गणेश-षण्मुखयोः विवाहविचारः / Deliberation on the Marriages of Gaṇeśa and Ṣaṇmukha

Verse 1

नारद उवाच । गणेशस्य श्रुता तात सम्यग्जनिरनुत्तमा । चरित्रमपि दिव्यं वै सुपराक्रमभूषितम्

Sinabi ni Nārada: “O minamahal, tunay na napakinggan ko nang ganap ang walang kapantay at dakilang salaysay ng kapanganakan ni Gaṇeśa; at ang kanyang banal na kasaysayan din—na pinalamutian ng pambihirang kagitingan.”

Verse 2

ततः किमभवत्तात तत्त्वं वद सुरेश्वरः । शिवाशिवयशस्स्फीतं महानन्दप्रदायकम्

“Pagkatapos, ano ang nangyari, mahal ko? Iwika ang katotohanan, O Panginoon ng mga diyos—yaong lubos na nagpapalawak sa luwalhati ni Śiva at nagkakaloob ng dakilang kaligayahan.”

Verse 3

ब्रह्मोवाच साधु पृष्टं मुनिश्रेष्ठ भवता करुणात्मना । श्रूयतां दत्तकर्णं हि वक्ष्येऽहं ऋषिसत्तम

Wika ni Brahmā: “O pinakadakilang pantas, mabuti ang iyong pagtatanong, mula sa pusong mahabagin. Makinig nang buong pag-iingat; O pinakadakilang Ṛṣi, ipaliliwanag ko ito ngayon.”

Verse 4

शिवा शिवश्च विप्रेन्द्र द्वयोश्च सुतयोः परम् । दर्शंदर्शं च तल्लीलां महत्प्रेम समावहत्

O pinakadakilang brahmin, si Śivā (Pārvatī) at si Śiva—kapwa—ay napuspos ng dakilang pag-ibig sa kanilang dalawang anak. At muli’t muli, sa pagtanaw sa banal na līlā ng mga anak, umapaw ang kanilang puso sa malalim na pagmamahal.

Verse 5

पित्रोर्लालयतोस्तत्र सुखं चाति व्यवर्द्धत । सदा प्रीत्या मुदा चातिखेलनं चक्रतुस्सुतौ

Doon, habang ang dalawang magulang ay mapagmahal na yumayakap at nag-aaruga sa kanila, labis na lumago ang kanilang kaligayahan. Laging puspos ng pag-ibig at tuwa, ang dalawang anak na lalaki ay patuloy na naglalaro at nagsasaya.

Verse 6

तावेव तनयौ तत्र माता पित्रोर्मुनीश्वर । महाभक्त्या यदा युक्तौ परिचर्यां प्रचक्रतुः

O panginoon sa mga pantas, ang dalawang anak na iyon ay nanatili roon at nagsimulang maglingkod nang may dakilang bhakti sa kanilang ina at ama, puspos ng taimtim na debosyon.

Verse 7

षण्मुखे च गणेशे च पित्रोस्तदधिकं सदा । स्नेहो व्यवर्द्धत महाञ्च्छुक्लपक्षे यथा शशी

Para kina Ṣaṇmukha (Kārttikeya) at Gaṇeśa, ang dalawang magulang ay laging may higit pang pagmamahal. At ang dakilang pag-ibig na iyon ay patuloy na lumalago, gaya ng buwan na lumalaki sa maliwanag na kalahati ng buwan.

Verse 8

कदाचित्तौ स्थितौ तत्र रहसि प्रेमसंयुतौ । शिवा शिवश्च देवर्षे सुविचारपरायणौ

O banal na tagakita, minsan sa mismong lugar na iyon, si Śivā (Pārvatī) at ang Panginoong Śiva ay nanatiling magkasama nang lihim, nagkaisa sa pag-ibig, at lubos na nakatuon sa malalim na pagninilay—inihahilig ang isip sa pag-unawa sa kataas-taasang katotohanan.

