Adhyaya 16
Uma SamhitaAdhyaya 1640 Verses

नरकनामनिर्णयः (Catalogue of Narakas and Karmic Causes)

Ang Adhyaya 16 ay isang katalogong pang-aral na nasa anyong diyalogo: tinuturuan ni Sanatkumāra si Vyāsa, unang pinatutunayan na may maraming daigdig-impiyerno (naraka) na nasa “itaas” ng mga naunang inilarawang rehiyon, at saka inililista ang mga pangalan—gaya ng Raurava, mga kahariang dilim na tulad ng Tāmisra, Vaitaraṇī, Asipatravana—bilang mapa ng mga pook ng parusa sa kabilang-buhay. Pagkaraan, mula sa paglalarawan ng lugar ay lumilipat ito sa sanhi: inuugnay ang tiyak na paglabag sa batas-moral sa katumbas na naraka, at itinatampok na ang parusa ay paghinog (vipāka) ng kasalanan (pāpa), hindi kapritsosong poot ng diyos. Binabanggit ang mga paglabag na panlipunan at ritwal (huwad na patotoo, nakagawiang pagsisinungaling), mabibigat na krimen (pagpatay at pagnanakaw), pakikisangkot o pakikipag-ugnay sa mga salarin, at mapagsamantala o maruming kabuhayan. Sa mas malalim na diwa, ang kaalaman tungkol sa naraka ay upang magbunga ng vairāgya, katotohanan at pagpipigil, at ituwid ang deboto tungo sa dharma at Śiva-bhakti bilang mapag-ingat na sandigan.

Shlokas

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । तेषां मूर्द्धोपरिष्टाद्वै नरकांस्ताञ्छृणुष्व च । मत्तो मुनिवरश्रेष्ठ पच्यंते यत्र पापिनः

Wika ni Sanatkumāra: “Sa ibabaw ng kanilang mga ulo ay naroon nga ang mga impiyernong iyon—pakinggan mo rin. O pinakadakila sa mga pantas, doon ang mga makasalanan ay pinahihirapan, na wari’y ‘niluluto’ ng sarili nilang masamang bunga.”

Verse 2

रौरवश्शूकरो रोधस्तालो विवसनस्तथा । महाज्वालस्तप्तकुंभो लवणोपि विलोहितः

“(Naroon) ang Raurava, Śūkara, Rodhas, Tāla, at gayundin ang Vivasana; gayon din ang Mahājvāla, Taptakumbha, Lavaṇa, at Vilohita.”

Verse 3

वैतरणी पूयवहा कृमिणः कृमिभोजनः । असिपत्रवनं घोरं लालाभक्षश्च दारुणः

Naroon ang Vaitaraṇī (ilog ng pahirap), ang Pūyavahā (ilog na nagdadala ng karumihan), ang daigdig ng mga uod, ang impiyernong pinakakain ng uod, ang kakila-kilabot na gubat ng mga dahong tila espada, at ang malupit na kalagayang pinapakain ng laway—tunay na kasindak-sindak.

Verse 4

तथा पूयवहः प्रायो बहिर्ज्वालो ह्यधश्शिराः । संदंशः कालसूत्रश्च तमश्चावीचिरो धनः

Gayundin, may mga impiyernong tinatawag na Pūyavaha, Prāya, Bahirjvāla, at Adhaśśiras; at mayroon ding Saṃdaṃśa, Kālasūtra, Tamas, at Avīci—mga kakila-kilabot na tahanan ng pahirap (na ibinubunga ng pagkagapos sa karumihan at karma).

Verse 5

श्वभोजनोऽथ रुष्टश्च महारौरवशाल्मली । इत्याद्या बहवस्तत्र नरका दुःखदायकाः

Doon (sa mga daigdig ng kaparusahan) ay may maraming impiyernong nagdudulot ng pagdurusa—gaya ng Śvabhojana, Ruṣṭa, Mahāraurava, Śālmalī, at iba pang katulad nito.

Verse 6

पच्यंते तेषु पुरुषाः पापकर्मरतास्तु ये । क्रमाद्वक्ष्ये तु तान् व्यास सावधानतया शृणु

Sa mga impiyernong iyon, ang mga lalaking nahuhumaling sa gawang-makasalanan ay pinahihirapan. Iisa-isahin ko ngayon ang paglalarawan, O Vyāsa—makinig nang may buong pag-iingat.

