Arjuna–Gaṇa Saṃvāda: Bāṇādhikāra, Tāpasa-veṣa, and the Ethics of Tapas (अर्जुन-गणसंवादः)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ शृणु लीलाम्परात्मनः । भक्तवात्सल्यसंयुक्तां तद्दृढत्वविदर्भिताम्

Wika ni Nandīśvara: O Sanatkumāra, ikaw na lubos na nakaaalam, pakinggan mo ang banal na lila ng Kataas-taasang Sarili—puspos ng mapagkalingang pag-ibig sa mga deboto, at inihubog upang ihayag ang tibay at katatagan ng kanilang bhakti.

Verse 2

शिवोप्यथ स्वभृत्यं वै प्रेषयामास स द्रुतम् । बाणार्थे च तदा तत्रार्जुनोपि समगात्ततः

Pagkaraan, si Panginoong Śiva man ay mabilis na nagsugo ng sarili Niyang tagapaglingkod. At sa sandaling iyon, dumating din doon si Arjuna upang hanapin ang mga palaso.

Verse 3

एकस्मिन् समये प्राप्तौ बाणार्थं तद्गणार्जुनौ । अर्जुनस्तं पराभर्त्स्य स्वबाणं चाग्रहीत्तदा

Sa isang pagkakataon, dumating si Arjuna at ang isang kasapi ng mga Gaṇa upang humingi ng mga palaso. Pagdaka’y sinaway ni Arjuna ang kanya at agad niyang hinawakan ang sarili niyang mga palaso, handa sa pagkilos.

Verse 4

गण प्रोवाच तं तत्र किमर्थं गृह्यते शरः । बाणश्चैवास्मदीयो वै मुच्यतां ऋषिसत्तम

Sinabi roon ng mga Gaṇa sa kanya: “Bakit mo kinukuha ang palasong ito? Tunay na ang palasong ito ay kay Bāṇa, sa aming panig. O pinakadakila sa mga rishi, pakawalan mo ito (ibabâ mo).”

Verse 5

इत्युक्तस्तेन भिल्लस्य गणेन मुनिसत्तमः । सोर्जुनः शंकरं स्मृत्वा वचनं च तमब्रवीत्

Nang siya’y kausapin ng pangkat ng mga Bhilla, ang pinakadakilang pantas—si Arjuna—ay nagunita si Śaṅkara (Panginoong Śiva) at saka nagsalita ng mga salitang ito sa pinuno ng Bhilla.

Verse 6

अर्जुन उवाच । अज्ञात्वा किंच वदसि मूर्खोसि त्वं वनेचर । बाणश्च मोचितो मेऽद्य त्वदीयश्च कथं पुनः

Sinabi ni Arjuna: “Hindi mo nalalaman ang katotohanan, bakit ka nagsasalita, O hangal na naninirahan sa gubat! Ngayon, ang palasong pinakawalan ay akin—paano mo muling masasabi na iyo iyon?”

Verse 7

रेखारूपं च पिच्छानि मन्नामांकित एव च । त्वदीयश्च कथं जातः स्वभावो दुस्त्यजस्तव

“Ang mga guhit na ito at ang mga balahibong ito ay tunay na may nakaukit na Aking Pangalan. Ngunit paano naging ‘iyo’ ang ganitong likas na ugali—isang pagkahilig na napakahirap mong talikdan?”

Verse 8

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवन्तद्वचः श्रुत्वा विहस्य स गणेश्वरः । अर्जुनं ऋषिरूपं तं भिल्लो वाक्यमुपाददे

Sinabi ni Nandīśvara: Nang marinig ang mga salitang iyon, tumawa si Gaṇeśvara; at pagkaraan, sa pagganap bilang isang Bhilla (mangangaso), kinausap niya si Arjuna na nag-anyong isang rishi.

Verse 9

तापस श्रूयतां रे त्वं न तपः क्रियते त्वया । वेषतश्च तपस्वी त्वं न यथार्थं छलायते

O mapag-asceta, makinig ka! Hindi mo tunay na isinasagawa ang tapas. Sa pananamit ka lamang mukhang asceta; sa katotohanan ay nasa panlilinlang ka, hindi sa tunay na pag-aayuno at pagkamapagtimpi.

