
Inilalahad ng Adhyaya 39 ang udyāpana-vidhi, ang pormal na ritwal ng pagtatapos ng Śivarātri-vrata upang tuwirang malugod si Śaṅkara. Ipinaliwanag ni Sūta na ang panata ay dapat ganap na tuparin ayon sa pamantayan: labing-apat na taong pagtalima (caturdaśābda), na may tuntunin sa pagkain—sa trayodaśī ay isang beses lamang kumain (ekabhakta), at sa caturdaśī ay mag-ayuno (upavāsa). Sa gabi ng Śivarātri, ang deboto ay tutungo sa Śivālaya, magsasagawa ng pūjā ayon sa batas, bubuo ng pinabanal na maṇḍala na tinatawag na Gaurī-tilaka, at iguguhit ang mapalad na bhadra-maṇḍala/sarvatobhadra sa loob ng inihandang pabilon. Itinatakda ang paglalagay ng maraming kuṃbha na may pagtukoy na uri ng Prajāpati, may tela, prutas, at dakṣiṇā, na nakaayos sa gilid ng maṇḍala, at maaaring may gintong sisidlan sa gitna. Sa wakas, iniluluklok ang munting gintong anyo ni Śambhu kasama si Umā (isang pala o kalahating pala), inilalagay si Śivā sa kaliwa, at isinasagawa ang pagsamba magdamag, na nagpapakita ng simbolismong gitna–paligid at ng pag-iisang Śiva–Śakti bilang ganap na katuparan ng panata.
Verse 1
ऋषय उचुः । उद्यापनविधिं ब्रूहि शिवरात्रिव्रतस्य च । यत्कृत्वा शंकरस्साक्षात्प्रसन्नो भवति धुवम्
Sinabi ng mga ṛṣi: “Ipaliwanag mo rin ang paraan ng udyāpana, ang pangwakas na pagtalima sa panatang Śivarātri; sa paggawa nito, si Śaṅkara mismo ay tiyak na tuwirang malulugod.”
Verse 2
सूत उवाच । श्रूयतामृषयो भक्त्या तदुद्यापनमादरात् । यस्यानुष्ठानतः पूर्णं व्रतं भवति तद्ध्रुवम्
Wika ni Sūta: “O mga ṛṣi, makinig kayo nang may debosyon at taimtim na pag-iingat sa udyāpana, ang pangwakas na ritwal ng pagtalima; sa pagsasagawa nito, ang panata ay tiyak na ganap na matatapos.”
Verse 3
चतुर्दशाब्दं कर्तव्यं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । एकभक्तं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामुपोषणम्
Ang mapalad na panata ng Śivarātri ay dapat tuparin sa loob ng labing-apat na taon. Sa ikalabintatlong araw, isang beses lamang kumain; at sa ikalabing-apat, mag-ayuno.
Verse 4
शिवरात्रिदिने प्राप्ते नित्यं संपाद्य वै विधिम् । शिवालयं ततो गत्वा पूजां कृत्वा यथाविधि
Kapag dumating ang banal na araw ng Śivarātri, dapat munang ganapin nang wasto ang mga itinakdang araw-araw na pagtalima; saka pumunta sa templo ni Śiva at magsagawa ng pagsamba ayon sa tamang tuntunin.
Verse 5
ततश्च कारयेद्दिव्यं मण्डलं तत्र यत्नतः । गौरीतिलकनाम्ना वै प्रसिद्धं भुवनत्रये
Pagkaraan, dapat ipagawa roon nang may pag-iingat ang isang banal na maṇḍala. Tunay na ito’y tanyag sa tatlong daigdig sa pangalang “Gaurī-tilaka.”
Verse 6
तन्मध्ये लेखयेद्दिव्यं लिंगतो भद्रमण्डलम् । अथवा सर्वतोभद्रं मण्डपान्तः प्रकल्पयेत्
Sa gitna nito, iguhit ang isang banal at mapalad na maṇḍala na may kaugnayan sa Liṅga. O kaya, sa loob mismo ng maṇḍapa, ay ayusin ang “sarvatobhadra,” ang mapalad na anyong mabuti sa lahat ng dako.
