Sarga 52

Verse 1

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा वानरस्य महात्मनः।आज्ञापयद्वधं तस्य रावणः क्रोधमूर्छितः।।।।

Nang marinig ni Rāvaṇa ang mga salita ng dakilang-loob na Vānara (Hanumān), siya’y nalunod sa poot at iniutos na patayin siya.

Verse 2

वधे तस्य समाज्ञप्ते रावणेन दुरात्मना।निवेदितवतो दौत्यं नानुमेने विभीषणः।।।।

Nang iutos ng masamang-loob na si Rāvaṇa ang pagpatay sa kanya, hindi ito sinang-ayunan ni Vibhīṣaṇa, sapagkat naipahayag na niya ang kanyang sarili bilang sugo.

Verse 3

तं रक्षोधिपतिं क्रुद्धं तच्च कार्यमुपस्थितम्।विदित्वा चिन्तयामास कार्यं कार्यविधौ स्थितः।।।।

Nang makita niyang nagngangalit ang panginoon ng mga rākṣasa at ang kagyat na pangyayari, si Vibhīṣaṇa—matatag sa pag-unawa sa wastong landas—ay nagmuni-muni kung anong gawain ang nararapat gawin.

Verse 4

निश्चितार्थस्ततस्साम्ना पूज्यं शत्रुजिदग्रजम्।उवाच हितमत्यर्थं वाक्यं वाक्यविशारदः।।।।

Pagkapasya sa nararapat gawin, si Vibhīṣaṇa—dalubhasa sa pananalita—ay nagsalita sa pamamagitan ng mahinahong pakikipagkasundo sa kanyang kagalang-galang na nakatatandang kapatid, ang manlulupig ng mga kaaway, ng mga salitang lubhang kapaki-pakinabang.

Verse 5

क्षमस्व रोषं त्यज राक्षसेन्द्र प्रसीद मद्वाक्यमिदं शृणुष्व।वधं न कुर्वन्ति परावरज्ञा दूतस्य सन्तो वसुधाधिपेन्द्राः।।।।

“Patawarin mo ang galit at iwaksi ito, O panginoon ng mga rākṣasa; manatag ka at pakinggan ang aking mga salita. Ang mga banal na hari, na nakakikilala ng tama at mali, ay hindi pumapatay sa isang sugo.”

Verse 6

राजधर्मविरुद्धं च लोकवृत्तेश्च गर्हितम्।तव चासदृशं वीर कपेरस्य प्रमापणम्।।।।

Ang pagpatay sa unggoy na ito ay labag sa dharma ng mga hari, kinokondena ng makamundong asal, at hindi karapat-dapat sa iyo, O bayani.

Verse 7

धर्मज्ञश्च कृतज्ञश्च राजधर्मविशारदः।परावरज्ञो भूतानां त्वमेव परमार्थवित्।।।।

Ikaw ay maalam sa dharma, mapagpasalamat at mapagwari, bihasa sa mga tungkulin ng mga hari; nauunawaan mo ang mataas at mababa sa mga nilalang—tunay na alam mo ang pinakamataas na katotohanan.

Verse 8

गृह्यन्ते यदि रोषेण त्वादृशोऽपि विचक्षणः।तत श्शास्त्रविपश्चित्त्वं श्रम एव हि केवलम्।।।।

Kung kahit ang isang taong mapagwari na tulad mo ay dinadaig ng galit, kung gayon ang pag-aaral at kadalubhasaan sa mga kasulatan ay nagiging walang saysay na pagpapagod lamang.

Verse 9

तस्मात्प्रसीद शत्रुघ्न राक्षसेन्द्र दुरासद।युक्तायुक्तं विनिश्चित्य दूतदण्डो विधीयताम्।।।।

Kaya huminahon ka, O tagapuksa ng mga kaaway, O hari ng mga rākṣasa na mahirap talunin. Matapos hatulan kung ano ang tama at mali, hayaang mapagpasyahan ang angkop na parusa para sa sugo.

Verse 10

विभीषणवचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः।रोषेण महताविष्टो वाक्यमुत्तरमब्रवीत्।।।।

Nang marinig ni Rāvaṇa, panginoon ng mga Rākṣasa, ang payo ni Vibhīṣaṇa, siya’y nilamon ng matinding poot at nagsalita ng tugon.

