
Binubuksan ang kabanatang ito sa pagpapakilala ni Sanatkumāra ng isang dagdag na salaysay na hayagang naglalahad ng kataas-taasang kalikasan ni Śiva at ng bhakta-vātsalya—ang mapagkalingang pag-ibig Niya sa mga deboto. Lumipat ang kuwento sa asura na si Bāṇa na, sa pamamagitan ng pagsayaw ng tāṇḍava, ay nagpasaya kay Śaṅkara (Śiva, minamahal ni Pārvatī). Nang makita niyang nalugod ang Panginoon, lumapit si Bāṇa nang may paggalang, nakayuko at magkadikit ang mga palad, at pinuri Siya bilang Devadeva, Mahādeva, at “hiyas sa tuktok ng lahat ng mga diyos.” Ipinahayag ni Bāṇa ang kabalintunaan ng biyaya: bagaman pinagkalooban siya ng isang libong bisig, nagiging pabigat ito kung walang karapat-dapat na kalaban. Ipinagyabang niyang napasuko niya sina Yama, Agni, Varuṇa, Kubera, at Indra at naghasik ng takot sa makapangyarihan, ngunit ang pangunahing hiling niya ay ang “pagdating ng digmaan”—isang larangan kung saan mababasag at madudurog ang kanyang mga bisig sa sandata ng kaaway. Sa gayon, itinatakda ng kabanata ang suliraning etikal: ang debosyon at pabor ng Diyos ay kasabay ng pagmamataas ng asura at pagnanasa sa karahasan, kaya inihahanda ni Śiva ang tunggalian bilang pagwawasto.
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । शृणुष्वान्यच्चरित्रं च शिवस्य परमात्मनः । भक्तवात्सल्यसंगर्भि परमानन्ददायकम्
Sinabi ni Sanatkumāra: “Makinig pa sa isa pang banal na salaysay tungkol kay Śiva, ang Kataas-taasang Sarili—isang pangyayaring hitik sa Kanyang malasakit sa mga deboto at nakapagkakaloob ng sukdulang kaligayahan.”
Verse 2
पुरा बाणासुरो नाम दैवदोषाच्च गर्वितः । कृत्वा तांडवनृत्यं च तोषयामास शंकरम्
Noong unang panahon ay may isang asura na nagngangalang Bāṇāsura; dahil sa kapintasan ng tadhana, siya’y naging mapagmataas. Gayunman, sa pagsayaw ng Tāṇḍava, napalugod niya si Śaṅkara (Panginoong Śiva).
Verse 3
ज्ञात्वा संतुष्टमनसं पार्वतीवल्लभं शिवम् । उवाच चासुरो बाणो नतस्कन्धः कृतांजलिः
Nang malaman niyang si Śiva—ang minamahal ni Pārvatī—ay nalugod sa Kanyang puso, nagsalita ang asurang si Bāṇa, yumukong mapagpakumbaba at nag-anjali, magkadikit ang mga palad sa paggalang.
Verse 4
बाण उवाच । देवदेव महादेव सर्वदेवशिरोमणे । त्वत्प्रसादाद्बली चाहं शृणु मे परमं वचः
Sinabi ni Bāṇa: “O Diyos ng mga diyos, O Mahādeva, hiyas sa tuktok ng lahat ng mga deva! Sa iyong biyaya, ako man ay naging makapangyarihan. Dinggin mo ang aking pinakadakilang pananalita.”
Verse 5
दोस्सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवेत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम्
“Ang kaloob mong isang libong bisig ay magiging mabigat na pasanin sa akin. Sa tatlong daigdig, wala akong masumpungang kalabang kapantay mo—maliban sa iyo, walang maihahambing.”
Verse 6
हे देव किमनेनापि सहस्रेण करोम्यहम् । बाहूनां गिरितुल्यानां विना युद्धं वृषध्वज
O Panginoon, ano pa ang kailangan ko kahit isang libo (pang-alalay)? Kahit walang labanan, magagawa ko ito sa pamamagitan ng aking mga bisig na tulad ng mga bundok—O Vṛṣadhvaja, ang may watawat na toro (Śiva).
