काम-शक्र-संवादः / Dialogue of Kāma and Śakra (Indra)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु देवेषु शक्रः सस्मार वै स्मरम् । पीडितस्तारकेनातिदेत्येन च दुरात्मना

Wika ni Brahmā: Nang makaalis na ang mga diyos na iyon, si Śakra (Indra), na pinahihirapan ng labis na masamang Tāraka—isang napakamakapangyarihang Daitya—ay tunay na naalaala si Smara (Kāma), ang diyos ng pagnanasa.

Verse 2

आगतस्तत्क्षणात्कामस्सवसंतो रतिप्रियः । सावलेपो युतो रत्या त्रैलोक्य विजयी प्रभुः

Sa mismong sandaling iyon, dumating si Kāma (diyos ng pagnanasa), kasama si Vasanta (Tagsibol). Minamahal ni Rati at puspos ng pagmamataas, dumating siya na kasama si Rati—si Kāma, ang panginoong bantog na mananakop ng tatlong daigdig.

Verse 3

प्रणामं च ततः कृत्वा स्थित्वा तत्पुरतस्स्मरः । महोन्नतमनास्तात सांजलिश्शक्रमब्रवीत्

Pagkaraan, si Smara (Kāmadeva) ay yumukod sa pagpupugay; tumindig sa harap niya na may mataas na loob, magkasalikop ang mga palad, at nagsalita kay Śakra (Indra).

Verse 4

काम उवाच । किं कार्य्यं ते समुत्पन्नं स्मृतोऽहं केन हेतुना । तत्त्वं कथय देवेश तत्कर्तुं समुपागतः

Wika ni Kāma: “Anong gawain ang sumibol para sa iyo? Sa anong dahilan mo ako naalaala at tinawag? O Panginoon ng mga diyos, sabihin mo ang katotohanan; narito ako upang isakatuparan iyon.”

Verse 5

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कंदर्पस्य सुरेश्वरः । उवाच वचनं प्रीत्या युक्तं युक्तमिति स्तुवन्

Sinabi ni Brahmā: Nang marinig ang mga salita ni Kandarpā (Kāma), ang Panginoon ng mga diyos ay sumagot nang may galak, pinupuri siya: “Mahusay ang pagkakasabi—tunay na nararapat at angkop.”

Verse 6

शक्र उवाच । तव साधु समारम्भो यन्मे कार्य्यमुपस्थितम् । तत्कतुर्मुद्यतोऽसि त्वं धन्योऽसि मकरध्वज

Sinabi ni Śakra (Indra): “Mapalad at mabuti ang iyong pagsisimula, sapagkat ang aking gawain ay narito na ngayon. Handa kang tumupad nito; tunay kang pinagpala, O Makaradhvaja (Kāma).”

Verse 7

प्रस्तुतं शृणु मद्वाक्यं कथयामि तवाग्रतः । मदीयं चैव यत्कार्यं त्वदीयं तन्न चान्यथा

Makinig ka ngayon sa aking angkop na mga salita; sasabihin ko ito sa harap mo. Anumang gawain na akin ay siya ring sa iyo—walang pagkakaiba.

Verse 8

मित्राणि मम संत्येव बहूनि सुमहांति च । परं तु स्मर सन्मित्रं त्वत्तुल्यं न हि कुत्रचित्

Marami nga akong mga kaibigan, at may mga dakila pa. Ngunit, O tunay na kaibigan, tandaan mo: wala saanman ang kapantay mo.

Verse 9

जयार्थं मे द्वयं तात निर्मितं वजमुत्तमम् । वज्रं च निष्फलं स्याद्वै त्वं तु नैव कदाचन

Para sa aking tagumpay, mahal ko, nilikha ko ang dalawang sukdulang sandatang ito. Maging ang vajra ay maaaring mawalan ng bisa kung minsan; ngunit ikaw ay hindi kailanman magiging gayon—hindi sa anumang oras.

Verse 10

यतो हितं प्रजायेत ततः को नु प्रियः परः । तस्मान्मित्रवरस्त्वं हि मत्कार्य्यं कर्तुमर्हसि

Kung kanino tunay na nagmumula ang kapakanan—sino pa ang higit na mahal kaysa roon? Kaya, yamang ikaw ang pinakamainam na kaibigan, ikaw nga ang karapat-dapat tumupad sa aking gawain.

Verse 11

मम दुःखं समुत्पन्नमसाध्य चापि कालजम् । केनापि नैव तच्छक्यं दूरीकर्तुं त्वया विना

May isang dalamhating sumibol sa akin—di magagamot at isinilang ng tadhana at ng panahon. Walang sinuman ang makapag-aalis nito, maliban sa iyo.