Verse 11

न पापानां वधे पापं विद्यते शत्रुसूदन।तस्मादेनं वधिष्यामि वानरं पापचारिणम्।।।।

“O tagapagpuksa ng kaaway! Sa pagpatay sa mga makasalanan ay walang kasalanang nalilikha; kaya papatayin ko ang Vānara na ito, na gumagawa ng kasamaan.”

Verse 12

अधर्ममूलं बहुदोषयुक्तमनार्यजुष्टं वचनं निशम्य।उवाच वाक्यं परमार्थतत्त्वं विभीषणो बुद्धिमतां वरिष्ठः।।।।

Nang marinig ni Vibhīṣaṇa—pinakamataas sa mga marurunong—ang mga salitang ugat sa adharma, hitik sa maraming kapintasan at di karapat-dapat sa mararangal, siya’y nagsalita ayon sa pinakadakilang katotohanan ng bagay.

Verse 13

प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र धर्मार्थयुक्तं वचनं शृणुष्व।दूतानवध्यान् समयेषु राजन् सर्वेषु सर्वत्र वदन्ति सन्तः।।।।

“Humupa ka, O panginoon ng Laṅkā, O hari ng mga Rākṣasa; pakinggan mo ang salitang may dharma at may wastong pamamahala. Sinasabi ng mga pantas—sa lahat ng panahon at sa lahat ng dako—na ang mga sugo ay hindi dapat patayin.”

Verse 14

असंशयं शत्रुरयं प्रवृद्धः कृतं ह्यनेनाप्रियमप्रमेयम्।न दूतवध्यां प्रवदन्ति सन्तो दूतस्य दृष्टा बहवो हि दण्डाः।।।।

“Walang alinlangan, ang kaaway na ito’y makapangyarihan, at siya’y nakagawa nga ng di-masukat na masakit at kasuklam-suklam na pinsala. Ngunit hindi pinahihintulutan ng mga pantas ang pagpatay sa sugo; sapagkat maraming ibang parusang itinakda para sa isang mensahero.”

Verse 15

वैरूप्यमङ्गेषु कशाभिघातो मौण्ड्यं तथा लक्षणसन्निपातः।एतान् हि दूते प्रवदन्ति दण्डान् वधस्तु दूतस्य न नः श्रुतोऽस्ति।।।।

Ang pagputol sa mga bahagi ng katawan, paghagupit, pag-ahit ng ulo, at paglalagay ng marka—ang mga parusang ito ay itinakda para sa isang sugo; ngunit ang pagpatay sa isang mensahero ay hindi natin kailanman narinig na pinahihintulutan.

Verse 16

कथं च धर्मार्थविनीतबुद्धिः परावरप्रत्ययनिश्चितार्थः।भवद्विधः कोपवशे हि तिष्ठेत् कोपं नियच्छन्ति हि सत्त्ववन्तः।।।।

Paanong ang isang tulad mo—na sanay sa dharma at pamamahala, at may kakayahang humatol sa kung ano ang mabuti o masama—ay magpapadala sa galit? Ang mga may matatag na puso ay tunay na pumipigil sa kanilang poot.

Verse 17

न धर्मवादे न च लोकवृत्ते न शास्त्रबुद्धिग्रहणेषु चापि।विद्येत कश्चित्तव वीर तुल्य स्त्वंह्युत्तमस्सर्वसुरासुराणाम्।।।।

O bayani! Sa usapin ng dharma, sa pamamalakad sa mundo, at maging sa pag-unawa sa mga kasulatan, walang sinumang kapantay mo. Tunay na ikaw ang nangunguna sa lahat ng mga deva at asura.

Verse 18

शूरेण वीरेण निशाचरेन्द्र सुरासुराणामपि दुर्जयेन।त्वया प्रगल्भाः सुरदैत्यसङ्घा जिताश्च युद्धेष्वसकृन्नरेन्द्राः।।।।

O panginoon ng mga rākṣasa! Sa pamamagitan mo—na matapang, magiting, at mahirap talunin maging ng mga deva at asura—ang mga hukbo ng mga deva at daitya, at maraming hari ay paulit-ulit na nagapi sa digmaan.