Verse 7
कडूंत्या निभृतैदोंर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । पुराण्याचूर्णयन्नद्रीन्भीतास्तेपि प्रदुद्रुवुः
Uhaw sa labanan, sinunggaban niya ang makapangyarihang mga elepanteng tagapagbantay ng apat na dako sa pamamagitan ng mga bisig na pigil ngunit napakalakas; at dinurog pa niya ang mga sinaunang bundok hanggang maging alikabok habang sumusulong—kaya ang mga kalaban, sa takot, ay nagsitakas din.
Verse 8
मया यमः कृतो योद्धा वह्निश्च कृतको महान् । वरुणश्चापि गोपालो गवां पालयिता तथा
“Sa pamamagitan ko, si Yama ay ginawang mandirigma; at si Agni man ay ginawa kong dakila bilang itinalagang kapangyarihan. Si Varuṇa rin ay naging pastol ng mga baka—tunay na tagapagtanggol at tagapag-ingat ng kawan.”
Verse 9
गजाध्यक्षः कुबेरस्तु सैरन्ध्री चापि निरृतिः । जितश्चाखंडलो लोके करदायी सदा कृतः
Si Kubera, panginoon ng mga Guhyaka, ay napasuko; si Nirṛti rin—kasama si Sairandhrī—ay nagapi. Maging si Akhaṇḍala (Indra) sa daigdig ay natalo at ginawang palaging nagbabayad ng tributo.
Verse 10
युद्धस्यागमनं ब्रूहि यत्रैते बाहवो मम । शत्रुहस्तप्रयुक्तश्च शस्त्रास्त्रैर्जर्जरीकृताः
Isalaysay mo sa akin kung paano dumating ang digmaang ito—paano nangyari na ang aking mga bisig ay nadurog at napinsala ng mga sandata at mga pana na inihagis mula sa kamay ng kaaway.
Verse 11
पतंतु शत्रुहस्ताद्वा पातयन्तु सहस्रधा । एतन्मनोरथं मे हि पूर्णं कुरु महेश्वर
Maging mahulog man ako sa kamay ng kaaway, o pagputul-putulin nila ako sa sanlibong piraso—O Maheśvara, ganapin Mo nang lubos ang aking hangaring ito.
Verse 12
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रस्त्वट्टहासं महाद्भुतम् । कृत्वाऽब्रवीन्महामन्युर्भक्तबाधाऽपहारकः
Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig iyon, nag-alab sa galit si Rudra. Pagkaraan, nagpakawala Siya ng isang kamangha-manghang halakhak na parang kulog at nagsalita—Siya na sa dakilang poot ay nag-aalis ng mga pahirap na ipinapataw sa Kanyang mga deboto.
Verse 13
रुद्र उवाच । धिग्धिक्त्वां सर्वतो गर्विन्सर्वदैत्यकुलाधम । बलिपुत्रस्य भक्तस्य नोचितं वच ईदृशम्
Wika ni Rudra: “Sumpa sa iyo—punô ng pagmamataas sa lahat ng panig, ikaw na pinakababa sa angkan ng mga Daitya! Hindi nararapat sa iyo ang gayong pananalita, ikaw na deboto at anak ni Bali.”
Verse 14
दर्पस्यास्य प्रशमनं लप्स्यसे चाशु दारुणम् । महायुद्धमकस्माद्वै बलिना मत्समेन हि
“Malapit mo nang maranasan ang mabagsik at mabilis na pagdurog sa kapalaluan mong ito. Tunay nga, biglaang sisiklab ang isang dakilang digmaan—laban sa isang makapangyarihang kapantay ko sa lakas.”
Verse 15
तत्र ते गिरिसंकाशा बाहवोऽनलकाष्ठवत् । छिन्ना भूमौ पतिष्यंति शस्त्रास्त्रैः कदलीकृताः
Doon, ang kanyang mga bisig—singlaki ng bundok at singtigas ng panggatong—ay pinutol ng mga sandata at pana; gaya ng tangkay ng saging na tinabas, bumagsak ang mga ito sa lupa.