Verse 7
कुंभास्तत्र प्रकर्तव्याः प्राजापत्यविसंज्ञया । सवस्त्रास्सफलास्तत्र दक्षिणासहिताः शुभाः
Doon ay dapat ayusin ang mga kumbha, mga mapalad na banga ng tubig, na tinatawag na “Prājāpatya.” At doon din, ialay ang mga ito kasama ng tela at mga prutas, kalakip ang dakṣiṇā, bilang banal at mapagpala na handog.
Verse 8
मण्डलस्य च पार्श्वे वै स्थापनीयाः प्रयत्नतः । मध्ये चैकश्च संस्थाप्यः सौवर्णो वापरो घटः
Sa mga gilid ng ritwal na maṇḍala, dapat maingat na ilagay ang mga sisidlan nang may pagsisikap. At sa pinakagitna, maglagay pa ng isang ghaṭa (banga)—maaaring ginto, o iba pang angkop na sisidlang metal.
Verse 9
तत्रोमासहितां शंभुमूर्तिन्निर्माय हाटकीम् । पलेन वा तदर्द्धेन यथाशक्त्याथवा व्रती
Doon, ang tumutupad ng panata ay dapat humubog ng gintong anyo ni Panginoong Śambhu kasama si Umā—gamit ang isang pala ng ginto, o kalahati nito, o ayon sa sariling kakayahan.
Verse 10
निधाय वामभागे तु शिवामूर्त्तिमतन्द्रितः । मदीयां दक्षिणे भागे कृत्वा रात्रौ प्रपूजयेत्
Nang walang pagpapabaya, ilagay ang anyo ni Śivā (Pārvatī) sa kaliwa, at ilagay ang anyo Ko (Śiva) sa kanan; saka magsagawa ng taimtim na pagsamba sa buong magdamag.
Verse 11
आचार्यं वरयेत्तत्र चर्त्विग्भिस्सहितं शुचिम् । अनुज्ञातश्च तैर्भक्त्या शिवपूजां समाचरेत्
Doon, pumili ng isang dalisay na ācārya (guro), kasama ang mga pari na ṛtvik. Pagkatanggap ng kanilang pahintulot nang may bhakti, saka isagawa ang pagsamba kay Śiva nang may debosyon.
Verse 12
रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूजां यामोद्भवां चरन् । रात्रिमाक्रमयेत्सर्वां गीतनृत्यादिना व्रती
Sa gabi, ang may panata ay dapat magpuyat at magsagawa ng pagsamba na umuusbong sa bawat yāma ng gabi. Dapat niyang palipasin ang buong magdamag sa mga gawaing debosyonal gaya ng banal na pag-awit at pagsayaw.
Verse 13
एवं सम्पूज्य विधिवत्संतोष्य प्रातरेव च । पुनः पूजां ततः कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि
Kaya nga, matapos isagawa nang wasto ang pagsamba ayon sa itinakdang paraan at manatiling panatag—sa madaling-araw—dapat muling gawin ang pūjā; at pagkatapos, ayon sa tuntunin, isagawa ang homa (handog sa banal na apoy).
Verse 14
यथाशक्ति विधानं च प्राजापत्यं समाचरेत् । ब्राह्मणान्भोजयेत्प्रीत्या दद्याद्दानानि भक्तितः
Ayon sa sariling kakayahan, dapat isagawa nang wasto ang panatang Prājāpatya. Sa masayang paggalang, pakainin ang mga brāhmaṇa, at sa debosyon ay magbigay ng mga handog at kawanggawa.
Verse 15
ऋत्विजश्च सपत्नीकान्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । अलङ्कृत्य विधानेन दद्याद्दानं पृथक्पृथक्
Ayon sa itinakdang ritwal, dapat parangalan ang mga ṛtvij na pari, kasama ang kanilang mga asawa, sa pamamagitan ng pagdadamit at pag-aayos ng mga palamuti at alahas; at saka ibigay sa bawat isa ang kani-kaniyang handog nang hiwa-hiwalay at nararapat.
Verse 16
गां सवत्सां विधानेन यथोपस्करसंयुताम् । उक्त्वाचार्याय वै दद्याच्छिवो मे प्रीयतामिति
Ayon sa itinakdang ritwal, ihandog sa ācārya ang isang inahing baka na may kasamang guya, na may kumpletong kinakailangang kagamitan, at sabihin: “Nawa’y malugod sa akin si Panginoong Śiva.”
