
Ang kabanatang ito ay isang doktrinal na pangaral ni Īśvara na nagpapahayag ng “dakilang pamamaraan ng paglikha” (sṛṣṭi-paddhati). Inilalarawan nito ang teknikal na kosmolohiyang Śaiva: si Sadāśiva ang pangkalahatang (samaṣṭi) Panginoon ng ākāśa, samantalang ang isang apat-na-bahagi (catuṣṭaya) gaya ni Maheśa at kaugnay na anyo ay ang partikular/nahahating (vyaṣṭi) pagpapakita. Pagkaraan, higit pang inihihiwalay ang mga modalidad ng pagka-Diyos (kabilang ang tetrad ng Īśvara) at ipinakikilala ang tungkuling tirodhāna bilang isang nakaayos na cakra na may dalawang paraan—isa para sa mga diyos na uri ng Rudra, at isa na gumagana sa pamamagitan ng limitasyong may katawan para sa mga nilalang na nakagapos (paśu). Inuugnay ang pagtatakip sa karanasan ng karma, at kapag nasa pagkapantay ang karma, ang Panginoon ay nagiging puspos ng biyaya (anugrahamaya). Inilalarawan ang mga “Sarveśvara” bilang di-dalawa, walang karamdaman, nirvikalpa na katotohanan, at itinatakda ang isang tirodhāna-cakra na kaugnay ni Maheśvara. Sa huli, ang pag-abot sa “pada” ni Maheśa ay inilalahad bilang landas ng paglaya para sa mga deboto ni Maheśvara, na nagwawakas sa pagpapalaya sa mga antas gaya ng sālokya.
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततः परं प्रवक्ष्यामि सृष्टिपद्धतिमुत्तमाम् । सदाशिवान्महेशादिचतुष्कस्य वरानने
Wika ni Īśvara: “Ngayon, O marikit ang mukha, ipaliliwanag Ko ang pinakamataas na paraan ng paglikha—kung paanong ang apat na simulain, na nagsisimula kay Maheśa, ay lumilitaw mula kay Sadāśiva.”
Verse 2
सदाशिवस्समष्टिस्स्यादाकाशधिपतिः प्रभुः । अस्यैव व्यष्टितापन्नम्महेशादिचतुष्टयम्
Si Sadāśiva ang buo at di-nahahating Kabuuan (samasti), ang Panginoong naghahari sa ākāśa, ang laganap na eter. Mula sa Kanya lamang, sa pag-anyong may pagkakaiba-iba (vyashti), sumisibol ang apat na hanay na nagsisimula kay Maheśa.
Verse 3
सदाशिवसहस्रांशान्महेशस्य समुद्भवः । पुरुषाननरूपत्वाद्वायोरधिपतिश्च सः
Siya’y lumilitaw mula kay Maheśa bilang pagpapakita ng isang bahagi sa sanlibo ni Sadāśiva. Sapagkat taglay niya ang anyong may mukhang-tao (puruṣānana), siya rin ang panginoon at tagapamahala ng Vāyu, ang simulain ng hangin.
Verse 4
मायाशक्तियुतो वामे सकलश्च क्रियाधिकः । अस्यैव व्यष्टिरूपं स्यादीश्वरादिचतुष्टयम्
Sa kaliwa ay ang Panginoon na kaisa ng kapangyarihan ng Māyā—nahahayag (sakala) at nangingibabaw sa banal na pagkilos. Mula sa mismong katotohanang ito, sa aspektong pang-isahan (vyaṣṭi), sumisibol ang pangkat na apat na nagsisimula kay Īśvara.
Verse 5
ईशो विश्वेश्वरः पश्चात्परमेशस्ततः परम् । सर्वेश्वर इतीदन्तु तिरोधाचक्रमुत्तमम्
Siya’y tinatawag na Īśa; saka Viśveśvara; pagkatapos Parameśa; at higit pa roon, Sarveśvara. Ang mga sunod-sunod na pangalang ito ay ukol sa kataas-taasang “Tirodhāna-cakra”—ang marangal na kapangyarihan ng Panginoon sa pagtabing at pag-aayos ng paghahayag.