Verse 12

दातुः परीक्षा दुर्भिक्षे रणे शूरस्य जायते । आपत्काले तु मित्रस्याशक्तौ स्त्रीणां कुलस्य हि

Ang mapagkaloob ay nasusubok sa taggutom; ang bayani ay nasusubok sa digmaan. Ang kaibigan ay nasusubok sa oras ng kapahamakan; at ang angkan ay nasusubok kapag ang mga babae nito’y nasa dalamhati at kawalang-lakas.

Verse 13

विनये संकटे प्राप्तेऽवितथस्य परोक्षतः । सुस्नेहस्य तथा तात नान्यथा सत्यमीरितम्

O minamahal, kapag dumating ang kagipitan at may mapagkumbabang pakiusap, kahit hindi lantad ang katotohanan, ang salitang binigkas ng taong di nagkakamali at may tapat na pag-ibig ay itinatanyag na katotohanan—at hindi iba.

Verse 14

प्राप्तायां वै ममापत्ताववार्यायां परेण हि । परीक्षा च त्वदीयाऽद्य मित्रवर्य भविष्यति

Tunay nga, kapag ang di-maiiwasang kapahamakan ay dumapo sa akin dahil sa iba, O pinakamainam na kaibigan, ngayong araw masusubok ang iyong tunay na halaga.

Verse 15

न केवलं मदीयं च कार्य्यमस्ति सुखावहम् । किं तु सर्वसुरादीनां कार्य्यमेतन्न संशयः

Hindi lamang ito sariling gawain ko na nagdudulot ng kaligayahan; sa halip, ito nga ay tungkulin ng lahat ng mga deva at ng iba pa—walang pag-aalinlangan.

Verse 16

ब्रह्मोवाच । इत्येतन्मघवद्वाक्यं श्रुत्वा तु मकरध्वजाः । उवाच प्रेमगभीरं वाक्यं सुस्मितपूर्वकम्

Sinabi ni Brahmā: Nang marinig ang mga salitang winika ni Maghavat (Indra), si Makaradhvaja (Kāma, diyos ng pag-ibig) ay sumagot—malalim sa pag-ibig ang kanyang pananalita, na sinimulan sa banayad na ngiti.

Verse 17

काम उवाच । किमर्थमित्थं वदसि नोत्तरं वच्म्यहं तव । उपकृत्कृत्रिमं लोके दृश्यते कथ्यते न च

Wika ni Kāma: “Bakit ka nagsasalita nang ganyan? Hindi kita sasagutin. Sa daigdig na ito, nakikita ang tulong na huwad at makasarili—ngunit hindi ito hayagang binabanggit.”

Verse 18

सङ्कटे बहु यो ब्रूते स किं कार्य्यं करिष्यति । तथापि च महाराज कथयामि शृणु प्रभो

Ang nagsasalita nang mahaba sa oras ng panganib—anong mabisang gawain ang magagawa niya? Gayunman, O dakilang hari, ipaliliwanag ko; makinig ka, O panginoon.

Verse 19

पदं ते कर्षितुं यो वै तपस्तपति दारुणम् । पातयिष्याम्यहं तं च शत्रुं ते मित्र सर्वथा

Sinumang magsagawa ng mabagsik na pag-aayuno upang ilayo ka sa iyong nararapat na kalagayan, tiyak kong pababagsakin ang kaaway mong iyon sa lahat ng paraan, O kaibigan.

Verse 20

क्षणेन भ्रंशयिष्यामि कटाक्षेण वरस्त्रियाः । देवर्षिदानवादींश्च नराणां गणना न मे

Sa isang kisapmata, pababagsakin ko ang marangal na babae sa isang sulyap lamang. Tungkol naman sa mga diyos, mga rishi, at mga dānava—ang mga tao’y hindi man lamang karapat-dapat bilangin para sa akin.

Verse 21

वज्रं तिष्ठतु दूरे वै शस्त्राण्यन्यान्यनेकशः । किं ते कार्यं करिष्यंति मयि मित्र उपस्थिते

Hayaan ang vajra na manatiling malayo, at ang iba pang sandata’y isantabi. Ano pa ang magagawa ng mga iyon kung ako—ang kaibigan mo—ay naririto?

Verse 22

ब्रह्माणं वा हरिं वापि भ्रष्टं कुर्य्यां न संशयः । अन्येषां गणना नास्ति पातयेयं हरं त्वपि

Maging si Brahmā man o si Hari (Viṣṇu), tiyak na maipapabagsak ko sila—walang pag-aalinlangan. Ang iba’y hindi na dapat bilangin; maging si Hara (Śiva) ay kaya kong pabagsakin.