Verse 16
यदेष मानुषशिरो मयूरसहितो ध्वजः । विद्यते तव दुष्टात्मंस्तस्य स्यात्पतनं यदा
Hangga’t ang iyong watawat—may dalang ulo ng tao at pinalamutian ng balahibo ng paboreal—ay nakatindig pa, O masamang-loob, napipigil ang iyong pagbagsak; ngunit kapag bumagsak ang sagisag na iyon, tiyak na darating ang iyong kapahamakan.
Verse 17
स्थापितस्यायुधागारे विना वातकृतं भयम् । तदा युद्धं महाघोरं संप्राप्तमिति चेतसि
Bagama’t ang mga sandata’y nakalagak sa imbakan, sumiklab ang isang takot na walang sanhi, na wari’y ginulo ng hangin; at sa puso’y nadama: “Narito na ngayon ang isang labanan na lubhang kakila-kilabot.”
Verse 18
निधाय घोरं संग्रामं गच्छेथाः सर्वसैन्यवान् । सांप्रतं गच्छ तद्वेश्म यतस्तद्विद्यते शिवः
“Matapos pasimulan ang kakila-kilabot na digmaang ito kasama ang buong hukbo, ngayon ay magtungo ka agad sa tahanang iyon—sapagkat doon matatagpuan si Śiva.”
Verse 19
तथा तान्स्वमहोत्पातांस्तत्र द्रष्टासि दुर्मते । इत्युक्त्वा विररामाथ गर्वहृद्भक्तवत्सलः
“At doon, O masamang-isip, makikita mo rin ang mismong malalaking masamang palatandaang ikaw ang may gawa.” Pagkasabi nito, ang mapagmahal sa mga deboto at pumupuksa sa pagmamataas sa puso ay tumahimik.
Verse 20
सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा रुद्रमभ्यर्च्य दिव्यैरजंलिकुड्मलैः । प्रणम्य च महादेवं बाणश्च स्वगृहं गतः
Sinabi ni Sanatkumāra: Nang marinig iyon, sinamba ni Bāṇa si Rudra sa pamamagitan ng mga banal na usbong ng halamang ajamli; at matapos yumukod kay Mahādeva, si Bāṇa ay umuwi sa sariling tahanan.
Verse 21
कुंभाण्डाय यथावृत्तं पृष्टः प्रोवाच हर्षितः । पर्यैक्षिष्टासुरो बाणस्तं योगं ह्युत्सुकस्सदा
Nang tanungin ni Kumbhāṇḍa, masayang isinalaysay niya ang lahat nang ayon sa tunay na nangyari. Samantala, ang asura na si Bāṇa ay patuloy na nagmamasid sa mismong pagsasanay-yoga na iyon, laging sabik na maangkin ang ganap na kaalaman.
Verse 22
अथ दैवात्कदाचित्स स्वयं भग्नं ध्वजं च तम् । दृष्ट्वा तत्रासुरो बाणो हृष्टो युद्धाय निर्ययौ
Pagkaraan, dahil sa pag-ikot ng tadhana, minsan ay nakita na ang watawat na iyon ay nabali nang kusa. Nang makita iyon, nagalak ang asura na si Bāṇa at lumabas upang sumabak sa digmaan.
Verse 23
स स्वसैन्यं समाहूय संयुक्तः साष्टभिर्गणैः । इष्टिं सांग्रामिकां कृत्वा दृष्ट्वा सांग्रामिकं मधु
Tinipon niya ang sariling hukbo at sumama kasama ang walong gaṇa. Matapos isagawa ang ritwal ng digmaan—isang handog na nagpapabanal sa labanan—nasaksihan niya ang “madhu” ng pakikidigma, ang pampasiglang inumin para sa paglusob.
Verse 24
ककुभां मंगलं सर्वं संप्रेक्ष्य प्रस्थितोऽभवत् । महोत्साहो महावीरो बलिपुत्रो महारथः
Matapos tumingin sa lahat ng dako upang hanapin ang mga palatandaang mapalad, ang anak ni Bali—ang dakilang mandirigmang karwahe, puspos ng matayog na sigasig at kabayanihan—ay umalis at naglakbay.
