बाणासुरस्य क्रोधाज्ञा तथा अन्तःपुरयुद्धारम्भः (Bāṇāsura’s Wrathful Command and the Onset of Battle at the Inner Palace)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ बाणासुरः क्रुद्धस्तत्र गत्वा ददर्श तम् । दिव्यलीलात्तवपुषं प्रथमे वयसि स्थितम्

Sinabi ni Sanatkumāra: “Pagkaraan, si Bāṇāsura, nag-aalab sa galit, ay nagtungo roon at nakita siya—yaong ang katawan ay may tanda ng banal na ningning ng makalangit na paglalaro, nananatili sa unang yugto ng kabataan.”

Verse 2

तं दृष्ट्वा विस्मितं वाक्यं किं कारणमथाब्रवीत् । बाणः क्रोध परीतात्मा युधि शौंडो हसन्निव

Nang makita niyang namamangha ito, nagsalita si Bāṇa: “Ano ang dahilan nito?” Bagaman nababalot ng galit ang kanyang isip, ang batikang mandirigma sa gitna ng labanan ay wari’y nakangiti habang nagsasalita.

Verse 3

अहो मनुष्यो रूपाढ्यस्साहसी धैर्यवानिति । कोयमागतकालश्च दुष्टभाग्यो विमूढधीः

Sa aba! Ang lalaking ito—makisig, matapang, at matatag—(ay inaakalang ganyan). Ngunit sino ito, na ang oras ng kamatayan ay dumating na, sawimpalad at may nalilitong pag-iisip?

Verse 4

येन मे कुलचारित्रं दूषितं दुहिता हिता । तं मारयध्वं कुपिताश्शीघ्रं शस्त्रैस्सुदारुणैः

Siya na nagdungis sa mabuting pangalan at asal ng aking lahi, at siya na nagkasala sa aking mahal na anak—patayin siya agad, sa inyong matinding galit, gamit ang napakalupit na mga sandata.

Verse 5

दुराचारं च तं बद्ध्वा घोरे कारा गृहे ततः । रक्षध्वं विकटे वीरा बहुकालं विशेषतः

“Gapusin ang masamang salarin na iyon at saka ikulong sa isang kakila-kilabot na bilangguan. O mga magigiting, magbantay kayo nang mahigpit sa madilim na pook na iyon—lalo na sa mahabang panahon.”

Verse 6

न जाने कोयमभयः को वा घोरपराक्रमः । विचार्येति महाबुद्धिस्सं दिग्धोऽभूच्छरासुरः

“Hindi ko nalalaman kung sino ang walang-takot na ito, ni kung sino ang may nakapangingilabot na lakas.” Sa pagninilay na gayon, ang matalinong Charāsura ay napuno ng pag-aalinlangan.

Verse 7

ततो दैत्येन सैन्यं तु दशसाहस्रकं शनैः । वधाय तस्य वीरस्य व्यादिष्टं पापबुद्धिना

Pagkaraan, ang demonyong may masamang hangarin ay dahan-dahang nagpalabas ng hukbong sampung libo, at iniutos na patayin ang bayaning mandirigmang iyon.

Verse 8

तदादिष्टास्तु ते वीराः सर्वतोन्तःपुरं द्रुतम् । छादयामासुरत्युग्राश्छिंदि भिंदीति वादिनः

Sa utos, ang mga magigiting na mandirigmang iyon ay mabilis na pumaligid sa loobang palasyo sa lahat ng panig. Sa tindi ng bangis, sumugod sila habang sumisigaw, “Putulin! Wasakin at pasukin!”

Verse 9

शत्रुसैन्यं ततो दृष्ट्वा गर्जमानः स यादवः । अंतःपुरं द्वारगतं परिघं गृह्य चातुलम्

Nang makita ang hukbo ng kaaway, umungal nang malakas ang Yādava; sinunggaban niya ang malaking pamalong bakal na nasa tarangkahan ng loobang palasyo, at nag-alab ang pananabik sa labanan.

