दिव्यरथारोहणम् — Śiva’s Ascent on the Divine Chariot (Pre-battle Portents)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । ईदृग्विधं महादिव्यं नानाश्चर्यमयं रथम् । संनह्य निगमानश्वांस्तं ब्रह्मा प्रार्पयच्छिवम्

Sinabi ni Sanatkumāra: Matapos ihanda ang lubhang banal na karwaheng yaon, hitik sa sari-saring kababalaghan, at matapos igapos dito ang mga kabayong nasa anyo ng mga Veda, iniharap ni Brahmā ang karwaheng iyon kay Śiva.

Verse 2

शंभवेऽसौ निवेद्याधिरोपयामास शूलिनम् । बहुशः प्रार्थ्य देवेशं विष्ण्वादिसुरसमतम्

Matapos ihain ang kanyang pagsusumamo kay Śambhu, paulit-ulit niyang pinakiusapan ang Panginoon ng mga diyos—si Śūlin, ang Kataas-taasang may hawak ng trisula—na pinararangalan bilang kapantay na kanlungan nina Viṣṇu at ng iba pang mga diyos.

Verse 3

ततस्तस्मिन्रथे दिव्ये रथप्राकारसंयुते । सर्वदेवमयः शंभुरारुरोह महाप्रभुः

Pagkaraan nito, ang Dakilang Panginoong Śambhu—na nagtataglay ng presensya at kapangyarihan ng lahat ng mga diyos—ay sumakay sa banal na karwaheng makalangit na may mga muog na panangga, upang tumuloy sa digmaan.

Verse 4

ऋषिभिः स्तूयमानश्च देवगंधर्वपन्नगैः । विष्णुना ब्रह्मणा चापि लोकपालैर्बभूव ह

Tunay ngang siya’y pinupuri ng mga ṛṣi, ng mga diyos, ng mga Gandharva at ng mga nāga; at gayundin nina Viṣṇu, Brahmā, at ng mga tagapangalaga ng mga daigdig (Lokapāla).

Verse 5

उपावृतश्चाप्सरसां गणैर्गीतविशारदः । शुशुभे वरदश्शम्भुस्स तं प्रेक्ष्य च सारथिम्

Napapaligiran ng mga pangkat ng Apsarā na bihasa sa pag-awit, ang Panginoong Śambhu na Tagapagkaloob ng biyaya ay nagningning sa karilagan; at paglingon niya sa tagapagmaneho ng karwahe, siya’y naghanda upang kumilos sa nagaganap na labanan.

Verse 6

तस्मिन्नारोऽहतिरथं कल्पितं लोकसंभृतम् । शिरोभिः पतिता भूमौ तुरगा वेदसंभवाः

Doon, ang karwaheng iyon—na nilikha nina Nārā at Ahaṭi at binuo mula sa mga yaman ng mga daigdig—ay tinamaan at napabagsak. Sa lupa’y bumagsak ang mga kabayong isinilang mula sa Veda, na nakayuko ang kanilang mga ulo.

Verse 7

चचाल वसुधा चेलुस्सकलाश्च महीधराः । चकंपे सहसा शेषोऽसोढा तद्भारमातुरः

Nayanig ang daigdig, at nanginig ang lahat ng kabundukan. Bigla ring nanginig si Śeṣa—nababalisa sa bigat ng pasan, hindi niya makayang tiisin ang bigat nito.

Verse 8

अथाधः स रथस्यास्य भगवान्धरणीधरः । वृषेन्द्ररूपी चोत्थाय स्थापयामास वै क्षणम्

Pagkaraan, sa ilalim ng karwaheng iyon, ang Mapalad na Panginoon—ang Tagapagsuporta ng daigdig—ay bumangon sa anyo ng makapangyarihang toro at sandaling itinindig itong matatag.

Verse 9

क्षणांतरे वृषेन्द्रोऽपि जानुभ्यामगमद्धराम् । रथारूढमहेशस्य सुतेजस्सोढुमक्षमः

Sa sumunod na sandali, maging ang marangal na Toro ay lumuhod sa lupa, sapagkat hindi niya makayanan ang naglalagablab na kaningningan ni Mahādeva na nakasakay sa karwahe.

