Shloka 28

लङ्काप्रवेशः

Hanuman’s Stealth Entry and Survey of Lanka

Devanagari script

त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादनिनादितम्।वाजिहेषितसङ्घुष्टं नादितं भूषणैस्तथा।।5.4.26।।रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः।वारणैश्च चतुर्थन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः।।5.4.27।।भूषितं रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः।रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः।राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश महाकपिः।।5.4.28।।

Transliteration

triviṣṭapa-nibhaṁ divyaṁ divya-nāda-nināditam |

vāji-heṣita-saṅghuṣṭaṁ nāditaṁ bhūṣaṇais tathā ||

rathair yānair vimānaiś ca tathā haya-gajaiḥ śubhaiḥ |

vāraṇaiś ca catur-dantaiḥ śvetābhra-nicayopamaiḥ ||

bhūṣitaṁ rucira-dvāraṁ mattaiś ca mṛga-pakṣibhiḥ |

rakṣitaṁ su-mahā-vīryair yātudhānaiḥ sahasraśaḥ |

rākṣasādhipater guptam āviveśa mahā-kapiḥ ||

Translation

Pumasok ang dakilang kapi sa mahigpit na binabantayang palasyo ng panginoon ng mga rākṣasa—makalangit at marilag—na umaalingawngaw sa kaaya-ayang mga tunog, sa hiyaw ng mga kabayo at sa kalansing ng mga hiyas. Punô ito ng mga karwahe, sasakyang-daan at mga vimāna, ng mapalad na mga kabayo at elepante, at maging ng mga elepanteng may apat na pangil na tila bunton ng mapuputing ulap. Ang marikit na tarangkahan ay saganang pinalamutian at siksik sa mga lasing na hayop at mga ibon; at libu-libong makapangyarihang yātudhāna ang nagbabantay.

Word by Word

• लोकस्य: of the world
• लोकस्य: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी/related-to)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन

• पापानि: sins, evils
• पापानि: Karma (कर्म/object of vināśayantaṃ)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• विनाशयन्तम्: destroying
• विनाशयन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि + नश् (धातु) → विनाशयन्त् (कृदन्त, शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying śītāṅśum

• महोदधिम्: the great ocean
• महोदधिम्: Karma (कर्म/object of samedhayantam)
• Type: Noun
• Root: महा + उदधि (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास ('great ocean'); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय

• अपि: also, even
• अपि: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय/अपि-कार (also, even)

• समेधयन्तम्: increasing, augmenting
• समेधयन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सम् + इध् (धातु) → समेधयन्त् (कृदन्त, शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'increasing/augmenting'

• भूतानि: beings
• भूतानि: Karma (कर्म/object of virājayantaṃ)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• सर्वाणि: all
• सर्वाणि: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; qualifying bhūtāni

• विराजयन्तम्: illuminating
• विराजयन्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि + राज् (धातु) → विराजयन्त् (कृदन्त, शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'making shine/illuminating'

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• शीतांशुम्: the moon
• शीतांशुम्: Karma (कर्म/object)
• Type: Noun
• Root: शीत + अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('cool-rayed' = moon); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनन्तर/प्रस्ताव (then/and then)

• अभियान्तम्: advancing, moving onward
• अभियान्तम्: Karma (कर्म/object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अभि + या (धातु) → अभियान्त् (कृदन्त, शतृ)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'moving forward/approaching'

Context

The son of the Windgod, endowed with great strength, entered the enchanting Lanka and walked along the highway set with flowers of pearls.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāvaṇa (implied by 'rākṣasādhipati')
• Laṅkā
• Yātudhānas (rākṣasas)
• Vimānas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadfast pursuit of truth amid intimidation: Hanumān enters the heavily guarded, dazzling stronghold to carry out a righteous mission without wavering.

What is the narrative situation?

Hanumān reaches and enters the protected residence/palace precincts associated with the lord of the rākṣasas, observing its wealth, vehicles, animals, and heavy guard.

Which character virtue is emphasized?

Fearless competence: he penetrates a fortified enemy space with composure, discipline, and purpose.