हनूमत्प्रादुर्भावः (Hanūmat-prādurbhāvaḥ) — The Manifestation/Birth of Hanumān as Śiva’s Agency

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । अतः परं श्रुणु प्रीत्या हनुमच्चरितम्मुने । यथा चकाराशु हरो लीलास्तद्रूपतो वराः

Wika ni Nandīśvara: “Ngayon, O pantas, makinig nang may pag-ibig at debosyon sa banal na salaysay ni Hanumān—kung paanong si Hara (Panginoong Śiva), sa pag-anyong yaong dakilang anyo, ay agad na nagsagawa ng Kanyang banal na līlā.”

Verse 2

चकार सुहितं प्रीत्या रामस्य परमेश्वराः । तत्सर्वं चरितं विप्र शृणु सर्वसुखावहम्

Sa mapagmahal na biyaya, ang Kataas-taasang Panginoon (Śiva) ay ginawa ang pinakamabuti para kay Rāma. O brāhmaṇa, pakinggan mo ang buong banal na salaysay na iyon—ito ang nagkakaloob ng lahat ng mapalad na kagalakan.

Verse 3

एकस्मिन्समये शम्भुरद्भुतोतिकरः प्रभुः । ददर्श मोहिनीरूपं विष्णोस्स हि वसद्गुणः

Noong isang panahon, si Panginoong Śambhu—na ang presensya’y nagbubunga ng mga kababalaghan—ay nasilayan ang kaakit-akit na anyong Mohinī ni Viṣṇu, isang pagpapakita na sumibol mula sa panloob na kapangyarihan ni Viṣṇu.

Verse 4

चक्रे स्वं क्षुभितं शम्भुः कामबाणहतो यथा । स्वम्वीर्यम्पातयामास रामकार्यार्थमीश्वरः

Si Śambhu, ang Panginoon, ay ginising at inuga ang sarili—gaya ng tinamaan ng mga palaso ni Kāma—at alang-alang sa banal na layon ni Rāma, pinalaya ng Kataas-taasang Panginoon ang Kanyang makapangyarihang vīrya.

Verse 5

तद्वीर्यं स्थापयामासुः पत्रे सप्तर्षयश्च ते । प्रेरिता मनसा तेन रामकार्यार्थ मादरात

Sa pag-uudyok Niya sa kalooban, ang Pitong Pantas ay maingat at may paggalang na inilagay ang makapangyarihang diwa sa isang dahon, upang matupad ang banal na layon ni Rāma.

Verse 6

तैर्गौतमसुतायां तद्वीर्यं शम्भोर्महर्षिभिः । कर्णद्वारा तथांजन्यां रामकार्यार्थमाहितम्

Sa pamamagitan ng mga dakilang ṛṣi, ang vīrya ni Śambhu ay naipasa sa anak na babae ni Gautama; at gayundin, sa daan ng tainga, ito’y naitanim kay Añjanā, upang matupad ang sagradong layon ni Rāma.

Verse 7

ततश्च समये तस्माद्धनूमा निति नामभाक् । शम्भुर्जज्ञे कपितनुर्महाबलपराक्रमः

At noon ding yaon, si Śambhu (Panginoong Śiva) ay isinilang sa anyong unggoy, taglay ang pangalang Hanūmānīti, na may napakalaking lakas at dakilang kabayanihan.

Verse 8

हनूमान्स कपीशानः शिशुरेव महाबलः । रविबिम्बं बभक्षाशु ज्ञात्वा लघुफलम्प्रगे

Si Hanumān, panginoon ng mga unggoy—bagaman bata pa ngunit may dakilang lakas—ay mabilis na lumundag upang lamunin ang bilog ng araw, inakalang munting bunga sa pagsikat ng umaga.

Verse 9

देवप्रार्थनया तं सोऽत्यजज्ज्ञात्वा महाबलम् । शिवावतारं च प्राप वरान्दत्तान्सुरर्षिभिः

Sa pagsusumamo ng mga diyos, kanyang pinalaya iyon, nang makilala ang dakilang lakas; at natamo niya ang pagiging pagkakatawang-tao ni Śiva, kasama ang mga biyayang iginawad ng mga diyos at banal na rishi.