Verse 6
तिरोभावो द्विधा भिन्न एको रुद्रादिगोचरः । अन्यश्च देहभावेन पशुवर्गस्य सन्ततेः
Ang pagtabing (tirobhāva) ay nahahati sa dalawang magkaibang uri. Ang isa’y nakikita ni Rudra at ng iba pang mga diyos; ang isa naman ay nagmumula sa pagkakakilanlan sa katawan at nauukol sa nagpapatuloy na lahi ng mga paśu, ang mga kaluluwang nakagapos.
Verse 7
भोगानुरंजनपरः कर्मसाम्यक्षणावधि । कर्मसाम्ये स एकः स्यादनुग्रहमयो विभुः
Ang nalulugod sa pagdanas ng mga kaluguran (bhoga) ay nananatiling nakagapos hanggang sa sandaling magpantay ang kanyang mga karma. Kapag natamo ang pagkapantay ng karma, ang Nag-iisang Panginoon na sumasaklaw sa lahat ay nagiging ganap na biyaya at ipinagkakaloob ang Kanyang pagpapala.
Verse 8
तत्र सर्वेश्वरा यास्ते देवताः परिकीर्त्तिताः । परब्रह्मात्मकाः साक्षान्निर्विकल्पा निरामयाः
Doon, ang mga diyos na ipinupuri bilang mga Panginoon ng lahat ay tunay na may likas na kalikasan ng Kataas-taasang Brahman—hayag na nahahayag, lampas sa lahat ng pagkakaibang haka-haka, at di nadadapuan ng anumang bahid ng pagdurusa o karamdaman.
Verse 9
तिरोभावात्मकं चक्रं भवेच्छान्तिकलामयम् । महेश्वराधिष्ठितं च पदमेतदनुत्तमम्
Ang gulong na ang diwa ay ang pagtabing (tirobhāva) ay nagiging binubuo ng kapangyarihan ng kapayapaan (śānti-kalā). Ang walang kapantay na kalagayang ito (pada) ay pinamumunuan mismo ni Maheśvara.
Verse 10
एतदेव पदं प्राप्यं महेशपदसेविनाम् । माहेश्वराणां सालोक्यक्रमादेव विमुक्तिदम्
Ito lamang ang kalagayang dapat marating ng mga naglilingkod sa mga paa (pinakamataas na luklukan) ni Mahesha. Para sa mga deboto ni Maheshvara, ang paglaya ay iginagawad sa mismong pag-akyat na nagsisimula sa sālokya—ang pag-abot sa Kanyang daigdig—at nagpapatuloy pa.
Verse 11
महेश्वरसहस्रांशाद्रुद्रमूर्तिरजायत । अघोरवदनाकारस्तेजस्तत्त्वाधिपश्च सः
Mula sa sanlibong sinag ni Maheshvara, nahayag ang anyo ni Rudra. Taglay Niya ang mukha ni Aghora at Siya ang panginoon ng tattva ng Tejas, ang nagniningning na apoy.
Verse 12
गौरीशक्तियुतो वामे सर्व्वसंहारकृत्प्रभुः । अस्यैव व्यष्टिरूपं स्याच्छिवाद्यथ चतुष्टयम्
Sa Kanyang kaliwa ay kaisa ang Gaurī-Śakti; ang Panginoong iyon ang makapangyarihang nagsasagawa ng pagkalusaw ng lahat. Mula rin sa Kataas-taasang iyon, ang hiwa-hiwalay na pagpapakita (vyasṭi) ay sinasabing apat na anyo ng katotohanan, na nagsisimula kay Śiva.
Verse 13
शिवो हरो मृडभवौ विदितं चक्रमद्भुतम् । संहाराख्यं महादिव्यं परमं हि मुनीश्वर
O panginoon ng mga muni, batid na batid na si Śiva—si Hara, si Mṛḍa (ang mahabagin), ang bukal ng mapalad na pag-iral—ay may isang kamangha-manghang cakra, lubhang banal at sukdulan, na tinatawag na “Saṃhāra”, ang kapangyarihan/sandata ng pagkalusaw.
