Dāruvana-parīkṣā: Śaṅkara’s Test and the Linga’s Ritual-Theological Grounding

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत जानासि सकलं वस्तु व्यासप्रसादतः । तवाज्ञातं न विद्येत तस्मात्पृच्छामहे वयम्

Sinabi ng mga rishi: “O Sūta, sa biyaya ni Vyāsa ay nalalaman mo ang kabuuan ng bagay na ito. Wala nang nalilihim sa iyo; kaya’t kami’y nagtatanong sa iyo upang ipaliwanag.”

Verse 2

लिंगं च पूज्यते लोके तत्त्वया कथितं च यत् । तत्तथैव न चान्यद्वा कारणं विद्यते त्विह

Sa daigdig na ito, sinasamba ang Liṅga, at naipahayag na ang tunay na prinsipyo hinggil dito. Tunay ngang gayon—dito’y wala nang ibang sanhi o paliwanag maliban sa katotohanang iyon.

Verse 3

बाणरूपा श्रुता लोके पार्वती शिववल्लभा । एतत्किं कारणं सूत कथय त्वं यथाश्रुतम्

Sa daigdig ay nababalitaan na si Diyosa Pārvatī, ang minamahal ni Panginoong Śiva, ay nag-anyong palaso. O Sūta, ano ang dahilan nito? Isalaysay mo nang tumpak ayon sa iyong narinig.

Verse 4

सूत उवाच । कल्पभेदकथा चैव श्रुता व्यासान्मया द्विजाः । तामेव कथयाम्यद्य श्रूयतामृषिसत्तमाः

Wika ni Sūta: “O mga pantas na dalawang-ulit na isinilang, tunay na narinig ko kay Vyāsa ang salaysay tungkol sa pagkakaiba-iba ng mga kalpa. Ang salaysay ding iyon ang isasalaysay ko ngayon—makinig kayo, O pinakamahuhusay na tagakita.”

Verse 5

पुरा दारुवने जातं यद्वृत्तं तु द्विजन्मनाम् । तदेव श्रूयतां सम्यक् कथयामि कथाश्रुतम्

Noong unang panahon, sa gubat ng Dāru, may naganap na pangyayari na may kinalaman sa mga pantas na “dalawang-beses na isinilang.” Pakinggan ninyo nang maingat ang salaysay na iyon; isasalaysay ko ito nang wasto, ayon sa banal na tradisyong narinig.

Verse 6

दारुनामवनं श्रेष्ठं तत्रासन्नृषिसत्तमाः । शिवभक्तास्सदा नित्यं शिवध्यानपरायणाः

Ang Dārunāmavana ay isang kagubatang marilag at pinakadakila. Doon nanahan ang pinakamahuhusay na rishi—mga deboto ni Panginoong Śiva—laging tapat at palaging nakatuon sa pagninilay kay Śiva.

Verse 7

त्रिकालं शिवपूजां च कुर्वंति स्म निरन्तरम् । नानाविधैः स्तवैर्दिव्यैस्तुष्टुवुस्ते मुनीश्वराः

Ang mga dakilang muni na iyon ay walang tigil na nagsasagawa ng pagsamba kay Śiva sa tatlong banal na oras ng araw. At sa sari-saring makalangit na mga himno, muli’t muli nilang pinupuri Siya.

Verse 8

ते कदाचिद्वने यातास्समिधाहरणाय च । सर्वे द्विजर्षभाश्शैवाश्शिवध्यानपरायणाः

Minsan, pumasok sila sa gubat upang mangalap ng mga banal na panggatong (samidh) para sa mga ritwal. Ang lahat ng pinakamahuhusay na brahmana, matatag na gaya ng toro, ay mga Śaiva at lubos na nakatuon sa pagninilay kay Śiva.

Verse 9

एतस्मिन्नंतरे साक्षाच्छंकरो नील लोहितः । विरूपं च समास्थाय परीक्षार्थं समागतः

Noon din, si Śaṅkara mismo—maitim at mapulang-hibla—ay dumating nang personal. Sa pag-anyong kakaiba at di-kaaya-aya, pumaroon Siya upang subukin (sila).

