दक्षस्य विष्णुं प्रति शरणागतिḥ — Dakṣa’s Appeal to Viṣṇu and the Teaching on Disrespect to Śiva

Verse 1

दक्ष उवाच । देवदेव हरे विष्णो दीनबंधो कृपानिधे । मम रक्षा विधातव्या भवता साध्वरस्य च

Sinabi ni Dakṣa: “O Diyos ng mga diyos—Hari, Viṣṇu—kaibigan ng mga nagdurusa, karagatan ng habag! Ipagkaloob Mo ang pag-iingat sa akin, at gayundin sa matuwid na (deboto) na ito.”

Verse 2

रक्षकस्त्वं मखस्यैव मखकर्मा मखात्मकः । कृपा विधेया यज्ञस्य भंगो भवतु न प्रभो

Ikaw lamang ang tagapangalaga ng handog na ito; Ikaw ang mismong gawain nito at ang panloob na diwa nito. O Panginoon, mahabag Ka—nawa’y hindi masira ang yajña na ito.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । इत्थं बहुविधां दक्षः कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् । पपात पादयोस्तस्य भयव्याकुलमानसः

Wika ni Brahmā: Sa gayon, si Dakṣa ay naghandog ng sari-saring taimtim na pagsusumamo nang may paggalang; nanginginig ang kanyang isip sa takot, kaya siya’y nagpatirapa sa paanan Niya.

Verse 4

उत्थाप्य तं ततो विष्णुर्दक्षं विक्लिन्नमानसम् । श्रुत्वा च तस्य तद्वाक्यं कुमतेरस्मरच्छिवम्

Pagkaraan, itinaas ni Panginoong Viṣṇu si Dakṣa na ang isip ay nayayanig at nanlumo. Nang marinig Niya ang mga salitang iyon na nagmula sa maling pag-unawa ni Dakṣa, inalaala ni Viṣṇu si Panginoong Śiva.

Verse 5

स्मृत्वा शिवं महेशानं स्वप्रभुं परमेश्वरम् । अवदच्छिवतत्त्वज्ञो दक्षं सबोधयन्हरिः

Inalaala ni Hari (Viṣṇu) si Śiva, ang Dakilang Panginoon (Maheśāna), ang Kanyang sariling Guro at ang Kataas-taasang Īśvara. Bilang nakaaalam sa tunay na tattva ni Śiva, nagsalita Siya kay Dakṣa upang turuan at gisingin ang kanyang pag-unawa.

Verse 6

हरिरुवाच । शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः शृणु मे वचः । सर्वथा ते हितकरं महामंत्रसुखप्रदम्

Sinabi ni Hari (Viṣṇu): “Makinig ka, Dakṣa; ipahahayag ko ang katotohanan—dinggin mo ang aking mga salita. Sa lahat ng paraan ay makabubuti ito sa iyo, at magbibigay ng ligayang nagmumula sa dakilang mantra.”

Verse 7

अवज्ञा हि कृता दक्ष त्वया तत्त्वमजानता । सकलाधीश्वरस्यैव शंकरस्य परात्मनः

O Dakṣa, dahil hindi mo nalalaman ang tattva, tunay ngang nakagawa ka ng paghamak—laban kay Śaṅkara, ang Kataas-taasang Sarili, ang mismong Panginoon ng lahat ng nilalang.

Verse 8

ईश्वरावज्ञया सर्वं कार्यं भवति सर्वथा । विफलं केवलं नैव विपत्तिश्च पदेपदे

Sa pagwawalang-galang kay Īśvara, ang bawat gawain ay nagiging walang saysay sa lahat ng paraan; walang tunay na bunga, at ang kapahamakan ay sumasalubong sa bawat hakbang.

Verse 9

अपूज्या यत्र पूज्यंते पूजनीयो न पूज्यते । त्रीणि तत्र भविष्यंति दारिद्र्यं मरणं भयम्

Kung saan ang di-dapat igalang ang siyang pinararangalan, at ang tunay na karapat-dapat sambahin ay hindi sinasamba, tiyak na lilitaw doon ang tatlo: kahirapan, kamatayan, at takot.

Verse 10

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः । अमानितान्महेशाच्च महद्भयमुपस्थितम्

Kaya nga, sa lahat ng pagsisikap, dapat parangalan nang nararapat si Vṛṣadhvaja—ang Panginoong may watawat na may Tandang Toro—si Mahādeva. Sapagkat kapag si Maheśa ay nilapastangan, ang malaking pangamba (kapahamakan) ay tiyak na dumarating sa nagkasala.