Verse 10

अभीषुहस्तो भगवानुद्यम्य च हयांस्तदा । स्थापयामास देवस्य पचनाद्वैरथं वरम्

Pagkatapos, ang Mapalad na Panginoon, hawak ang renda, ay itinaas at pinigil ang mga kabayo; at itinindig Niya para sa Deva ang isang maringal na karwahe—isang napakahusay na sasakyang inihanda sa galing ni Pacanā.

Verse 11

ततोऽसौ नोदयामास मनोमारुतरंहसः । ब्रह्मा हयान्वेदमयान्नद्धान्रथवरे स्थितः

Pagkatapos, si Brahmā, nakaupo sa kanyang napakahusay na karwahe, ay inudyukan ang mga kabayong kasingbilis ng isip at hangin—mga kabayong hinubog mula sa diwa ng mga Veda at nakaharnes para sa paglalakbay.

Verse 12

पुराण्युद्दिश्य वै त्रीणि तेषां खस्थानि तानि हि । अधिष्ठिते महेशे तु दानवानां तरस्विनाम्

Ayon sa mga sinaunang salaysay, tunay na may tatlong (kuta); at yaon ang kanilang mga kuta sa kalangitan. Ngunit nang si Maheśa ay tumindig at mamuno sa larangan, ang lakas ng makapangyarihang mga Dānava ay napasailalim sa Kanyang kataas-taasang kapangyarihan.

Verse 13

अथाह भगवान्रुद्रो देवानालोक्य शंकरः । पशूनामाधिपत्यं मे धद्ध्वं हन्मि ततोऽसुरान्

Pagkaraan, si Bhagavān Rudra—Śaṅkara—ay tumingin sa mga diyos at nagsabi: “Ibigay ninyo sa akin ang pagka-panginoon sa lahat ng nilalang (paśu, mga kaluluwang nakagapos); saka ko wawasakin ang mga asura.”

Verse 14

पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः । कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा दैत्यसत्तमाः

O pinakamainam sa mga diyos! Tanging sa pamamagitan ng pagsasaayos sa mga diyos—at sa iba pa—na mapailalim sa magkakahiwalay na kalagayang ‘paśu’, na walang magawa na parang hayop, saka lamang mapapatay ang mga pangunahing Daitya; hindi ito magagawa sa ibang paraan.

Verse 15

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य देवदेवस्य धीमतः । विषादमगमन्सर्वे पशुत्वं प्रतिशंकिताः

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig nila ang mga salitang iyon ng Deva-deva, ang marunong na Panginoon ng mga panginoon, silang lahat ay nalugmok sa pangungulila, sapagkat nangangamba silang maging paśu (mga kaluluwang nakagapos).

Verse 16

तेषां भावमथ ज्ञात्वा देवदेवोऽम्बिकापतिः । विहस्य कृपया देवाञ्छंभुस्तानिदमब्रवीत्

Nang maunawaan ni Devadeva—si Śambhu, ang Panginoon ni Ambikā—ang kalagayan ng kanilang kalooban, siya’y ngumiti; at dahil sa habag, nagsalita siya sa mga diyos na iyon ng ganitong mga salita.

Verse 17

शंभुरुवाच । मा वोऽस्तु पशुभावेऽपि पातो विबुधसत्तमाः । श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः

Sinabi ni Śambhu: “O pinakamahuhusay sa mga diyos, nawa’y huwag kayong mahulog—kahit sa kalagayang paśu-bhāva, ang pagiging nilalang na nakagapos. Makinig: pakinggan ang paraan ng paglaya mula sa pagka-paśu, at isakatuparan ang gayong paglaya.”

Verse 18

यौ वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति । पशुत्वादिति सत्यं वः प्रतिज्ञातं समाहिताः

Sinumang tapat na magsasagawa ng banal at makalangit na pagtalima sa Pāśupata ay mapapalaya. “Mula sa kalagayang paśu—kaluluwang nakagapos—siya’y pinalalaya”: ito ang aking tunay na panata sa inyo; manatiling matatag at mapagmatyag.