Verse 7

कूटसाक्ष्यं तु यो वक्ति विना विप्रान् सुरांश्च गाः । सदाऽनृतं वदेद्यस्तु स नरो याति रौरवम्

Ngunit ang taong nagbibigay ng huwad na patotoo—na walang paggalang sa mga brāhmaṇa, sa mga deva, at sa mga baka—at palaging nagsisinungaling, siya’y napupunta sa impiyernong Raurava.

Verse 8

भ्रूणहा स्वर्णहर्ता च गोरोधी विश्वघातकः । सुरापो ब्रह्महंता च परद्रव्यापहारकः

Isang mamamatay ng hindi pa isinisilang na bata, isang magnanakaw ng ginto, isa na humahadlang (o nananakit) sa mga baka, isang tagawasak ng mga buhay na nilalang, isang manginginom ng nakalalasing, isang pumatay ng brāhmaṇa, at isa na nagnanakaw ng ari-arian ng iba.

Verse 9

यस्तत्संगी स वै याति मृतो व्यास गुरोर्वधात् । ततः कुंभे स्वसुर्मातुर्गोश्चैव दुहितुस्तथा

O Vyāsa, sinumang makisama sa kanya—sa pagkamatay—ay tiyak na mapupunta sa parehong kapalaran na nagmumula sa pagpatay sa sariling guru. Pagkatapos nito, mahuhulog siya sa impiyernong ‘Kumbha’—isang parusa para sa lumalabag sa biyenan, sa baka, at sa anak na babae.

Verse 10

साध्व्या विक्रयकृच्चाथ वार्द्धकी केशविक्रयी । तप्तलोहेषु पच्यंते यश्च भक्तं परित्यजेत्

Ang babaeng nabubuhay sa pagbebenta ng sarili, ang patutot, ang nagbebenta ng buhok, at sinumang tumatalikod sa isang deboto—sila’y sinasabing niluluto sa nagbabagang pulang bakal.

Verse 11

अवमंता गुरूणां यः पश्चाद्भोक्ता नराधमः । देवदूषयिता चैव देवविक्रयिकश्च यः

Sinumang lumalait sa mga guru, at yaong kumakain lamang matapos ang iba sa makasarili at kahiya-hiyang paraan—ang pinakamasamang tao; at sinumang lumalapastangan sa mga Deva at ipinagkakakitaan pa ang mga Deva, ginagawang kalakal ang pagsamba—hinahatulan ng dharma at nahuhulog sa landas ni Śiva.

Verse 12

अगम्यगामी यश्चांते याति सप्तबलं द्विज । चौरो गोघ्नो हि पतितो मर्यादादूषकस्तथा

O dalawang-ulit na isinilang, ang pumupunta sa ipinagbabawal (illicit na pagsasama) at sa huli’y tumutungo sa ‘pitong-lakas’—ang gayon ay dapat makilalang magnanakaw, mamamatay ng baka, taong nahulog (patita), at tagasira ng banal na hangganan at kaayusang panlipunan-panrelihiyon.

Verse 13

देवद्विजपितृद्वेष्टा रत्नदूषयिता च यः । स याति कृमिभक्षं वै कृमीनत्ति दुरिष्टकृत्

Sinumang may poot sa mga Deva, sa mga Dvija (mga Brahmana), at sa mga Pitṛ, at dumudungis o sumisira sa mahahalagang hiyas—ang gumagawa ng masasamang ritwal ay mapupunta sa kalagayang kinakain ng mga uod, at doon siya rin ay kakain ng mga uod.

Verse 14

पितृदेवसुरान् यस्तु पर्यश्नाति नराधमः । लालाभक्षं स यात्यज्ञो यश्शस्त्रकूटकृन्नरः

Ang pinakamasamang tao na mapagmataas na kumakain muna (o lumalampas) sa mga handog na inilaan para sa mga Pitṛ (mga ninuno), sa mga Deva at sa mga Sura—dahil sa kamangmangan sa dharma—napapasa kalagayang gaya ng kumakain ng laway; gayundin ang taong gumagawa ng huwad at mapanlinlang na sandata.

Verse 15

यश्चांत्यजेन संसेव्यो ह्यसद्ग्राही तु यो द्विजः । अयाज्ययाजकश्चैव तथैवाभक्ष्य भक्षकः

Ang dvija (dalawang ulit na isinilang) na nakikisama sa itinakwil, tumatanggap ng bawal, nagsasagawa ng yajña para sa mga hindi karapat-dapat pag-alayan, at kumakain ng hindi dapat kainin—ang gayong tao ay nahuhulog mula sa matuwid na asal.