Verse 9

शिवा शिवावूचतुः । विवाहयोग्यौ संजातौ सुताविति च तावुभौ । विवाहश्च कथं कार्यः पुत्रयोरुभयोः शुभम्

Sinabi ni Śivā (Pārvatī) at ni Śiva: “Ang aming dalawang anak na lalaki ay lumaki na at karapat-dapat nang mag-asawa. Kaya paano isasagawa ang mapalad at banal na mga ritwal ng kasal para sa aming dalawang anak?”

Verse 10

षण्मुखश्च प्रियतमो गणेशश्च तथैव च । इति चिंतासमुद्विग्नौ लीलानन्दौ बभूवतुः

“Si Ṣaṇmukha ang pinakaminamahal, at gayundin si Gaṇeśa.” Sa pag-iisip na iyon, ang dalawa’y nabagabag sa pag-aalala; subalit sa loob mismo ng pag-aalalang iyon, nanatili sila sa ligayang banal ng līlā.

Verse 11

स्वपित्रोर्मतमाज्ञाय तौ सुतावपि संस्पृहौ । तदिच्छया विवाहार्थं बभूवतुरथो मुने

Nang malaman nila ang pasya ng sarili nilang mga magulang, ang dalawang anak na lalaki ay napuspos din ng pagnanais; at ayon sa kalooban ng mga magulang, O pantas, sinimulan nilang isakatuparan ang layon ng kasal.

Verse 12

अहं च परिणेष्यामि ह्यहं चैव पुनः पुनः । परस्परं च नित्यं वै विवादे तत्परावुभौ

“Ako man ay mag-aasawa (sa kaniya); oo, paulit-ulit kong sinasabi, ‘Ako lamang ang mag-aasawa (sa kaniya).’” Kaya’t silang dalawa’y laging nag-aalitan, nakatuon sa pagtatalo.

Verse 13

श्रुत्वा तद्वचनं तौ च दंपती जगतां प्रभू । लौकिकाचारमाश्रित्य विस्मयं परमं गतौ

Nang marinig ang mga salitang iyon, ang banal na mag-asawa—ang mga Panginoon ng mga daigdig—bagama’t sa panlabas ay sumusunod sa kaugaliang pangmundo, ay napuspos ng sukdulang pagkamangha.

Verse 14

किं कर्तव्यं कथं कार्यो विवाहविधिरेतयोः । इति निश्चित्य ताभ्यां वै युक्तिश्च रचिताद्भुता

Nagpasya sila: “Ano ang dapat gawin, at paano isasagawa ang ritwal ng kasal para sa dalawang ito?” Kaya’t silang dalawa’y tunay na bumuo ng isang kahanga-hangang paraan.

Verse 15

कदाचित्समये स्थित्वा समाहूय स्वपुत्रकौ । कथयामासतुस्तत्र पुत्रयोः पितरौ तदा

Sa isang pagkakataon, ang dalawang ama ay naupo nang matahimik at ipinatawag ang kani-kanilang mga anak na lalaki; saka nila kinausap doon ang dalawang binata.

Verse 16

शिवाशिवावूचतुः । अस्माकं नियमः पूर्वं कृतश्च सुखदो हि वाम् । श्रूयतां सुसुतौ प्रीत्या कथयावो यथार्थकम्

Wika nina Śiva at Śivā (Pārvatī): “Noon pa man ay nagtatag kami ng isang panata, at tunay na magdudulot iyon ng ligaya sa inyong dalawa. O mabubuting anak, makinig nang may pag-ibig; sasabihin namin ang katotohanan ayon sa nararapat.”

Verse 17

समौ द्वावपि सत्पुत्रौ विशेषो नात्र लभ्यते । तस्मात्पणः कृतश्शंदः पुत्रयोरुभयोरपि

Kapwa marangal na anak ay magkapantay; walang pagkakaiba ang masusumpungan dito. Kaya ang pusta at ang napagkasunduang pasya ay dapat umiral sa dalawang anak nang magkatulad.

Verse 18

यश्चैव पृथिवीं सर्वां क्रांत्वा पूर्वमुपाव्रजेत् । तस्यैव प्रथमं कार्यो विवाहश्शुभलक्षणः

At sinumang unang makalibot sa buong daigdig at makabalik—ang kanyang kasal ang dapat ganapin muna, na may mga palatandaang mapalad.