Verse 10

स्वजनन्यन्तिकम्प्रागादथ सोतिप्रहर्षितः । हनूमान्सर्वमाचख्यौ तस्यै तद्वृत्तमादरात्

Pagkaraan, puspos ng matinding galak, agad na nagtungo si Hanumān sa kanyang ina; at may paggalang niyang isinalaysay sa kanya ang buong pangyayari.

Verse 11

तदाज्ञया ततो धीरस्सर्वविद्यामयत्नतः । सूर्यात्पपाठ स कपिर्गत्वा नित्यं तदान्तिकम्

Sa pagsunod sa kanyang utos, ang matatag na iyon ay walang kahirap-hirap na nagpakadalubhasa sa lahat ng kaalaman. Araw-araw, ang bayaning unggoy ay nagtutungo sa harap ni Sūrya at natututo mula sa kanya.

Verse 12

सूर्याज्ञया तदंशत्य सुग्रीवस्यान्तिकं ययौ । मातुराज्ञामनुप्राप्य रुद्रांशः कपिसत्तमः

Sa utos ni Sūrya, ang dakilang bahagi na iyon ay nagtungo sa harap ni Sugrīva. Matapos tanggapin nang wasto ang utos ng kanyang ina, ang pinakadakilang unggoy—bahaging pagkakatawang-tao ni Rudra—ay lumisan ayon dito.

Verse 13

ज्येष्ठभ्रात्रा वालिना हि स्वस्त्रीभोक्त्रा तिरस्कृतः । ऋष्यमृकगिरौ तेन न्यवसत्स हनूमता

Tunay ngang siya’y hinamak ng nakatatandang kapatid na si Vāli, na umangkin sa kanyang asawa. Kaya, kasama si Hanūmān, siya’y nanirahan sa Bundok Ṛṣyamūka.

Verse 14

ततोऽभूत्स सुकण्ठस्य मन्त्री कपिवरस्सुधीः । सर्वथा सुहितं चक्रे सुग्रीवस्य हरांशजः

Pagkaraan, ang lubhang marunong na panginoon sa mga unggoy ay naging ministro ni Sukaṇṭha. Bilang paglalangkap mula kay Hara (Śiva), dinala niya sa lahat ng paraan ang kagalingan at kasaganaan ni Sugrīva.

Verse 15

तत्रागतेन सभ्रात्रा हृतभार्येण दुःखिना । कारयामास रामेण तस्य सख्यं सुखावहम्

Nang dumating siya roon kasama ang kapatid—nagdadalamhati sapagkat inagaw ang kanyang asawa—ipinagawa niya kay Rāma ang pakikipagkaibigan sa kanya, isang bigkis na naghatid ng ligaya.

Verse 16

घातयामास रामश्च वालिनं कपिकुञ्जरम् । भ्रातृपत्न्याश्च भोक्तारं पापिनम्वीरमानिनम्

Pinatay ni Rāma si Vālin, ang panginoon ng mga unggoy na tila elepante sa lakas—makasalanang kumamkam sa asawa ng kanyang kapatid, at bagaman bagsak na, nag-aakalang siya’y bayani.

Verse 17

ततो रामाऽऽज्ञया तात हनूमान्वानरेश्वरः । स सीतान्वेषणञ्चक्रे बहुभिर्वानरैस्सुधीः

Pagkatapos, o minamahal, sa utos ni Rāma, si Hanūmān—pinuno sa mga pinunong Vānara—ay marunong na nagsagawa ng paghahanap kay Sītā, kasama ang maraming mandirigmang Vānara.

Verse 18

ज्ञात्वा लङ्कागतां सीतां गतस्तत्र कपीश्वरः । द्रुतमुल्लंघ्य सिंधुन्तमनिस्तीर्य्यं परैस्स वै

Nang malaman niyang si Sītā ay nakarating na sa Laṅkā, nagtungo roon ang panginoon ng mga unggoy; mabilis niyang nilundag ang karagatan—isang lawak na di-matawid, na hindi malampasan ng iba.

Verse 19

चक्रेऽद्भुतचरित्रं स तत्र विक्रमसंयुतम् । अभिज्ञानन्ददौ प्रीत्या सीतायै स्वप्रभोर्वरम्

Doon ay nagsagawa siya ng isang kababalaghang gawa, taglay ang bayaning lakas; at sa pag-ibig, masayang ibinigay niya kay Sītā ang isang tanda ng pagkakakilanlan—isang dakilang handog na pag-aari ng sarili niyang Panginoon.