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां ब्रह्माण्डवर्णने नरकोद्धारवर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

Kaya nito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa ikalimang aklat, ang Umāsaṃhitā, sa bahaging naglalarawan ng sansinukob (Brahmāṇḍa)—nagtatapos ang ikalabing-anim na kabanata na pinamagatang “Salaysay ng Pagliligtas mula sa Impiyerno.”

Verse 17

नवयौवनमत्ताश्च मर्यादाभेदिनश्च ये । ते कृत्यं यांत्यशौचाश्च कुलकाजीविनश्च ये

Yaong mga nalalasing sa pagmamataas ng sariwang kabataan, lumalabag sa hangganan ng kagandahang-asal, bumabagsak sa maruming gawi, at nabubuhay sa paglapastangan sa kanilang angkan—sila’y tumutungo sa “kṛtyā,” mapanira at malas na bunga.

Verse 18

असिपत्रवनं याति वृक्षच्छेदी वृथैव यः । क्षुरभ्रका मृगव्याधा वह्निज्वाले पतंति ते

Ang sinumang walang saysay na pumuputol ng mga puno ay mapupunta sa Asipatravana (gubat ng mga dahong tila espada). Ang malulupit na mangangaso—gumagalaw sa masukal na palumpong na parang labaha ang talim—ay mahuhulog sa naglalagablab na apoy. Ang karahasang walang dharma ay naggagapos sa kaluluwa sa mabagsik na pagdurusa, malayo sa biyaya ni Pati (Śiva).

Verse 19

भ्रष्टाचारो हि यो विप्रः क्षत्रियो वैश्य एव च । यात्यंते द्विज तत्रैव यः श्वपाकेषु वह्निदः

Ang Brahmin na nalaglag mula sa wastong asal—gayundin ang Kshatriya o Vaishya—O dalawang-ulit na isinilang, ay mapupunta sa kaparehong wakas ng taong nagsisindi ng apoy sa paglilibing sa gitna ng mga “śvapāka” (itinakwil na uri).

Verse 20

व्रतस्य लोपका ये च स्वाश्रमाद्विच्युताश्च ये । संदंशयातनामध्ये पतंति भृशदारुणे

Yaong mga sumisira o tumatalikod sa kanilang banal na panata (vrata), at yaong mga nalilihis sa disiplina ng sariling āśrama, ay lulubog sa napakabangis na pahirap na tinatawag na “Sandaṃśa,” isang impiyerno ng walang humpay na pagdurusa.

Verse 21

वीर्यं स्वप्नेषु स्कंदेयुर्ये नरा ब्रह्मचारिणः । पुत्रा नाध्यापिता यैश्च ते पतंति श्वभोजने

Ang mga lalaking tumanggap ng panatang brahmacarya ngunit hinahayaang bumagsak ang vīrya (binhi) kahit sa panaginip—at yaong hindi nagtuturo sa kanilang mga anak na lalaki ng banal na disiplina—ay mahuhulog sa kalagayang tinatawag na “śvabhojana,” isang pagkasadsad na inihahambing sa pagkain sa gitna ng mga aso.

Verse 22

एते चान्ये च नरकाः शतशोऽथ सहस्रशः । येषु दुष्कृतकर्माणः पच्यते यातनागताः

Ang mga impiyernong ito at marami pang iba—daan-daan, maging libu-libo—ay umiiral; doon, ang mga gumagawa ng masasamang gawa ay “niluluto” sa matinding pahirap, sapagkat nahulog sila sa kalagayan ng kaparusahan. Sa pananaw na Śaiva, ang pagdurusang ito’y mula sa pāśa (pagkagapos) na nililikha ng sariling karma, hanggang ang kaluluwa’y bumaling kay Pati (Panginoong Śiva) at sa landas ng paglilinis.

Verse 23

तथैव पापान्येतानि तथान्यानि सहस्रशः । भुज्यंते यानि पुरुषैर्नरकांतरगोचरैः

Gayon din, ang mga kasalanang ito—at libu-libo pang iba—ay tunay na pinagdaraanan ng tao bilang bunga nito, ng mga nagagapos sa iba’t ibang dako ng impiyerno.

