa lupain ng Bhārata, matapos makamtan ang di-matatag na pagsilang bilang tao, kung hindi hanapin ang tunay na kapakinabangan para sa Sarili (Ātman), tunay ngang nalilinlang ang sariling kaluluwa at nawawalan ng pinakamataas na kabutihan.

Verse 38

कर्मभूमिरियं विप्र फलभूमिरसौ स्मृता । इह यत्क्रियते कर्म स्वर्गे तदनुभुज्यते

O brāhmaṇa, ang mundong ito’y inaalala bilang bukirin ng gawa (karma), at ang kabilang dako—ang langit—bilang bukirin ng bunga. Anumang karma ang gawin dito, yaon ang mararanasan at tatamasahin doon sa langit bilang bunga nito.

Verse 39

यावत्स्वास्थ्यं शरीरस्य तावद्धर्मं समाचरेत् । अस्वस्थश्चोदितोऽप्यन्यैर्न किंचित्कर्तुमुत्सहेत्

Hangga’t malusog ang katawan, dapat masikap na isagawa ang dharma. Ngunit kapag may karamdaman, kahit pa udyukan ng iba, huwag pilitin ang sarili na gumawa ng anuman.

Verse 40

अध्रुवेण शरीरेण ध्रुवं यो न प्रसाधयेत् । ध्रुवं तस्य परिभ्रष्टमध्रुवं नष्टमेव च

Sinumang gumagamit ng di-matatag na katawan na ito ngunit hindi nagsisikap makamtan ang Walang-Hanggan—ang walang hanggang Śiva—sa kanya’y nawawala ang Walang-Hanggan; at ang di-matatag ay napaparam din gayon pa man.

Verse 41

आयुषः खंडखंडानि निपतंति तदग्रतः । अहोरात्रोपदेशेन किमर्थं नावबुध्यते

Sa harap mismo ng mga mata, ang haba ng buhay ay nalalaglag na pira-piraso. Kahit araw at gabi’y walang tigil na nagtuturo ng katotohanang ito, bakit hindi pa rin nagigising ang tao?

Verse 42

यदा न ज्ञायते मृत्युः कदा कस्य भविष्यति । आकस्मिके हि मरणे धृतिं विंदति कस्तथा

Kung hindi nalalaman kung kailan darating ang kamatayan, ni kung kanino ito darating, sa biglaang pagpanaw, sino ang tunay na makapagtatamo ng katatagan ng isip?

Verse 43

परित्यज्य यदा सर्वमेकाकी यास्यति ध्रुवम् । न ददाति कदा कस्मात्पाथेयार्थमिदं धनम्

Kapag tiyak na aalis ang tao nang nag-iisa, iniiwan ang lahat, kanino at bakit hindi niya ibinibigay ang kayamanang ito—kahit bilang baon sa paglalakbay?

Verse 44

गृहीतदानपाथेयः सुखं याति यमालयम् । अन्यथा क्लिश्यते जंतुः पाथेयरहिते पथि

Ang sinumang nakapaghanda ng “baon sa paglalakbay” sa pamamagitan ng kawanggawa ay makararating nang maginhawa sa tahanan ni Yama; kung hindi, ang nilalang na may katawan ay magdurusa sa daan, gaya ng manlalakbay na umalis na walang baon.

Verse 45

येषां कालेय पुण्यानि परिपूर्णानि सर्वतः । गच्छतां स्वर्गदेशं हि तेषां लाभः पदेपदे

Yaong ang mga kabutihan ay ganap at hinog sa takdang panahon—kapag sila’y patungo sa kaharian ng langit, ang biyaya at mabuting gantimpala ay sumasama sa bawat hakbang.

Verse 46

इति ज्ञात्वा नरः पुण्यं कुर्यात्पापं विवर्जयेत् । पुण्येन याति देवत्वमपुण्यो नरकं व्रजेत्

Sa pagkaalam nito, ang tao’y dapat gumawa ng kabutihang may bisa at umiwas sa kasalanan. Sa kabutihan, nararating ang kalagayan ng mga deva; ang walang kabutihan ay tutungo sa impiyerno.

Verse 47

ये मनागपि देवेशं प्रपन्नाश्शरणं शिवम् । तेऽपि घोरं न पश्यंति यमं न नरकं तथा

Kahit yaong bahagya lamang na sumilong at nagpasaklolo kay Śiva, ang Panginoon ng mga diyos, ay hindi makakakita sa kakila-kilabot na Yama, ni makakatagpo ng impiyerno.

Verse 48

किंतु पापैर्महामोहैः किंचित्काले शिवाज्ञया । वसंति तत्र मानुष्यास्ततो यांति शिवास्पदम्

Ngunit dahil sa kanilang mga kasalanan at malaking pagkalito, may ilang tao—sa utos ni Śiva—na nananahan doon sa loob ng isang panahon; pagkaraan ay tutungo sila sa sariling tahanan ni Śiva.

Verse 49

ये पुनस्सर्वभावेन प्रतिपन्ना महेश्वरम् । न ते लिम्पंति पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा

Ngunit yaong buong pagkatao ang pagkanlong kay Maheshvara ay hindi nadudungisan ng kasalanan, gaya ng dahon ng lotus na hindi nababasa ng tubig.

Verse 50

उक्तं शिवेति यैर्नाम तथा हरहरेति च । न तेषां नरकाद्भीतिर्यमाद्धि मुनिसत्तम

O pinakamainam sa mga pantas, ang mga bumibigkas ng Pangalan na “Śiva,” at gayundin ng “Hara-Hara,” ay walang takot sa impiyerno—tunay ngang hindi rin dapat katakutan si Yama.

Verse 51

परलोकस्य पाथेयं मोक्षोपायमनामयम् । पुण्यसंघैकनिलयं शिव इत्यक्षरद्वयम्

Ang dalawang pantig na “Śi-va” ay baon sa paglalakbay sa kabilang daigdig, ang dalisay na paraan tungo sa moksha, at ang iisang tahanan na pinagtitipunan ng lahat ng kabutihan at banal na bisa.

Verse 52

शिवनामैव संसारमहारोगेकशामकम् । नान्यत्संसाररोगस्य शामकं दृश्यते मया

Ang Banal na Pangalan ni Śiva lamang ang tanging lunas na nagpapatahimik sa dakilang sakit ng pag-iral sa saṃsāra. Wala akong nakikitang ibang pampawi sa sakit ng saṃsāra.

Verse 53

ब्रह्महत्यासहस्राणि पुरा कृत्वा तु पुल्कसः । शिवेति नाम विमलं श्रुत्वा मोक्षं गतः पुरा

Noong unang panahon, may isang Pulkaśa—bagaman nakagawa ng libu-libong kasalanang brahmahatyā—sa pagdinig lamang sa walang-dungis na Pangalan na “Śiva” ay nakamit ang mokṣa.

Verse 54

तस्माद्विवर्द्धयेद्भक्तिमीश्वरे सततं बुधः । शिवभक्त्या महाप्राज्ञ भुक्तिं मुक्तिं च विंदति

Kaya nga, ang marunong ay dapat laging magpalago ng debosyon sa Panginoon. O dakilang maunawain, sa pamamagitan ng bhakti kay Śiva, natatamo ang kapwa bhukti (kagalakang makamundo) at mukti (kalayaan).