Verse 19

ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शरजन्मा महाबलः । जगाम मन्दिरात्तूर्णं पृथिवीक्रमणाय वै

Sabi ni Brahmā: Nang marinig ang mga salitang iyon, ang makapangyarihang isinilang sa mga tambo (Kumāra/Kārttikeya) ay agad na umalis nang mabilis mula sa palasyo, upang libutin ang daigdig.

Verse 20

गणनाथश्च तत्रैव संस्थितो बुद्धिसत्तमः । सुबुद्ध्या संविचारर्येति चित्त एव पुनः पुनः

Doon din nanatiling nakaupo si Gaṇanātha (Panginoong Gaṇeśa), ang pinakadakila sa pag-unawa; at paulit-ulit, sa loob ng kanyang sariling isipan, siya’y nagmuni-muni nang may napakahusay na talino at malinaw na paghatol.

Verse 21

किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं लंघितुं नैव शक्यते । क्रोशमात्रं गतः स्याद्वै गम्यते न मया पुनः

“Ano ang dapat kong gawin, at saan ako tutungo? Ang hadlang na ito’y hindi malalampasan kailanman. Kahit nakalayo lamang ako ng isang krośa, hindi na ako makapagpatuloy pa.”

Verse 22

किं पुनः पृविवीमेतां क्रांत्वा चोपार्जितं सुखम् । विचार्येति गणेशस्तु यच्चकार शृणुष्व तत्

“Kung gayon, ano pa ang saysay ng ligayang makakamit sa pagsakop sa mismong daigdig na ito?”—ganyan nagmuni si Gaṇeśa; at ang ginawa niya pagkatapos nito, pakinggan mo.

Verse 23

स्नानं कृत्वा यथान्यायं समागत्य स्वयं गृहम् । उवाच पितरं तत्र मातरं पुनरेव सः

Pagkatapos maligo ayon sa wastong tuntunin at magbalik mag-isa sa bahay, muli niyang kinausap ang kanyang ama roon—at gayundin ang kanyang ina.

Verse 24

गणेश उवाच । आसने स्थापिते ह्यत्र पूजार्थं भवतोरिह । भवंतौ संस्थितौ तातौ पूर्य्यतां मे मनोरथः

Wika ni Gaṇeśa: “Narito na ang luklukan na inihanda para sa pagsamba. Kaya, kayong dalawa kong iginagalang na mga ama, maupo kayo rito, upang matupad ang taimtim kong ninanais.”

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य पार्वतीपरमेश्वरौ । अस्थातामासने तत्र तत्पूजाग्रहणाय वै

Sabi ni Brahmā: Nang marinig ang kanyang mga salita, sina Pārvatī at Parameśvara (Panginoong Śiva) ay tumindig at nanatili sa tabi ng luklukan, upang tanggapin nga ang pagsambang iyon.

Verse 26

तेनाथ पूजितौ तौ च प्रक्रान्तौ च पुनः पुनः । एवं च कृतवान् सप्त प्रणामास्तु तथैव सः

Pagkaraan, marapat niyang sinamba ang dalawang iyon, at muli’t muli silang lumisan. Sa gayong paraan, siya man ay naghandog ng pitong pagpapatirapa, na paulit-ulit na pagpupugay na may paggalang.

Verse 27

बद्धांजलिरथोवाच गणेशो बुद्धिसागरः । स्तुत्वा बहु तिथस्तात पितरौ प्रेमविह्वलौ

Pagkatapos, si Gaṇeśa—dagat ng pag-unawa—ay nagdaupang-palad nang may paggalang at nagsalita. Matapos purihin ang kanyang mga magulang nang paulit-ulit sa maraming paraan, siya’y napuspos at nayanig ng pag-ibig.