Verse 10

दिगम्बरोऽतितेजस्वी भूतिभूषणभूषितः । स चेष्टामकरोद्दुष्टां हस्ते लिंगं विधारयन्

Siya’y Digambara (balot ng langit), lubhang maningning, pinalamutian ng Bhūti—banal na abo—at habang hawak ang Liṅga sa kamay, gumawa siya ng masamang gawaing gumugulo.

Verse 11

मनसा च प्रियं तेषां कर्तुं वै वनवासिनाम् । जगाम तद्वनं प्रीत्या भक्तप्रीतो हरः स्वयम्

Sa puso’y ninais niyang gawin ang makalulugod sa mga naninirahan sa gubat; si Hara (Panginoong Śiva) mismo, dahil sa pag-ibig sa mga deboto, ay masayang nagtungo sa gubat na iyon.

Verse 12

तं दृष्ट्वा ऋषिपत्न्यस्ताः परं त्रासमुपागताः । विह्वला विस्मिताश्चान्यास्समाजग्मुस्तथा पुनः

Nang siya’y makita, ang mga asawa ng mga ṛṣi ay sinaklot ng matinding takot; ang ilan ay nanginginig at nalilito, at ang iba nama’y namangha at muling nagtipon.

Verse 13

अलिलिंगुस्तथा चान्याः करं धृत्या तथापराः । परस्परं तु संघर्षात्संमग्नास्ताः स्त्रियस्तदा

Ang ilan ay mahigpit na nagyakapan, at ang iba’y naghawakan ng kamay. Sa sandaling iyon, dahil sa pagsisiksikan at pagtutulakan, ang mga babae’y lubusang nalubog sa kaguluhan.

Verse 14

एतस्मिन्नेव समये ऋषिवर्याः समागमन् । विरुद्धं तं च ते दृष्ट्वा दुःखिताः क्रोधमूर्च्छिताः

Sa mismong sandaling iyon, dumating ang mga pinakadakilang rishi. Nang makita nilang may sumiklab na alitan, sila’y nalungkot at natabunan ng bugso ng galit.

Verse 15

तदा दुःखमनुप्राप्ताः कोयं कोयं तथाऽबुवन् । समस्ता ऋषयस्ते वै शिवमायाविमोहिताः

Pagkaraan, nilamon ng dalamhati ang mga rishi at paulit-ulit silang sumigaw, “Sino ito? Sino ito?”—sapagkat silang lahat ay nalinlang ng māyā ng Panginoong Śiva.

Verse 16

यदा च नोक्तवान्किंचित्सोवधूतो दिगम्बरः । ऊचुस्तं पुरुषं भीमं तदा ते परमर्षयः

Nang ang avadhūta na balot ng langit (digambara) ay walang sinabi ni isang salita, saka kinausap ng mga pinakadakilang rishi ang nakapanghihilakbot na lalaking iyon.

Verse 17

त्वया विरुद्धं क्रियते वेदमार्ग विलोपि यत् । ततस्त्वदीयं तल्लिंगं पततां पृथिवीतले

Sapagkat may ginawang gawa na laban sa Iyo na sumisira sa landas ng mga Veda; kaya’t nawa’y mahulog sa ibabaw ng lupa ang Liṅga na sa Iyo nauukol.

Verse 18

सूत उवाच । इत्युक्ते तु तदा तैश्च लिंगं च पतितं क्षणात् । अवधूतस्य तस्याशु शिवस्याद्भुतरूपिणः

Sinabi ni Sūta: Nang mabigkas nila ang mga salitang iyon, sa mismong sandaling yaon ay agad na nahulog ang Liṅga—yaong sa Panginoong Śiva, ang Avadhūta, na may kamangha-manghang anyo.

Verse 19

तल्लिंगं चाग्निवत्सर्वं यद्ददाह पुरा स्थितम् । यत्रयत्र च तद्याति तत्रतत्र दहेत्पुनः

Ang Liṅga na iyon, naglalagablab na parang apoy, ay minsang nagsunog ng lahat ng nakatayo sa harap nito; at saan man ito magtungo, doon din—paulit-ulit—sinusunog at tinutupok ang naroon.