Verse 11

अद्यापि न वयं सर्वे प्रभवः प्रभवामहे । भवतो दुर्नयेनैव मया सत्यमुदीर्य्यते

Kahit ngayon, wala ni isa sa amin ang tunay na makapag-aangkin ng sariling kapangyarihan o ganap na pagkapanginoon. Dahil sa iyong maling asal, napipilitan akong ipahayag nang malinaw ang katotohanang ito.

Verse 12

ब्रह्मोवाच । विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिंतापरोऽभवत् । विवर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः

Sinabi ni Brahmā: Nang marinig ang mga salita ni Viṣṇu, si Dakṣa ay nalugmok sa matinding pag-aalala. Namutla ang kanyang mukha, at nakatayo sa lupa, nanatili siyang tahimik.

Verse 13

एतस्मिन्नंतरे वीरभद्रः सैन्यसमन्वितः । अगच्छदध्वरं रुद्रप्रेरितो गणनायकः

Samantala, si Vīrabhadra—ang pinunò ng mga Gaṇa—ay tumungo sa paghahandog na ritwal, kasama ang kaniyang hukbo, na inudyukan ng utos ni Rudra.

Verse 14

पृष्ठे केचित्समायाता गगने केचिदागताः । दिशश्च विदिशः सर्वे समावृत्य तथापरे

May ilan na dumating mula sa likuran, at may ilan na dumating sa himpapawid; ang iba pa’y tinakpan ang lahat ng direksiyon at mga pagitan nitong dako, at pinaligiran ang lugar sa bawat panig.

Verse 15

शर्वाज्ञया गणाः शूरा निर्भया रुद्रविक्रमाः । असंख्याः सिंहनादान्वै कुर्वंतो वीरसत्तमाः

Sa utos ni Śarva, ang matatapang na gaṇa—walang takot at taglay ang lakas ni Rudra—ay sumulong nang di-mabilang, na nagpapakawala ng mga ungol na tila leon, gaya ng pinakadakilang mandirigma.

Verse 16

तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् । रजसा चावृतं व्योम तमसा चावृता दिशः

Sa pamamagitan ng makapangyarihang tunog (nāda) na iyon, umalingawngaw ang tatlong daigdig. Natakpan ang langit ng rajas (pagkabalisa at pagkilos), at nabalot ang mga dako ng tamas (dilim at kawalang-galaw).

Verse 17

सप्तद्वीपान्विता पृथ्वी चचालाति भयाकुला । सशैलकानना तत्र चुक्षुभुस्सकलाब्धयः

Pagkaraan, ang Daigdig—kasama ang pitong kontinente—ay nanginig sa sukdulang pangamba; at doon, kalakip ang mga bundok at kagubatan, ang lahat ng karagatan ay umalon at umikot sa matinding pagkabalisa.

Verse 18

एवंभूतं च तत्सैन्यं लोकक्षयकरं महत् । दृष्ट्वा च विस्मितास्सर्वे बभूवुरमरादयः

Nang makita ang napakalawak na hukbong iyon—napakakakila-kilabot na tila makapagdudulot ng pagkapuksa ng mga daigdig—ang lahat ng mga deva at iba pang nilalang sa langit ay napuno ng pagkamangha.

Verse 19

सैन्योद्योगमथालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखाकुलः । दंडवत्पतितो विष्णुं सकलत्रोऽभ्यभाषत

Nang makita ang paghahanda ng hukbo, nabalisa si Dakṣa at naguluhan, ang kanyang bibig ay nabahiran ng dugo. Siya, kasama ang kanyang asawa, ay nagpatirapa sa buong katawan bilang pagpupugay at nagsalita kay Panginoong Viṣṇu.

Verse 20

दक्ष उवाच । भवद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारंभितो महान् । सत्कर्मसिद्धये विष्णो प्रमाणं त्वं महाप्रभो

Sinabi ni Dakṣa: “Sa pamamagitan lamang ng Iyong kapangyarihan ko nasimulan ang dakilang yajña na ito. O Viṣṇu, O dakilang Panginoon, upang magtagumpay ang banal na gawang ito, Ikaw ang tunay na patunay at tiyak na sandigan.”

Verse 21

विष्णो त्वं कर्मणां साक्षी यज्ञानां प्रतिपालकः । धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मणस्त्वं महाप्रभो

O Viṣṇu, Ikaw ang saksi ng lahat ng gawa at tagapangalaga ng mga yajña. Ikaw ang makapangyarihang Panginoon na nagtataguyod ng Dharma—Dharma na nakaugat sa mga Veda—at Ikaw rin ang dakilang tagapagpanatili ni Brahmā.