Verse 23

पंचैव मृदवो बाणास्ते च पुष्पमया मम । चापस्त्रिधा पुष्पमयश्शिंजिनी भ्रमरार्ज्जिता । बलं सुदयिता मे हि वसंतः सचिवस्स्मृतः

Ang aking limang palaso ay banayad at yari sa mga bulaklak. Ang aking busog ay tatluhan at bulaklak din; ang pisi, pinalamutian ng mga bubuyog, ay humuhuni nang matamis. Ang aking lakas ay ang aking minamahal—tunay nga, si Vasanta, ang Tagsibol, ay inaalala bilang aking ministro.

Verse 24

अहं पञ्चबलोदेवा मित्रं मम सुधानिधिः

O Diyosa, ako’y pinagkalooban ng limang-luping lakas; ang aking kakampi ay ang karagatang-yaman ng amrita, ang nektar ng walang-kamatayan.

Verse 25

सेनाधिपश्च शृंगारो हावभावाश्च सैनिकाः । सर्वे मे मृदवः शक्र अहं चापि तथाविधः

Ang aking pinunong-kawal ay si Śṛṅgāra—kapangyarihan ng pag-ibig at pang-akit; at ang aking mga kawal ay mga kumpas at anyong mapagliyag. Lahat sila’y banayad, O Śakra; at ako man ay gayon ding malumanay.

Verse 26

यद्येन पूर्यते कार्य्यं धीमांस्तत्तेन योजयेत् । मम योग्यं तु यत्कार्य्यं सर्वं तन्मे नियोजय

Ang marunong ay dapat gumamit ng mismong paraan na siyang magpapaganap sa gawain. At anumang gawaing angkop sa akin, ipagkatiwala mo sa akin ang lahat ng iyon.

Verse 27

ब्रह्मोवाच । इत्येवं तु वचस्तस्य श्रुत्वा शक्रस्सुहर्षितः । उवाच प्रणमन्वाचा कामं कांतासुखावहम्

Wika ni Brahmā: Nang marinig ang gayong mga salita, si Śakra ay labis na nagalak. Yumukod na may pagpupugay, siya’y nagsalita—nagnanais ng katuparan ng kanyang pita na magdudulot ng ligaya sa minamahal niyang kabiyak.

Verse 28

शक्र उवाच । यत्कार्य्यं मनसोद्दिष्टं मया तात मनोभव । कर्त्तुं तत्त्वं समर्थोऽसि नान्यस्मात्तस्यसम्भवः

Wika ni Śakra: O minamahal na Manobhava (Kāma), ang gawaing aking inisip sa puso at iniatas—ikaw lamang ang tunay na may kakayahang tumupad nito. Sa iba, hindi magmumula ang tagumpay na iyon.

Verse 29

शृणु काम प्रवक्ष्यामि यथार्थं मित्रसत्तम । यदर्थे च स्पृहा जाता तव चाद्य मनोभव

Makinig ka, O Kāma; sasabihin ko ang katotohanan, O pinakamainam na kaibigan—tungkol sa bagay na yaon na siyang pinagmulan ng pagnanasa na sumiklab sa iyo ngayon, O Manobhava (isinilang sa isip).

Verse 30

तारकाख्यो महादैत्यो ब्रह्मणो वरमद्भुतम् । अभूदजेयस्संप्राप्य सर्वेषामपि दुःखदः

Isang makapangyarihang asura na nagngangalang Tāraka ang tumanggap ng kahanga-hangang biyaya mula kay Brahmā; dahil dito siya’y naging di-matatalo at naghatid ng pagdurusa sa lahat.

Verse 31

तेन संपीड्यते लोको नष्टा धर्मा ह्यनेकशः । दुःखिता निर्जरास्सर्वे ऋषयश्च तथाखिलाः

Dahil sa kanya, ang daigdig ay labis na pinahihirapan; ang dharma ay winasak sa maraming paraan. Lahat ng mga deva ay nagdurusa, gayundin ang lahat ng mga rishi—walang sinuman ang ligtas.

Verse 32

देवैश्च सकलैस्तेन कृतं युद्धं यथाबलम् । सर्वेषां चायुधान्यत्र विफलान्यभवन्पुरा

Pagkaraan, nakipagdigma sa kanya ang lahat ng mga deva, bawat isa ayon sa sariling lakas. Ngunit sa sagupaang iyon, ang lahat ng kanilang sandata ay naging walang bisa, gaya ng nangyari noon pa man.