Verse 24

वर्णाश्रमविरुद्धं च कर्म कुर्वंति ये नराः । कर्मणा मनसा वाचा निरये तु पतंति ते

Ang mga taong gumagawa ng mga kilos na salungat sa tungkulin ng kanilang varṇa at āśrama—sa gawa, sa isip, at sa salita—ay tiyak na nahuhulog sa impiyerno. Sa pananaw na Śaiva, ang ganitong kaguluhan ay lalo pang naggagapos sa paśu (kaluluwa) sa pāśa (pagkagapos), at humahadlang sa landas ng kadalisayan at sa pagkakabatid kay Śiva.

Verse 25

अधश्शिरोभिर्दृश्यंते नारका दिवि दैवतैः । देवानधोमुखान्सर्वानधः पश्यंति नारकाः

Sa langit, minamasdan ng mga diyos ang mga nasa impiyerno na wari’y nakataob at nakabaligtad. At ang mga nakagapos sa impiyerno, na nakikita ang lahat ng diyos na tila nakayuko pababa, ay tumitingala sa kanila mula sa ibaba.

Verse 26

स्थावराः कृमिपाकाश्च पक्षिणः पशवो मृगाः । धार्मिकास्त्रिदशास्तद्वन्मोक्षिणश्च यथाक्रमम्

Sa wastong pagkakasunod, dumarating ang mga di-nakakilos (sthāvara), saka ang mga uod at insekto, saka ang mga ibon, saka ang mga hayop na inaalagaan at mga mababangis; pagkatapos ay ang mga taong matuwid, saka ang mga diyos—at gayon din, sa gayong pagkakasunod, yaong mga nakakamit ang mokṣa (pagpapalaya).

Verse 27

यावंतो जंतवस्स्वर्गे तावंतो नरकौकसः । पापकृद्याति नरकं प्रायश्चित्तपराङ्मुखः

Kung gaano karami ang mga nilalang sa langit, gayon din karami ang nananahan sa impiyerno. Ang gumagawa ng kasalanan ay mapupunta sa impiyerno kapag tumalikod siya sa prāyaścitta, ang pag-aton at paglilinis ng sala.

Verse 28

गुरूणि गुरुभिश्चैव लघूनि लघुभिस्तथा । प्रायश्चित्तानि कालेय मनुस्स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

O Kāleya, itinuro ni Svāyambhuva Manu na ang mabibigat na pagkakasala ay dapat tubusin sa mabibigat na prāyaścitta, at ang magagaan na pagkakasala ay sa magagaan din—bawat isa ayon sa wastong sukat at panahon.

Verse 29

यानि तेषामशेषाणां कर्मार्ण्युक्तानि तेषु वै । प्रायश्चित्तमशेषेण हरानुस्मरणं परम्

Anumang mga gawa na binanggit ukol sa lahat ng tao nang walang pagbubukod—sa mga iyon, ang pinakadakilang pagtubos at ganap na pagsisisi ay ang walang patid na pag-alaala kay Hara (Panginoong Śiva).

Verse 30

प्रायश्चित्तं तु यस्यैव पापं पुंसः प्रजायते । कृते पापेऽनुतापोऽपि शिवसंस्मरणं परम्

Para sa mismong kasalanang sumisibol sa tao, ito ang tunay na pagtubos: kahit nagawa na ang kasalanan, ang pagsisisi—kasama ng pinakadakilang pag-alaala kay Panginoong Śiva—ang pinakamataas na lunas.

Verse 31

माहेश्वरमवाप्नोति मध्याह्नादिषु संस्मरन् । प्रातर्निशि च संध्यायां क्षीणपापो भवेन्नरः

Sa pag-alaala kay Maheśvara (Panginoong Śiva) sa katanghalian at sa iba pang banal na sandali ng pagtagpo ng oras—sa bukang-liwayway, sa gabi, at sa dapithapon—nararating ng tao ang kalagayan ni Maheśvara; nauupos ang kasalanan at siya’y nalilinis.

Verse 32

मुक्तिं प्रयाति स्वर्गं वा समस्तक्लेशसंक्षयम । शिवस्य स्मरणादेव तस्य शंभोरुमापतेः

Sa pag-alaala lamang kay Śiva—si Śambhu, ang Panginoon ni Umā—nararating ng tao ang moksha, o kung hindi man, ang langit, at ang ganap na pagkalipol ng lahat ng pagdurusa.