Verse 22

तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्यास्य मम प्रभो । त्वदन्यः यस्समर्थोस्ति यतस्त्वं सकलप्रभुः

Kaya nga, O aking Panginoon, nawa’y maihanda ang pag-iingat para sa yajña kong ito. Sapagkat bukod sa Iyo, sino pa ang may kakayahan? Dahil Ikaw ang Panginoon ng lahat.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । दक्षस्य वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दीनतरं तदा । अवोचद्बोधयंस्तं वै शिवतत्त्वपराङ्मुखम्

Sabi ni Brahmā: “Nang marinig ni Viṣṇu ang mga salita ni Dakṣa, lalo siyang nalungkot; at nagsalita siya upang turuan si Dakṣa na tumalikod sa tunay na tattva ni Śiva.”

Verse 24

विष्णुरुवाच । मया रक्षा विधातव्या तव यज्ञस्य दक्ष वै । ख्यातो मम पणः सत्यो धर्मस्य परिपालनम्

Wika ni Viṣṇu: “O Dakṣa, tungkulin kong pangalagaan ang iyong yajña. Sapagkat ang aking bantog at tapat na panata ay ito: ang pag-iingat at pagpapanatili ng dharma.”

Verse 25

तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तत्तस्य व्यतिक्रमः । शृणु त्वं वच्म्यहं दक्ष क्रूरबुद्धिं त्यजाऽधुना

Tunay ngang wasto ang sinabi mo—kaya bakit pa lalabagin iyon? Makinig ka, O Dakṣa, habang nagsasalita ako: talikdan mo na ngayon ang malupit na pag-iisip na ito.

Verse 26

नैमिषे निमिषक्षेत्रे यज्जातं वृत्तमद्भुतम् । तत्किं न स्मर्यते दक्ष विस्मृतं किं कुबुद्धिना

Sa Naimiṣa, sa banal na Nimisha-kṣetra, ang anumang kamangha-manghang pangyayaring naganap—bakit hindi mo naaalala, O Dakṣa? Nakalimutan ba dahil sa maling pag-unawa?

Verse 27

रुद्रकोपाच्च को ह्यत्र समर्थो रक्षणे तव । न यस्याभिमतं दक्ष यस्त्वां रक्षति दुर्मतिः

Kapag nag-alab ang poot ni Rudra, sino rito ang tunay na makapagtatanggol sa iyo? O Dakṣa—yamang kumilos ka laban sa Kanyang kalooban—anong tagapagtanggol na may maling paghatol ang makapagliligtas sa iyo?

Verse 28

किं कर्म किमकर्मेति तत्र पश्यसि दुर्मते । समर्थं केवलं कर्म न भविष्यति सर्वदा

“Ano ang gawa at ano ang di-gawa”—mali ang iyong pagtingin, O naliligaw ang isip. Ang gawa lamang, sa sarili nito, ay hindi laging may kakayahang maghatid ng pinakamataas na kabutihan.

Verse 29

स्वकर्मविद्धि तद्येन समर्थत्वेन जायते । न त्वन्यः कर्मणो दाता शं भवेदीश्वरं विना

Alamin na ang sariling karma ang pinagmumulan ng kakayahan at pagiging karapat-dapat; ngunit walang ibang tunay na nagbibigay ng bunga ng gawa, maliban kay Śaṃbhū, ang Panginoon.

Verse 30

ईश्वरस्य च यो भक्त्या शांतस्तद्गतमानसः । कर्मणो हि फलं तस्य प्रयच्छति तदा शिवः

Ngunit ang sinumang sa pamamagitan ng bhakti sa Panginoon ay naging mapayapa at ang isip ay nananahan sa Kanya—si Śiva ang siyang magkakaloob sa taong iyon ng tunay na bunga ng kanyang karma.

Verse 31

केवलं ज्ञानमाश्रित्य निरीश्वरपरा नराः । निरयं ते च गच्छंति कल्पकोटिशतानि च

Umaasa lamang sa tuyong kaalamang hiwalay, ang mga taong nakatuon sa aral na “walang Panginoon” ay tunay na napupunta sa impiyerno, at nananatili roon sa daan-daang koro ng mga kalpa.

Verse 32

पुनः कर्ममयैः पाशैर्वद्धा जन्मनि जन्मनि । निरयेषु प्रपच्यंते केवलं कर्मरूपिणः

Muling-muling iginagapos—kapanganakan sa kapanganakan—ng mga tali na yari sa karma, ang mga nabubuhay lamang bilang tagagawa (inaangkin ang karma bilang sarili) ay niluluto sa mga daigdig ng impiyerno.