Verse 14
स संहारस्त्रिधा प्रोक्तो बुधैर्नित्यादिभेदतः । नित्यो जीवसुषुप्त्याख्यो विधेर्नैमित्तिकः स्मृतः
Ipinahayag ng mga pantas na ang paglalansag (saṃhāra) ay tatlong uri, ayon sa pagkakaiba ng “walang hanggan” at iba pa. Ang walang-hanggang paglalansag ay tinatawag na kalagayang suṣupti—ang malalim na pagtulog ng jīva; samantalang ang paminsan-minsang (naimittika) paglalansag ay sinasabing nauukol kay Brahmā (Vidhī, ang Tagapag-ayos).
Verse 15
इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायामुपासनामूर्त्तिवर्णनं नाम पंचदशोऽध्यायः
Sa gayon, sa Śrī Śiva Mahāpurāṇa—sa Ikaanim na Aklat, ang Kailāsa Saṃhitā—nagtatapos ang ikalabinlimang kabanata na pinamagatang “Paglalarawan ng Anyo ng Pagsamba (kay Śiva).”
Verse 16
विश्रांत्यर्थं मुनिश्रेष्ठ कर्मणां पाकहेतवे । संहारः कल्पितस्त्रेधा रुद्रेणामिततेजसा
O pinakadakilang muni, upang magbigay ng pamamahinga at upang ang mga gawa (karma) ay maghinog sa bunga, ang paglusaw (saṃhāra) ay itinakda sa tatlong anyo ni Rudra na may di-masukat na kaningningan.
Verse 17
रुद्रस्यैव तु कृत्यानां त्रयमेतदुदाहृतम् । संहृतवपि सृष्ट्यादिकृत्यानां पञ्चकं विभोः
Kaya nga, ang tatlong ito ay ipinahayag bilang mga banal na tungkulin ni Rudra. Ngunit, O Panginoong sumasaklaw sa lahat, kahit sa kalagayan ng paglusaw, ang limang gawa—na nagsisimula sa paglikha—ay sa Kanya rin.
Verse 18
मुने तत्र भवाद्यास्ते देवताः परिकीर्त्तिताः । परब्रह्मस्वरूपाश्च लोकानुग्रहकारकाः
O pantas, doon ay ipinupuri ang mga diyos na nagsisimula kay Bhava (Śiva)—yaong ang tunay na kalikasan ay ang Kataas-taasang Brahman, at kumikilos upang magpala at mag-angat sa mga daigdig.
Verse 19
संहाराख्यमिदं चक्रं विद्यारूपकलामयम् । अधिष्ठितं च रुद्रेण पदमेतन्निरामयम्
Ang gulong na ito, na tinatawag na “Saṃhāra” (pagkalusaw), ay binubuo ng mga kapangyarihan ng kaalaman sa anyo ng mga banal na kalā. Ito’y pinamumunuan ni Rudra; ang kalagayang (pada) ito’y malaya sa lahat ng pighati at karamdaman.
Verse 20
एतदेव पदं प्राप्यं रुद्राराधनकांक्षिणाम् । रुद्राणां तद्धि सालोक्यक्रमात्सायुज्यदम्मुने
Ito lamang ang kataas-taasang kalagayan na dapat marating ng mga nananabik sumamba kay Rudra. Para sa mga deboto ni Rudra, ito ang kahanga-hangang kaganapan: mula sa paninirahan sa daigdig ni Rudra (sālokya) hanggang sa ganap na pakikipag-isa sa Kanya (sāyujya), O pantas.
Verse 21
रुद्रमूर्त्तेस्सहस्रांशाद्विष्णोश्चैवाभवज्जनिः । स वामदेवचक्रात्मा वारितत्त्वैकनायकः
Mula sa isang libong bahagi ng nahayag na anyo ni Rudra, tunay ngang sumibol ang kapanganakan ni Viṣṇu. Siya ay may kalikasang Vāmadeva-cakra, ang nag-iisang panginoon ng prinsipyo ng tubig—ang kapangyarihang nagpapanatili na namumuno sa tattva na iyon.