Verse 33

पापन्तरायो विप्रेन्द्र जपहोमार्चनादि च । भवत्येव न कुत्रापि त्रैलोक्ये मुनिसत्तम

O pinakamainam sa mga Brahmin, O pinakadakila sa mga muni: para sa taong masigasig sa japa, homa, pagsamba at iba pa, tiyak na lilitaw ang hadlang na isinilang mula sa kasalanan; sa tatlong daigdig ay walang pook na hindi ito nagaganap.

Verse 34

महेश्वरे मतिर्यस्य जपहोमार्चनादिपु । यत्पुण्यं तत्कृतं तेन देवेन्द्रत्वादिकं फलम्

Sinumang ang isip ay nakatuon nang matatag kay Mahādeva habang nagsasagawa ng mga pagsasanay gaya ng pagbigkas ng mantra (japa), paghahandog sa banal na apoy (homa), pagsamba (arcana), at iba pa—anumang kabanalang-bunga (puṇya) na lumilitaw mula sa mga gawaing iyon ay tunay na natatamo niya, at nagbubunga ng mga gantimpalang tulad ng pag-abot sa kalagayang gaya ni Indra at iba pang dakilang pagkamit na maka-diyos.

Verse 35

पुमान्न नरकं याति यः स्मरन्भक्तितो मुने । अहर्निशं शिवं तस्मात्स क्षीणाशेषपातकः

O pantas, ang taong umaalaala kay Śiva nang may debosyon ay hindi napupunta sa impiyerno. Kaya, sa pag-alaala kay Śiva araw at gabi, siya’y nagiging yaong ang lahat ng natitirang kasalanan ay ganap nang nauubos.

Verse 36

नरकस्वर्गसंज्ञाये पापपुण्ये द्विजोत्तम । ययोस्त्वेकं तु दुःखायान्यत्सुखायोद्भवाय च

O pinakamainam sa mga dalawang-ulit na isinilang, ang kasalanan at kabutihang-bunga (puṇya) ay tinatawag na “impiyerno” at “langit.” Sa dalawa, ang isa’y nagbubunga ng pagdurusa, at ang isa nama’y pinagmumulan ng kaligayahan.

Verse 37

तदेव प्रीतये भूत्वा पुनर्दुःखाय जायते । तत्स्याद्दुःखात्मकं नास्ति न च किंचित्सुखात्मकम्

Ang mismong bagay na unang lumitaw para sa ligaya ay muling nagiging sanhi ng dalamhati. Tunay, sa mundong ito’y walang anumang lubos na pawang pagdurusa, at wala ring anumang ganap na pawang kaligayahan.

Verse 38

मनसः परिणामोऽयं सुखदुःखोपलक्षणः । ज्ञानमेव परं ब्रह्म ज्ञानं तत्त्वाय कल्पते

Ang pagbabagong ito ng isipan ay nakikilala sa mga tanda ng ligaya at sakit. Ang Kaalaman lamang ang Kataas-taasang Brahman; ang kaalamang iyon ang tunay na nagiging pagsasakatuparan ng Katotohanan (tattva).

Verse 39

ज्ञानात्मकमिदं विश्वं सकलं सचराचरम् । परविज्ञानतः किंचिद्विद्यते न परं मुने

Ang buong sansinukob na ito—lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw—ay may likas na kamalayan (kaalaman). O pantas na muni, lampas sa Kataas-taasang Kaalaman, wala nang anumang higit pa.

Verse 40

एवमेतन्मयाख्यातं सर्वं नरकमण्डलम् । अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सांप्रतं मंडलं भुवः

Sa gayon, naipaliwanag ko sa iyo nang ganap ang buong mandala ng mga daigdig ng impiyerno. Ngayon, aakyat pa tayo; ilalarawan ko na ang mandala ng Bhū—ang daigdig ng lupa.

Frequently Asked Questions

Rather than a single mythic episode, the chapter advances a theological-ethical argument: narakas are real cosmological jurisdictions where sinners undergo suffering proportionate to specific actions; the text supports a law-like karmic order by naming realms and correlating them with defined transgressions.

The catalogue works as a negative sādhanā (apophatic ethics): by contemplating the differentiated consequences of falsehood, violence, theft, and complicity, the listener cultivates fear of adharma, steadiness in satya, and detachment—conditions that stabilize bhakti and redirect the will toward liberation-oriented conduct.

No distinct iconographic manifestation is foregrounded in the sampled material; the chapter’s emphasis is administrative-cosmological (naraka taxonomy) and ethical (karmic causality). Any Shaiva framing is implicit: moral order is intelligible within Śiva’s overarching governance of the cosmos rather than through a specific avatāra or mūrti description.