Verse 20

पाताले च गतं तश्च स्वर्गे चापि तथैव च । भूमौ सर्वत्र तद्यातं न कुत्रापि स्थिरं हि तत्

Bumaba ito sa Pātāla at gayundin ay umaakyat sa langit; sa lupa man ay gumagalaw ito sa lahat ng dako. Tunay, hindi ito nananatiling matatag sa alinmang lugar.

Verse 21

लोकाश्च व्याकुला जाता ऋषयस्तेतिदुःखिताः । न शर्म लेभिरे केचिद्देवाश्च ऋषयस्तथा

Nabagabag at nayanig ang mga daigdig, at ang mga ṛṣi ay nilamon ng matinding dalamhati. Walang sinuman ang nakatagpo ng kapayapaan—maging ang mga deva at ang mga ṛṣi ay gayon din.

Verse 22

न ज्ञातस्तु शिवो यैस्तु ते सर्वे च सुरर्षयः । दुःखिता मिलिताश्शीघ्रं ब्रह्माणं शरणं ययुः

Ang mga banal na ṛṣi sa kalangitan na hindi pa nakakilala kay Panginoong Śiva ay nabalot ng dalamhati. Agad silang nagtipon at mabilis na lumapit kay Brahmā upang humingi ng kanlungan.

Verse 23

तत्र गत्वा च ते सर्वे नत्वा स्तुत्वा विधिं द्विजाः । तत्सर्वमवदन्वृत्तं ब्रह्मणे सृष्टिकारिणे

Pagdating nila roon, ang lahat ng mga dalawang-beses-na-ipinanganak na ṛṣi ay yumukod at nagpuri kay Vidhi (Brahmā). Pagkaraan, isinalaysay nila kay Brahmā, ang lumikha ng sanlibutan, ang lahat ng naganap.

Verse 24

ब्रह्मा तद्वचनं श्रुत्वा शिवमायाविमोहितान् । ज्ञात्वा ताञ्च्छंकरं नत्वा प्रोवाच ऋषिसत्तमान्

Nang marinig ang mga salitang iyon, naunawaan ni Brahmā na ang mga rishi ay nalinlang ng māyā ni Śiva. Pagkaraan, yumukod siya kay Śaṅkara at nagsalita sa mga pinakadakilang ṛṣi.

Verse 25

ब्रह्मोवाच । ज्ञातारश्च भवन्तो वै कुर्वते गर्हितं द्विजाः । अज्ञातारो यदा कुर्युः किं पुनः कथ्यते पुनः

Wika ni Brahmā: “Kahit kayo, mga dwija—bagaman nakaaalam ng dharma—kung minsan ay gumagawa ng mga gawaing dapat sisihin. Kung ang mangmang ay gumagawa rin nito, ano pa ang kailangang sabihin?”

Verse 26

विरुद्ध्यैवं शिवं देवं कुशलं कस्समीहते । मध्याह्नसमये यो वै नातिथिं च परामृशेत्

Sino ang, matapos kumilos na laban sa Panginoong Śiva, ang Banal na Diyos, ang tunay na makaaasa pa sa kagalingan? Tunay nga, ang hindi marunong magparangal at tumanggap sa panauhin sa oras ng tanghali ay nagkakamit ng kapintasan.

Verse 27

तस्यैव सुकृतं नीत्वा स्वीयं च दुष्कृतं पुनः । संस्थाप्य चातिथिर्याति किं पुनः शिवमेव वा

Dinadala ng panauhin ang kabutihan (pala) ng taong iyon at iniiwan kapalit ang sariling kasamaan, saka umaalis—lalo na kung ang panauhin ay walang iba kundi ang Panginoong Śiva mismo.

Verse 28

यावल्लिंगं स्थिरं नैव जगतां त्रितये शुभम् । जायते न तदा क्वापि सत्यमेतद्वदाम्यहम्

Hangga’t ang Liṅga ay hindi pa matatag na naitatag, ang pagpapala at kabutihang-palad para sa tatlong daigdig ay hindi lilitaw saanman. Ito ang katotohanan—aking ipinahahayag.