Verse 20

सीताशोकं जहाराशु स वीरः कपिनायकः । श्रावयित्वा रामवृत्तं तत्प्राणावनकारकम्

Ang bayaning pinuno ng mga unggoy ay agad na nag-alis ng dalamhati ni Sītā, sa pagsasalaysay sa kanya ng mga gawa ni Rāma—mga gawang nagliligtas-buhay at muling nagbabalik ng hininga ng pag-asa.

Verse 21

तदभिज्ञानमादाय निवृत्तो रामसन्निधिम् । रावणाऽऽराममाहत्य जघान बहुराक्षसान्

Taglay ang tandang iyon, nagbalik siya sa piling ni Rāma; at matapos wasakin ang halamanan ni Rāvaṇa, pinaslang niya ang maraming rākṣasa.

Verse 22

तदेव रावणसुतं हत्वा सबहुराक्षसम् । स महोपद्रवं चक्रे महोतिस्तत्र निर्भयः

Nang mapatay niya ang mismong anak ni Rāvaṇa kasama ang maraming rākṣasa, si Mahoṭi, na walang takot, ay lumikha roon ng isang dakilang pagyanig at kaguluhan.

Verse 23

यदा दग्धो रावणेनावगुंठ्य वसनानि च । तैलाभ्यक्तानि सुदृढं महाबलवता मुने

O pantas, nang siya’y pagliyabin ng makapangyarihang Rāvaṇa—matapos siyang balutin nang mahigpit ng mga kasuotang lubusang pinahiran ng langis—

Verse 24

उत्प्लुत्योत्प्लुत्य च तदा महादेवांशजः कपिः । ददाह लंकां निखिलां कृत्वा व्याजन्तमेव हि

Pagkaraan, ang unggoy—isinilang mula sa isang bahagi ni Mahādeva—ay paulit-ulit na lumundag, at tunay na sinunog ang buong Laṅkā, pinasiklab ito sa naglalagablab na apoy.

Verse 25

दग्ध्वा लंकां वंचयित्वा विभीषणगृहं ततः । अपतद्वारिधौ वीरस्ततस्स कपिकुञ्जरः

Matapos sunugin ang Laṅkā at palampasin nang hindi sinasaktan ang tahanan ni Vibhīṣaṇa, ang bayaning tila elepante sa mga unggoy ay tumalon pababa sa karagatan.

Verse 26

स्वपुच्छ तत्र निर्वाप्य प्राप तस्य परन्तटम् । अखिन्नस्स ययौ रामसन्निधिं गिरिशांशजः

Pinatay niya roon ang apoy sa pamamagitan ng sarili niyang buntot at narating ang malayong pampang. Walang kapaguran, ang anak na may bahagi ni Girīśa (Śiva) ay nagtungo sa harapan ni Rāma.

Verse 27

अविलंबेन सुजवो हनूमान् कपिसत्तमः । रामोपकण्ठमागत्य ददौ सीताशिरोमणिम्

Walang pag-aatubili, ang matuling si Hanumān—pinakamataas sa mga vānara—ay lumapit kay Panginoong Rāma at inihandog sa Kanya ang hiyas ng korona ni Sītā.

Verse 28

ततस्तदाज्ञया वीरस्सिन्धौ सेतुमबन्धयत् । वानरस्स समानीय बहून्गिरिवरान्बली

Pagkatapos, ayon sa utos na iyon, ang magiting at makapangyarihan ay nagpagawa ng isang setu na tatawid sa dagat; tinipon niya ang mga vānara at nagdala ng maraming piling bundok upang maganap ang gawain.

Verse 29

गत्वा तत्र ततो रामस्तर्तुकामो यथा ततः । शिवलिंगं समानर्च प्रतिष्ठाप्य जयेप्सया

Pagdating doon, si Rāma—nagnanais tumawid—ay marapat na sumamba at maghandog sa isang Śiva-liṅga; at sa pagnanais ng tagumpay, ipinatatag niya ito sa banal na ritwal.

Verse 30

तद्वरात्स जयं प्राप्य वरं तीर्त्वोदधिं ततः । लंकामावृत्य कपिभी रणं चक्रे स राक्षसैः

Sa bisa ng biyayang iyon, natamo niya ang tagumpay; at pagkatapos, ayon sa ipinagkaloob na pagpapala, tumawid siya sa dagat, pinaligiran ang Laṅkā ng mga hukbo ng vānara, at nakipagdigma sa mga rākṣasa.