Verse 10

तपस्वी च कथं मिथ्या भाषते कुरुते नरः । नैकाकिनं च मां त्वं च जानीहि वाहिनीपतिम्

Paano makapagsasalita o makakakilos nang huwad ang isang asceta? Alamin mo: hindi ako nag-iisa, at hindi ka rin nag-iisa—kilalanin mo ako bilang Vāhinīpati, Panginoon ng mga hukbo at mga pangkat sa langit.

Verse 11

बहुभिर्वनभिल्लैश्च युक्तः स्वामी स आसत । समर्थस्सर्वथा कर्तुं विग्रहानुग्रहौ पुनः

Ang Panginoon ay nanatiling kasama ang maraming naninirahan sa gubat. Ganap na makapangyarihan sa lahat ng paraan, muli Niyang magagawa ang kapwa pagsalungat at biyaya—pagpalain ang mga deboto at pigilan ang mga tumatayo laban sa dharma.

Verse 12

वर्तते तस्य वाणीयं यो नीतश्च त्वयाधुना । अयं बाणश्च ते पार्श्वे न स्थास्यति कदाचन

Nanatili ang kanyang utos—yaong dinala mo ngayon lamang. At ang palasong ito sa iyo ay hindi na kailanman mananatili sa iyong tabi.

Verse 13

तपःफलं कथं त्वं च हातुमिच्छसि तापस । चौर्य्याच्छलार्द्यमानाच्च विस्मयात्सत्य भञ्जनात्

O ermitanyo, paano mo nanaising talikuran ang bunga ng iyong tapas (pagpapakasakit)? Sapagkat ito’y sinasalakay ng pagnanakaw at panlilinlang, at ng pagkalito na humahantong sa paglabag sa katotohanan.

Verse 14

तपसा क्षीयते सत्यमेतदेव मया श्रुतम् । तस्माच्च तपसस्तेद्य भविष्यति फलं कुतः

“Tunay nga—ito’y aking narinig—na sa pamamagitan ng tapas ay nauubos at nanghihina ang katotohanan. Kaya, O kagalang-galang, paano pa magkakaroon ng bunga mula sa gayong pagpapakasakit?”

Verse 15

तस्माच्च मुच्यते बाणात्कृतघ्नस्त्वं भविष्यसि । ममैव स्वामिनो बाणस्तवार्थे मोचितो ध्रुवम्

Kaya’t ikaw ay palalayain mula sa palaso; ngunit tiyak na makikilala kang walang utang-na-loob. Tunay, ang palaso ng aking sariling Panginoon ay pinakawalan alang-alang sa iyo.

Verse 16

शत्रुश्च मारितस्तेन पुनर्बाणश्च रक्षितः । अत्यन्तं च कृतघ्नोसि तपोशुभकरस्तथा

Sa pamamagitan Niya, napatay ang kaaway, at gayon pa man ay muling napangalagaan si Bāṇa. Ngunit ikaw ay labis na walang utang-na-loob—bagaman ang iyong tapas ay sinasabing mapalad at nagdudulot ng kabutihang-loob (puṇya).

Verse 17

सत्यं न भाषसे त्वं च किमतः सिद्धिमिच्छसि । प्रयोजनं चेद्बाणेन स्वामी च याच्यतां मम

Hindi ka nagsasalita ng katotohanan; paano mo hahanapin ang siddhi (kaganapan) mula rito? Kung may layunin ka na may kinalaman kay Bāṇa, idulog mo iyon sa aking Panginoon, si Śiva.

Verse 18

ईदृशांश्च बहून्बाणांस्तदा दातुं क्षमः स्वयम् । राजा च वर्तते मेऽद्य किं त्वेवं याच्यते त्वया

“Ako mismo ay may kakayahang magkaloob ng maraming palasong tulad nito. Bukod dito, narito sa piling ko ang hari ngayon—kaya bakit mo ako hinihingan sa ganitong paraan?”

Verse 19

उपकारं परित्यज्य ह्यपकारं समीहसे । नैतद्युक्तं त्वयाद्यैव क्रियते त्यज चापलम्

Tinalikuran mo ang paggawa ng kabutihan at nagsisikap kang manakit. Hindi nararapat na gawin mo ito ngayon—talikdan mo agad ang padalus-dalos at pabagu-bagong asal na iyan.