Verse 33

भग्नः पाशो जलेशस्य हरिं चक्रं सुदर्शनम् । तत्कुण्ठितमभूत्तस्य कण्ठे क्षिप्तं च विष्णुना

Nabasag ang pāśa (pisi) ng Panginoon ng mga tubig, at ang Sudarśana chakra ni Hari ay napurol din. Nang ihagis ni Viṣṇu ito sa kanyang lalamunan, doon ito dumikit—napigil ang bisa at nauwi sa wala.

Verse 34

एतस्य मरणं प्रोक्तं प्रजेशेन दुरात्मनः । शम्भोर्वीर्योद्भवाद्बालान्महायोगीश्वरस्य हि

Ipinahayag ni Prajāpati (Brahmā) ang kamatayan ng masamang-loob na ito—na dulot ng batang isinilang mula sa banal na kapangyarihan ni Śambhu; sapagkat si Śiva nga ang Kataas-taasang Panginoon ng Yoga.

Verse 35

एतत्कार्य्यं त्वया साधु कर्तव्यं सुप्रयत्नतः । ततस्स्यान्मित्रवर्य्याति देवानां नः परं सुखम्

“Dapat mong ganapin ang gawaing ito nang wasto, sa sukdulang pagsisikap. Sa gayon, O pinakamabuting kaibigan, ito ang magiging kataas-taasang ligaya para sa amin, mga diyos.”

Verse 36

ममापि विहितं तस्मात्सर्वलोकसुखावहम् । मित्रधर्मं हृदि स्मृत्वा कर्तुमर्हसि सांप्रतम्

Kaya, ang iniutos ko rin—na nagdudulot ng kagalingan at ligaya sa lahat ng daigdig—ay dapat mo nang isakatuparan ngayon. Alalahanin sa puso ang dharma ng tunay na kaibigan at gawin ito agad.

Verse 37

शंभुस्स गिरिराजे हि तपः परममास्थितः । स प्रभुर्नापि कामेन स्वतंत्रः परमेश्वरः

Si Śambhu, sa ibabaw ng Hari ng mga Bundok, ay nanahan sa kataas-taasang pag-aayuno at pagninilay. Ang Kataas-taasang Panginoon, ang malayang Parameśvara, ay hindi ginaganyak kahit ng pagnanasa man.

Verse 38

तत्समीपे च देवाथ पार्वती स्वसखीयुता । सेवमाना तिष्ठतीति पित्राज्ञप्ता मया श्रुतम्

At sa tabi Niya, O banal na nilalang, si Pārvatī—kasama ang sarili niyang mga kasama—ay nakatayo sa paglilingkod at pag-aasikaso. Ito, ayon sa aking narinig, ay ipinahayag sa akin bilang utos ng kanyang ama.

Verse 39

यथा तस्यां रुचिस्तस्य शिवस्य नियतात्मनः । जायते नितरां मार तथा कार्यं त्वया ध्रुवम्

“O Māra (Kāma), kumilos ka nang tiyak at hindi magkukulang, upang sa Panginoong Śiva na may pagpipigil-sa-sarili ay sumilang ang matinding pag-akit sa kanya.”

Verse 40

इति कृत्वा कृती स्यास्त्वं सर्वं दुःखं विनंक्ष्यति । लोके स्थायी प्रतापस्ते भविष्यति न चान्यथा

“Kapag ginawa mo ito, ikaw ay magiging taong tunay na nakatupad sa banal na tungkulin. Mawawala ang lahat ng dalamhati, at ang iyong kaluwalhatian ay mananatili sa daigdig—tunay nga ito at hindi iba.”

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तस्य तु कामो हि प्रफुल्लमुखपंकज । प्रेम्णोवाचेति देवेशं करिष्यामि न संशयः

Wika ni Brahmā: Nang masabihan nang gayon, si Kāma—na ang mukha’y namukadkad na tila lotus—ay nagsalita nang may pag-ibig sa Panginoon ng mga diyos: “O Maharlika ng mga deva, aking gagawin ito; walang pag-aalinlangan.”

Verse 42

इत्युक्त्वा वचनं तस्मै तथेत्योमिति तद्वचः । अग्रहीत्तरसा कामः शिवमायाविमोहितः

Pagkasabi ng mga salitang iyon sa kanya, si Kāma—na nalito sa māyā ni Śiva—ay dagling tumanggap sa tagubiling iyon at sumagot: “Gayon nga; Om.”

Verse 43

यत्र योगीश्वरस्साक्षात्तप्यते परमं तपः । जगाम तत्र सुप्रीतस्सदारस्सवसंतकः

Sa mismong pook na yaon, kung saan ang Panginoon ng mga yogin ay nagsasagawa ng pinakamataas na tapasya, nagtungo si Vasanta na lubhang nagagalak, kasama ang kanyang asawa.