Verse 25
इति हृत्कमले कृत्वा कः कस्मादागमिष्यति । योद्धा रणप्रियो यस्तु नानाशस्त्रास्त्रपारगः
Kapag naitatag na nang gayon sa lotus ng puso, sino—mula saan man—ang makalalapit upang lumaban sa kanya? Sapagkat ang mandirigmang umiibig sa digmaan at bihasa sa sari-saring sandata at pana, sa gayon ay nagiging di-masalakay.
Verse 26
यस्तु बाहुसहस्रं मे छिनत्त्वनलकाष्ठवत् । तथा शस्त्रैर्महातीक्ष्णैश्च्छिनद्मि शतशस्त्विह
Sinumang narito ang pumutol sa aking sanlibong bisig na parang tuyong patpat sa gubat, siya man ay aking puputulin at ibabagsak nang paulit-ulit sa pamamagitan ng mga sandatang lubhang matatalim.
Verse 27
एतस्मिन्नंतरे कालः संप्राप्तश्शंकरेण हि । यत्र सा बाणदुहिता सुजाता कृतमंगला
Samantala, dumating ang itinakdang sandali ayon sa kalooban ni Śaṅkara. Yaon ang oras na si Sujātā—anak na babae ni Bāṇa—ay nakatayo roon, napagpala at ganap na handa para sa banal na ritwal.
Verse 28
माधवं माधवे मासि पूजयित्वा महानिशि । सुप्ता चांतः पुरे गुप्ते स्त्रीभावमुपलंभिता
Matapos sambahin si Mādhava (Viṣṇu) sa buwan ng Mādhava (Vaiśākha), sa dakilang gabing iyon ay nakatulog siya sa lihim na panloob na silid ng lungsod; at nang magising/makita, natuklasang taglay na niya ang kalagayang pambabae (anyo ng babae).
Verse 29
गौर्या संप्रेषितेनापि व्याकृष्टा दिव्यमायया । कृष्णात्मजात्मजेनाथ रुदंती सा ह्यनाथवत्
Bagaman isinugo ni Gaurī, siya’y nahila ng banal na māyā. Pagkaraan, nang masakmal ng apo ni Kṛṣṇa, siya’y umiyak na tila walang masisilungan.
Verse 30
स चापि तां बलाद्भुक्त्वा पार्वत्याः सखिभिः पुनः । नीतस्तु दिव्ययोगेन द्वारकां निमिषांतरात्
At siya, matapos lapastanganin siya sa pamamagitan ng dahas, ay muling sinunggaban ng mga kasamang babae ni Pārvatī; at sa kanilang banal na kapangyarihang yogiko, dinala siya sa Dvārakā sa pagitan lamang ng isang kisap-mata.
Verse 31
मृदिता सा तदोत्थाय रुदंती विविधा गिरः । सखीभ्यः कथयित्वा तु देहत्यागे कृतक्षणा
Durog sa dalamhati at pighati, tumindig siya noon, umiiyak at bumibigkas ng sari-saring panaghoy. Pagkasabi sa kanyang mga kaibigan, agad niyang pinasya na iwan ang katawan—itinutok ang isip sa huling gawain.
Verse 32
सख्या कृतात्मनो दोषं सा व्यास स्मारिता पुनः । सर्वं तत्पूर्ववृत्तांतं ततो दृष्ट्वा च सा भवत्
Pagkaraan, O Vyāsa, muli siyang pinaalalahanan ng kanyang kaibigan tungkol sa pagkakamaling nagawa dahil sa sariling pasiya. At matapos masdan ang buong daloy ng mga naganap noon, siya’y lubos na namulat at nakaunawa.
Verse 33
अब्रवीच्चित्रलेखां च ततो मधुरया गिरा । ऊषा बाणस्य तनया कुंभांडतनयां मुने
Pagkaraan, si Uṣā—anak na babae ni Bāṇa—ay nagsalita kay Citralekhā sa matamis na tinig, O pantas; at si Citralekhā ay anak ni Kumbhāṇḍa.
Verse 34
ऊषोवाच । सखि यद्येष मे भर्ता पार्वत्या विहितः पुरा । केनोपायेन ते गुप्तः प्राप्यते विधिवन्मया
Sinabi ni Ūṣā: “Kaibigan, kung siya nga ang asawa na itinakda para sa akin noon pa ni Pārvatī, sa anong paraan ko siya—na ikinukubli mo—makakamtan nang wasto at ayon sa dharma?”