Verse 28

गणेश उवाच । भो मातर्भो पितस्त्वं च शृणु मे परमं वचः । शीघ्रं चैवात्र कर्तव्यो विवाहश्शोभनो मम

Wika ni Gaṇeśa: “O Ina, at ikaw rin, O Ama—pakinggan ninyo ang aking pinakamataas na pakiusap. Dito at ngayon, nawa’y maihanda agad ang aking mapalad na kasal, nang walang pagkaantala.”

Verse 29

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा गणेशस्य महात्मनः । महाबुद्धिनिधिं तं तौ पितरावूचतुस्तदा

Wika ni Brahmā: Nang marinig nila ang gayong mga salita ng dakilang-loob na Gaṇeśa—na wari’y isang kayamanan ng malawak na buddhi—noon ay nagsalita sa kanya ang kanyang dalawang magulang.

Verse 30

शिवा शिवावूचतुः । प्रक्रामेत भवान्सम्यक्पृथिवीं च सकाननाम् । कुमारो गतवांस्तत्र त्वं गच्छ पुर आव्रज

Sinabi nina Śivā (Pārvatī) at Śiva: “Magpatuloy ka nang wasto sa paglibot sa daigdig kasama ang mga gubat nito. Nakarating na roon si Kumāra; ikaw ay pumaroon—at bumalik sa lungsod.”

Verse 31

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा पित्रोर्गणपति द्रुतम् । उवाच नियतस्तत्र वचनं क्रोधसंयुतः

Wika ni Brahmā: Nang marinig ang gayong mga salita ng kanyang mga magulang, si Gaṇapati—bagaman panatag—ay agad nagsalita roon at noon, at ang tugon niya’y hitik sa poot.

Verse 32

गणेश उवाच । भो मातर्भो पितर्धर्मरूपौ प्राज्ञौ युवां मतौ । धर्मतः श्रूयतां सम्यक् वचनं मम सत्तमौ

Wika ni Gaṇeśa: “O Ina, O Ama—kayo’y kinikilalang anyo ng dharma at mga pantas. Kaya, O pinakadakila, pakinggan ninyong mabuti ang aking mga salita na ayon sa dharma.”

Verse 33

मया तु पृथिवी क्रांता सप्तवारं पुनः पुनः । एवं कथं ब्रुवाते वै पुनश्च पितराविह

“Ako nga’y tunay na nakalibot sa daigdig—pitong ulit, paulit-ulit. Kung gayon, bakit kayo, aking mga magulang, ay nagsasalita rito na para bang hindi ganoon?”

Verse 34

ब्रह्मोवाच । तद्वचस्तु तदा श्रुत्वा लौकिकीं गतिमाश्रितौ । महालीलाकरौ तत्र पितरावूचतुश्च तम्

Sinabi ni Brahmā: Nang marinig nila noon ang mga salitang iyon, ang dalawa na nag-anyong karaniwang kalagayang makamundo—ang mga magulang, tagaganap ng dakilang banal na lila—ay nagsalita sa kanya roon.

Verse 35

पितरावूचतुः । कदा क्रांता त्वया पुत्र पृथिवी सुमहत्तरा । सप्तद्वीपा समुद्रांता महद्भिर्गहनैयुता

Sinabi ng mga magulang: “O anak, kailan mo nalakaran ang napakalawak na daigdig na ito—napapaligiran ng mga karagatan, binubuo ng pitong kontinente, at punô ng malalawak at nakapanghihilakbot na pook?”

Verse 36

ब्रह्मोवाच । तयोरेवं वचः श्रुत्वा शिवाशंकरयोर्मुने । महाबुद्धिनिधिः पुत्रो गणेशो वाक्यमब्रवीत्

Sinabi ni Brahmā: O pantas, nang marinig niya ang gayong mga salita nina Śivā (Pārvatī) at Śaṅkara (Śiva), ang kanilang anak na si Gaṇeśa—isang di-mauubos na kayamanan ng dakilang talino—ay nagsalita.

Verse 37

गणेश उवाच । भवतोः पूजनं कृत्वा शिवाशंकरयोरहम् । स्वबुद्ध्या हि समुद्रान्तपृध्वीकृतपरिक्रमः

Sinabi ni Gaṇeśa: “Matapos kong sambahin kayong dalawa—si Śivā at si Śaṅkara—sa sarili kong pag-unawa ay natapos ko ang pradakṣiṇā, ang pag-ikot na banal sa buong daigdig hanggang sa dagat na pumapalibot.”