Verse 19

ये चाप्यन्ये करिष्यंति व्रतं पाशुपतं मम । मोक्ष्यंति ते न संदेहः पशुत्वात्सुरसत्तमाः

At maging ang iba pa, O pinakamainam sa mga diyos, na magsasagawa ng aking panatang Pāśupata—walang pag-aalinlangan na sila’y mapapalaya. Sapagkat sa pagiging paśu, ang kaluluwang nakagapos, kapag kumupkop kay Paśupati, Panginoon ng mga nilalang, sila’y karapat-dapat palayain.

Verse 20

नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्थं वर्षकत्रयम् । शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते

Sinumang magsagawa (o magpasagawa) ng tapat na paglilingkod (śuśrūṣā) para sa layuning iyon—maging bilang matatag na panata sa loob ng labindalawang taon, o kaya’y tatlong taon bilang katumbas—ay napapalaya mula sa kalagayang paśu, ang kaluluwang nakagapos.

Verse 21

तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः । पशुत्वान्मोक्ष्यथ तदा यूयमत्र न संशयः

Kaya nga, O pinakamainam sa mga diyos, mula ngayon ay sundin ninyo ang banal na landas na ito; at kung gayon, mapapalaya kayo mula sa pagkakagapos bilang paśu—walang alinlangan dito.

Verse 22

सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य महेशस्य परात्मनः । तथेति चाब्रुवन्देवा हरिब्रह्मादयस्तथा

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig nila ang mga salita ni Mahēśa, ang Kataas-taasang Sarili, ang mga deva—kasama si Hari (Viṣṇu), si Brahmā, at ang iba pa—ay sumagot, “Mangyari nawa.”

Verse 23

तस्माद्वै पशवस्सर्वे देवासुरवराः प्रभोः । रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः

Kaya nga, ang lahat ng nilalang ay tunay na “paśu” ng Panginoon—mga kaluluwang nakagapos—maging ang pinakadakila sa mga deva at asura. Si Rudra lamang ang Paśupati, at Siya ang tagapagpalaya na nag-aalis sa paśu mula sa mga gapos na pāśa.

Verse 24

तदा पशुपतीत्येतत्तस्य नाम महेशितुः । प्रसिद्धमभवद्वध्वा सर्वलोकेषु शर्मदम्

Noon, matapos Niyang mapuksa ang kaaway, ang pangalang ito ng Dakilang Panginoon—“Paśupati”—ay sumikat sa lahat ng daigdig, nagkakaloob ng pagpapala at kapayapaan.

Verse 25

मुदा जयेति भाषंतस्सर्वे देवर्षयस्तदा । अमुदंश्चाति देवेशो ब्रह्मा विष्णुः परेऽपि च

Noon, ang lahat ng mga banal na rishi ay sumigaw nang may galak, “Tagumpay! Tagumpay!” Ngunit ang Panginoon ng mga diyos—sina Brahmā, Viṣṇu, at maging ang iba pa—ay hindi nagalak.

Verse 26

तस्मिंश्च समये यच्च रूपं तस्य महात्मनः । जातं तद्वर्णितुं शक्यं न हि वर्षशतैरपि

At sa mismong sandaling iyon, ang anyong nahayag ng dakilang kaluluwang iyon ay gayon na hindi tunay na mailalarawan—kahit pa sa loob ng daan-daang taon.

Verse 27

एवं विधो महेशानो महेशान्यखिलेश्वरः । जगाम त्रिपुरं हंतुं सर्वेषां सुखदायकः

Sa gayong kalagayan, si Maheshāna—Panginoon ni Maheshānī, ang Kataas-taasang Soberano ng lahat—ay lumisan upang wasakin ang Tripura, sapagkat Siya ang nagbibigay ng kagalingan at tunay na kaligayahan sa lahat ng nilalang.

Verse 28

तं देवदेवं त्रिपुरं निहंतुं तदानु सर्वे तु रविप्रकाशाः । गजैर्हयैस्सिंहवरै रथैश्च वृषैर्ययुस्तेऽमरराजमुख्याः

Pagkaraan, upang tumulong sa Devadeva sa pagwasak sa Tripura, ang mga pangunahing panginoon sa hanay ng mga imortal—nagniningning na tila araw—ay sumulong, nakasakay sa mga elepante, kabayo, mahuhusay na leon, mga karwahe, at mga toro.