Verse 22
रमाशाक्तियुतो वामे सर्व्वरक्षाकरो महान् । चतुर्भुजोऽरविंदाक्षः श्यामश्शंखादिचिह्नभृत्
Sa kaliwa ay ang dakilang Panginoon na nagkakaloob ng ganap na pag-iingat, kasama si Ramā (Lakṣmī) at Śakti. Siya’y may apat na bisig, matang-lotus, maitim ang kulay, at taglay ang mga sagisag na nagsisimula sa kabibe—kaya nahahayag Siya bilang mapagkalingang anyo ng pagprotekta sa banal na pangitain.
Verse 23
अस्यैव वासुदेवादिचतुष्कं व्यष्टितां गतम् । उपासनरतानां वै वैष्णवानां विमुक्तिदम्
Ang mismong Kataas-taasang Katotohanang ito ay nahahati bilang apat na anyo na nagsisimula kay Vāsudeva. Para sa mga Vaiṣṇava na masigasig sa pagsamba (upāsanā), ang apat na pagpapakitang iyon ang tunay na nagbibigay ng mokṣa, ang paglaya.
Verse 24
वासुदेवोऽनिरुद्धश्च ततस्संकर्षणः परः । प्रद्युम्नश्चेति विख्यातं स्थितिचक्रमनुत्तमम्
“Si Vāsudeva at Aniruddha, saka ang kataas-taasang Saṅkarṣaṇa, at si Pradyumna—ganyan ang tanyag na walang kapantay na gulong ng pagpapanatili (sthiti-chakra).” Sa pananaw na Śaiva, ang mga lakas na nagpapanatili ay kumikilos sa ilalim ng pamamahala ng Panginoon, samantalang si Śiva ay nananatiling Pati na lampas sa lahat ng siklo.
Verse 25
स्थितिस्सृष्टस्य जगतस्तत्कर्त्रा सह पालनम् । आरब्धकर्मभोगान्तं जीवानां फलभोगिनाम्
Ang “pagpapanatili” (sthiti) ng nalikhang sansinukob ay ang pag-iingat at maayos na pag-aalaga rito, na isinasagawa kasama ng Lumikha. Para sa mga nilalang na may katawan na tumatanggap ng bunga ng karma, nagpapatuloy ito hanggang maubos sa karanasan ang naumpisahang karma (ārabdha).
Verse 26
विष्णोरेवेदमाख्यातं कृत्यं रक्षाविधायिनः । स्थितावपि तु सृष्ट्यादि कृत्यानां पंचकं विभोः
Ito ang ipinahayag na gawain ni Viṣṇu, ang nagtatakda ng pag-iingat at pagprotekta. Gayunman, kahit sa kalagayan ng pagpapanatili, O makapangyarihan, naroroon sa Kanya ang limang banal na gawain—na nagsisimula sa paglikha.
Verse 27
तत्र प्रद्युम्नमुख्यास्ते देवताः परिकीर्तिताः । निर्विकल्पा निरातंका मुक्तानंदकरास्सदा
Doon, ang mga diyos na pinangungunahan ni Pradyumna ay ipinupuri. Laging malaya sa mga guniguni ng isip at walang takot, patuloy nilang ipinagkakaloob ang ligaya ng paglaya (mokṣa).
Verse 28
स्थितिचक्रमिदं ब्रह्मन्प्रतिष्ठारूपमुत्तमम् । जनार्दनाधिष्ठितं च परमं पदमुच्यते
O Brahmana, ang gulong ng pagpapanatili na ito ay pinakadakila, taglay ang likas ng matatag na pagkakatatag. Sa pamumuno ni Janārdana (Viṣṇu), ito’y tinatawag na kataas-taasang kalagayan.