Verse 10

निष्क्रांतो भवनात्तस्माद्वज्रहस्त इवांतकः । तेन तान्किंकरान् हत्वा पुनश्चांतःपुरं ययौ

Pagkaraan, lumabas siya mula sa palasyong iyon na tila si Kamatayan mismo na may hawak na vajra. Sa kanyang kamay napatay ang mga alagad na iyon, at pagkatapos ay muli siyang pumasok sa mga silid-loob ng palasyo.

Verse 11

एवं दशसहस्राणि सैन्यानि मुनिसत्तम । जघान रोषरक्ताक्षो वर्द्धितश्शिवतेजसा

Kaya nga, O pinakadakilang muni, pinuksa niya ang sampung libong pangkat ng hukbo—namumula ang mga mata sa matuwid na poot—at lalo pang tumingkad ang lakas at ningning dahil sa banal na liwanag ni Śiva.

Verse 12

लक्षे हतेऽथ योधानां ततो बाणासुरो रुषा । कुभांडं स गृहीत्वा तु युद्धे शौंडं समाह्वयत्

Pagkaraan, nang mapatay na ang isang lakh na mandirigma, si Bāṇāsura—naglalagablab sa galit—ay sinunggaban si Kumbhāṇḍa at tinawag ang matapang na Śauṇḍa upang humarap sa digmaan.

Verse 13

अनिरुद्धं महाबुद्धिं द्वन्द्वयुद्धे महा हवे । प्राद्युम्निं रक्षितं शैवतेजसा प्रज्वलत्तनुम्

Sa dakila at mabagsik na tunggaliang-duwelo, ang matalinong si Aniruddha ay iningatan; at si Pradyumna—naglalagablab ang katawan—ay pinangalagaan ng Shaivang liwanag.

Verse 14

ततो दशसहस्राणि तुरगाणां रथोत्तमान् । युद्धप्राप्तेन खड्गेन दैत्येन्द्रस्य जघान सः

Pagkatapos, sa tabak na handa na sa labanan, ibinagsak niya ang sampung libong pinakamahuhusay na karwaheng hinihila ng kabayo ng hari ng mga daitya.

Verse 15

तद्वधाय ततश्शक्तिं कालवैश्वानरोपमाम् । अनिरुद्धो गृहीत्वा तां तया तं निजघान हि

Pagkaraan, upang patayin siya, kinuha ni Aniruddha ang śakti (sandatang tulad ng sibat), nakapangingilabot na gaya ng Panahon at gaya ng apoy na lumalamon sa lahat; at sa pamamagitan nito ay tunay niyang ibinagsak at pinaslang siya.

Verse 16

रथोपस्थे ततो बाणस्तेन शक्त्याहतो दृढम् । स साश्वस्तत्क्षणं वीरस्तत्रैवांतरधीयत

Habang nasa upuan ng karwahe, si Bāṇa ay tinamaan nang matindi ng sibat na iyon. Gayunman, ang bayaning iyon ay agad na nakabawi at doon mismo ay naglaho sa paningin.

Verse 17

तस्मिंस्त्वदर्शनं प्राप्ते प्राद्युम्निरपराजितम् । आलोक्य ककुभस्सर्वास्तस्थौ गिरिरिवाचलः

Nang masilayan niya ang di-matatalong kaaway na iyon, si Prādyumna ay tumingin sa lahat ng dako at tumindig na matatag, di matinag na parang bundok.

Verse 18

अदृश्यमानस्तु तदा कूटयोधस्स दानवः । नानाशस्त्रसहस्रैस्तं जघान हि पुनः पुनः

Noon, ang mapanlinlang na demonyong iyon, na nananatiling di nakikita, ay paulit-ulit siyang hinampas ng libu-libong sandata na sari-sari ang anyo.