Verse 20

नन्दीश्वर उवाच । इत्येवं वचनन्तस्य श्रुत्वा पार्थोर्जुनस्तदा । क्रोधं कृत्वा शिवं स्मृत्वा मितं वाक्यमथाब्रवीत्

Sinabi ni Nandīśvara: Nang marinig ni Pārtha (Arjuna) ang gayong mga salita, siya’y nag-alab sa galit; subalit, sa pag-alaala kay Panginoong Śiva, nagsalita siya ng mga salitang may pagpipigil.

Verse 21

अर्जुन उवाच । शृणु भिल्ल प्रवक्ष्यामि न सत्यं तव भाषणम् । यथा जातिस्तथा त्वां च जानामि हि वनेचर

Sinabi ni Arjuna: “Makinig ka, O Bhilla. Sinasabi ko sa iyo—hindi totoo ang iyong pananalita. Kung ano ang iyong kapanganakan at uri, gayon din ang iyong pagkatao; tunay na kilala kitang naninirahan sa gubat.”

Verse 22

अहं राजा भवांश्चौरः कथं युद्धप्रयुक्तता । युद्धं मे सबलैः कार्यं नाधमैर्हि कदाचन

“Ako ang hari, at ikaw ay magnanakaw—paano magkakaroon ng marapat na pakikidigma sa pagitan natin? Kung kailangan kong lumaban, ang aking labanan ay dapat sa malalakas lamang, at hindi kailanman sa mga hamak.”

Verse 23

तस्मात्ते च तथा स्वामी भविष्यति भवादृशः । दातारश्च वयं प्रोक्ताश्चौरा यूयं वनेचराः

Kaya nga, sa inyo man ay magkakaroon ng isang panginoon na tulad ninyo. Kami ay tinatawag na mga nagbibigay, samantalang kayo, na mga naninirahan sa gubat, ay ipinahahayag na mga magnanakaw.

Verse 24

कथं याच्यो मया भिल्लराज एवं च साम्प्रतम् । त्वमेव याचसे नैव बाणं मां किं वनेचरः

“O haring Bhilla, paano ako hihingi sa iyo, lalo na sa sandaling ito? Sa halip, ikaw ang humihingi sa akin. O naninirahan sa gubat, bakit ka humihingi sa akin ng isang palaso?”

Verse 25

ददामि ते तथा बाणान्सन्ति मे बहवो ध्रुवम् । राजा च ग्रहणं चैव न दास्यति तथा भवेत्

Ibibigay ko rin sa iyo ang mga palaso—tunay na marami ang nasa akin. At gayon din, ang hari ay hindi magbibigay ng pagtanggap; kaya ganyan nga ang mangyayari.

Verse 26

किम्पुनश्च तथा बाणान्प्रयच्छामि वनेचर । यदि मे या चिकीर्षा स्यात्कथं नागम्यतेऽधुना

At bukod pa rito, O naninirahan sa gubat, bakit ko ibibigay ang gayong mga palaso? Kung tunay na may layon akong dapat maganap, bakit hindi ito maganap ngayon din?

Verse 27

यथागच्छतु ते भर्ता किमर्थं भाषतेऽधुना । आगत्य च मया सार्द्धं जित्वा युद्धे च माम्पुनः

“Hayaan mong dumating ang iyong asawa ayon sa nais niya—bakit ka nagsasalita nang ganyan ngayon? Hayaan siyang dumating at, matapos makipaglaban sa akin, muli niya akong daigin sa digmaan.”

Verse 28

नीत्वा बाणमिमं भिल्ल स्वामी ते वाहिनीपतिः । निजालयं सुखं यातु विलंबः क्रियते कथम्

“O Bhilla, dalhin mo ang palasong ito. Ang iyong panginoon, ang kumander ng hukbo, ay dapat nang umuwi nang payapa sa sarili niyang tahanan. Bakit may pagkaantala?”

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । महेश्वरकृपाप्राप्तसद्बलस्यार्जुनस्य हि । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा भिल्लो वाक्यमथाब्रवीत्

Sinabi ni Nandīśvara: “Gayon nga, si Arjuna—na tumanggap ng tunay na lakas sa biyaya ni Mahādeva—pagkarinig sa mga salitang ito, ang mangangaso na Bhilla ay nagsalita bilang tugon.”