Verse 31

जघानाथासुरान्वीरो रामसैन्यं ररक्ष सः । शक्ति क्षतं लक्ष्मणं च संजीविन्या ह्यजीवयत्

Pinuksa ng magiting na iyon ang mga asura at ipinagtanggol ang hukbo ni Rāma; at si Lakṣmaṇa na nasugatan ng sibat na Śakti, muli niyang binuhay sa pamamagitan ng halamang Saṃjīvinī.

Verse 32

सर्वथा सुखिनं चक्रे सरामं लक्ष्मणं हि सः । सर्वसैन्यं ररक्षासौ महादेवात्मजः प्रभुः

Sa lahat ng paraan, ginawa niyang ganap na panatag si Lakṣmaṇa—kasama ni Rāma. Ang makapangyarihang Panginoon, anak ni Mahādeva, ay nag-ingat din sa buong hukbo.

Verse 33

रावणं परिवाराढ्यं नाशयामास विश्रमः । सुखीचकार देवान्स महाबलग्रहः कपि

Ang makapangyarihang unggoy na si Viśrama ay lumipol kay Rāvaṇa kasama ang kanyang mga kasama. At muli niyang pinasaya at pinanatag ang mga deva.

Verse 34

महीरावणसंज्ञं स हत्वा रामं सलक्ष्मणम् । तत्स्थानादानयामास स्वस्थानम्परिपाल्य च

Nang mapatay niya ang tinatawag na Mahīrāvaṇa, ibinalik niya si Rāma kasama si Lakṣmaṇa mula sa lugar na iyon. At habang binabantayan ang sarili niyang tahanan, inihatid niya silang makauwi.

Verse 35

रामकार्यं चकाराशु सर्वथा कपिपुंगवः । असुरान्नमयामास नानालीलां चकार च

Ang pinakadakilang unggoy ay mabilis na tinupad ang gawain ni Rāma sa lahat ng paraan. Pinayuko niya ang mga asura at nagsagawa ng maraming kahanga-hangang līlā—mga gawang nagpapakita ng banal na kapangyarihan upang maibalik ang dharma.

Verse 36

स्थापयामास भूलोके रामभक्तिं कपीश्वरः । स्वयं भक्तवरो भूत्वा सीतारामसुखप्रदः

Itinatag ng Panginoon ng mga unggoy ang debosyon kay Rāma sa ibabaw ng daigdig. Siya mismo, bilang pinakadakilang bhakta, ay naging tagapagkaloob ng kagalakan kina Sītā at Rāma.

Verse 37

लक्ष्मणप्राणदाता च सर्वदेवमदापहः । रुद्रावतारो भगवान्भक्तोद्धारकरस्स वै

Siya ang nagkaloob ng buhay kay Lakṣmaṇa at nag-aalis ng kapalaluan ng lahat ng mga deva. Tunay, Siya ang Bhagavān—isang pagkakatawang-tao ni Rudra—na tiyak na nagliligtas at nag-aangat sa mga deboto.

Verse 38

हनुमान्स महावीरो रामकार्यकरस्सदा । रामदूताभिधो लोके दैत्यघ्नो भक्तवत्सलः

Si Hanumān ay ang dakilang bayani na laging gumaganap ng gawain ni Rāma. Kilala sa daigdig bilang sugo ni Rāma, siya ang pumupuksa sa mga daitya at laging mapagmahal sa mga deboto.

Verse 39

इति ते कथितं तात हनुमच्चरितम्वरम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं सर्वकामफलप्रदम्

Kaya nga, anak na minamahal, naisalaysay ko sa iyo ang dakilang banal na salaysay tungkol kay Hanumān. Ito’y mapalad at pinagpala, nagkakaloob ng dangal at mahabang buhay, at nagbibigay ng bunga ng lahat ng makatarungang hangarin.

Verse 40

य इदं शृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । स भुक्त्वेहाखिलान्कामानन्ते मोक्षं लभेत्परम्

Sinumang makinig nito nang may debosyon, o sa payapang diwa’y magpabigkas nito para sa iba—matatamasa niya rito ang lahat ng ninanais, at sa huli’y makakamtan ang kataas-taasang mokṣa.