Verse 17
तत्तस्सकुम्भां तन्मूर्तिं सवस्त्रां वृषभे स्थिताम् । सर्वालंकारसहितामाचार्याय निवेदयेत्
Pagkaraan, ihandog sa ācārya ang mismong banal na anyong iyon—kasama ang kumbha o sisidlang ritwal—na may kasuotan, nakalagay sa ibabaw ng toro, at pinalamutian ng lahat ng uri ng palamuti.
Verse 18
ततः संप्रार्थयेद्देवं महेशानं महाप्रभुम् । कृतांजलिर्नतस्कन्धस्सुप्रीत्या गद्गदाक्षरः
Pagkatapos, dapat taimtim na manalangin sa Diyos na si Maheśāna, ang dakila at maluwalhating Panginoon. Na may magkadikit na palad at nakayukong balikat sa pagpapakumbaba, magsalita nang may puspos na debosyon, ang tinig ay nanginginig sa banal na damdamin.
Verse 19
देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । व्रतेनानेन देवेश कृपां कुरु ममोपरि
O Diyos ng mga diyos, O Mahādeva, mahabagin sa mga kumakalinga sa Iyo; O Panginoon ng mga deva, sa pamamagitan ng vratang ito, ipagkaloob Mo ang biyaya sa akin.
Verse 20
मया भक्त्यनुसारेण व्रतमेतत्कृतं शिवा । न्यूनं सम्पूर्णतां यातु प्रसादात्तव शङ्कर
O mapalad na Panginoong Śiva, isinagawa ko ang panatang ito ayon sa abot ng aking bhakti. O Śaṅkara, sa Iyong prasāda, nawa’y maging ganap ang anumang kakulangan.
Verse 21
अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया । कृतं तदस्तु कृपया सफलं तव शङ्कर
O Śaṅkara, maging dahil sa kamangmangan o sa tunay na pag-unawa man, ang japa, pūjā, at iba pang pagsamba na aking ginawa—sa Iyong habag, nawa’y maging mabunga at ganap.
Verse 22
एवं पुष्पांजलिं दत्त्वा शिवाय परमात्मने । नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रार्थनां पुनरेव च
Kaya nito, matapos maghandog ng isang dakot na bulaklak kay Śiva, ang Kataas-taasang Sarili, dapat magbigay ng mapitagang pagpupugay at muling mag-alay ng panalangin.
Verse 23
एवं व्रतं कृतं येन न्यूनं तस्य न विद्यते । मनोभीष्टां ततः सिद्धिं लभते नात्र संशयः
Sinumang magsagawa ng panatang ito sa ganitong paraan ay walang kakulangan dito. Pagkaraan, matatamo niya ang katuparan ng ninanais ng kanyang puso—walang pag-aalinlangan.
Verse 39
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटित्त्वसंहितायां शिवरात्रिव्रतोद्यापनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः
Sa gayon nagtatapos ang ika-39 na kabanata, na pinamagatang “Ang Ritwal ng Pagwawakas (Udyāpana) ng Panatang Śivarātri,” sa ikaapat na bahagi ng Śrī Śiva Mahāpurāṇa, sa Koṭirudra Saṃhitā.
It teaches the udyāpana-vidhi (completion rite) for the Śivarātri-vrata: a fourteen-year observance framework, the trayodaśī/caturdaśī food-fast rules, temple worship on Śivarātri, maṇḍala preparation (Gaurī-tilaka), installation of kuṃbhas with dakṣiṇā, and nocturnal worship of Umā-sahita Śambhu.
The rite encodes completeness through ordered space: the maṇḍala’s auspicious geometry (bhadra/sarvatobhadra) sacralizes the field, side-placed kuṃbhas stabilize the periphery (supporting powers/guardianship logic), and the central ghaṭa marks the axis of presence. Together they ritualize ‘pūrṇatā’—the vow becomes complete when the cosmos is symbolically re-centered on Śiva-Śakti.
The chapter highlights Umā-sahita Śambhu—Śiva installed and worshipped together with Umā/Śivā (placed on the left). This paired iconography emphasizes Śiva-Śakti inseparability as the proper theological form for concluding (udyāpana) a major vrata.