Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

लाङ्गूलदाह-पर्यटनम्

The Burning Tail and the Parade through Laṅkā

वीथीश्च गृहसम्बाधाः कपिश्शृङ्गाटकानि च।तथा रथ्योपरथ्याश्च तथैव गृहकान्तरान्।।5.53.21।।गृहांश्च मेघसङ्काशान् ददर्श पवनात्मजः।

vīthīś ca gṛha-sambādhāḥ kapiś śṛṅgāṭakāni ca | tathā rathyoparathyāś ca tathaiva gṛha-kāntarān ||5.53.21|| gṛhāṃś ca megha-saṅkāśān dadarśa pavanātmajaḥ |

Nakita ng anak ni Pavana ang mga lansangang siksik sa mga bahay, ang matatayog na sangandaan at mga tawiran, ang malalaking daan at maliliit na eskinita, ang mga pasilyong nasa pagitan ng mga tahanan, at ang mga bahay na wari’y mga ulap.

वीथीःstreets
वीथीः:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootवीथी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
गृह-सम्बाधाःcrowded with houses
गृह-सम्बाधाः:
कर्म-विशेषण (qualifies वीथीः)
TypeAdjective
Rootगृह (प्रातिपदिक) + सम्बाध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘गृहैः सम्बाधाः’ (crowded/packed with houses)
कपिःthe monkey
कपिः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; here in apposition to pavanātmajaḥ
शृङ्गाटकानिcrossroads/market-squares
शृङ्गाटकानि:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootशृङ्गाटक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तथाlikewise
तथा:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: likewise)
रथ्य-उपरथ्याःmain streets and side-streets
रथ्य-उपरथ्याः:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootरथ्या (प्रातिपदिक) + उपरथ्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्वः (main roads and by-lanes)
and
:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तथाlikewise
तथा:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय
एवindeed
एव:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
गृह-कान्तरान्inner passages/courtyards
गृह-कान्तरान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक) + कान्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘गृहाणां कान्तराणि’ (interiors/inner passages)
गृहान्houses
गृहान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
and
:
अव्यय-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मेघ-सङ्काशान्cloud-like
मेघ-सङ्काशान्:
कर्म-विशेषण (qualifies गृहान्)
TypeAdjective
Rootमेघ (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; उपमान-तत्पुरुषः ‘मेघ इव सङ्काशाः’ (cloud-like)
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
पवन-आत्मजःson of the Wind (Hanuman)
पवन-आत्मजः:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootपवन (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘पवनस्य आत्मजः’

The son of the Wind-god saw the streets with beautiful, tall mansions and houses appearing like clouds, highways and byways and secret routes.

H
Hanumān
P
Pavana (Wind-god)
L
Laṅkā (implied)

FAQs

A well-ordered city can exist without true dharma; the verse invites reflection that external prosperity and planning do not guarantee inner righteousness.

Hanumān, under escort for punishment, surveys the dense and complex street-network of Laṅkā.

Steadfastness and situational intelligence: Hanumān keeps gathering information even in captivity.