Verse 19

न चाप्यस्य कपेर्घाते कञ्चित्पश्याम्यहं गुणम्।तेष्वयं पात्यतां दण्डो यैरयं प्रेषितः कपिः।।।।

At wala akong nakikitang anumang benepisyo sa pagpatay sa unggoy na ito. Hayaang ang parusa ay bumagsak sa halip sa mga nagpadala sa unggoy na ito.

Verse 20

साधुर्वा यदि वाऽसाधुः परैरेष समर्पितः।ब्रुवन् परार्थं परवान्न दूतो वधमर्हति।।।।

Mabuti man siya o mabagsik, siya’y ipinadala ng iba; nagsasalita siya para sa layunin ng iba at nasa kapangyarihan ng iba. Kaya ang isang sugo ay hindi nararapat patayin.

Verse 21

अपि चास्मिन् हते राजन्नान्यं पश्यामि खेचरम्।इह यः पुनरागच्छेत्परं पारं महोदधेः।।।।

Bukod pa rito, O hari, kung siya’y mapapatay, wala na akong nakikitang ibang nilalang na makalilipad na muling makararating dito—mula sa kabilang pampang ng dakilang karagatan.

Verse 22

तस्मान्नास्य वधे यत्नः कार्य: परपुरञ्जय।भवान् सेन्द्रेषु देवेषु यत्नमास्थातुमर्हति।।।।

Kaya, O manlulupig ng mga kuta ng kaaway, huwag pag-ukulan ng pagsisikap ang pagpatay sa kanya. Ikaw ay nararapat magtuon ng iyong lakas laban sa mga deva, maging sa mga pinangungunahan ni Indra.

Verse 23

अस्मिन्विनष्टे न हि वीरमन्यं पश्यामि यस्तौ वरराजपुत्रौ।युद्धाय युद्धप्रियदुर्विनीतावुद्योजयेद्धीर्घपथावरुद्धौ।।।।

Kapag siya’y napuksa, tunay na wala akong nakikitang ibang mandirigmang makapaghihikayat sa dalawang prinsipe—mahilig sa digmaan at di-mapigil—na sumabak sa labanan, habang sila’y nahahadlangan ng mahabang layo ng paglalakbay.

Verse 24

पराक्रमोत्साहमनस्विनां च सुरासुराणामपि दुर्जयेन।त्वया मनोनन्दन नैतानां युद्धायतिर्नाशयतुं न युक्ता।।।।

O ligaya ng iyong bayan! Yamang ikaw ay di-madadaig kahit ng mga deva at asura na may tapang, sigla, at dakilang loob, hindi nararapat na sayangin mo, dahil sa mga rākṣasa, ang pagkakataon ng pakikidigma.

Verse 25

हिताश्च शूराश्च समाहिताश्च कुलेषु जाताश्च महागुणेषु।मनस्विनश्शस्त्रभृतां वरिष्ठाः कोट्यग्रतस्ते सुभृताश्च योधाः।।।।

Sa iyong harapan ay nakahanay ang mga mandirigmang di-mabilang—mga tapat na tagapaghangad ng iyong kabutihan at mga bayani, disiplinado at matatag, isinilang sa mararangal na angkan na sagana sa mga katangian; mataas ang loob, pinakadakila sa mga may sandata, at mga kawal na wasto ang gantimpala.

Verse 26

तदेकदेशेन बलस्य तावत्केचित्तवाऽऽदेशकृतोऽभियान्तुतौ राजपुत्रौ विनिगृह्य मूढौ परेषु ते भावयितुं प्रभावम्।।।।

Kung gayon, hayaang ang ilang mga hukbo—na kumikilos sa iyong utos—ay sumulong kasama ang isang pangkat ng sandatahan at dakpin ang dalawang hangal na prinsipe na iyon, upang ang iyong kapangyarihan ay maipakita sa harap ng kaaway.

Verse 27

निशाचराणामधिपोऽनुजस्य विभीषणस्योत्तमवाक्यमिष्टम्।जग्राह बुद्ध्या सुरलोकशत्रु र्महाबलो राक्षसराजमुख्यः।।।।

Tinanggap ng makapangyarihang pinuno ng mga rākṣasa—panginoon ng mga nilalang sa gabi at kaaway ng mga diyos—sa malinaw na pag-unawa ang dakila at kanais-nais na payo ng kanyang nakababatang kapatid na si Vibhīṣaṇa.