Verse 38

इत्येवं वचनं देवे शास्त्रे वा धर्मसञ्चये । वर्त्तते किं च तत्तथ्यं नहि किं तथ्यमेव वा

Ganyan ngang pahayag ay matatagpuan sa mga salita ng Panginoon, o sa mga śāstra na nagtitipon ng dharma. Ngunit tunay ba itong wasto—o hindi? O siya lamang ba ang katotohanan?

Verse 39

पित्रोश्च पूजनं कृत्वा प्रक्रांतिं च करोति यः । तस्य वै पृथिवीजन्यफलं भवति निश्चितम्

Sinumang sumamba sa mga Pitṛ (mga espiritu ng ninuno) at pagkatapos ay maayos na magsagawa ng ritwal ng pag-alis/pagsisimula ng paglalakbay, tiyak na matatamo niya ang bungang mula sa lupa—makalupang kasaganaan at mga resultang nahahawakan.

Verse 40

अपहाय गृहे यो वै पितरौ तीर्थमाव्रजेत् । तस्य पापं तथा प्रोक्तं हनने च तयोर्यथा

Kung ang sinuman ay iwan ang kanyang mga magulang sa bahay at magtungo sa banal na pook ng paglalakbay (tīrtha), ang kasalanang kanyang natamo ay ipinahayag na kapantay ng kasalanan ng pagpatay sa mga magulang na iyon.

Verse 41

पुत्रस्य च महत्तीर्थं पित्रोश्चरणपंकजम् । अन्यतीर्थं तु दूरे वै गत्वा सम्प्राप्यते पुनः

Para sa isang anak, ang pinakadakilang pook-paglalakbay ay ang mga paang-lotus ng kanyang mga magulang. Ang ibang mga tīrtha ay natatamo lamang sa paglalakbay nang malayo, muli’t muli.

Verse 42

इदं संनिहितं तीर्थं सुलभं धर्मसाधनम् । पुत्रस्य च स्त्रियाश्चैव तीर्थं गेहे सुशोभनम्

Ang tīrtha na ito ay naririto sa tabi, madaling marating—isang mabisang paraan upang maisakatuparan ang dharma. Para sa anak at gayundin sa asawa, ang tīrtha na nananahan sa loob ng tahanan ay tunay na mapalad at nagpapaganda sa buhay-bahay.

Verse 43

इति शास्त्राणि वेदाश्च भाषन्ते यन्निरंतरम् । भवद्भ्यां तत्प्रकर्त्तव्यमसत्यं पुनरेव च

“Ganyan ang walang patid na ipinahahayag ng mga Śāstra at ng mga Veda. Kaya kayong dalawa ay gawin iyon nang tumpak—at huwag nang muling kumapit sa kasinungalingan.”

Verse 44

भवदीयं त्विदं रूपमसत्यं च भवेदिह । तदा वेदोप्यसत्यो वै भवेदिति न संशयः

Kung ang anyong ito Mo rito ay hindi tunay, kung gayon maging ang Veda mismo ay magiging hindi tunay—dito’y walang pag-aalinlangan.

Verse 45

शीघ्रं च भवितव्यो मे विवाहः क्रियतां शुभः । अथ वा वेदशास्त्रञ्च न्यलीकं कथ्यतामिति

“Iayos agad ang aking kasal; ganapin ang mapalad na pag-iisang-dibdib na ito. Kung hindi, ipahayag na ang mga Veda at mga banal na śāstra ay pawang kasinungalingan.”

Verse 46

द्वयोः श्रेष्ठतमं मध्ये यत्स्यात्सम्यग्विचार्य तत् । कर्तव्यं च प्रयत्नेन पितरौ धर्मरूपिणौ

Sa pagitan ng dalawa, matapos pagnilayan nang wasto kung alin ang pinakadakilang landas, iyon ang gawin nang buong pagsisikap—sapagkat ang mga magulang ay tunay na anyo ng Dharma.