Verse 30

भिल्ल उवाच । अज्ञोसि त्वं ऋषिर्नासि मरणं त्वीहसे कथम् । देहि बाणं सुखन्तिष्ठ त्वन्यथा क्लेशभाग्भवेः

Sinabi ng Bhilla: “Mangmang ka; hindi ka isang rishi. Paano mo hinahanap ang kamatayan dito? Ibigay mo ang palaso at manatiling payapa; kung hindi, magiging kabahagi ka sa pagdurusa.”

Verse 31

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तेन भिल्लेन शिवसच्छक्तिशोभिना । गणेन पाण्डवस्तं च प्राह स्मृत्वा च शङ्करम्

Sinabi ni Nandīśvara: “Nang masabihan nang gayon ng Bhilla, ang Pāṇḍava—pag-alaala kay Śaṅkara—ay sumagot sa kanya, kasama ang gaṇa na nagniningning sa tunay na śakti ni Śiva.”

Verse 32

अर्जुन उवाच । मद्वाक्यन्तत्त्वतो भिल्ल शृणु त्वं च वनेचर । आगमिष्यति ते स्वामी दर्शयिष्ये फलन्तदा

Sinabi ni Arjuna: “O Bhilla, naninirahan sa gubat, pakinggan mo ang aking mga salita ayon sa tunay na diwa. Malapit nang dumating ang iyong panginoon; sa sandaling iyon ay ipapakita ko sa iyo ang bunga (kinalabasan) ng payong ito.”

Verse 33

न शोभते त्वया युद्धं करिष्ये स्वामिना तव । उपहासकरं ज्ञेयं युद्धं सिंहसृगालयोः

Hindi nababagay sa iyo ang labang ito; ako ang lalaban sa iyong panginoon. Alamin mo: ang labanan ng isang leon at isang asong-gubat (jackal) ay pawang sanhi lamang ng panlilibak.

Verse 34

श्रुतं च मद्वचस्तेऽद्य द्रक्ष्यसि त्वं महाबलम् । गच्छ स्वस्वामिनं भिल्ल यथेच्छसि तथा कुरु

“Ngayong araw narinig mo ang aking mga salita; ngayon ay masisilayan mo ang dakilang kapangyarihan. Bumalik ka sa sarili mong panginoon, O Bhilla, at gawin mo ang ayon sa iyong nais.”

Verse 35

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तु गतस्तत्र भिल्लः पार्थेन वै मुने । शिवावतारो यत्रास्ते किरातो वाहिनीपतिः

Sinabi ni Nandīśvara: Sa gayong tagubilin, O pantas, ang Bhilla ay nagtungo roon sa utos ni Pārtha (Arjuna)—sa pook na kinaroroonan ng pagkakatawang-tao ng Panginoon bilang Kirāta, ang pinunong kumandante ng hukbo.

Verse 36

अथार्जुनस्य वचनं भिल्लनाथाय विस्तरात् । सर्वं निवेदयामास तस्यै भिल्लपरात्मने

Pagkaraan, isinalaysay niya nang buong detalye ang mga salita ni Arjuna sa panginoon ng mga Bhilla, at ipinaabot ang lahat sa pinunong Bhilla—na sa kaibuturan ng kanyang puso ay deboto ng Kataas-taasang Panginoon (Śiva).

Verse 37

स किरातेश्वरः श्रुत्वा तद्वचो हर्षमागतः । आजगाम स्वसैन्येन शंकरो भिल्लरूपधृक्

Pagkarinig sa mga salitang iyon, napuspos ng galak si Kirāteśvara. Pagkaraan, dumating si Śaṅkara kasama ang Kanyang sariling kalipunan, taglay ang anyong Bhilla (mangangasong tribo), at inihayag ang Kanyang saguna līlā para sa pagganap ng banal na layunin na unti-unting nahahayag.

Verse 38

अर्जुनश्च तदा सेनां किरातस्य च पाण्डवः । दृष्ट्वा गृहीत्वा सशरन्धनुः सन्मुख आययौ

Noon, nang makita ni Arjuna na Pāṇḍava ang hukbo ng Kirāta, kinuha niya ang kanyang busog na may mga palaso at sumulong nang tuwid, humarap sa kanila nang lantaran.

Verse 39

अथो किरातश्च पुनः प्रेषयामास तं चरम् । तन्मुखेन जगौ वाक्यम्भारताय महात्मने

Pagkaraan, muling isinugo ng Kirāta ang tiktik na sugo; at sa pamamagitan ng kanyang bibig ay ipinahatid niya ang mensahe sa dakilang-loob na Bhārata (Arjuna).

