Shloka 9

पुष्पकविमानदर्शनम्

The Vision of the Pushpaka and Lanka’s Jewel-like Mansions

Devanagari script

मही कृता पर्वतराजिपूर्णा शैलाः कृता वृक्षवितानपूर्णाः।वृक्षाः कृताः पुष्पवितानपूर्णाःपुष्पं कृतं केसरपत्रपूर्णम्।।5.7.9।।

Transliteration

mahī kṛtā parvatarājipūrṇā śailāḥ kṛtā vṛkṣavitānapūrṇāḥ | vṛkṣāḥ kṛtāḥ puṣpavitānapūrṇāḥ puṣpaṁ kṛtaṁ kesarapatrapūrṇam ||5.7.9||

Translation

Doon ay iginuhit ang daigdig na punô ng hanay-hanay na bundok; iginuhit ang mga bundok na punô ng mga silong ng punò; iginuhit ang mga punò na punô ng mga silong ng bulaklak; at iginuhit ang mga bulaklak na ganap sa mga talulot at himaymay.

Word by Word

• मही: earth (depicted)
• मही: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nom/कर्ता), एकवचन

• कृता: made/drawn
• कृता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: कृता (PPP, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि/वर्णन (made/drawn)

• पर्वत-राजि-पूर्णा: filled with mountain ranges
• पर्वत-राजि-पूर्णा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + राजि (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—पर्वतराजिभिः पूर्णा (filled with mountain-ranges)

• शैलाः: mountains
• शैलाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कृता: made/drawn
• कृता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: कृता (PPP, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (for शैलाः; poetic agreement may show feminine form in some recensions)

• वृक्ष-वितान-पूर्णाः: filled with tree-canopies
• वृक्ष-वितान-पूर्णाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक) + वितान (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—वृक्षवितानेन पूर्णाः (filled with a canopy of trees)

• वृक्षाः: trees
• वृक्षाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• कृताः: made/drawn
• कृताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: कृताः (PPP, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पुष्प-वितान-पूर्णाः: filled with flower-canopies
• पुष्प-वितान-पूर्णाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक) + वितान (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—पुष्पवितानेन पूर्णाः (filled with flower-canopies)

• पुष्पम्: a flower (cluster)
• पुष्पम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुष्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृतम्: made/drawn
• कृतम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: कृतम् (PPP, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• केसर-पत्र-पूर्णम्: filled with filaments and petals
• केसर-पत्र-पूर्णम्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: केसर (प्रातिपदिक) + पत्र (प्रातिपदिक) + पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—केसराणि च पत्राणि च (dvandva) तैः पूर्णम्

Context

The whole earth had been picturised on it. It was filled with rows of mountains and a canopy of trees all over. The trees were filled with lovely flowers with petals and filaments drawn on them.

Characters & Entities

• Hanumān
• earth (mahī)
• mountains (śaila/parvata)
• trees (vṛkṣa)
• flowers (puṣpa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is strengthened by non-attachment: even when art imitates the whole world’s beauty, Hanumān remains inwardly free, using observation only in service of truth and duty.

What is the narrative situation?

Hanumān notices intricate artwork (likely on the vimāna or palace surfaces) depicting earth, mountains, trees, and flowers in layered detail.

Which character virtue is emphasized?

Ekāgratā (single-pointed focus): he observes detail without losing the main objective—finding Sītā.