Verse 35
कस्मिन्कुले स वा जातो मम येन हृतं मनः । इत्युषावचनं श्रुत्वा सखी प्रोवाच तां तदा
Wika ni Uṣā: “Sa anong angkan siya isinilang—yaong nagnakaw ng aking puso?” Nang marinig ang kanyang mga salita, ang kanyang kaibigang kasama ay agad na sumagot sa kanya.
Verse 36
चित्रलेखोवाच । त्वया स्वप्ने च यो दृष्टः पुरुषो देवि तं कथम् । अहं संमानयिष्यामि न विज्ञातस्तु यो मम
Sinabi ni Citralekhā: “O Diyosa, ang lalaking nakita mo sa panaginip—paano ko siya pararangalan kung hindi ko naman siya nakikilala?”
Verse 37
दैत्यकन्या तदुक्ते तु रागांधा मरणोत्सुका । रक्षिता च तया सख्या प्रथमे दिवसे ततः
Nang masabi ang mga salitang iyon, ang anak na babae ng asura—bulag sa pagnanasa at handa pa sa kamatayan—ay iningatan ng kanyang kaibigan sa mismong unang araw na iyon.
Verse 38
पुनः प्रोवाच सोषा वै चित्रलेखा महामतिः । कुंभांडस्य सुता बाणतनयां मुनिसत्तम
O pinakadakilang muni, muling nagsalita si Citralekhā na may dakilang pag-iisip—anak ni Kumbhāṇḍa—sa anak ni Bāṇa (si Uṣā).
Verse 39
चित्रलेखोवाच । व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाष्यते । समानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश
Wika ni Citralekhā: “Aalisin ko ang iyong dalamhati, kung ito’y maipapahayag sa tatlong daigdig. Dadalhin ko rito ang lalaking umagaw sa iyong puso—sabihin mo sa akin kung sino siya.”
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा वस्त्रपुटके देवान्दैत्यांश्च दानवान् । गन्धर्वसिद्धनागांश्च यक्षादींश्च तथालिखत्
Wika ni Sanatkumāra: Pagkasabi nito, isinulat niya—sa isang pakete na binalot ng tela—ang mga Deva, ang mga Daitya at Dānava, gayundin ang mga Gandharva, Siddha, Nāga, at ang mga Yakṣa at iba pang nilalang.
Verse 41
तथा नरांस्तेषु वृष्णीञ्शूरमानकदुंदुभिम् । व्यलिखद्रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं नरसत्तमम्
Gayundin, sa mga tao roon ay pinili niya ang mga Vṛṣṇi—sina Śūra, Ānakadundubhi, at pati sina Rāma at Kṛṣṇa—at isinama rin niya si Pradyumna, ang pinakamainam sa mga tao.
Verse 42
अनिरुद्धं विलिखितं प्राद्युम्निं वीक्ष्य लज्जिता । आसीदवाङ्मुखी चोषा हृदये हर्षपूरिता
Nang makita ni Uṣā ang larawan ni Aniruddha na iginuhit ni Pradyumna, siya’y napahiya at nahiya. Nakayuko ang mukha at naputol ang salita, subalit sa puso’y napuno ng galak.
Verse 43
ऊषा प्रोवाच चौरोऽसौ मया प्राप्तस्तु यो निशि । पुरुषः सखि येनाशु चेतोरत्नं हृतं मम
Sinabi ni Uṣā: “Kaibigan, ang lalaking dumating sa akin sa gabi ay tunay na magnanakaw—sapagkat mabilis niyang ninakaw ang hiyas ng aking puso.”
Verse 44
यस्य संस्पर्शनादेव मोहिताहं तथाभवम् । तमहं ज्ञातुमिच्छामि वद सर्वं च भामिनि
Sa paghipo lamang ng sinuman ako’y naging gayong nalinlang—siya ang nais kong makilala. O marilag na ginang, sabihin mo sa akin ang lahat.