Verse 40

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायाम किरातावतारवर्णने भिल्लार्जुनसंवादोनाम चत्वारिंशोऽध्यायः

Kaya nga, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa Ikatlong Aklat—Śatarudra Saṃhitā—sa salaysay ng pagkakatawang Kirāta ni Śiva, nagwakas ang ikaapatnapung kabanata na pinamagatang “Ang Pag-uusap ng Bhil at Arjuna.”

Verse 41

भ्रातरस्तव दुःखार्त्ताः कलत्रं च ततः परम् । पृथिवी हस्ततस्तेद्य यास्यतीति मतिर्मम

“Ang iyong mga kapatid ay pinahihirapan ng dalamhati, at pagkatapos nila ay ang iyong asawa rin. Ngayong araw, maging ang lupa ay madudulas mula sa iyong mga kamay—iyan ang aking paniniwala.”

Verse 42

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तं परमेशेन पार्थदार्ढ्यपरीक्षया । सर्वथार्जुनरक्षार्थं धृतरूपेण शंभुना

Sinabi ni Nandīśvara: Gayon ang winika ng Kataas-taasang Panginoon upang subukin ang katatagan ni Pārtha (Arjuna). Tunay nga, si Śambhu—sa pag-aangkin ng angkop na anyo—ay gumawa nito nang lubos para sa pag-iingat kay Arjuna.

Verse 43

इत्युक्तस्तु तदागत्य सगणश्शंकरश्च तत् । विस्तराद्वृत्तमखिलमर्जुनाय न्यवेदयत्

Nang siya’y matawag nang gayon, dumating si Śaṅkara (Si Shiva) na kasama ang Kaniyang mga tagasunod, at isinalaysay niya kay Arjuna, nang buong detalye, ang kabuuang takbo ng mga pangyayari.

Verse 44

तच्छ्रुत्वा तु पुनः प्राह प्रार्थस्तं दूतमागतम् । वाहिनीपतये वाच्यम्विपरीतम्भविष्यति

Pagkarinig niyon, muling nagsalita siya sa sugo na dumating na may pakiusap: “Sabihin mo sa pinuno ng inyong hukbo—ang lahat ay mangyayari nang salungat sa inyong inaasahan.”

Verse 45

यद्यहं चैव ते बाणं यच्छामि च मदीयकम् । कुलस्य दूषणं चाहं भविष्यामि न संशयः

“Kung ibibigay ko nga sa inyo ang sarili kong palaso, tiyak na magiging dungis ako sa aking angkan—walang pag-aalinlangan.”

Verse 46

भ्रातरश्चैव दुखार्ताः भवन्तु च तथा ध्रुवम् । विद्याश्च निष्फलाः स्युस्तास्तस्मादागच्छ वै ध्रुवम्

“Nawa’y ang iyong mga kapatid man ay dumanas ng dalamhati—tunay nga. At nawa’y maging walang bunga ang kanilang pagkatuto; kaya bumalik ka agad—tiyak.”

Verse 47

सिंहश्चैव शृगालाद्वा भीतो नैव मया श्रुतः । तथा वनेचराद्राजा न बिभेति कदाचन

Hindi ko pa narinig na ang leon ay matakot sa asong-gubat. Gayundin, ang hari sa mga nilalang ng gubat ay hindi kailanman natitinag; at ang taong nakatatag sa Panginoon (Śiva), ang tunay na Soberano, ay hindi nayayanig ng mumunting banta.

Verse 48

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्तं पुनर्गत्वा स्वामिनं पाण्डवेन सः । सर्वं निवेदयामास तदुक्तं हि विशेषतः

Sinabi ni Nandīśvara: Nang maturuan nang gayon, siya’y muling nagbalik sa kanyang panginoon at iniulat ang lahat—lalo na ang pahayag na sinabi ng Pāṇḍava.

Verse 49

अथ सोपि किराताह्वो महादेवस्ससैन्यकः । तच्छ्रुत्वा सैन्यसंयुक्तो ह्यर्जुनं चागमत्तदा

Pagkaraan, si Mahādeva rin—na kilala roon bilang Kirāta (ang mangangaso)—kasama ang kaniyang mga tagasunod at hukbo; nang marinig iyon, agad siyang sumulong na may kasamang mga kawal at dumating kay Arjuna.