Verse 29
एवदेव पदं प्राप्यं विष्णुपादाब्जसेविनाम् । वैष्णवानां चक्रमिदं सालोक्यादिपदप्रदम्
Ito nga ang kalagayang nararating ng mga naglilingkod sa mga paang-lotus ni Viṣṇu. Ang banal na cakra na ito, na minamahal ng mga Vaiṣṇava, ay nagkakaloob ng mga antas ng paglaya na nagsisimula sa sālokya at iba pa.
Verse 30
विष्णोरेव सहस्रांशात्संबभूव पितामहः । सद्योजातमुखात्मा यः पृथिवीतत्त्वनायकः
Mula kay Viṣṇu mismo, mula sa ikasanlibong bahagi ng Kanyang kapangyarihan, sumilang si Pitāmaha (Brahmā)—yaong ang sarili ay ang mukhang Sadyojāta ni Śiva, at siyang namumuno sa prinsipyo ng lupa (pṛthivī-tattva).
Verse 31
वाग्देवीसहितो वामे सृष्टिकर्त्ता जगत्प्रभुः । चतुर्मुखो रक्तवर्णो रजोरूपस्वरूपवान्
Sa kaliwa ay naroon ang Panginoon ng sanlibutan, ang Lumikha, na kasama ang Diyosa ng Pananalita (Vāgdevī). Siya’y may apat na mukha, mapulang ningning, at ang sariling likas na diwa ay anyo ng rajas.
Verse 32
हिण्यगर्भाद्यस्यैव व्यष्टिरूपं चतुष्टयम् । हिरण्यगर्भोथ विराट् पुरुषः काल एव च
Tunay ngang ipinahayag ang apat na anyong pang-indibidwal (vyaṣṭi) na nagsisimula kay Hiraṇyagarbha: si Hiraṇyagarbha, saka si Virāṭ, ang Puruṣa, at si Kāla—ang Panahon.
Verse 33
सृष्टि चक्रमिदं ब्रह्म पुत्रादिऋषिसेवितम् । सर्व्वकामार्थदं ब्रह्मन्परिवारसुखप्रदम्
O Brahmā, ang gulong ng paglikha na ito ay pinaglilingkuran at itinataguyod ng iyong mga anak at ng mga ṛṣi. Ipinagkakaloob nito ang katuparan ng lahat ng ninanais na layon, at, O Brahmā, nagbibigay rin ito ng ligaya at kaginhawahan sa pamilya at sa mga kasama.
Verse 34
सृष्टिस्तु संहृतस्यास्य जीवस्य प्रकृतौ बहिः । आनीय कर्मभोगार्थ साधनांगफलैस्सह
Ang paglikha ay ang muling paglalabas—sa loob ng Prakṛti—ng kaluluwang may katawan na naipailalim (sa pagkalusaw), upang danasin nito ang bunga ng sariling karma, kasama ang katawan, mga pandama, at iba pang kasangkapang nagsisilbing paraan ng pagdanas.
Verse 35
संयोजनमितीदं तु कृत्यं पैतामहं विदुः । जगत्सृष्टिक्रियाविज्ञा यावद्व्यूहं सुखावहम्
Ang gawaing ito ay tunay na kilala bilang “saṃyojana” (pag-uugnay o pagsasama), isang tungkuling nauukol sa Lolo ng Sansinukob (Brahmā). Yaong mga bihasa sa mga kilos ng paglikha ng daigdig ay nauunawaan ang buong kaayusan (vyūha) ng pagpapakita bilang nagdudulot ng kaginhawahan at kabutihan.
Verse 36
जगत्सृष्टावपि मुने कृत्यानां च पंचकं विभोः । अस्ति कालोदयस्तत्र देवताः परिकीर्त्तिताः
O pantas, maging sa paglikha ng sansinukob ay may limang gampaning kosmiko ang Panginoong sumasaklaw sa lahat. Doon din sumisibol ang Kāla (Panahon), at ang mga diyos na tagapangasiwa ay naisaad na nang wasto.