Verse 29

हलैश्च शालैर्मुशलैर्भुशुण्डैर्गिरीन्द्रकल्पैर्गिरिसंनिभाश्च । नानायुधैस्संयुतबाहवस्ते ततो नु हृष्टाः प्रययुस्सुरेशाः

May dala silang araro, sibat, pamalo, at mabibigat na pamukpok—ang ilan ay tila makapangyarihang bundok at ang iba’y kawangis ng mga taluktok—at ang kanilang mga bisig ay may sari-saring sandata; kaya’t ang mga panginoon ng mga diyos ay sumulong na puspos ng galak.

Verse 30

नानायुधाढ्याः परमप्रकाशा महोत्सवश्शंभुजयं वदंतः । ययुः पुरस्तस्य महेश्वरस्य तदेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः

Nagniningning sa dakilang liwanag at may tangan ng sari-saring sandata, sila’y sumulong sa unahan ni Maheśvara, at sa galak na parang pista ay sumigaw: “Tagumpay kay Śambhu!”—na pinangungunahan nina Indra, Brahmā (ang Isinilang sa Loto), at Viṣṇu.

Verse 31

जहृषुर्मुनयस्सर्वे दंडहस्ता जटाधराः । ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचरा सिद्धचारणाः

Nagdiwang ang lahat ng mga muni—may tungkod sa kamay at may buhol-buhol na buhok (jata); at ang mga Siddha at Cāraṇa na naglalakbay sa himpapawid ay nagpaulan ng mga bulaklak bilang pagdiriwang.

Verse 32

पुत्रत्रयं च विप्रेन्द्रा व्रजन्सर्वे गणेश्वराः । तेषां संख्या च कः कर्तुं समर्थो वच्मि कांश्चन

O pinakadakila sa mga brāhmaṇa, ang lahat ng Gaṇeśvara ay nagmartsa, kasama ang kanilang tatlong anak na lalaki. Sino ang makakabilang sa kanilang napakaraming bilang? Ilan lamang ang aking babanggitin.

Verse 33

गणेश्वरैर्देवगणैश्च भृङ्गी समावृतस्सर्वगणेन्द्रवर्यः । जगाम योगांस्त्रिपुरं निहंतुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः

Napapaligiran ng mga panginoon ng gaṇa, ng mga pulutong ng banal na mga tagapaglingkod, at ni Bhṛṅgī, ang pinakadakila sa mga pinuno ng gaṇa ay umalis—sa kapangyarihan ng yoga—upang lipulin ang Tripura. Sumakay siya sa makalangit na sasakyan, gaya ni Mahendra (Indra) sa kanyang sasakyang panghimpapawid.

Verse 34

केशो विगतवासश्च महाकेशो महाज्वरः । सोमवल्लीसवर्णश्च सोमदस्सनकस्तथा

Siya ay Keśa—ang maningning na may banal na mga buhol ng buhok; Siya ay Vigatavāsa—malaya sa mga balabal ng daigdig at sa pagkakapit. Siya ay Mahākeśa—may dakilang gimbal na buhok; at Mahājvara—ang Dakilang Lagnat na nag-aalab at nag-aalis ng pagkapaso ng saṃsāra. Siya’y may kulay ng baging na Soma; Siya ang Soma-da, Tagapagkaloob ng Soma—biyayang tila amṛta; at Siya rin si Sanaka—ang Panginoong gaya ng resi, walang hanggang kabataan.

Verse 35

सोमधृक् सूर्यवर्चाश्च सूर्यप्रेषणकस्तथा । सूर्याक्षस्सूरिनामा च सुरस्सुन्दर एव च

Naroon si Somadhṛk, si Sūryavarcā, at gayundin si Sūryapreṣaṇaka. Gayon din naroon sina Sūryākṣa, Sūrināmā, Sura, at Sundara rin.

Verse 36

प्रस्कंदः कुन्दरश्चंडः कंपनश्चातिकंपनः । इन्द्रश्चेन्द्रजवश्चैव यंता हिमकरस्तथा

“Sila ay sina Praskanda, Kundara, Caṇḍa, Kampana, at Atikampana; si Indra at si Indrajava rin; at gayundin sina Yaṃtā at Himakara.”