Verse 29

भवद्भिश्च तथा कार्यं यथा स्वास्थ्यं भवेदिह । शिवलिंगस्य ऋषयो मनसा संविचार्य्यताम्

Kayo man ay kumilos nang gayon upang mapangalagaan dito ang kalusugan at kagalingan. O mga rishi, pagnilayan ninyong mabuti sa isipan ang Śiva-liṅga.

Verse 30

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते प्रणम्योचुर्ब्रह्माणमृषयश्च वै । किमस्माभिर्विधे कार्यं तत्कार्यं त्वं समादिश

Sinabi ni Sūta: Nang masabihan nang gayon, ang mga rishi ay yumukod at nagsabi kay Brahmā: “O Vidhe, ano ang dapat naming gawin? Ipag-utos mo sa amin ang tungkuling nararapat maisakatuparan.”

Verse 31

इत्युक्तश्च मुनीशैस्तैस्सर्वलोकपितामहः । मुनीशांस्तांस्तदा ब्रह्मा स्वयं प्रोवाच वै तदा

Nang masabi ito ng mga dakilang rishi, si Brahmā—ang ninuno ng lahat ng daigdig—ay siya mismong nagsalita noon sa mga rishi ring iyon.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । आराध्य गिरिजां देवीं प्रार्थयन्तु सुराश्शिवम् । योनिरूपा भवेच्चेद्वै तदा तत्स्थिरतां व्रजेत्

Sinabi ni Brahmā: “Sambahin ng mga deva si Girijā Devī at manalangin kay Panginoong Śiva. Kung Siya’y tunay na mahayag sa anyong yoni (banal na anyo ng pinagmumulan), ang pagpapakitang iyon ay magiging matatag at mananatiling nakatatag.”

Verse 33

तद्विधिम्प्रवदाम्यद्य सर्वे शृणुत सत्तमाः । तामेव कुरुत प्रेम्णा प्रसन्ना सा भविष्यति

Ngayon ay ipahahayag ko ang pamamaraang iyon—makinig kayong lahat, o pinakamabubuti sa mga mabuti. Isagawa ang gayong pagtalima nang may pag-ibig at debosyon; tiyak na Siya ay magiging mapagpala at malugod.

Verse 34

कुम्भमेकं च संस्थाप्य कृत्वाष्टदलमुत्तमम् । दूर्वायवांकुरैस्तीर्थोदकमापूरयेत्ततः

Maglagay ng isang kumbha (banga ng ritwal) at ayusin ang maringal na anyong walong-talulot. Pagkaraan, punuin ito ng banal na tubig mula sa tīrtha, kasama ang damong dūrvā at sariwang usbong ng sebada (barley).

Verse 35

वेदमंत्रैस्ततस्तं वै कुंभं चैवाभिमंत्रयेत् । श्रुत्युक्तविधिना तस्य पूजां कृत्वा शिवं स्मरन्

Pagkatapos, basbasan at italaga ang kumbha sa pamamagitan ng mga mantrang Veda. At ayon sa paraang itinuturo ng Śruti, isagawa ang pagsamba rito habang taimtim na inaalala sa loob ang Panginoong Śiva.

Verse 36

तल्लिंगं तज्जलेनाभिषेचयेत्परमर्षयः । शतरुद्रियमंत्रैस्तु प्रोक्षितं शांतिमाप्नुयात्

O mga dakilang rishi, paliguan (abhiṣeka) ang Liṅga ni Śiva sa mismong tubig na iyon. At kapag ito’y nawisikan at nabasbasan sa mga mantrang Śatarudrīya, makakamtan ang kapayapaan—panloob na paghinahon at mapalad na katahimikan—sa biyaya ng Panginoong Śiva.