Verse 33

अयं रुद्रगणाधीशो वीरभद्रोऽरि मर्दनः । रुद्रकोपाग्निसंभूतः समायातोध्वरांगणे

“Ito si Vīrabhadra, panginoon ng mga gaṇa ni Rudra, ang dumudurog sa mga kaaway. Ipinanganak mula sa naglalagablab na apoy ng poot ni Rudra, ngayo’y dumating na sa bakuran ng paghahandog.”

Verse 34

अयमस्मद्विनाशार्थमागतोस्ति न संशयः । अशक्यमस्य नास्त्येव किमप्यस्तु तु वस्तुतः

Walang alinlangan—naparito siya upang idulot ang aming pagkapuksa. Para sa kanya, walang imposible; tunay nga, wala siyang bagay na hindi niya magagawa sa katotohanan.

Verse 35

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सत्युपाख्याने विष्णुवाक्यवर्णनं नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः

Kaya nito, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa ikalawang bahagi na tinatawag na Rudra Saṃhitā, sa ikalawang seksiyon na Satī Khaṇḍa—sa salaysay ni Satī—nagtatapos ang ika-35 kabanata na pinamagatang “Paglalarawan sa mga Salita ni Viṣṇu.”

Verse 36

श्रीमहादेवशपथं समुल्लंघ्य भ्रमान्मया । यतः स्थितं ततः प्राप्यं मया दुःखं त्वया सह

Sa aking pagkahibang, nilabag ko ang banal na panunumpa sa ngalan ni Śrī Mahādeva. Mula sa kinalagyan mo, nang marating ko ang gayong kalagayan, ako man ay dinalaw ng dalamhati—kasama mo.

Verse 37

शक्तिर्मम तु नास्त्येव दक्षाद्यैतन्निवारणे । शपथोल्लंघनादेव शिवद्रोही यतोस्म्यहम्

Tunay na wala akong kapangyarihang pigilan ang gawaing ito nina Dakṣa at ng iba; sapagkat sa paglabag ko sa aking panata, ako’y naging nagkasala laban kay Śiva.

Verse 38

कालत्रयेपि न यतो महेशद्रोहिणां सुखम् । ततोऽवश्यं मया प्राप्तं दुःखमद्य त्वया सह

Sapagkat sa tatlong panahon—nakaraan, kasalukuyan, at darating—walang kaligayahan para sa mga nagtataksil kay Mahesha; kaya ngayo’y di maiiwasan kong masumpungan ang pagdurusa—kasama ka.

Verse 39

सुदर्शनाभिधं चक्रमेतस्मिन्न लगिष्यति । शैवचक्रमिदं यस्मादशैवलयकारणम्

Ang diskong tinatawag na Sudarśana ay hindi magiging mabisa laban dito; sapagkat ito ang cakra ng Śaiva, na sa likas nitong kalikasan ay sanhi ng paglipol sa lahat ng di-Śaiva (sumasalungat kay Śiva).

Verse 40

विनापि वीरभद्रेण नामैतच्चक्रमैश्वरम् । हत्वा गमिष्यत्यधुना सत्वरं हरसन्निधौ

“Kahit wala si Vīrabhadra, ang banal at makapangyarihang cakra na ito ay ngayon ay mabilis na tutungo sa harapan ni Hara—matapos patayin ang nagkasala.”

Verse 41

शैवं शपथमुल्लंघ्य स्थितं मां चक्रमीदृशम् । असंहत्यैव सहसा कृपयैव स्थिरं परम्

Sa paglabag ko sa panatang Śaiva, napasa ganitong kalagayan ako—gaya ng gulong na di-matatag at umiikot. Ngunit nang hindi nadudurog, bigla—sa dalisay na biyaya lamang—ako’y muling pinatatag sa kataas-taasang kalagayan.

Verse 42

अतः परमिदं चक्रमपि न स्थास्यति ध्रुवम् । गमिष्यत्यधुना शीघ्रं ज्वालामालासमाकुलम्

Kaya nga, maging ang siklong ito (kosmiko) ay hindi na mananatiling matatag. Ngayon ay mabilis itong susulong, nababalot at nalilito sa isang kuwintas ng naglalagablab na apoy.

Verse 43

वीरभद्रः पूजितोपि शीघ्रमस्माभिरादरात् । महाक्रोधसमाक्रांतो नास्मान्संरक्षयिष्यति

“Kahit agad nating sambahin si Vīrabhadra nang may paggalang, kapag siya’y nasakmal ng matinding poot, hindi niya tayo ipagtatanggol.”