Verse 37

शताक्षश्चैव पंचाक्षः सहस्राक्षो महोदरः । सतीजहुश्शतास्यश्च रंकः कर्पूरपूतनः

Naroon din ang mga mandirigmang kabilang sa Gaṇa ni Śiva na sina Śatākṣa, Pañcākṣa, Sahasrākṣa, at Mahodara; gayundin sina Satījahu, Śatāsya, Raṅka, at Karpūrapūtana—makapangyarihang kasapi ng hukbo ni Śiva na lumitaw sa labanan.

Verse 38

द्विशिखस्त्रिशिखश्चैव तथाहंकारकारकः । अजवक्त्रोऽष्टवक्त्रश्च हयवक्त्रोऽर्द्धवक्त्रकः

Siya ang May Dalawang Tuktok at ang May Tatlong Tuktok; Siya rin ang Tagapaglikha ng ahaṃkāra, ang damdaming “ako.” Siya ang May Mukhang Kambing at ang May Walong Mukha; ang May Mukhang Kabayo at ang May Kalahating Mukha rin.

Verse 39

इत्याद्या गणपा वीरा बहवोऽपरिमेयकाः । प्रययुः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः

Kaya nga, ang mga Gaṇa na yaong matatapang at marami pang iba—di masukat ang bilang—ay lumisan na pinalilibutan ang kanilang Panginoon; at yamang walang palatandaang maaaring pagtandaan o puntiryahin, sila’y sumulong sa digmaan.

Verse 40

समावृत्य महादेवं तदापुस्ते पिनाकिनम् । दग्धुं समर्था मनसा क्षणेन सचराचरम्

Pagkaraan, pinalibutan nila si Mahādeva—ang may hawak ng busog na Pināka—at lumapit. Napakalakas nila anupa’t sa isang hangarin lamang ng isip, kaya nilang sunugin ang buong sansinukob—ang gumagalaw at ang di-gumagalaw—sa isang kisap-mata.

Verse 41

दग्धुं जगत्सर्वमिदं समर्थाः किंत्वत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी । रथेन किं चात्र शरेण तस्य गणैश्च किं देवगणैश्च शम्भोः

Kaya niyang sunugin ang buong sansinukob; ngunit dito, upang sunugin ang Tripura, si Pinākī (Śiva, may hawak ng busog na Pināka) ay waring nangangailangan pa ng karwahe at iisang palaso. Ano nga ba ang silbi ng mga kasangkapang ito—maging ng mga gaṇa at ng mga hukbo ng mga diyos—para kay Śambhu?

Verse 42

स एव दग्धुं त्रिपुराणि तानि देवद्विषां व्यास पिनाकपाणिः । स्वयं गतस्तत्र गणैश्च सार्द्धं निजैस्सुराणामपि सोऽद्भुतोतिः

O Vyāsa, ang mismong Panginoong iyon—si Pinākapāṇi, ang may hawak ng busog na Pināka—ay nagtungo roon nang Siya mismo upang sunugin ang tatlong lungsod ng Tripura ng mga kaaway ng mga deva. Kasama ang Kanyang mga Gaṇa, at maging ang mga hukbo ng mga deva, Siya’y sumulong—kamangha-mangha at di masukat.

Verse 43

किं तत्र कारणं चान्यद्वच्मि ते ऋषिसत्तम । लोकेषु ख्यापनार्थं वै यशः परमलापहम्

Ano pa bang ibang dahilan sa bagay na iyon? Sasabihin ko sa iyo, O pinakadakilang rishi: ito’y tunay na upang maipahayag sa lahat ng mga daigdig, upang ang kataas-taasang kaluwalhatiang pumupuksa sa kasalanan—ang kaluwalhatian ni Śiva at ng Kanyang gawa—ay maitanghal.

Verse 44

अन्यच्च कारणं ह्येतद्दुष्टानां प्रत्ययाय वै । सर्वेष्वपि च देवेषु यस्मान्नान्यो विशिष्यते

At may isa pang dahilan: ito’y tunay na upang magdulot ng paniniwala kahit sa masasama. Sapagkat sa lahat ng mga diyos, walang nakahihigit sa Kanya; walang ibang diyos na lumalampas sa Kanya sa anumang paraan.