Verse 37

गिरिजां योनिरूपां च बाणं स्थाप्य शुभं पुनः । तत्र लिंगं च तत्स्थाप्यं पुनश्चैवाभिमंत्रयेत्

Muli, ilagay nang mapalad ang pedestal na anyong yoni ni Girijā (Pārvatī), at ipatong dito ang bāṇa (batong Liṅga). Pagkaraan, itatag ang Liṅga roon at muling basbasan sa angkop na mga mantra.

Verse 38

सुगन्धैश्चन्दनैश्चैव पुष्पधूपादिभिस्तथा । नैवेद्यादिकपूजाभिस्तोषयेत्परमेश्वरम्

Sa pamamagitan ng mababangong sangkap at pahid na sandalwood, gayundin ng mga bulaklak, insenso, at iba pang handog, at sa pagsamba na may naivedya (handog na pagkain) at iba pa—dapat pasayahin ang Parameśvara, ang Panginoong Śiva.

Verse 39

प्रणिपातैः स्तवैः पुण्यैर्वाद्यैर्गानैस्तथा पुनः । ततः स्वस्त्ययनं कृत्वा जयेति व्याहरेत्तथा

Sa pamamagitan ng pagpapatirapa, ng mga banal na himno, at muli sa tugtog ng mga instrumento at awiting debosyonal, isagawa muna ang ritwal ng mapalad na pagpapala; pagkaraan ay ipahayag: “Tagumpay!”

Verse 40

प्रसन्नो भव देवेश जगदाह्लादकारक । कर्ता पालयिता त्वञ्च संहर्ता त्वं निरक्षरः

Maging mapagpala Ka, O Panginoon ng mga diyos, Ikaw na nagbibigay-galak sa buong daigdig. Ikaw lamang ang Lumikha, Tagapag-alaga, at Tagapagwasak; Ikaw ang di-nasisira, lampas sa pagkabulok at hangganan.

Verse 41

जगदादिर्जगद्योनिर्जगदन्तर्गतोपि च । शान्तो भव महेशान सर्वांल्लोकांश्च पालय

O Maheśāna, Ikaw ang pasimula ng sansinukob, ang sinapupunan na pinagmumulan nito, at gayunma’y nananahan Ka rin sa loob nito. Maging payapa Ka; sa Iyong katahimikan, ingatan Mo ang lahat ng mga daigdig.

Verse 42

एवं कृते विधौ स्वास्थ्यं भविष्यति न संशय । विकारो न त्रिलोकेस्मिन्भविष्यति सुखं सदा

Kapag ang itinakdang ritwal ay naisagawa sa ganitong paraan, tiyak na lilitaw ang kagalingan—walang pag-aalinlangan. Sa tatlong daigdig ay walang magiging kapinsalaan; ang ligaya’y mananatili magpakailanman.

Verse 43

सूत उवाच । इत्युक्तास्ते द्विजा देवाः प्रणिपत्य पितामहम् । शिवं तं शरणं प्राप्तस्सर्वलोकसुखेप्सया

Sinabi ni Sūta: Sa gayong pagtuturo, ang mga banal na brāhmaṇa ay nagpatirapa kay Pitāmaha (Brahmā), at pagkaraan ay sumilong sa Panginoong Śiva na yaon, sapagkat ninanais nila ang kapakanan at kaligayahan ng lahat ng mga daigdig.

Verse 44

पूजितः परया भक्त्या प्रार्थितः शंकरस्तदा । सुप्रसन्नस्ततो भूत्वा तानुवाच महेश्वरः

Kaya nga, si Śaṅkara ay sinamba sa sukdulang debosyon at taimtim na pinakiusapan; lubhang nalugod si Mahēśvara, at saka nagsalita sa kanila.

Verse 45

महेश्वर उवाच । हे देवा ऋषयः सर्वे मद्वचः शृणुतादरात् । योनिरूपेण मल्लिंगं धृतं चेत्स्यात्तदा सुखम्

Wika ni Mahēśvara: “O mga deva at lahat ng rishi, pakinggan ninyo nang may paggalang ang aking mga salita. Kung ang aking Liṅga ay maitatatag at maitatangan sa anyo ng Yoni, lilitaw ang kagalingan at mapalad na ginhawa.”