Verse 19

छद्मनां नागपाशैस्तं बबंध स महाबलः । बलिपुत्रो महावीरश्शिवभक्तश्शरासुरः

Pagkaraan, ang makapangyarihang bayani na si Śarāsura—anak ni Bali, dakilang mandirigma at deboto ni Śiva—ay gumamit ng panlilinlang at iginapos siya ng mga lubid na ahas (Nāgapāśa).

Verse 20

तं बद्ध्वा पंजरांतःस्थं कृत्वा युद्धादुपारमत् । उवाच बाणः संकुद्धस्सूतपुत्रं महाबलम्

Matapos siyang gapusin at ikulong sa loob ng isang hawla, tumigil si Bāṇa sa labanan. Pagkatapos ay kinausap ng galit na si Bāṇa ang makapangyarihang anak ng isang tagapagmaneho ng karwahe.

Verse 21

बाणासुर उवाच । सूतपुत्र शिरश्छिंधि पुरुषस्यास्य वै लघु । येन मे दूषितं पूतं बलाद्दुष्टेन सत्कुलम्

Sinabi ni Bāṇāsura: "O anak ng isang tagapagmaneho ng karwahe, mabilis mong putulin ang ulo ng taong ito—siya sa pamamagitan ng kanyang masamang lakas ay dinungisan ang aking dating dalisay at marangal na pamilya."

Verse 22

छित्वा तु सर्वगात्राणि राक्षसेभ्यः प्रयच्छ भोः । अथास्य रक्तमांसानि क्रव्यादा अपि भुंजताम्

"Matapos putulin ang lahat ng kanyang mga paa't kamay, ibigay mo ang mga ito sa mga Rākṣasa, O (mandirigma)! Pagkatapos ay hayaan ang mga nilalang na kumakain ng laman na lamunin din ang kanyang dugo at laman."

Verse 23

अगाधे तृणसंकीर्णे कूपे पातकिनं जहि । किं बहूक्त्या सूतपुत्र मारणीयो हि सर्वथा

Ibulid ang makasalanang iyon sa isang malalim na balon na puno ng damo at paslangin siya. Ano ang saysay ng maraming salita, O anak ng isang kutsero? Siya ay dapat talagang patayin sa lahat ng paraan.

Verse 24

सनत्कु मार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धर्मबुद्धिर्निशाचरः । कुंभांडस्त्वब्रवीद्वाक्यं बाणं सन्मंत्रिसत्तमम्

Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig ang mga salitang iyon, ang gumagala sa gabi na nagngangalang Dharmabuddhi, kasama si Kumbhāṇḍa, ay kinausap si Bāṇa—ang pinakamahusay sa mga marangal na ministro.

Verse 25

कुंभांड उवाच । नैतत्कर्तुं समुचितं कर्म देव विचार्यताम् । अस्मिन्हते हतो ह्यात्मा भवेदिति मतिर्मम

Sinabi ni Kumbhāṇḍa: “O Deva, hindi nararapat gawin ang gawaing ito—mangyaring pagnilayan. Sapagkat sa aking pagkaunawa, kung mapapatay ang isang ito, para na ring napapatay ang ātman, ang tunay na sarili.”

Verse 26

अयं तु दृश्यते देव तुल्यो विष्णोः पराक्रमैः । वर्धितश्चन्द्र चूडस्य त्वद्दुष्टस्य सुतेचसा

O Panginoon, ang isang ito ay nakikitang kapantay ni Viṣṇu sa kagitingan. Siya’y pinalakas ng maningning na tejas ni Candra-cūḍa (Śiva), at ng naglalagablab na kapangyarihan ng iyong masamang anak.

Verse 27

अथ चन्द्रललाटस्य साहसेन समत्स्वयम् । इमामवस्थां प्राप्तोसि पौरुषे संव्यवस्थितः

Ngayon, dahil sa sarili mong padalus-dalos na paghamon sa Panginoong may koronang Buwan, ikaw ang nagdala sa sarili mo sa ganitong kalagayan—sapagkat matatag kang kumapit sa hamak na pagmamataas ng pagkalalaki.