Verse 37
निवृत्तिरूपमाख्यातं सृष्टिचक्रमिदं बुधैः । पितामहाधिष्ठितं च पदमेतद्धि शोभनम्
Ipinahahayag ng mga pantas na ang umiikot na siklo ng paglikha na ito ay may likas na nivṛtti (pag-urong at pagbabalik), na umaakay pabalik sa kalayaan. Ito rin ang maringal na kalagayang pinamumunuan ni Pitāmaha (Brahmā).
Verse 38
एतदेव प्रदं प्राप्यं ब्रह्मार्पितधियां नृणाम् । पैतामहानामेतद्धि सालोक्या दिविमुक्तिदम्
Ito nga ang kataas-taasang biyayang dapat makamtan ng mga taong iniaalay ang kanilang pag-unawa sa Brahman (ang Kataas-taasan). Para rin sa mga tagasunod ni Pitāmaha (Brahmā), ito lamang ang tunay na nagkakaloob ng Sālokya—paninirahan sa iisang banal na daigdig—at nagbibigay ng kalayaan sa langit.
Verse 39
अस्मिन्नपि चतुष्के तु चक्राणां प्रणवो भवेत् । महेशादिक्रमादेव गौण्या वृत्त्या स वाचकः
Kahit sa pangkat na ito na apat, ang Praṇava na “Oṁ” ay sinasabing siyang pagtukoy sa mga cakra. Sa pagkakasunod na nagsisimula kay Maheśa, ang Praṇava ay nagiging palatandaan nila sa pangalawang diwa (patalinghaga).
Verse 40
इदं खलु जगच्चक्रं श्रुतिविश्रुतवैभवम् । पञ्चारं चक्रमिति ह स्तौति श्रुतिरिदम्मुने
O pantas, ito nga ang umiikot na gulong ng sansinukob, na ang karangalan ay tanyag sa mga Veda. Ang Śruti mismo ang pumupuri rito bilang “gulong na may limang rayos,” na nagpapahiwatig ng maayos na kaayusang kosmiko sa ilalim ng Panginoon (Pati) at nauunawaan sa pamamagitan ng pahayag na karunungan.
Verse 41
एकमेव जगच्चक्रं शम्भोश्शक्तिविजृंभितम् । सृष्ट्यादिपंचांवयवं पंचारमिति कथ्यते
Ang buong gulong ng sansinukob na ito ay iisa—isang malawak na pagpapahayag ng Kapangyarihan (Śakti) ni Śambhu. Taglay ang limang sangkap na nagsisimula sa paglikha, kaya ito’y tinatawag na “limang-salitang gulong” (pañcāra).
Verse 42
अलातचक्रभ्रमिवदविच्छिन्नलयोदयम् । परितो वर्तते यस्मात्तस्माच्चक्रमितीरितम्
Gaya ng pag-ikot ng nagliliyab na patpat na nagmumukhang gulong, ito’y lumilitaw bilang di-napupunit na pagpapatuloy ng pagkalusaw at paglitaw. Sapagkat umiikot ito sa lahat ng panig sa ganitong paraan, kaya tinatawag itong “chakra” (gulong/siklo).
Verse 43
सृष्ट्यादिपृथुसृष्टित्वात्पृथुत्वेनोपदृश्यते । हिरण्मयस्य देवस्य शम्भोरमिततेजसः
Sapagkat mula pa sa pasimula ng paglikha, ang Kanyang pagpapakita ay napakalawak, kaya Siya’y nakikilala bilang “ang Malawak.” Ganito nauunawaan si Śambhu, ang banal na Diyos na tila ginto, na may liwanag na di-masukat.
Verse 44
शक्तिकार्यमिदं चक्रं हिरण्यज्योतिराश्रितम् । सलिलेनावृतमिदं सलिलं वह्निनावृतम्
Ang gulong ng sansinukob na ito—isang gawain ng Śakti—ay nananahan sa ginintuang liwanag. Ito’y natatakpan ng tubig, at ang tubig na yaon ay natatakpan naman ng apoy.