Verse 44

अकांडप्रलयोऽस्माकमागतोद्य हि हा हहा । हा हा बत तवेदानीं नाशोस्माकमुपस्थितः

“Ay, ay! Dumating sa amin ngayon ang biglaang pralaya, ang pagkalusaw na wala sa panahon. Ay! Tunay nga, ngayo’y nalalapit na ang iyong kapahamakan, at dumating na rin ang aming pagwasak.”

Verse 45

शरण्योऽस्माकमधुना नास्त्येव हि जगत्त्रये । शंकरद्रोहिणो लोके कश्शरण्यो भविष्यति

Ngayon, para sa amin, tunay na wala nang kanlungan saanman sa tatlong daigdig. Sa mundong ito, para sa mga nagtaksil kay Śaṅkara, sino nga ba ang magiging tagapagtanggol at masisilungan?

Verse 46

तनुनाशेपि संप्राप्यास्तैश्चापि यमयातनाः । तानैव शक्यते सोढुं बहुदुःखप्रदायिनीः

Kahit matapos masira ang katawan, nararanasan pa rin ang mga parusa ni Yama; at ang mga pahirap na iyon—na nagdudulot ng sari-saring pagdurusa—sila lamang (ang gayong makasalanan) ang tunay na makapagtitiis.

Verse 47

शिवद्रोहिणमालोक्य दष्टदंतो यमः स्वयम् । तप्ततैलकटाहेषु पातयत्येव नान्यथा

Kapag nakita ang nagtaksil kay Śiva, si Yama mismo—nagngangalit at nagkikiskisan ng ngipin—ay inihahagis ang salarin sa mga kalderong langis na kumukulo; wala nang ibang paraan.

Verse 48

गन्तुमेवाहमुद्युक्तं सर्वथा शपथोत्तरम् । तथापि न गतश्शीघ्रं दुष्टसंसर्गपापतः

“Tunay na handa akong umalis, matapos magbigay ng panatang walang pag-aalinlangan. Ngunit hindi ako agad nakaalis, dahil sa kasalanang nagmumula sa pakikisama sa masasama.”

Verse 49

यदद्य क्रियतेस्माभिः पलायनमितस्तदा । शार्वो ना कर्षकश्शस्त्रैरस्मानाकर्षयिष्यति

Kung ngayong araw ay tangkain nating tumakas mula rito, tiyak na hihilahin tayo pabalik ni Śarva (Panginoong Śiva)—gaya ng magsasakang humihila gamit ang kanyang mga kasangkapan.

Verse 50

स्वर्गे वा भुवि पाताले यत्र कुत्रापि वा यतः । श्रीवीरभद्रशस्त्राणां गमनं न हि दुर्ल भम्

Maging sa langit, sa lupa, o sa Pātāla—saan man naroroon—tunay na walang hirap para sa mga sandata ng maringal na Vīrabhadra na umabot at tumama.

Verse 51

यावतश्च गणास्संति श्रीरुद्रस्य त्रिशूलिनः । तावतामपि सर्वेषां शक्तिरेतादृशी धुवम्

Gaano man karami ang mga Gaṇa ng maringal na Rudra, ang Mayhawak ng Triśūla, gayon din karami—sa bawat isa—ang tiyak na taglay ang kapangyarihang ito.

Verse 52

श्रीकालभैरवः काश्यां नखाग्रेणैव लीलया । पुरा शिरश्च चिच्छेद पंचमं ब्रह्मणो ध्रुवम्

Sa Kāśī, si Śrī Kālabhairava, sa dulo lamang ng kanyang kuko at bilang banal na lila, noong unang panahon ay pinutol ang matatag na ikalimang ulo ni Brahmā.

Verse 53

एतदुक्त्वा स्थितो विष्णुरतित्रस्तमुखाम्बुजः । वीरभद्रोपि संप्राप तदैवाऽध्वरमंडपम्

Pagkasabi nito, nanatiling nakatayo si Viṣṇu roon, at ang kanyang mukhang tulad ng lotus ay tinamaan ng matinding pangamba. Sa sandaling iyon din, dumating si Vīrabhadra sa bulwagan ng paghahandog (yajña).

Verse 54

एवं ब्रुवति गोविन्द आगतं सैन्यसागरम् । वीरभद्रेण सहितं ददृशुश्च सुरादया

Habang nagsasalita si Govinda nang gayon, nakita ng mga diyos at ng iba pa ang isang hukbong parang karagatan na dumarating—kasama si Vīrabhadra.