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पार्वतीपुत्रस्स गणेशः प्रकृष्टधीः । विरराम महाज्ञानी तदा बुद्धिमतां वरः

Wika ni Brahmā: Pagkasabi nito, si Gaṇeśa—anak ni Pārvatī, na may dakilang pag-unawa—ay tumahimik; ang dakilang nakaaalam, ang pinakapanguna sa mga marurunong.

Verse 48

तौ दंपती च विश्वेशौ पार्वतीशंकरौ तदा । इति श्रुत्वा वचस्तस्य विस्मयं परमं गता

Noong sandaling iyon, ang banal na mag-asawa—sina Pārvatī at Śaṅkara, ang mga Panginoon ng sansinukob—nang marinig ang kanyang mga salita, ay napuspos ng sukdulang pagkamangha.

Verse 49

ततः शिवा शिवश्चैव पुत्रं बुद्धिविचक्षणम् । सुप्रशस्योचतुः प्रीत्या तौ यथार्थप्रभाषिणम्

Pagkatapos, si Śivā (Pārvatī) at si Śiva, sa galak at pag-ibig, ay lubos na nagpuri sa kanilang anak—marunong at matalas ang pag-unawa—na nagsalita ng tunay at nararapat.

Verse 50

शिवाशिवावूचतुः । पुत्र ते विमला बुद्धिस्समुत्पन्ना महात्मनः । त्वयोक्तं यद्वचश्चैव ततश्चैव च नान्यथा

Sinabi nina Śiva at Śivā: “O anak, O dakilang kaluluwa, sumibol sa iyo ang dalisay at walang dungis na pag-unawa. Ang salitang iyong sinabi ay tunay na gayon—wala nang iba.”

Verse 51

समुत्पन्ने च दुःखे च यस्य बुद्धिर्विशिष्यते । तस्य दुखं विनश्येत सूर्ये दृष्टे यथा तमः

Kapag sumibol ang dalamhati, ang may malinaw at matatag na pag-unawa—ang kanyang pagdurusa ay napapawi, gaya ng pag-alis ng dilim kapag nasilayan ang araw. Sa pananaw ng Śaiva Siddhānta, ang “mataas na buddhi” ay wastong pagkaunawang nakaayon kay Pati (Śiva), na pumuputol sa gapos ng pāśa at nagpapawi ng lumbay.

Verse 52

बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम् । कूपे सिंहो मदोन्मत्तश्शशकेन निपातितः

Sa may buddhi, ang buddhi ring iyon ang tunay na lakas; ngunit sa walang pag-unawa, saan manggagaling ang lakas? Maging ang leon na lasing sa pagmamataas ay naibagsak sa balon ng isang munting kuneho.

Verse 53

वेदशास्त्रपुराणेषु बालकस्य यथोदितम् । त्वया कृतं तु तत्सर्वं धर्मस्य परिपालनम्

Gaya ng ipinahayag sa mga Veda, sa mga Śāstra, at sa mga Purāṇa tungkol sa isang bata, gayon nga ang lahat ay iyong nagawa—ito ang mismong pag-iingat at pagpapanatili ng dharma.

Verse 54

सम्यक्कृतं त्वया यच्च तत्केनापि भवेदिह । आवाभ्यां मानितं तच्च नान्यथा क्रियतेऽधुना

“Ang anumang ginawa mo rito nang wasto ay hindi magagawa ng sinumang iba. At yamang ito’y pinahintulutan at pinarangalan naming dalawa, hindi na ito babaguhin ngayon sa anumang paraan.”

Verse 55

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तौ समाश्वास्य गणेशं बुद्धिसागरम् । विवाहकरणे चास्य मतिं चक्रतुरुत्तमाम्

Sinabi ni Brahmā: Pagkasabi nito, inaliw ng dalawa si Gaṇeśa—ang dagat ng karunungan—at pinukaw sa kanya ang pinakadakilang pasiya upang ipagpatuloy ang pagsasaayos ng kasal.