Verse 28

अयं शिवप्रसादाद्वै कृष्णपौत्रो महाबलः । अस्मांस्तृणोपमान् वेत्ति दष्टोपि भुजगैर्बलात्

Sa biyaya ni Panginoong Śiva, ang apong ito ni Kṛṣṇa ay lubhang makapangyarihan. Kahit kagatin siya ng mga ahas nang buong lakas, itinuturing niya tayo na parang mga talim lamang ng damo.

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । एतद्वाक्यं तु बाणाय कथयित्वा स दानवः । अनिरुद्धमुवाचेदं राजनीतिविदुत्तमः

Sinabi ni Sanatkumāra: Matapos iparating ang mga salitang ito kay Bāṇa, ang Daitya—na dalubhasa sa sining ng pamamahala—ay nagsalita ng ganito kay Aniruddha.

Verse 30

कुंभांड उवाच । कोसि कस्यासि रे वीर सत्यं वद ममाग्रतः । केन वा त्वमिहानीतो दुराचार नराधम

Wika ni Kumbhāṇḍa: “Sino ka, at kanino kang tauhan, O mandirigma? Sabihin mo ang katotohanan sa harap ko. Sino ang nagdala sa iyo rito, ikaw na masamang asal—pinakamababa sa mga tao?”

Verse 31

दैत्येन्द्रं स्तुहि वीरं त्वं नमस्कुरु कृताजलिः । जितोस्मीति वचो दीनं कथयित्वा पुनःपुनः

“O bayani, purihin mo ang panginoon ng mga Daitya. Magdaupang-palad sa paggalang, yumukod sa kanya, at paulit-ulit na bigkasin nang mapagpakumbaba: ‘Ako’y natalo.’”

Verse 32

एवं कृते तु मोक्षस्स्यादन्यथा बंधनादि च । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रतिवाक्यमुवाच सः

“Kapag ginawa lamang sa ganitong paraan, saka sumisilang ang moksha, ang paglaya; kung hindi, susunod ang pagkagapos at mga bunga nito. Nang marinig ang pahayag na iyon, siya’y sumagot.”

Verse 33

अनिरुद्ध उवाच । दैत्याऽधमसखे करर्पिडोपजीवक । निशाचर दुराचार शत्रुधर्मं न वेत्सि भोः

Sinabi ni Aniruddha: “O hamak na kaibigan ng mga Daitya—ikaw na nabubuhay sa pamimiga sa kamay ng iba (pangingikil)! O gumagala sa gabi, masama ang asal—hindi mo tunay na nalalaman ang dharma ng kaaway sa digmaan.”

Verse 34

दैन्यं पलायनं चाथ शूरस्य मरणाधिकम् । विरुद्धं चोपशल्यं च भवेदिति मतिर्मम

“Para sa isang bayani, ang kahihiyan at pagtakas ay higit pang masama kaysa kamatayan. Ang ganyang asal ay salungat sa dharma at nagdudulot lamang ng pagkapahiya—iyan ang aking paninindigan.”

Verse 35

क्षत्रियस्य रणे श्रेयो मरणं सन्मुखे सदा । न वीरमानिनो भूमौ दीनस्येव कृतांजलिः

Para sa isang kṣatriya, ang mamatay sa digmaan—na kaharap ang kaaway—ay laging higit na marangal; at hindi nararapat sa nagmamalaking bayani na tumayo sa larangan na parang abang tao, nakatiklop ang mga kamay sa walang-lakas na pagsuko.

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्यादि वीरवाक्यानि बहूनि स जगाद तम् । तदाकर्ण्य सबाणोऽसौ विस्मितोऽभूच्चुकोप च

Sinabi ni Sanatkumāra: Sa gayon, marami pa siyang winikang mga salitang makabayaning-loob sa kanya. Nang marinig iyon, ang mandirigmang iyon—may sandata sa kamay—ay napamangha, at pagkaraan ay nag-alab din sa galit.