Verse 46

पार्वतीं च विना नान्या लिंगं धारयितुं क्षमा । तया धृतं च मल्लिंगं द्रुतं शान्तिं गमिष्यति

Maliban kay Pārvatī, wala nang iba ang may kakayahang magdala ng Liṅga. At kapag ang aking Liṅga ay dinala niya, ito’y mabilis na aabot sa pagpapayapa at kapayapaan.

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा ऋषिभिर्देवैस्सुप्रसन्नैर्मुनीश्वराः । गृहीत्वा चैव ब्रह्माणं गिरिजा प्रार्थिता तदा

Sinabi ni Sūta: Nang marinig iyon, ang mga dakilang rishi kasama ang mga diyos ay lubhang nalugod. Pagkaraan, si Girijā (Pārvatī), na kasama si Brahmā, ay naghandog ng taimtim na panalangin noon.

Verse 48

प्रसन्नां गिरिजां कृत्वा वृषभध्वजमेव च । पूर्वोक्तं च विधिं कृत्वा स्थापितं लिंगमुत्तमम्

Matapos pasiyahin si Girijā (Pārvatī) at si Vṛṣabhadhvaja (Śiva na may watawat na toro), at matapos isagawa ang naunang itinakdang ritwal, itinatag niya ang dakila at lubhang mapalad na Liṅga.

Verse 49

मंत्रोक्तेन विधानेन देवाश्च ऋषयस्तथा । चक्रुः प्रसन्नां गिरिजां शिवं च धर्महेतवे

Ayon sa ritwal na itinakda ng mga mantra, ang mga diyos at mga rishi ay nagsagawa rin ng pagsamba, upang malugod si Girijā (Pārvatī) at si Śiva, nang sa gayon ay maitatag at mapangalagaan ang dharma.

Verse 50

समानर्चुर्विशेषेण सर्वे देवर्षयः शिवम् । ब्रह्मा विष्णुः परे चैव त्रैलोक्यं सचराचरम्

Pagkaraan, ang lahat ng mga banal na rishi ay sumamba kay Panginoong Śiva nang may natatanging paggalang; at sina Brahmā, Viṣṇu, at iba pang mga diyos din—tunay nga, ang buong tatlong daigdig, gumagalaw man o hindi—ay sabay-sabay na nagparangal sa Kanya.

Verse 51

सुप्रसन्नः शिवो जातः शिवा च जगदम्बिका । धृतं तया च तल्लिंगं तेन रूपेण वै तदा

Noon, si Panginoong Śiva ay naging lubhang mapagpala, at si Śivā—ang Ina ng sansinukob—ay napuspos din ng banal na kagalakan. Sa sandaling iyon, hinawakan niya ang mismong Liṅga, nananatili sa gayong anyo rin.

Verse 52

लोकानां स्थापिते लिंगे कल्याणं चाभवत्तदा । प्रसिद्धं चैव तल्लिंगं त्रिलोक्यामभवद्द्विजाः

Nang maitatag ang Liṅga na iyon para sa kapakanan ng mga daigdig, noon din sumibol ang pagpapala at kagandahang-palad. At ang Liṅga ring iyon ay sumikat sa tatlong daigdig, O mga isinilang na makalawa.

Verse 53

हाटकेशमिति ख्यातं तच्छिवाशिवमित्यपि । पूजनात्तस्य लोकानां सुखं भवति सर्वथा

Ito’y tanyag sa pangalang Hāṭakeśa, at tinatawag din na Śivāśiva. Sa pagsamba sa Kanya (sa Liṅga na iyon), dumarating ang kaligayahan sa mga tao sa lahat ng paraan, walang kapantay.

Verse 54

इह सर्वसमृद्धिः स्यान्नानासुखवहाधिका । परत्र परमा मुक्तिर्नात्र कार्या विचारणा

Dito mismo sa buhay na ito, matatamo ang ganap na kasaganaan na nagdadala ng sari-saring higit na kagalakan; at sa kabilang dako, matatamo ang sukdulang paglaya (mukti). Tungkol dito, wala nang dapat pag-isipan pa.