Verse 45
आवृतो वायुना वह्निराकाशेनावृतं महत् । भूतादिना तथाकाशो भूतादिर्महतावृतः
Ang apoy ay nababalutan ng hangin; ang mahat (Dakilang Prinsipyo) ay nababalutan ng kalawakan. Gayundin, ang kalawakan ay nababalutan ng bhūtādi, ang pinagmulan ng mga elemento; at ang bhūtādi ay nababalutan ng mahat—kaya ang mga prinsipyo ng sansinukob ay inilalarawang nagkakandungan sa antas ng paglitaw.
Verse 46
अव्यक्तेनावृतस्तद्वन्महानित्येवमास्तिकैः । ब्रह्माण्डमिति संप्रोक्तमाचार्य्यैर्मुनिसत्तम
O pinakamainam sa mga muni, ang Dakila (ang kosmikong itlog) ay gayundin nababalutan ng Avyakta, ang Di-Nahahayag. Kaya ipinahayag ng mga ācārya na may pananampalataya na ito ang “Brahmāṇḍa,” ang kosmikong itlog ni Brahmā.
Verse 47
उक्तानि सप्तावरणान्यस्य विश्वस्य गुप्तये । चक्राद्दशगुणाधिक्यं सलिलस्य विधीयते
Upang ikubli at ingatan ang sansinukob na ito, inilarawan ang pitong balot na pantakip. Higit pa sa kosmikong bilog, ang lawak ng balot na tubig ay itinakdang sampung ulit na mas malaki.
Verse 48
उपर्युपरि चान्योन्यमेवं दशगुणाधिकम् । ब्रह्माण्डमिति विज्ञेयं तद्द्विजैर्मुनिनायक
Patong-patong na magkakapatong, ang bawat kasunod na daigdig ay sampung ulit na mas malaki kaysa sa nasa ibaba. Alamin ang kabuuang ito bilang “Brahmāṇḍa” (kosmikong itlog), O pinuno ng mga muni—gaya ng pagkaunawa ng mga dwija.
Verse 49
इममर्थमुरीकृत्य चक्रसामीप्यवर्त्तनात् । सलिलस्य च तन्मध्ये इति प्राह श्रुतिस्स्वयम्
Tinatanggap ang kahulugang ito, ipinahahayag mismo ng Śruti: dahil sa paggalaw ng tubig na malapit sa umiikot na gulong, ang (maselang) katotohanan ay nauunawaang nananahan “sa gitna ng tubig na iyon.”
Verse 50
अनुग्रहतिरोभावसंहृतिस्थितिसृष्टिभिः । करोत्यविरतं लीलामेकश्शक्तियुतश्शिवः
Kaisa ng Kanyang iisang Kataas-taasang Kapangyarihan (Śakti), ang iisang Panginoong Śiva ay walang tigil na nagsasagawa ng Kanyang banal na līlā sa pamamagitan ng limang gawa: paglikha, pag-iingat, paglalansag, pagtabing (paglilihim), at biyaya.
Verse 51
बहुनेह किमुक्तेन मुने सारं वदामि ते । शिव एवेदमखिलं शक्तिमानिति निश्चितम्
O pantas na muni, ano pa ang silbi ng mahabang pagsasalita rito? Sasabihin ko ang diwa: ang buong sansinukob na ito ay tunay na si Śiva lamang—si Śiva na may ganap na Kapangyarihan (Śakti); ito’y matibay na pinagtitibay.
It systematizes creation and divine governance by mapping Sadāśiva as the collective principle and presenting tetrads (catuṣṭaya) as particularized manifestations, culminating in the doctrine of tirodhāna (concealment) as a structured cosmic function.
Tirodhāna is treated as a controlled concealment that produces experiential limitation: one mode pertains to higher divine domains, while another binds paśu through embodiment, bhoga, and karma—yet it is teleological, since karmic equilibrium becomes a condition for the rise of anugraha (grace).
The chapter foregrounds Sadāśiva, Maheśa/Maheśvara, and the ascending designations Īśa → Viśveśvara → Parameśa → Sarveśvara, presenting them as non-dual (parabrahmātmaka), nirvikalpa modalities within a Shaiva hierarchy.