Verse 45
कस्यायमन्वये जातो नाम किं चास्य विद्यते । इत्युक्ता साब्रवीन्नाम योगिनी तस्य चान्वयम्
Nang tanungin, “Saang angkan siya isinilang, at ano ang taglay niyang pangalan?”, ang Yoginī ay nagsalita, binigkas ang kanyang pangalan at ipinahayag din ang kanyang lahi.
Verse 46
सर्वमाकर्ण्य सा तस्य कुलादि मुनिसत्तम । उत्सुका बाणतनया बभाषे सा तु कामिनी
O pinakadakilang muni, nang marinig niya ang lahat tungkol sa angkan at pinagmulan niya, ang anak na babae ni Bāṇa—sabik at tinamaan ng pag-ibig—ay nagsalita.
Verse 47
ऊषोवाच । उपायं रचय प्रीत्या तत्प्राप्त्यै सखि तत्क्षणात् । येनोपायेन तं कांतं लभेयं प्राणवल्लभम्
Sinabi ni Uṣā: “Kaibigan, sa pag-ibig ay magbalangkas ka agad ng paraan upang makamtan ko siya ngayon din—ang aking minamahal, na higit pa sa buhay ko.”
Verse 48
यं विनाहं क्षणं नैकं सखि जीवितुमुत्सहे । तमानयेह सद्यत्नात्सुखिनीं कुरु मां सखि
“Kaibigan, kung wala siya, wala akong lakas mabuhay kahit isang sandali. Dalhin mo siya rito agad sa buong pagsisikap, at pasayahin mo ako, kaibigan.”
Verse 49
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्ता सा तथा बाणात्मजया मंत्रिकन्यका । विस्मिताभून्मुनिश्रेष्ठ सुविचारपराऽभवत्
Wika ni Sanatkumāra: Nang siya’y masabihan nang gayon ng anak na babae ni Bāṇa, ang dalagang anak ng ministro ay namangha, O pinakadakilang muni, at ibinaling niya ang isip sa maingat na pagninilay.
Verse 50
ततस्सखीं समाभाष्य चित्रलेखा मनोजवा । बुद्ध्वा तं कृष्णपौत्रं सा द्वारकां गंतुमुद्यता
Pagkaraan, matapos kausapin ang kanyang kaibigan, si Citralekhā na kasingbilis ng isip—nang maunawaan niyang siya’y apo ni Kṛṣṇa—ay naghanda nang tumungo sa Dvārakā.
Verse 51
ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां तृतीये तु गतेऽहनि । आप्रभातान्मुहूर्ते तु संप्राप्ता द्वारकां पुरीम्
Sa ika-labing-apat na araw ng madilim na kalahati (caturdaśī) ng buwang Jyeṣṭha, nang lumipas na ang ikatlong araw, dumating siya sa lungsod ng Dvārakā sa isang muhurta bago magbukang-liwayway.
Verse 52
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां पंचमे युद्धखण्डे ऊषाचरित्रवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ikalimampu’t dalawang kabanata, na tinatawag na “Paglalarawan ng Pangyayari ni Ūṣā,” sa ikalimang bahagi, ang Yuddha-khaṇḍa, ng ikalawang dibisyon (Rudra-saṃhitā) ng banal na Śiva Mahāpurāṇa.
Verse 53
क्रीडन्नारीजनैस्सार्द्धं प्रपिबन्माधवी मधु । सर्वांगसुन्दरः श्यामः सुस्मितो नवयौवनः
Nakikipaglaro sa piling ng mga babae, ininom niya ang matamis na alak na Mādhavī. Maitim ang kutis, maganda sa bawat bahagi ng katawan, may banayad na ngiti, at namumukod sa sariwang sigla ng bagong kabataan.
Verse 54
ततः खट्वां समारूढमंधकारपटेन सा । आच्छादयित्वा योगेन तामसेन च माधवम्
Pagkaraan, sumakay siya sa higaang-bier, at sa kapangyarihang yogiko na tamas, binalot niya si Mādhava (Viṣṇu) ng tabing ng kadiliman, nililiman ang kanyang pagdama.
Verse 55
ततस्सा मूर्ध्नि तां खट्वां गृहीत्वा निमिषांतरात् । संप्राप्ता शोणितपुरं यत्र सा बाणनंदिनी
Pagkaraan, inangat niya ang bier at ipinatong sa kanyang ulo; sa pagitan lamang ng isang kisap-mata, narating niya ang Śoṇitapura, kung saan nananahan ang minamahal na anak na babae ni Bāṇa.