Verse 37

तदोवाच नभोवाणी बाणस्याश्वासनाय हि । शृण्वतां सर्ववीराणामनिरुद्धस्य मंत्रिणः

Pagkaraan, isang tinig mula sa langit ang nagsalita—tunay na upang aliwin si Bāṇa—habang nakikinig ang lahat ng mga bayani, pati ang tagapayo ni Aniruddha.

Verse 38

व्योमवाण्युवाच । भो भो बाण महावीर न क्रोधं कर्तुमर्हसि । बलिपुत्रोसि सुमते शिवभक्त विचार्यताम्

Wika ni Vyomavāṇī: “O Bāṇa, dakilang bayani—huwag magpadala sa poot. Ikaw ay anak ni Bali, O marunong; pagnilayan mong mabuti, sapagkat ikaw ay deboto ni Śiva.”

Verse 39

शिवस्सर्वेश्वरस्साक्षी कर्मणां परमेश्वरः । तदधीनमिदं सर्वं जगद्वै सचराचरम्

Si Śiva ang Panginoon ng lahat, ang Kamalayang Saksi, at ang Kataas-taasang Tagapamahala ng bawat gawa. Sa Kanya lamang nakasalalay ang buong sansinukob—lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw.

Verse 40

स एव कर्ता भर्ता च संहर्ता जगतां सदा । रजस्सत्त्वतमोधारी विधिविष्णुहरात्मकः

Siya lamang ang laging Lumikha, Tagapagtaguyod, at Tagapaglusaw ng mga daigdig. Taglay at pinamamahalaan Niya ang rajas, sattva, at tamas; Siya ang mismong Sarili sa loob nina Brahmā (Vidhi), Viṣṇu, at Hara—na nagpapahayag na ang lahat ng banal na gampanin ay sa huli’y nakasalalay kay Śiva, ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 41

सर्वस्यांतर्गतः स्वामी प्रेरकस्सर्वतः परः । निर्विकार्यव्ययो नित्यो मायाधीशोपि निर्गुणः

Siya ang Panginoong nananahan sa loob ng lahat, ang Tagapag-udyok sa kalooban, at gayunma’y higit sa lahat. Siya’y di-nagbabago, di-naluluma, walang hanggan; at bagaman Siya ang Panginoon ng Māyā, nananatili Siyang lampas sa mga guṇa (nirguṇa).

Verse 42

तस्येच्छयाऽबलो ज्ञेयो बली बलि वरात्मज । इति विज्ञाय मनसि स्वस्थो भव महामते

Alamin mo na sa kalooban ng Panginoon, maging ang makapangyarihan ay nagiging walang-lakas, O marangal na anak ni Bali. Kapag naunawaan mo ito sa loob ng puso, manatiling matatag at payapa ang iyong isipan, O dakilang-loob.

Verse 43

गर्वापहारी भगवान्ना नालीलाविशारदः । नाशयिष्यति ते गर्वमिदानीं भक्तवत्सलः

Ang Mapalad na Panginoon—ang nag-aalis ng pagmamataas, bihasa sa di-mabilang na banal na lila, at mapagmahal sa mga deboto—ay wawasak ngayon sa iyong kayabangan.

Verse 44

सनत्कुमार उवाच । इत्याभाष्य नभोवाणी विरराम महामुने । बाणासुरस्तद्वचनादनिरुद्धं न जघ्निवान्

Wika ni Sanatkumāra: “Pagkasabi nang gayon, tumahimik ang tinig mula sa kalangitan, O dakilang pantas. At si Bāṇāsura, sa pagsunod sa pahayag na iyon, ay hindi pinatay si Aniruddha.”

Verse 45

किं तु स्वान्तःपुरं गत्वा पपौ पानमनुत्तमम् । मद्वाक्यं च विसस्मार विजहार विरुद्धधीः

Ngunit pagkaraan, pumasok siya sa sariling silid-loob at uminom ng napakahusay na nakalalasing; nang sumalungat ang pag-unawa niya, nalimot niya ang aking mga salita at nagpakasasa sa pagdiriwang.