Verse 56
कामार्ता विविधान्भावाञ्चकारोन्मत्तमानसा । आनीतमथ तं दृष्ट्वा तदा भीता च साभवत्
Pinahihirapan ng pagnanasa, naging ligalig at tila ulol ang kanyang isip at nagpakita siya ng sari-saring damdamin. Ngunit nang dalhin siya sa harap niya at makita niya, siya’y biglang natakot.
Verse 57
अंतःपुरे सुगुप्ते च नवे तस्मिन्समागमे । यावत्क्रीडितुमारब्धं तावज्ज्ञातं च तत्क्षणात्
Sa bagong pagtatagpong iyon sa loob ng mahigpit na binabantayang palasyong panloob, pagkapasimula pa lamang ng kanilang mapaglarong pagsasama, agad itong nalaman sa mismong sandaling iyon.
Verse 58
अंतःपुरद्वारगतैर्वेत्रजर्जरपाणिभिः । इंगितैरनुमानैश्च कन्यादौःशील्यमाचरन्
Nakatayo sa pintuan ng mga silid-loob, ang mga tagapaglingkod na may hawak na tungkod at pamalo; sa pamamagitan ng mga hudyat at maingat na paghinuha, kumilos sila upang subukin at matiyak ang asal at pag-uugali ng dalaga.
Verse 59
स चापि दृष्टस्तैस्तत्र नरो दिव्यवपुर्धरः । तरुणो दर्शनीयस्तु साहसी समरप्रियः
Doon ay nakita rin nila ang isang lalaki na may maningning na anyong maka-diyos—batang-bata at kaaya-ayang pagmasdan, matapang ang loob, at mahilig sa larangan ng digmaan.
Verse 60
तं दृष्ट्वा सर्वमाचख्युर्बाणाय बलिसूनवे । पुरुषास्ते महावीराः कन्यान्तःपुररक्षकाः
Pagkakita sa kanya, ang mga makapangyarihang bayani—mga lalaking itinalagang bantay ng panloob na palasyo ng mga dalaga—ay nagsumbong ng lahat kay Bāṇa, anak ni Bali.
Verse 61
द्वारपाला ऊचुः । देव कश्चिन्न जानीते गुप्तश्चांतःपुरे बलात् । स कस्तु तव कन्यां वै स्वयंग्राहादधर्षयत्
Wika ng mga bantay-pinto: “O Panginoon, walang nakaaalam kung sino siya—sa lakas ay sapilitang pumasok at nagkubli sa loob ng palasyo. Sino nga ba ang siyang dumakma sa iyong anak na babae sa sariling kamay at lumabag sa nararapat na asal?”
Verse 62
दानवेन्द्र महाबाहो पश्यपश्यैनमत्र च । यद्युक्तं स्यात्तत्कुरुष्व न दुष्टा वयमित्युत
“O panginoon ng mga Dānava, makapangyarihang bisig—masdan, masdan siya rito! Gawin mo ang nararapat at ang wasto. Tunay, hindi kami masasama,” wika nila.
Verse 63
सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । विस्मितोभून्मुनिश्रेष्ठ कन्यायाः श्रुतदूषणः
Sinabi ni Sanatkumāra: “Nang marinig niya ang kanilang mga salita, ang makapangyarihang panginoon ng mga Dānava ay napamangha, O pinakadakilang muni, sapagkat narinig na niya ang mga paninirang-puri tungkol sa dalaga.”
Bāṇāsura pleases Śiva through a tāṇḍava dance and, after offering reverential praise, petitions Śiva for the advent of a war with worthy opponents.
It exposes the ambiguity of empowered devotion: divine gifts (e.g., a thousand arms) can inflate ego and generate violent craving, prompting Śiva’s role as regulator of śakti and restorer of dharmic equilibrium.
Śiva is emphasized as paramātman, Devadeva/Mahādeva, Pārvatīvallabha (beloved of Pārvatī), and Vṛṣadhvaja—simultaneously accessible through bhakti and supreme over all cosmic authorities.