Verse 46

ततोनिरुद्धो बद्धस्तु नागभोगैर्विषोल्बणैः । प्रिययाऽतृप्तचेतास्तु दुर्गां सस्मार तत्क्षणात्

Pagkaraan, si Aniruddha ay napigil at naigapos ng mga likaw ng ahas na mabagsik sa lason; at dahil hindi pa rin mapanatag ang puso niya tungkol sa minamahal, agad niyang inalaala ang Diyosa Durgā.

Verse 47

अनिरुद्ध उवाच । शरण्ये देवि बद्धोस्मि दह्यमानस्तु पन्नगैः । आगच्छ मे कुरु त्राणं यशोदे चंडरोषिणि

Wika ni Aniruddha: “O Diyosa, kanlungan ng mga walang masandalan! Ako’y nakagapos at sinusunog ng mga ahas. Halika sa akin—iligtas mo ako, O Yaśodā, O mabagsik ang poot!”

Verse 48

शिवभक्ते महादेवि सृष्टिस्थित्यंतकारिणी । त्वां विना रक्षको नान्यस्तस्माद्रक्ष शिवे हि माम्

O Mahādevī, deboto ni Śiva, Ikaw na nagsasagawa ng paglikha, pag-iingat, at paglalansag; bukod sa Iyo’y wala nang ibang tagapagtanggol. Kaya, O Śivā, tunay na ipagtanggol Mo ako.

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । तेनेत्थं तोषिता तत्र काली भिन्नांजनप्रभा । ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां संप्राप्तासीन्महानिशि

Wika ni Sanatkumāra: Sa gayon, sa pook na yaon, si Kālī—maitim na gaya ng koliryum—ay nalugod; at sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati ng buwan ng Jyeṣṭha, dumating ang Dakilang Gabi.

Verse 50

गुरुभिर्मुष्टिनिर्घातैर्दारयामास पंजरम् । शरांस्तान्भस्मसात्कृत्वा सर्परूपान्भयानकान्

Sa mabibigat at dumadagundong na suntok, winasak niya ang hawla. At ang mga palasong anyong ahas na nakapanghihilakbot ay ginawa niyang abo, kaya’t nawalan ng bisa.

Verse 51

मोचयित्वा निरुद्धं तु ततश्चांतःपुरं ततः । प्रवेशयित्वा दुर्गा तु तत्रैवादर्शनं गता

Matapos palayain ang taong pinigil, dinala niya ito sa mga silid-loob ng palasyo. Pagkapasok niya roon, ang Diyosa Durgā ay naglaho sa mismong lugar na iyon at naging di-nakikita.

Verse 52

इत्थं देव्याः प्रसादात्तु शिवशक्तेर्मुनीश्वर । कृच्छ्रमुक्तोनिरुद्धोभूत्सुखी चैव गतव्यथः

Kaya nito, O panginoon sa mga pantas, sa biyaya ng Diyosa—ang Śiva-Śakti, ang banal na Kapangyarihan ni Śiva—siya’y napalaya sa hirap at pagkakagapos, at naging masaya, walang anumang dalamhati.

Verse 53

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषाचरित्रे अनिरुद्धोषाविहारवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमो ऽध्याय

Sa ganito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa Ikalawang Rudra Saṃhitā, sa Ikalimang Yuddha Khaṇḍa—nagtatapos ang ika-53 kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Līlā nina Aniruddha at Ūṣā,” sa salaysay ni Ūṣā.

Verse 54

पूर्वंवद्विजहारासौ तया स्वप्रियया सुखी । पीतपानस्सुरक्ताक्षस्स बाणसुतया ततः

Pagkaraan, gaya ng dati, siya’y naglaro at nagsaya kasama ang minamahal niyang asawa. Pagkatapos nito, ang manugang ni Bāṇa—pulang-pula ang mga mata dahil sa inumin—ay nanatiling lubos na nalulunod sa pagdiriwang kasama ang anak na babae ni Bāṇa.